Hồi chiều em tính kiếm anh đặng thuật lại cho anh nghe, té ra xuống tới hãng thì đã hết giờ nên không gặp anh. - Em gặp cảnh gì mà khốn nạn? - Hôm nọ có một người trọng tuổi gặp em, nó nói nó quen với ba em hồi trước. Nghe em nói muốn kiếm việc mà làm, nó hứa sẽ kiếm giùm. Hồi trưa nầy nó viết thơ biểu em lên nhà cho nó nói chuyện, vì nó đã kiếm được việc cho em rồi. Em tưởng là người tử tế nên em tin, té ra nó là một thằng già dê, nó gài bẫy mà hại em. Em lên nhà,
nó ghẹo chọc em. Em chống cự, nó ôm đại em. Em giận em đánh nó rồi em chạy. - Ở đất Sài Gòn phải dè dặt, đừng tin ai hết. - Anh nghĩ bây giờ em phải làm sao? - Làm giống gì? - Em nên kiện nó hay không? - Hồi nó ôm em, sao em không la lên, để đi về nhà, rồi có bằng cớ gì đâu mà kiện. Hồi đó em phải kêu lính làm vi bằng rồi bắt liền nó mới đước chớ. Cô Cúc đứng ngơ ngẩn một hồi rồi mới hỏi: - Hồi nãy anh nói bữa nào rồi anh sẽ tỏ tâm sự cho em hiểu, tâm sự gì vậy? - Việc của đôi ta. - Việc gì thì anh nói phứt đi. - Bữa nay em mắc xem hát. - Không cần. Anh nói cho em nghe rồi em sẽ vô xem hát. - Để bữa khác, không gấp gì. - Em gấp lắm. Nầy, việc mình hứa hẹn với nhau đó, em đã tỏ thiệt với má rồi. - Ý! Em nói chi vậy? - Anh thương em, anh quyết cưới em. Ấy là một việc chánh đáng, có tội lỗi gì đâu mà sợ nên phải giấu. - Chừng nào qua đi nói rồi em sẽ tỏ thiệt, có muộn gì. Em nói trước như vậy, biết việc có thành hay không? - Sao lại không thành?... Mà em không thể không nói thiệt được, bởi vì có người khác xin cưới em, nếu em không nói thiệt thì má em gả em cho người khác, rồi anh hỏng còn gì. - Ạ! có người khác muốn cưới em hay sao?
- Chớ sao! - Em ưng hay không? - Khéo hỏi dữ hôn!... Em ưng người khác rồi em bỏ anh cho ai? - Qua tưởng nếu có người khác xin cưới em thì em nên ưng họ đi. - Hả? Anh nói cái gì vậy? Anh điên rồi hay sao? - Không. Qua nói thiệt. Cô Cúc chưng hửng đứng ngó Hoàng trân trân. Hoàng sụt lại ít bước, rồi ngồi trên cái băng để gần đó, tay chống trán không nói nữa. Trong rạp hát tiếng chuông rung leng keng, rồi cây dọng cộp cộp, kéo màn lên khai diễn. Cô Cúc bước lại cái băng mà ngồi một bên Hoàng rồi hỏi: - Anh muốn lấy lời hứa lại, không tính cưới em hả. - Qua khổ tâm lắm em ôi! - Nếu vì em mà anh phải khổ tâm, thì em buồn lắm vậy. - Em có sự gì làm cho anh phiền hay sao? - Không. Qua thương em lắm, làm sao qua phiền em được. - Vậy chớ tại sao mà anh khổ tâm? - Tại việc nhà của qua kỳ lắm, khó nói ra được. - Em xin anh đừng ngại chi hết, nếu có sự chi ngăn trở hôn nhơn của chúng ta, thì anh cứ nói thiệt cho em hiểu. Hễ lấy thiệt tình mà đãi nhau, thì dầu không được yêu nhau, chớ khỏi phiền trách nhau. - Qua nói thiệt sợ em buồn. - Nếu anh giấu em, thì em lại không buồn hay sao? - Dầu sớm hay muộn gì rồi qua cũng tỏ thiệt tâm sự cho em hiểu. Thà là tỏ trước càng hay hơn.
- Anh cứ nói đi đừng ái ngại chi hết. - Qua nói thiệt với em, qua có tánh ưa đánh bạc. Mấy tháng nay qua đi theo anh em mà chơi, thứ bảy thì vô nhà xẹt, chúa nhựt thì lên trường đua, qua thua nhiều quá, mắc nợ cùng hết. Nợ đòi gắt, hôm đầu tháng qua phải tỏ thiệt cho cha mẹ qua hay đặng qua xin tiền mà trả cho người ta thì đi làm mới yên được. - Anh thiếu nợ chừng bao nhiêu? - Bốn năm ngàn. Cha qua rầy dữ quá, nói để cho chủ nợ giam thân qua, chớ không có tiền đâu mà trả. Má qua cũng rầy, nhưng tối lại theo dỗ qua, nói có quen với một bà điền chủ lớn ở dưới Rạch Giá. Bà ấy có một đứa con gái, tuy đen đúa một chút, song có tiền nhiều. Nếu qua chịu cưới cô gái ấy thì má qua sẽ lén cha qua mà ra bạc cho qua trả nợ. Hôm tuần trước bà điền chủ ở Rạch Giá đó có dắt đứa con gái lên tại chành lúa của cha qua ở trong Bình Đông mà hỏi giá lúa đặng bán một chài. Má qua có cho qua thấy mặt mẹ con bà điền chủ. Cô gái ấy thật đen đúa xấu xa lắm, chừng họ về rồi má qua hỏi ưng hay không. Em nghĩ thử coi câu hỏi ấy làm khổ tâm cho qua là dường nào. Qua đã thương em nên hứa sẽ cưới em. Qua chịu cưới cô Rạch Giá rồi bỏ em hay sao? Còn như không chịu thì làm sao có tiền mà trả nợ. Hễ không trả nợ được thì phải trốn mà đi xứ khác, không thể ở đây, rồi cũng không gần em được. Biết làm sao? - Anh cưới cô Rạch Giá đó đi. - Em chịu để cho qua làm như vậy hay sao? - Chịu. - Em không thương qua nữa hay sao? - Vì em thương anh lắm nên em mới chịu chớ. - Cám ơn em, có nguy mới thấy rõ lòng dạ nhau. Em lấy lòng quảng đại mà cứu qua như vậy, thì đối với qua, tình của em mới thiệt là nặng. Qua thề có trời đất, dầu qua được giàu sang đến bực nào đi nữa, qua cũng chẳng bỏ em đâu. Hễ qua giàu thì cũng như em giàu, đôi ta sẽ chung hưởng với nhau.
- Giàu là vợ anh giàu, chớ không phải anh, thế thì em làm sao mà chung hưởng cho được. - Em đừng lo. Cô ấy là gái ruộng, cô có hiểu việc gì đâu. Hễ qua vô hủ nếp rồi thì mặc dầu qua tung hoành, mười cô như vậy cũng không ngăn trở sự hành động của qua được. Hổm nay qua suy nghĩ hết sức, thấy có một thế ấy là hay hơn hết. Em xét thử coi có phải hay không? - Phải lắm! - Còn phận em thì em liệu làm sao? - Anh khỏi lo cho phận em. - Người ta buộc qua hễ cưới vợ rồi thì qua phải xuống Rạch Giá để coi ruộng, chớ người ta không cho qua làm việc nữa. Em ở trên nầy em kiếm việc mà làm, lâu lâu qua về thăm em, em chịu như vậy hay không? - Ý anh muốn em làm vợ bé anh hả? - Đôi ta là bọn thanh niên tân học, sao em còn nhiễm cái thành kiến cũ kĩ như vậy? - Thành kiến gì? - Theo bọn thủ cựu hủ lậu, người đàn bà nào mà có chồng cưới hỏi đủ lễ, có hôn thơ hôn thú rành rẽ, thì người ấy là vợ chánh, dầu chồng không có tình gì hết, họ cũng chiếm cái địa vị ấy. Nếu chồng có tình với một người đàn bà khác, dầu người đàn bà ấy được yêu, được trọng hết sức đi nữa họ cũng kêu là “mèo" hoặc “ vợ bé". Cái thói đó xưa quá, cái thành kiến ấy bậy quá. Phải lật ngược đi mới được. Người nào được chồng yêu nhứt thì người ấy là vợ chánh, chẳng cần phải có cưới hỏi, chẳng cần phải có hôn thú. Xét cho kỹ thì lễ cưới là một giả cuộc, hôn thú là một tờ giấy lộn, không có ý nghĩa gì hết, bởi vì không phải nhờ lễ cưới với hôn thú mà vợ chồng yêu nhau, còn như vợ chồng không yêu nhau, thì lễ cưới với hôn thú có ích về chỗ nào. Qua thương em, em thương qua, thì em là vợ chánh, dầu người dưới Rạch Giá có làm lễ cưới, có lập hôn thú cũng không nghĩa gì. Qua nói thiệt với em, nếu qua cưới vợ dưới
Rạch Giá thì là cưới tiền, chớ không phải cưới vợ. Vợ của qua là em đây. Hễ qua có tiền thì cũng như em có, qua sẽ sang sớt cho em. Hoàng nói tới đó rồi đưa tay ra tính nắm tay cô Cúc. Cô hất tay Hoàng rất mạnh, rồi đứng dậy gọn gàng, chỉ tay ngay mặt Hoàng mà nói: “Thằng điếm!... Khốn nạn, khốn nạn lắm!". Cô Cúc vội vã xây lưng đi vô rạp hát. Hoàng kêu nói vói: “Em! Em!... Trở lại cho qua nói chuyện...". Cô khoác tay mà đáp: “Thôi, gớm lắm!". Rồi cô đi luôn. Cô vừa tới thang vô chỗ ngồi thì hát cũng vừa hết lớp, nên họ hạ màn, rồi đèn bựt cháy lên. Cô dòm thấy cô Kim thì xâm xâm đi lại đó và ngồi cái ghế trống một bên cô nọ. Cô Kim hỏi: “Em nói chuyện gì mà lâu dữ vậy?". Cô Cúc lắc đầu, rồi lấy khăn lụa trong túi ra lau nước mắt, chớ không trả lời. Cô Kim thấy bạn như vậy thì biết bạn có việc buồn về tâm sự, song đương ngồi giữa đám đông, không tiện hỏi nữa, nên cô làm lơ. Cô Cúc ngồi cúi mặt, nước mắt cứ tuôn ra hoài. Người ta đã kéo màn lên hát tiếp, mà cô cứ để cái khăn đậy cặp mắt, không xem hát được. Mấy người ngồi gần ai cũng lấy làm lạ, nên liếc mắt ngó cô. Cô Kim khó chịu, nghĩ thầm nếu ngồi lâu nữa, thì bạn mình sẽ làm trò cười cho thiên hạ, bởi vậy đợi hát hết lớp, hạ màn rồi cô liền đứng dậy rủ bạn về. Cô Cúc ríu ríu đi theo mà ra, mấy người ngồi gần đều chông mắt ngó hai cô. Ra ngoài đường hai cô cứ theo đại lộ Bonard mà đi, cô Kim không hỏi, mà cô Cúc cũng không nói tiếng chi hết. Lên khỏi rạp hát bóng, cô Kim thấy có một cái băng đá vắng vẻ, không ai ngồi, bây giờ cô mới nói: “Thôi, mình ngồi đây hứng mát một chút. Còn sớm không cần phải về gấp". Cô ngồi rồi cô Cúc cũng ngồi theo, sắc mặt vẫn còn ưu sầu, nước mắt vẫn còn rưng rưng chảy. Cô Kim vịn tay lên vai cô Cúc mà hỏi: “Có việc chi mà em ưu sầu dữ vậy? Bây giờ không có ai, đâu em tỏ thiệt cho chị nghe thử coi".
Cô Cúc lắc đầu và tức tủi nên khóc nức nở. Cô Kim hỏi tiếp: - Em không tin lòng chị hay sao, nên có việc buồn mà em giấu chị, em không chịu nói cho chị biết? - Em khốn nạn lắm chị ôi! - Sao mà khốn nạn? - Em lầm một thằng điếm nữa. - Ạ! Nó gạt em, nó hứa cưới em, rồi bây giờ nó không giữ lời hứa phải không? - Phải. Mà nó còn đê tiện hơn nữa, là nó ham giàu nên nó mới bội ước. - Đó là tình thường của đàn ông con trai đời nay có lạ gì. - Nó lại dụ dỗ em, nó nói dầu cho nó có vợ khác sang giàu, song nó vẫn thương em hoài, chẳng bao giờ nó bỏ em. Nó khuyên em kiếm việc mà làm, hễ nó có vợ giàu rồi thì nó sẽ lấy tiền bạc của vợ nó mà sang sớt cho em. - Ý! Cái đó không nên làm. Người để ý muốn làm việc như vậy là tiểu nhơn lắm. - Chị thấy hay chưa?... Theo lời nó nói với em hồi nãy, thì em hiểu ý nó muốn em trai gái với nó, rồi nó kiếm tiền mà cho em. - Khốn nạn thiệt! - Té ra thiên hạ họ giả dối nhơ nhớp hết thảy. Thằng già Dương kia, hễ mở miệng thì tuôn ra những lời nhơn nghĩa mà nó giả dối hết sức, rồi thằng nhỏ Hoàng nầy, là người em yêu, em trọng, em quyết kết bạn trăm năm, giàu nghèo có nhau, sống thác có nhau, nó cũng giả dối như vậy nữa, thế thì còn biết ai mà tin!... Tình!... Nghĩa!... Ấy là cuộc mơ mộng... Ấy là tiếng để dùng mà lừa gạt thiên hạ, chớ không có nghĩa gì... Cô Cúc tức tủi quá nên khóc dầm, không nói được nữa.
- Cô Kim để cho bạn khóc một