phần của điểm tựa. Nhưng quân địch có lực lượng dự bị gồm những đơn vị mới, còn sung sức trong lúc chúng ta đánh nhau từ sáu tuần nay liên tục” . Nửa giờ sau, lời kêu gọi của Tơráp được đại đội 3, tiểu đoàn 6 dù thuộc địa tiếp nhận: "Perê, cho bắn lên phía bắc, Việt Minh đang ở trong vị trí?”. Tơráp phá vỡ được và rút lui mang theo những người bị thương về Êlian 10. Perê bị thất bại. Ở tiểu đoàn 2 Thái; Sơnen báo cáo với Biga về tình trạng hầu như bị tiêu diệt của dại đội Pagie. "Bruynô" quyết định dùng đại đội 5 của trung úy Đờ La Malen phản kích trong lúc đại đội 6 của trung úy Blăngsê "giữ nhà". La Malen nghe được, liền vào trong hàng rào: "Thông báo đã nhận được, tôi xuất phát". La Malen cũng học Xanh Xia với Pagie; anh cho lính Thái làm "những túi dết lựu đạn như ở Vécđoong" và đi đầu sau khi đặt người phó của anh là trung úy Đốtxi, đi ở hậu quân "để động viên những người ngập ngừng”. Đại đội hành quân không phải là đi dạo ban đêm và khi họ đụng một chướng ngái vật, người Thái cũng nguyền rủa không kém gì người Pháp: "Bùn lầy, nước đọng, các hầm hào có chỗ đầy người bị thương nằm ngổn ngang hoặc những chiến binh rút lui dưới sức ép của địch, La Malen viết. Để đi nhanh hơn tôi ra lệnh đi ra ngoài và tấn công ở ngoài bằng cách rống lên như chúng tôi đã làm ở Côétquyđan”. Perê tập họp được vài quân dù: trung sĩ Hiblô, hai hạ sĩ nhất, Săngtơnác và Raguiô, những người này báo cho anh biết về cái chết của trung sĩ nhất Lơ Marếc. Đột nhiên anh nghe tiếng ai bước trên mái của lô cốt, anh nghe những lời gọi bằng tiếng Việt, những mệnh lệnh... Họ đang ở đó. Perê: “Cái hố chuột này không phải để chiến đấu. Chúng tôi phải ra trước khi bị lựu đạn quẳng vào. Tôi cho phá điện đài và tháo súng ống. Và chúng tôi đi ra... Họ gọi hỏi chúng tôi "Các anh có bao nhiêu người? Đi đi mau lên!”. Việt Minh tập hợp tù binh trong đêm tối dày đặc, ở một chỗ hào chia nhánh, Perê làm như Pagie nửa giờ trước dó: anh ta nhảy vào một cái lỗ tối thui nhưng đầy mùi hấp hơi khó chịu. Tự do không có mùi. Anh ta sợ toát mồ hôi. Anh ta ở trong
307 bóng tối dính nhớt đó bao lâu? Anh không nhớ nữa. Những quả đạn nổ. Perê nhìn thấy "một ánh lửa mênh mông". Sau đó, anh bất tỉnh. “Khi tôi tỉnh lại, anh nói, trời đã sáng, tôi bị nửa vùi dưới đống vôi gạch vụn, những cục bùn và mảnh tre vụn. Một toán Việt Minh, chắc là làm nhiệm vụ thu dọn, đã tìm thấy tôi và đưa tôi ra khỏi chỗ đó. Tôi không đứng được, chân tôi đau đớn. Tay tôi bị trói sau lưng, họ đưa tôi đến lô cốt mà tôi đã ở hôm qua. Cuối cùng tôi đã động đậy được chân, máu đã bắt đầu lưu thông”. (Chú thích: Sau khi đi 600km, Rô be Perê đến trại số 1, chân phải bị áp xe đến đầu gối. "Tôi được nạo những áp xe này mà không được gây tê tại chỗ, anh viết, và chưa bao giờ trong đời mình tôi lại gào to đến thế” (Thư trao đổi với tác giả).) Một cán bộ có cấp bậc cầm lấy ví của Perê và liếc qua giấy tờ của anh, người đó nói - bằng tiếng Pháp - lưu ý đại đội trưởng đại đội 3, tiểu đoàn 6 dù thuộc địa rằng: "Anh không còn là sĩ quan nữa mà là tù binh của Quân đội nhân dân của nước Việt Nam dân chủ và anh phải bỏ cái thái độ ngạo nghễ của anh đi trước khi bị xét xử về những tội ác của anh”. Trên đường dẫn anh đến biên giới Trung Quốc, tới 10 lần người ta khuyên anh "hãy bỏ thái độ ngạo nghễ". Perê không kêu ca gì nữa về những đau đớn của anh, anh giữ thái độ lạnh nhạt thờ ơ. Anh ở trong một thế giới mà chẳng ai động lòng thương ai. "Chúng tôi luôn luôn đi trong một đường hào để ra khỏi vùng lòng chảo và đến một khu vực có rừng. Thật là một công việc lớn lao, một sự ngụy trang hoàn hảo. Đi xa nữa, tôi được tách ra để đi vệ sinh và được dẫn đến một ngôi nhà tranh, chân đi đất và không có gì trong bụng. Điều làm tôi ngạc nhiên là sự yên tĩnh, tiếng chim hót. Trận đánh đã ở xa rồi và mặc dầu bụng đói cồn cào, tôi đã ngủ như một đứa trẻ con”. Cuộc phản kích của đại đội 5 của trung úy Đờ La Malen đã thất bại, trung úy Đốtxi tập hợp quân số còn lại của hai trung đội và theo lệnh của Sênen, làm thành một cái chốt để cắt đường tiến đến Êlian 12. La Malen bị thương vì mảnh lựu đạn trong quá trình của hoạt động tác chiến này, anh đau đớn vì những chỗ gãy xương hở, gân ở cánh tay bị cắt đứt. Lính Thái đơn vị anh đưa anh đến trạm cấp cứu của bác sĩ Barô, bác sĩ đã mổ cho anh ngày 2-5 "trong một cái hố không có mái che". Trung úy Ghêranh, trung sĩ nhất Guýtzuynle và vài người lính Angiêri đã thoát ra được, thậm chí trung sĩ Phontati còn mang theo được cái tay nắm cò súng 12,7 li của anh ta. Trung úy Pagie thu thập tàn binh của đại đội
308 mình và hướng dẫn những người bị thương đến trạm giải phẫu thả dù số 6 của trung úy bác sĩ Vidan. Kẻ thù đã đến gần và trạm của anh ở dưới hỏa lực thường trực của địch, Vidan xếp hành lý ngày 3-5 và vượt sông Nậm Rốm về ẩn náu ở trạm giải phẫu dù số 5 của Hanz và tiếp tục làm việc ở đó. Từ Đôminíc 3, Việt Minh luồn sâu vào phía sau các Êlian sau khi đã đè bẹp Êlian 1, theo dòng thời gian cứ điểm này đã trở thành một nghĩa trang bị hàng ngàn quả đạn đảo lộn. Bị nằm dưới hỏa lực địch từ núi Phíctíp và từ Đôminíc 2, những người phòng ngự ở Êlian 1 chỉ còn cách "dán" vào bộ binh Việt Minh để tránh đạn pháo. Từ sở chỉ huy của ông ở Êlian 4, Brêsinhắc nhận thức được rằng tiểu đoàn của ông đang bị cán mỏng. Từ khi ông giữ Êlian 1, "Brêsơ” duy trì hai đại đội trên đỉnh, ở đây phảng phất mùi độc ác của thần chết và một trong hai đại đội cứ 48 giờ lại được thay phiên, chuyển quân theo một đường hào chật hẹp dài khoảng 70 mét nối liền nó với Êlian 4. Ngày 1-5, đại đội 1 của trung úy Pêriu ở trên Êlian 1 và đại đội của Lơghêrê, gồm những tàn binh của đại đội 3 và 4, giữ chân đồi. Đã hai lần bị thương, đại úy Minô của đại đội 4 bị thương lần thứ ba vào ngày 28-4, binh sĩ của ông đưa ông đi về phía sau với vết thương "vỡ mắt cá vì mảnh đạn". Brêsinhắc phòng thủ Êlian 4 cùng đại đội 2 của đại úy Clêdíc và đại đội chỉ huy. Alíc và lính Angiêri của ông ở mặt tây Bôtenla và bảo an đoàn của ông giữ mặt đông với những quân dù cuối cùng của đại úy Phu và đại đội 3 của Ghiơnlinô. Pêriu bố trí hai trung dội ở mặt nam và một trung đội hướng về mặt bắc. Lơghêrê để ngỏ đường hào nối họ với Êlian 4, thế giới của những người sống.