phần lớn những người mà ông yêu cầu, dù có một số bất ngờ. Một người thế tục như Oskar hẳn sẽ không bất ngờ khi thấy Goldberg có mặt trong số cư dân Brinnlitz. Nhưng còn những sự bổ sung đáng hoan nghênh hơn thế. Như Poldek Pfefferberg chẳng hạn. Vô tình bị bỏ sót, kế đó bị Goldberg từ chối vì thiếu kim cương, Poldek bắn tin rằng anh cần mua vodka - đổi bằng quần áo hoặc bánh mì. Khi kiếm được rượu, anh mang đến tòa nhà cần vụ ở đường Jerozolimska, nơi Schreiber có phiên trực, để xin gã gây sức ép với Goldberg đưa tên anh với Mila vào. “Schindler,” anh nói, “sẽ ghi tên chúng tôi ngay nếu ông ấy nhớ ra.” Poldek biết rõ anh đang mặc cả tính mạng của mình. “Được.” Schreiber nhận lời. “Hai người phải có tên trong đó.” Đây là một câu đố về nhân tính khi những kẻ như Schreiber giây phút ấy không tự hỏi, nếu người này và vợ đáng cứu, sao những người khác lại không? Sẽ tới lúc nhà Pfefferberg thấy mình xếp bên hàng người của Schindler. Cũng như họ, với sự ngỡ ngàng, là Helen Hirsch và đứa em gái mà sự sinh tồn của cô luôn là nỗi ám ảnh của Helen. * Nhóm tù nam trong danh sách của Schindler lên tàu ở Płaszów vào hôm Chủ nhật 15 tháng Mười. Tròn một tuần sau mới tới lượt nhóm tù nữ. Tuy tám trăm người được tách riêng khi lên tàu, và được xếp vào các toa hàng dành riêng cho công nhân của Schindler, họ được ghép chung với các toa chở 1.300 tù khác, tất cả cùng chạy đến Gröss-Rosen. Có vẻ một số đã ít nhiều chuẩn bị tinh thần sẽ phải qua Gröss-Rosen trên đường tới trại
của Schindler; nhưng nhiều người khác tin rằng họ sẽ đi thẳng đến nơi. Họ sẵn sàng chịu đựng một chuyến tàu chậm tới Moravia - họ chấp nhận thực tế là sẽ phải ngồi chờ tại các ga và các đoạn tàu tránh. Họ có thể phải đợi nửa ngày để nhường đường cho các đoàn tàu ưu tiên. Tuần trước đã có tuyết đầu mùa và trời sẽ lạnh. Mỗi người được phát có ba trăm gam bánh mì cho cả chuyến đi và mỗi toa chỉ có một xô nước. Khi có nhu cầu vệ sinh, hành khách sẽ phải đi vào góc toa, còn nếu chật quá thì sẽ phải tiểu tiện và đại tiện ngay tại chỗ. Nhưng sau cùng, bất chấp mọi khổ nhục, họ sẽ nhào xuống nhà máy của Schindler. Chủ nhật sau ba trăm tù nữ sẽ lên tàu với cùng tâm thế hân hoan ấy. Mọi người thấy hành lý của Goldberg cũng gọn nhẹ như họ. Chắc hẳn y vẫn còn có quan hệ bên ngoài Płaszów để giữ hộ kim cương. Những người vẫn nuôi hy vọng nhờ vả y giúp ông bác, đứa em, bà chị thì nhường cho y chỗ để ngồi thoải mái. Còn lại mọi người ngồi xổm, cằm tì lên đầu gối. Dolek Horowitz bế Richard sáu tuổi trong tay. Henry Rosner lấy quần áo bện thành một cái ổ trên sàn cho cậu bé lên chín Olek. Tàu đi mất ba ngày. Đôi khi ở đoạn tàu tránh, hơi thở của họ đóng băng trên vách. Không khí hiếm hoi, nhưng khi được một hơi đầy thì lại giá buốt và hôi thối. Sau cùng, tàu dừng lại lúc chạng vạng một ngày thu thảm đạm. Cửa mở và hành khách phải nhanh nhẹn nhảy xuống như doanh nhân có cuộc hẹn. Lính SS chạy xen giữa họ, quát tháo chỉ đường, và chửi rủa họ vì hôi thối. “Cởi hết đồ ra!” đám hạ sĩ quan gầm lên. “Cởi hết để diệt trùng!” Họ xếp đống quần áo lại và trần truồng bước vào trại. Đến sáu giờ tối, họ lõa lồ xếp hàng trên Appellplatz của điểm đến khắc nghiệt này. Tuyết phủ trên cây cối; mặt sân đóng băng. Không phải trại của Schindler. Mà là Gröss-Rosen. Những người hối lộ Goldberg hằm hằm nhìn y, dọa giết, trong khi lính SS mặc áo khoác đi lại và quật vào mông những ai run rẩy ra mặt. Chúng bắt họ đứng ngoài Appellplatz suốt đêm vì chưa có lán.
Giữa sáng hôm sau, họ mới được vào trong nhà. Khi nói về mười bảy tiếng phơi mình ngoài trời, và về cái lạnh khôn tả bóp nghẹt trái tim, những người sống sót không nhắc tới cái chết nào. Có lẽ cuộc sống dưới ách SS, thậm chí cả Emalia, đã tôi luyện họ cho một đêm như thế. Tuy ấm hơn mấy đêm trước trong tuần, nó vẫn đủ sức giết người. Một số dĩ nhiên còn mải mê với viễn cảnh Brinnlitz đến nỗi quên đi cái lạnh. Sau này, Oskar còn gặp những người đã sống sót sau khi phơi mình dưới cái lạnh còn lâu hơn thế. Chắc chắn cụ Garde, cha của Adam Garde, đã sống qua đêm ấy, và hai cậu bé Olek Rosner và Richard Horowitz cũng vậy. Mười một giờ sáng hôm sau, họ bị xua đi tắm. Poldek Pfefferberg, chen chúc cùng mọi người, xem xét cái vòi sen trên đầu với vẻ nghi ngờ, không hiểu nước hay hơi ngạt sắp phun xuống. Là nước; nhưng trước khi có nước, một đội thợ cạo Ukraine đã ào đến, cạo sạch tóc, lông mu, lông nách họ. Anh đứng thẳng, mắt nhìn ra trước trong khi lính Ukraine hành sự với lưỡi dao cạo chưa mài. “Cùn quá,” một tù nhân phàn nàn. “Không hề” tên lính nói và liếc một nhát vào chân người tù để chứng tỏ dao còn cắt tốt. Tắm xong, họ được phát quần áo sọc của tù nhân và tụ lại trong các lán. SS bắt họ ngồi thành hàng như phu chèo thuyền, người trước ngồi giữa hai chân người sau, chân xòe ra làm chỗ dựa cho người trước nữa. Bằng cách này, hai ngàn người bịn