phần mìn “dành cho tôi” nhiều hơn. Tôi đã gặp khối chuyện... Đủ để quay một bộ phim... Cả một bộ phim truyền hình... Trong một làng được giải phóng, các sĩ quan đã mời chúng tôi ăn trưa. Tôi nhận lời vì công binh không phải lúc nào cũng được ăn nóng, họ sống chính bằng khẩu phần. Mọi người đã ngồi vào bàn trong bếp thì tôi bỗng chú ý đến cái lò sưởi Nga, cửa lò đóng lại. Tôi lại gần để xem kỹ hơn. Các sĩ quan trêu tôi: cô gái này, cô thấy cả mìn trong chảo nữa ấy. Tôi trả lời các câu đùa và lúc đó, tôi chú ý một cái lỗ nhỏ xoi tận dưới thấp, phía trái cửa lò. Tôi nhìn chăm chú hơn và phát hiện ra một sợi dây chui vào bên trong lò. Tôi quay ngay lại bàn: “Nhà này bị đặt mìn, tôi yêu cầu mọi người rời khỏi phòng.” Các sĩ quan im lặng và nhìn tôi nghi ngờ: không ai muốn ra khỏi bàn. Mùi thịt và khoai tây rán thật ngon. Tôi lặp lại: “Ra khỏi chỗ này ngay lập tức!” Cùng các công binh của mình, chúng tôi bắt tay làm việc. Trước hết, gỡ tấm cửa lò sưởi. Dùng kéo cắt các sợi dây. Và ở kia... Và ở kia... Bên trong lò, có nhiều cái ca lớn một lít tráng men, buộc chùm vào nhau bằng một sợi dây. Ước mơ của một người lính! Tốt hơn những cái cà mèn đơn sơ của chúng tôi nhiều. Trong cùng lò sưởi, hai gói to bọc giấy đen. Gần hai mươi kilô chất nổ. Và người ta nói chuyện những cái chảo! Một lần khác, chúng tôi đi ngang qua Ukrain, chúng tôi ở trong vùng Stanislav, nay là Ivano-Frank. Phân đội nhận một lệnh: khẩn cấp gỡ mìn một nhà máy đường. Mỗi phút đều quý: người ta không biết nhà máy bị gài bẫy cách nào: có một cơ chế đồng hồ được cài không, có thể nổ bất cứ lúc nào. Chúng tôi lên đường theo lối hành quân cấp tốc. Trời mát, chúng tôi mặc nhẹ. Khi chúng tôi đi qua gần một trận địa pháo binh tầm xa, một anh chàng lính pháo chợt vọt ra khỏi hầm của anh và hô lên: “Báo động! Một chiếc cối xay gió!” Tôi ngửng đầu để tìm cái “cối xay gió” ấy trên trời, nhưng chẳng thấy chiếc máy bay nào cả. Chung quanh hoàn toàn yên tĩnh và im lặng. Nó ở đâu thế, cái “cối xay gió” bí ẩn kia? Đột nhiên, một trong các công binh của tôi xin phép ra khỏi hàng. Cậu ta đến gần tay lính pháo và tát cho anh ta một bạt
tai. Trước khi tôi kịp hiểu chuyện gì xảy ra, tay lính pháo đã la ầm lên: “Anh em ơi, họ đánh người của các anh kìa!” Những người khác vọt ra khỏi chiến hào và đến vây cậu công binh của tôi. Không nghĩ gì lâu nữa, đám người của phân đội tôi bò hết máy dò, máy rà mìn, ba lô xuống đất và xông vào cứu đồng đội của họ. Một vụ xô xát bùng ra. Tôi vẫn không hiểu đã xảy ra chuyện gì. Tại sao phân đội của tôi lại gây ra vụ ẩu đả này? Đang phải tính từng phút mà họ lại lao vào đánh nhau. Tôi ra lệnh: ”Phân đội, trở về hàng ngũ!” Chẳng ai chú ý. Tôi bèn rút súng ngắn và bắn một phát lên trời. Nhảy một phát, các sĩ quan vọt ra khỏi hầm. Rất lâu mới dẹp yên được mọi người. Một ông đại úy đến gần tôi: “Ai chỉ huy ở đây?” Tôi tự giới thiệu với ông. Ông trố mắt, vẻ hơi lúng túng. Rồi ông hỏi tôi: “Đã xảy ra chuyện gì?” Tôi không thể trả lời vì chính tôi cũng không biết. Anh phó của tôi bước tới và giải thích lý do cuộc ẩu đả. Thì tôi mới biết thế nào là một ”cái cối xay gió”: đấy là một từ có tính chất lăng nhục để chỉ một người phụ nữ. Kiểu như một thứ đĩ rạc, một cô gái làm tiền. Tiếng lóng ngoài mặt trận... Cô biết... Chúng tôi nói đây hết sức thành thật... Trong chiến tranh, tôi cố không nghĩ đến tình yêu, cũng không nghĩ đến tuổi thơ. Không cả cái chết. Tôi đã nói với cô: tôi tuân một số kiêng kỵ, để mà có thể sống sót. Tôi đặc biệt tự cấm mình tất cà những gì là dịu dàng, thắm thiết. Thậm chí tôi tự cấm mình nghĩ đến những cái ấy. Nhắc lại chúng. Ấy là ở Lvov giải phóng, lần đầu tiên người ta cho chúng tôi vài buổi tối được nghỉ phép. Lần đầu tiên kể từ khi bắt đầu chiến tranh... Và cả tiểu đoàn đi xem phim ở rạp chiếu bóng thành phố. Lúc đầu, thật rất kỳ quặc khi mình có mặt ở đây. Ngồi trong một chiếc ghế bành mềm, trước mắt là trang trí xinh xắn trong một gian phòng yên tĩnh và tiện nghi. Trước khi bắt đầu chiếu, có những trò vui: một dàn nhạc, những tiết mục của các nghệ sĩ. Hết phim, người ta tổ chức khiêu vũ trong hành lang. Người ta nhảy polka, cracovienne, paso doble và cuối cùng, tất nhiên, “điệu nhảy Nga bất biến”. Tác động đến tôi nhiều hơn cả là nhạc... Tôi không thể nghĩ ở đâu đó vẫn còn đánh nhau và chốc nữa đây chúng tôi lại trở về mặt trận. Và cái chết lẩn quất rất gần... Và rồi hai ngày sau, phân đội chúng tôi nhận lệnh rà một khu đất khá mấp mô nằm giữa một ngôi làng và một đường xe lửa. Nhiều xe đã bị trúng mìn ở đây. Người của chúng tôi đi dọc theo mặt đường, trang bị máy rà. Trời đổ một thứ mưa giá buốt. Mọi người đều ướt đến tận xương. Ủng tôi hoàn toàn
sũng nước, tôi có cảm giác kéo lê đôi đế giày bằng đá, nặng trịch. Tôi nhét các tà áo khoác vào trong thắt lưng để chúng không quấn vào chân. Con chó nhỏ Nelka của tôi chạy ở đầu sợi dây dắt trước mặt tôi. Hễ phát hiện một quả pháo hay một quả mìn, là nó ngồi cạnh đó và chờ những người gỡ mìn làm xong công việc. Người bạn trung thành của tôi... Vừa đúng lúc nó đột ngột dừng lại... Nó chờ và rên hư hử... Nhưng lúc ấy, người ta chuyển đến cho tôi một mệnh lệnh: “Trung úy, một vị tướng gọi cô.” Tôi quay nhìn lại sau: một chiếc Willis đang dừng trên đường đi ngang. Tôi bước qua rãnh, vừa chạy vừa tháo các tà áo khoác của tôi ra, chỉnh lại thắt lưng và mũ calô. Tuy vậy, tư thế của tôi trông chẳng ra sao. Đến cạnh chiếc xe, tôi mở cửa xe và bắt đầu trình diện: “Báo cáo đồng chí tướng quân, xin chờ lệnh.” Tôi nghe ông trả lời: “Nghỉ!” Tôi vẫn đứng nghiêm. Nhưng vị Tướng thậm chí không hề chú ý đến tôi, qua kính xe ông nhìn chăm chăm về phía con đường. Có vẻ sốt ruột, ông không ngừng nhìn đồng hồ. Tôi vẫn đứng đó. Ông hỏi sĩ quan tùy tùng của ông: “Nhưng cái anh chàng chỉ huy công binh ấy ở đâu kia chứ?” Tôi lại cố trình diện: “Báo cáo đồng chí tướng quân.” Cuối cùng Ông quay lại phía tôi và cáu kỉnh: “Mẹ kiếp, cút đi!” Tôi chợt nhận ra là có một sự hiểu lầm và cố nhịn cười. Sĩ quan tùy tùng là người đầu tiên thoáng nghi ngờ: “Báo cáo đồng chí tướng quân, có thể cô gái này chính là phân đội trưởng ta đang tìm?” Vị tướng nhìn tôi:
- Cô là ai? - Phân đội trưởng công binh, báo cáo đồng chí tướng quân. - Cô là phân đội trưởng, cô? Ông kêu lên bất bình. - Vâng, thưa đồng chí! - Có phải các công binh của cô đang làm việc ở kia? - Vâng, thưa đồng chí tướng quân! - Ngừng lải nhải “Tướng quân”, “Tướng quân” đi. Ông xuống xe, bước vài bước, rồi lại quay về phía tôi để nhìn chăm vào tôi. Ông nói với người tùy tùng: - Cậu có thấy đấy không? Rồi ông hỏi tôi: “Cô bao nhiêu tuổi, trung úy? - Hai mươi tuổi, thưa đồng chí. - Cô quê ở đâu? - Sibéri ạ.” Ông còn hỏi tôi nhiều rồi đề nghị tôi đến với đơn vị chiến xa của ông. Ông không bằng lòng thấy tôi ăn mặc nhếch nhác thế: ông sẽ không bao giờ tha thứ. Ông cần có một tiểu đội công binh bằng mọi giá. Cuối cùng, ông kéo tôi ra riêng và chỉ cánh tay về phía một khu rừng: - Các “tủ chè” của tôi đang đóng ở kia. Tôi muốn đưa chúng qua nền đường xe lửa này. Không còn đường ray cũng không có tà vẹt, nhưng con đường có thể đã bị gài mìn. Hãy giúp các chiến sĩ xe tăng của tôi trên tình bạn: rà con đường kia cho tôi. Đấy là đường ngắn nhất và tiện nhất để đến
tiền duyên. Cô biết thế nào là một cuộc tấn công đột kích chứ? - Vâng, thưa đồng chí tướng quân. - Nào, khỏe nhé, trung úy. Và cố mà sống sót cho đến chiến thắng. Đã gần rồi. Cô hiểu không? Con đường xe lửa cũ quả đã bị đặt mìn. Chúng tôi đã xác minh. Mọi người đều muốn sống cho đến ngày chiến thắng... Tháng Mười 1944, tiểu đoàn chúng tôi sáp nhập vào biệt đội gỡ mìn chuyên trách số 210, đi vào lãnh thổ Tiệp Khắc, cùng các binh đoàn của phương diện quân số 4 Ukrain. Ở đâu chúng tôi cũng được hân hoan đón tiếp. Có một người phụ nữ đứng đầu một phân đội đàn ông, và cô ấy, hơn thế nữa, lại là công binh-phá mìn, rất gây ấn tượng. Tóc tôi cắt theo lối cô bé, tôi mặc quần và trang phục đàn ông, tôi lại còn quen dáng đàn ông, tóm lại, tôi giống hệt một cậu thanh niên trưởng thành. Có lần tôi cưỡi ngựa đi vào một làng và ở đấy người ta rất khó nhận ra là đang gặp ai đây, nhưng những người phụ nữ có linh tính và họ chú ý nhìn tôi rất kỹ. Linh tính đàn bà... Thật buồn cười... Thật rất buồn cười, khi tôi đi vào nhà người ta đã dành cho tôi trú, những người chủ nhà nhận ra khách của họ hẳn là một sĩ quan, nhưng không phải là một người đàn ông. Nhiều người đến há hốc mồm. Cứ như trong một phim câm... Tôi không cường điệu đâu... Nhưng tôi thú nhận là điều đó khiến tôi thích. Tôi thích làm cho người ta kinh ngạc. Ở Ba Lan cũng thế. Tôi nhớ trong một làng, một bà già đã sờ lên đầu tôi. Tôi đã hình dung bà nghĩ gì và đã hỏi bà: ”Co pani rogi na mne szukaje?”: “Có phải bà tìm xem tôi có sừng không phải không?” Bà lúng túng và trả lời không, bà chỉ đơn giản muốn động viên “taku mlodu panenku”: “một cô gái trẻ đến thế.” Còn mìn thì mỗi bước lại gặp. Vô khối. Một lần, chúng tôi đi vào một nhà và có ai đó chú ý một đôi ủng bằng da thuộc rất đẹp. Anh ta đưa tay định cầm lấy, thì tôi kêu to: “Đừng động đến!” Tôi đến gần để quan sát và phát hiện đúng là chúng được gài bẫy. Chúng tôi đã thấy những cái tủ, những bộ commốt, những cái chạn bát đĩa, những con búp bê, những bộ đèn chùm được gài bẫy... Dân chúng nhờ chúng tôi gỡ mìn các luống cà chua, khoai tây, su hào của họ. Một lần, chỉ vì muốn nếm món vareniki[64] mà phân đội chúng tôi đã
buộc phải gỡ mìn không chỉ một cánh đồng lúa mì mà đến cả cái néo để đập lúa... Cuối cùng... Tôi đã đi qua Tiệp Khắc, Ba Lan, Hungary, Rumani, Đức. Nhưng tôi chẳng còn bao nhiêu ký ức, tôi chỉ còn giữ một thứ những bức ảnh trong trí nhớ về địa hình những nơi đã đi qua. Những khối đá bị nước cuốn trôi... Cỏ cao... Không biết chúng có thật là cao không hay chỉ là một ảo giác do chỗ chúng khiến việc di chuyển trong đó và công việc dò và phát hiện mìn cực kỳ khó khăn? Tôi cũng nhớ vô số những con suối và những thung. Rừng rậm dày đặc, những bức tường chắn bằng dây thép gai đặt trên những cây cọc mục, những bãi mìn phủ đầy cây cỏ hoang dại. Những bồn hoa bỏ hoang. Một lần, trong một đám ruộng, những người nông dân dùng xẻng đào khoai tây, trong khi ở ruộng bên, chúng tôi đào mìn... Ở Rumani, tại Dej, tôi ở trong nhà một người phụ nữ Rumani trẻ nói tiếng Nga tốt. Cô bảo tôi bà ngoại cô là người Nga. Người phụ nữ ấy có ba đứa con. Chồng bà chết trong chiến tranh, hơn thế ông còn từng ở trong hàng ngũ sư đoàn Rumani tình nguyện. Nhưng bà thích cười và đùa. Một hôm, bà mời tôi cùng bà đi khiêu vũ. Bà bảo bà cho tôi mượn quần áo. Thật cám dỗ. Tôi muốn thư giãn đôi chút, muốn có cảm giác mình là đàn bà. Tôi cất quần, áo varơi và đi ủng bằng da thuộc, rồi khoác lên trang phục dân tộc Rumani: áo sơ mi dài bằng vải bông có thêu, váy len in hình carô bó người và thắt lưng vải đen siết quanh người. Tôi trùm một chiếc khăn san sặc sỡ có tua dài. Và do hành quân nhiều ở vùng núi, da tôi rám nắng hè nhiều, nếu trừ cái mũi nhẵn nhụi và vài món tóc trắng tràn trên thái dương, chẳng có gì phân biệt tôi với một phụ nữ Rumani chính cống. Một cô gái Rumani chính cống... Không có câu lạc bộ, nên những người trẻ tuổi tụ hội nhau ở nhà người này hay người khác. Khi chúng tôi đến, nhạc đã chơi và người ta nhảy. Tôi gặp lại hầu hết các sĩ quan của tiểu đoàn tôi. Lúc đầu, tôi sợ họ nhận ra và lột mặt nạ, nên tôi ra ngồi riêng khá xa, để không gây chú ý. Dù phải che nửa mặt dưới khăn choàng, tôi định ít ra cũng là có dịp dự hội. Tuy nhiên, sau nhiều lần được các sĩ quan của chúng ta mời, họ cứ nhất quyết không chịu nhận ra tôi dưới lớp son môi và phấn ở mi, tôi bắt đầu thấy vui và tươi cười. Tôi đã đùa vui như một con điên... Tôi thấy vui khi được nghe khen đẹp. Tôi đã nhảy và nhảy... Chiến tranh đã chấm dứt, nhưng, suốt tròn một năm, chúng tôi tiếp tục gỡ
mìn các cánh đồng, các hồ nước, các con sông. Trong chiến tranh, người ta vứt mọi thứ xuống nước, quan trọng là phải đi qua, kịp đến đích. Nhưng từ nay, phải nghĩ đến chuyện khác... Đến cuộc sống... Đối với những người công binh, chiến tranh kết thúc nhiều năm sau chiến tranh, họ chiến đấu lâu hơn bất cứ ai khác. Và cô có biết lúc nào cũng lo sợ một vụ nổ sau ngày Chiến thắng là thế nào không. Tôi sẽ không kể cho cô chuyện đó. Tôi không thể... Không, không! Cái chết sau ngày Chiến thắng là cái chết thảm khốc nhất. Điên rồ nhất... Không thể tha thứ nhất... Cuối cùng, vâng ... Coi như quà năm mới 1946, người ta đã tặng tôi mười mét vải láng màu đỏ. Tôi cười: “Nào, Tôi có thể làm gì với cái này đây? Để mà may một chiếc váy đỏ khi tôi sẽ giải ngũ, có thể thế chăng? Một chiếc váy Chiến thắng? Tôi đã nhìn đúng... Lệnh xuất ngũ của tôi không phải chờ lâu... Như thường lệ, tiểu đoàn tôi đã tổ chức cho tôi một lễ chia tay. Buổi tối đó, các sĩ quan đã tặng tôi một chiếc khăn quàng lớn màu xanh đan rất tinh tế; tôi phải cám ơn họ bằng cách hát bài [65] Chiếc khăn quàng nhỏ màu xanh. Và tôi tiếp tục hát cho họ nhiều bài suốt buổi tối. Trên tàu, tôi bị một cơn sốt kịch phát. Mặt tôi sưng vù, tôi không mở được miệng. Đấy là do tôi mọc răng khôn... Tôi từ chiến tranh trở về...” Appolina Nikonovna Litskevitch-Balrak, trung úy, trưởng một phân đội công binh
“ĐƯỢC NHÌN THẤY ANH, ÍT RA MỘT LẦN…” Đây sẽ là một chuyện tình yêu. Tình yêu là sự kiện cá nhân duy nhất ta biết trong chiến tranh. Tất cả những cái khác đều là tập thể. Kể cả cái chết. Điều gì đối với tôi là một bất ngờ? Hẳn đó là việc những người phụ nữ nói với tôi về tình yêu ít thành thật hơn là về cái chết. Bao giờ họ cũng im lặng về một điều gì đó, họ che giấu, cứ như là để bảo vệ một bí mật nếu không phải là bảo vệ chính họ. Ta đoán được họ bảo vệ chống lại điều gì: những xúc phạm, những vu khống sau chiến tranh. Vì họ đã phải nhận