phần mênh mông trong đó”, hộ lý Alexandra Iossifovna Michoutina nói như vậy. Quân đội tiến lên phía trước, đằng sau đó giăng ra một “mặt trận thứ hai”: những người thợ giặt, những người nấu ăn, những người thợ máy, những người chuyển thư... Họ có ký ức riêng của họ. Và ký ức ấy bao giờ cũng là như thế. Bởi nó có cùng trải nghiệm nhận được trong kinh hoàng: không chỉ là ký ức về chiến tranh, mà là ký ức nói chung của con người, từ cái cao cả mà con người có thể đạt tới được với tư cách là con người và cái ti tiện mà nó khả dĩ với tính chất sinh linh phi nhân. Ở ngoài ấy, mọi cái đều ở cạnh nhau: cái cao cả và cái thấp hèn, cái bình dị và cái hung bạo. Nhưng không phải kinh hoàng là cái người ta nhớ, ít ra thì cũng không phải chính cái kinh hoàng mà là sự kháng cự của con người trong kinh hoàng. Phẩm tước của hắn và lòng quả quyết của hắn. Cái chất người kháng cự cái phi nhân. “Chúng tôi tiến lên trong bùn, ngựa chết chìm trong ấy, xe tải kẹt cứng trong ấy... Những người lính ra tay đẩy các khẩu đại bác lên. Các xe chở hàng... Chồng tôi bảo tôi, lặp lại với tôi: “Nhìn xem! Mở mắt to ra mà nhìn! Đây là anh hùng ca! Anh hùng ca!”(Tatiana Arkadevna Smelianskaïa, nhà báo quân đội). Họ mở to mắt... NHỮNG ĐÔI GIÀY CÓ CỔ VÀ NHỮNG CÁI CHÂN GỖ CHẾT TIỆT “Trước chiến tranh tôi sống hạnh phúc. Cùng bố và mẹ. Bố tôi đã tham gia
chiến tranh