phần vào đó. Ngoài ra còn có sự "đồng tiến hóa" khi mà các loài tài chính khác nhau làm việc và thích nghi với nhau (ví dụ như quỹ phòng hộ và những nhà môi giới chính của chúng). Nhưng sự chọn lọc của thị trường vẫn là động lực chính. Những sinh thể tài chính luôn cạnh tranh lẫn nhau để giành một nguồn tài nguyên hữu hạn. Tại một số thời điểm và địa điểm nhất định, một số loài nhất định sẽ thống trị. Nhưng những sáng kiến của các loài cạnh tranh, hoặc sự xuất hiện của một loài mới hoàn toàn, sẽ ngăn cản việc hình thành một hệ thống cấp bậc hay sự độc canh vĩnh cửu. Về tổng thể vẫn là quy luật kẻ mạnh sẽ thắng. Những tổ chức mang "gien vị kỷ" có khả năng tự
nhân giống và tồn tại sẽ tăng trưởng và sinh tồn được. [667] Phải lưu ý rằng tiến hóa chưa hẳn sẽ tạo ra một sinh thể hoàn hảo. Một đột biến "đủ tốt" sẽ đạt được vị trí thống trị nếu nó xảy ra vào đúng nơi, đúng thời điểm, do các quá trình tiến hóa rất nhạy cảm với những điều kiện ban đầu. Tức là nếu từ đầu có một thế mạnh nhỏ thôi thì sau này nó có thể dẫn đến một khoảng thống trị kéo dài, chứ không nhất thiết đấy là thế mạnh tối ưu nhất. Ta cũng nên ghi nhớ rằng trong thế giới tự nhiên, tiến hóa không hẳn là tiến bộ như người ta từng nghĩ (nhất là những môn đệ Herbert Spencer). Các sinh vật tài chính sơ đẳng như những kẻ cho vay nặng lãi không bị tuyệt chủng, cũng như các sinh vật đơn bào chỉ thấy được dưới kính hiển vi vẫn chiếm phần đa số sinh vật trên trái đất. Cấu tạo phức tạp do tiến hóa không bảo vệ một sinh vật hay một công ty tránh khỏi tuyệt chủng - đấy là định mệnh của hầu hết các loài động vật và thực vật. Nhưng phải thừa nhận rằng sự tương đồng với tiến hóa không phải là hoàn hảo. Khi một sinh thể nuốt một sinh thể khác trong thế giới tự nhiên, đó đơn giản chỉ là ăn; nhưng trong thế giới của các dịch vụ tài chính, các vụ sáp nhập và mua lại có thể trực tiếp dẫn tới đột biến. Trong các sinh thể tài chính, không có gì tương ứng với vai trò sinh sản sinh dục như trong thế giới động vật (cho dù những từ ngữ mang tính sinh dục vẫn thường được dùng để miêu tả một số giao dịch tài chính nhất định). Hầu hết các đột biến tài chính là những sáng kiến cố ý, có ý thức chứ không phải là thay đổi ngẫu nhiên. Thật vậy, bởi vì một công ty có thể thích nghi với những thay đổi xảy ra quanh nó ngay trong thời gian sống của nó, sự tiến hóa tài chính (cũng như sự tiến hóa của văn hóa) có lẽ mang đặc tính Lamarck hơn là Darwin. Hai sự khác biệt mấu chốt nữa sẽ được thảo luận dưới đây. Dù thế nào chăng nữa thì sự tiến hóa cũng là một mô hình giúp hiểu các thay đổi tài chính tốt hơn tất cả những công cụ khác mà ta có. Chín mươi năm trước, lý thuyết gia xã hội chủ nghĩa người Đức Rudolf Hilferding đã dự đoán sẽ có sự vận động không ngừng về hướng tập trung sở hữu thứ mà ông gọi là vốn tài chính. [668] Cách nhìn truyền thống về sự phát triển tài chính quả thật vẫn nhìn quá trình ấy từ điểm nhìn thuận lợi của các công ty lớn và thành công đã sống sót. Trong cây phả hệ chính thức của Citigroup, ta có thể thấy rằng nhiều công ty nhỏ - từ Ngân hàng Thành phố New York được thành lập vào năm 1812 - đã nhập về một thân chung, đó là tập đoàn ngày hôm nay. Tuy vậy, đây lại chính là cách nghĩ sai lệch về sự tiến hóa tài chính qua thời gian dài, bởi trong thực tế nó bắt đầu ở một thân chung. Theo định kỳ, thân cây ấy rẽ nhánh ra ngoài khi mà các hình thức ngân hàng và tổ chức tài chính mới xuất hiện. Việc một công ty nào đó nuốt chửng những công ty nhỏ hơn trong quãng thời gian ấy cũng không có ý nghĩa lắm. Trong quá trình tiến hóa, các động vật ăn thịt lẫn nhau, nhưng đấy
không phải là động lực chính đằng sau sự đột biến tiến hóa và sự xuất hiện những loài mới. Điểm mấu chốt là lợi thế kinh tế về quy mô và độ lớn không phải lúc nào cũng là động lực chính trong lịch sử kinh tế. Thường xuyên hơn, quá trình hình thành loài mới là động lực chính - khi mà những hình thức công ty mới hoàn toàn được lập ra; cũng đóng vai trò ngang bằng là quá trình phá hủy sáng tạo, khi mà các công ty yếu hơn phá sản. Lấy trường hợp các ngân hàng bán lẻ và ngân hàng thương mại, đây vẫn là một lĩnh vực có sự đa dạng sinh học tương đối. Mặc dù có những công ty khổng lồ như Citigroup và Bank of America, các thị trường Bắc Mỹ và châu Âu vẫn có khu vực ngân hàng bán lẻ tương đối phân khúc. Khu vực ngân hàng hợp tác có nhiều thay đổi nhất trong những năm gần đây, với mức độ hợp nhất cao (đặc biệt là sau vụ khủng hoảng Tiết kiệm và Cho vay vào những năm 1980), và hầu hết các ngân hàng đã chuyển sang sở hữu cổ đông. Nhưng loài duy nhất sắp tuyệt chủng trong thế giới các nước phát triển là ngân hàng quốc doanh, khi mà việc tư nhân hóa phổ biến khắp nơi (dù vậy việc quốc hữu hóa ngân hàng Northern Rock cho thấy rằng có thể loài này sẽ quay trở lại). Về mặt khác, câu chuyện này là câu chuyện về sự hình thành loài, nhân giống những loại tổ chức tài chính mới, điều mà chúng ta mong đợi ở một hệ thống tiến hóa thực thụ. Có nhiều công ty dịch vụ tài chính "độc tuyến" đã xuất hiện, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính tiêu thụ (ví dụ như ngân hàng Capital One). Một số công ty chuyên biệt nay tồn tại để phục vụ cho thị trường ngân hàng tư nhân. Dịch vụ ngân hàng trực tiếp (qua điện thoại và Internet) cũng là một hiện tượng tương đối mới và đang phát triển. Tương tự như vậy, mặc dù các công ty khổng lồ đã hình thành trong giới ngân hàng đầu tư, vẫn có nhiều loài mới và lanh lẹ, chẳng hạn như các quỹ phòng hộ và các công ty cổ phần tư nhân, cũng đã tiến hóa và sinh sôi. Và như chúng ta đã thấy trong