20 - HẠNH PHÚC TẠI TÂM muốn trở thành chính mình một cách tự nhiên. Cuộc sống chỉ biết cái ích duy nhất ó nhưng bạn không bao giờ có mặt ở nơi thiết yếu của mình - bạn lang thang sau những chiếc mặt nạ của kẻ khác, trong những bộ trang phục không phải của bạn, ẩn dưới những cái tên xa lạ. Cuộc sống vẫn tiếp tục tìm kiếm bạn. Nó biết cái ích ến của bạn, còn bạn vẫn rong chơi. Bạn ã cho phép cuộc ời quên lãng bản thân mình. “Đêm qua tớ nằm mơ thấy mình là một ứa bé”, Joe nói với Al, “trong mơ, tớ tha hồ chạy nhảy khắp Disneyland. Tuổi thơ mới sướng làm sao, chẳng phải chọn lựa con ường nào ể i, lại ược tung tăng chơi ùa ở khắp mọi nơi”. “Điều ó rất thú vị”, người bạn của Joe tiếp lời, “êm hôm qua tớ cũng có một giấc mơ rất ẹp. Tớ mơ thấy một cô gái tóc vàng quyến rũ ến gõ cửa và làm mình ngất ngây. Rồi ngay khi tớ và cô ấy bắt ầu làm quen thì một người khách mới xuất hiện – một cô gái da ngăm cực kỳ hấp dẫn”. “Ôi trời”, Joe cắt ngang, “phải chi tớ ược ở ó! Sao cậu không gọi tớ?” “Tớ gọi rồi”, Al trả lời, “Nhưng mẹ cậu nói là cậu ang ở Disneyland”. Số phận tìm kiếm chúng ta bằng một con ường duy nhất như một óa hoa cứ nở dần trong tâm hồn ta, khiến chúng ta trở thành chính mình. Nếu không tìm ược bản chất tự nhiên của mình, chúng ta không thể có hạnh hanh phuc tai tam2.indd 20 7/13/11 5:03 PM
JOY: THE HAPPINESS THAT COMES FROM WITHIN - 21 phúc. Nếu không có hạnh phúc, làm sao chúng ta có thể thiền ịnh. Nhưng tại sao con người lại nghĩ rằng thiền ịnh sẽ mang ến hạnh phúc? Thật ra, bất kỳ ở âu khi con người cảm thấy hạnh phúc tức là họ ang bình an tự tại – hai
iều này là một. Bất kỳ lúc nào ta nhìn thấy một không gian ẹp ẽ và bình yên bao quanh một người, nghĩa là người ấy luôn tràn ngập hạnh phúc trong niềm vui và sự hân hoan. Do ó, con người nghĩ rằng hạnh phúc ến khi họ an ịnh. Thật ra, thiền ịnh chỉ ến khi chúng ta hạnh phúc. Nhưng ạt tới hạnh phúc rất khó, còn học thiền ịnh lại dễ. Đạt tới hạnh phúc nghĩa là thay ổi mạnh mẽ cuộc
ời mình – một sự thay ổi nguy hiểm, bởi vì ó là một sự thay ổi ột ngột, dứt bỏ tuyệt ối quá khứ; một sự va chạm sấm sét bất ngờ, làm chết i một cuộc ời già nua cũ kỹ và giúp ta sống lại cuộc ời mới từ những gì hồn nhiên nhất. Hãy bắt ầu một ngày mới mà không bị bất kỳ một hình mẫu nào ám ảnh. Hãy sống cuộc ời hoàn toàn tự chủ, không ể bất kỳ ai làm xáo ộng hay buồn lo
ến cuồng trí. Hãy cố gắng bỏ qua những khuôn mẫu nào ó tác
ộng ến bản thân, ể tìm thấy ngọn lửa tinh thần thật sự của mình. hanh phuc tai tam2.indd 21 7/13/11 5:03 PM
HẠNH PHÚC LÀ GÌ? Hạnh phúc không có nghĩa là thành công, cũng không phải sống trong hy vọng, hay cố gắng có ược tiền bạc, quyền lợi, danh tiếng. Hạnh phúc là khi ta làm một iều gì ó bằng ý thức, chứ không phải bằng ý chí. HẠNH PHÚC Ở CHÍNH CHÚNG TA Hạnh phúc là gì? Nó tùy thuộc vào bạn, vào trạng thái ý thức hay vô thức của bạn, vào việc bạn còn say ngủ hay tỉnh thức. Murphy có một quan niệm nổi tiếng như sau: Trên ời có hai kiểu người: kiểu thứ nhất thường cho rằng bản chất con người có thể phân chia ra ược, và số còn lại thì không bao giờ phân chia như vậy. Tôi thuộc loại người thứ nhất, vì tôi tin bản chất con người có thể
ược chia làm hai loại, một là mê mờ, hai là thức tỉnh – và
ương nhiên là có một nhóm người rất nhỏ nằm giữa họ. Hạnh phúc lệ thuộc vào việc ý thức của bạn có mặt
úng chỗ hay không. Nhiều người nghĩ rằng sự thư thái mà giấc ngủ mang lại là hạnh phúc. Niềm thư thái ó là cảm giác cố ạt tới một cái gì ó thông qua cơ thể, một hanh phuc tai tam2.indd 22 7/13/11 5:03 PM
JOY: THE HAPPINESS THAT COMES FROM WITHIN - 23 cảm giác mà trong lúc thức ta không thể ạt ược. Con người vẫn cố gắng bằng mọi cách ể ạt tới hạnh phúc thông qua cơ thể của mình. Nhưng iều này là không úng. Thân xác chúng ta có thể mang lại chút thoải mái nhất thời, nhưng mỗi một khoảnh khắc thư thái ó lại tương ứng với một nỗi au. Mỗi cảm giác thư thái sẽi kèm với cảm giác khó chịu, bởi cơ thể con người luôn tồn tại như một thế giới hai mặt. Nối với ngày là êm, nối với cái chết là sự sống, nối với sự sống là cái chết. Đó là một vòng tròn khắc nghiệt. Sau niềm vui sẽ là nỗi au. Và sau muộn phiền sẽ là vui sướng. Chúng ta chẳng bao giờ thư thả nổi. Khi ang an lành, chúng ta lại âm thầm lo sợ niềm vui ngắn ngủi sẽ tan mất, và rồi nỗi sợ hãi của chúng ta sẽ tàn phá khoảnh khắc vui sướng quý giá ó. Khi bị nhấn chìm trong au khổ, chúng ta cay ắng và cố gắng thoát khỏi tình trạng của mình bằng cách hướng tới những iều tốt ẹp. Đức Phật gọi iều này là bánh xe sinh tử. Chúng ta chuyển ộng theo bánh xe, bị vướng vào vòng quay của nó… Và bánh xe ấy cứ lăn i mãi. Đôi khi ta cảm thấy hài lòng, có lúc lại thấy khổ sở; ta bị nghiền nát triền miên giữa hai trạng thái nghiệt ngã này. Trong tình cảnh như vậy, một người mê mờ sẽ không nhận biết ược gì nữa. Anh ta chỉ nhận ra một vài cảm giác của cơ thể - ăn uống, ân ái; ó là toàn bộ thế giới của anh ta. Anh ta mãi trôi lăn trong vòng quay sinh tử. Anh ta hanh phuc tai tam2.indd 23 7/13/11 5:03 PM
24 - HẠNH PHÚC TẠI TÂM chỉ quan tâm ến hai mục ích ầy bản năng. Nếu kiềm chế nhục dục, anh ta chỉ còn biết ăn. Nếu kiềm chế việc ăn uống, anh ta lại lăn vào ời sống tình dục. Năng lượng của anh ta chuyển ộng như con lắc giữa hai nhu cầu này. Cái mà chúng ta thường gọi là sự hài lòng chỉ ơn giản là làm giảm bớt tình trạng căng thẳng ó. Năng lượng tình dục tích lũy ngày càng nhiều khiến chúng ta càng trở nên căng thẳng và nặng nề. Cuối cùng, chỉ còn cách phải giải phóng nó. Đối với những người ang mê mờ, tình dục có ý nghĩa giải phóng, giống như một cơn hắt hơi. Khi ta giải phóng nó, sự căng thẳng không còn hiện diện ngay lúc này, nhưng nó vẫn còn nằm ẩn âu ó và sẽ tích lũy trở lại. Thức ăn chỉ mang lại cho chúng ta một chút vị mặn ầu lưỡi, nó không ủ cho chúng ta duy trì cuộc sống. Vậy mà rất nhiều người ã sống chỉ vì ăn, và chỉ một số ít người biết rằng mình ăn ể sống. Suốt những ngày ầu, ể tìm kiếm một khoảng thời gian vui sướng mỹ mãn, người thanh niên ã mời cô gái chơi bowling. Cô gái tỏ vẻ không thích. Anh chàng lại tìm cách mời cô xem phim, nhưng cô gái cũng chẳng màng ến phim ảnh. Loay hoay mãi, người thanh niên rút iếu thuốc mời cô gái nhưng cô vẫn từ chối. Rồi anh hỏi cô có thích nhảy và uống một chút gì ó không, cô gái vẫn một mực không nhận lời với lý do ơn giản là cô không quan tâm ến những thứ ấy. Tuyệt vọng, anh mời cô ến ngủ với anh. Điều lạ lùng ã xảy ra. Cô gái vui vẻ gật ầu, hôn anh say ắm và nói: “Anh hanh phuc tai tam2.indd 24 7/13/11 5:03 PM
JOY: THE HAPPINESS THAT COMES FROM WITHIN - 25 thấy không, chơi bowling, xem phim, uống rượu âu phải là cái anh muốn, âu phải ể anh có một khoảng thời gian vui sướng mỹ mãn âu!”. Cái mà chúng ta gọi là “hạnh phúc” hoàn toàn tùy thuộc vào mỗi con người. Đối với người mê mờ, cảm giác thư giãn là hạnh phúc. Người mê mờ sống với mọi cảm giác thư giãn, buông xả. Anh ta cứ lăn mãi từ cảm giác này ến cảm giác khác. Anh ta sống vì những cơn rung ộng nhỏ - một cuộc sống rất nông cạn, không có chiều sâu, gần như vô tri vô giác, và cũng chẳng hứa hẹn ý nghĩa nào tốt ẹp lớn lao. Nhiều người trong chúng ta lại nằm giữa hai kiểu người mê mờ và tỉnh thức, không mê mờ mà cũng chẳng tỉnh thức. Họ sống trong tâm trạng lơ ãng, một chút mịt mờ, một chút tỉnh táo. Chúng ta thường trải nghiệm iều này vào mỗi buổi sáng ngái ngủ, tai ta vẫn nghe ược âm thanh xung quanh, kể cả tiếng người thân lách cách pha trà, tiếng reo của ấm un nước hay tiếng trẻ con chuẩn bị
ến trường. Ta nghe ược mọi thứ, nhưng vẫn không tỉnh
ược. Lơ mơ, lãng ãng, những âm thanh xô bồ dẫn dắt chúng tai, như thể có một khoảng cách khổng lồ giữa bản thân ta và mọi thứ ang xảy ra quanh ta. Tất cả mờ ảo như một phần của giấc mơ. Tất nhiên những gì ang xảy ra không thuộc về giấc mơ, chỉ có chúng ta lại ang trôi giữa hai thế giới thực - ảo mà không biết. Điều tương tự như vậy xảy ra khi bạn bắt ầu thiền
ịnh. Một người không thiền ịnh sẽ dễ bị mê mờ. Còn hanh phuc tai tam2.indd 25 7/13/11 5:03 PM
26 - HẠNH PHÚC TẠI TÂM một người thiền ịnh, luôn muốn rời xa sự mê mờ ể hướng tới sự thức tỉnh, dù chỉ trong một trạng thái yên bình ngắn ngủi. Hạnh phúc không phải chỉ là sự gom nhặt niềm hoan lạc phù du trong từng thoáng chốc: Hạnh phúc phải có ý nghĩa hơn là sự cộng gộp thời khắc bình yên, phải mang tính tâm lý nhiều hơn là sinh lý. Một người biết thiền ịnh sẽ cảm thụ thơ ca và âm nhạc tốt hơn, yêu thích sự sáng tạo hơn. Họ thích khám phá thiên nhiên và vẻ ẹp muôn thuở của nó. Họ chuộng sự yên tĩnh và biết tận hưởng nhiều thứ mà trước ó họ chưa bao giờ biết tới, và những iều này sống trong họ lâu dài hơn. Kể cả khi tiếng nhạc ã tắt, âm thanh vẫn còn vang vọng trong họ. Hạnh phúc không ơn giản chỉ là sự giảm bớt năng lượng căng thẳng của con người. Sự khác biệt giữa cảm giác thư thái và ý nghĩa thực sự của hạnh phúc không nằm ở chỗ tiết giảm, mà ngược lại, ở trong sự ủ ầy. Một khi trở nên giàu có về tinh thần, chúng ta sẽ sống tràn trề từng phút. Khi lắng nghe một bản nhạc du dương, có một cái gì ó bừng dậy trong ời sống của chúng ta, sự hài hòa bắt ầu hiển hiện khiến ta như chìm lẫn vào trong tiếng àn. Khi nhảy múa, chúng ta bỗng quên mất cơ thể mình, mỗi bước i bỗng nhẹ như hư không. Sự è nén về trọng lượng bị mất i. Trong iệu múa ấy, chúng ta như bất ngờ lạc vào một không gian khác lạ: cái tôi không còn nặng nề nữa, ta như tan ra và hòa vào iệu múa. hanh phuc tai tam2.indd 26 7/13/11 5:03 PM
JOY: THE HAPPINESS THAT COMES FROM WITHIN - 27 Những trải nghiệm như vậy cao hơn, sâu sắc hơn rất nhiều so với những khoái cảm chúng ta có ược nhờ vào các sinh hoạt ời thường như ăn uống và ân ái. Nhưng
iều ấy cũng chưa phải là cái ích cuối cùng. Sự thật lớn lao nhất chỉ xảy ra khi chúng ta thức tỉnh viên mãn, khi chúng ta trở thành một “vị Phật” (người tỉnh thức), khi chúng ta lìa xa mọi iên ảo mộng tưởng – thời iểm mà toàn bộ cuộc sống chúng ta ngập tràn ánh sáng, thời
iểm mà bóng tối vĩnh viễn mất i trong sâu thẳm tâm hồn chúng ta. Bóng tối mờ mịt biến mất cũng là lúc cái tôi ngạo mạn của chúng ta cũng tan biến. Mọi ham muốn căng thẳng, âu lo hay tức giận ều không còn nữa. Ta ở trong một trạng thái mãn nguyện hài hòa. Ta an trú trong hiện tại, không băn khoăn về quá khứ hay tương lai. Ta có mặt ở ây, ngay lúc này. Hiện tại là tất cả. Lúc này là thời gian duy nhất và ở ây là không gian duy nhất. Toàn thể vũ trụ an trú trong ta. Đó là niềm an lạc. Đó là hạnh phúc ích thực của con người. Tìm kiếm sự an lạc trong tâm hồn là quyền năng lớn nhất của mỗi chúng ta. Đừng mê mờ trong mớ hỗn mang những khoái cảm thường ngày, hãy bước chân vào cuộc hành trình tìm kiếm sự an lạc từng chút một mỗi ngày. Cố Hiện tại là tất cả. Lúc này là thời gian duy nhất và ở
ây là không gian duy nhất. Toàn thể vũ trụ an trú trong ta. Đó là niềm an lạc. Đó là hạnh phúc
ích thực của con người. hanh phuc tai tam2.indd 27 7/13/11 5:03 PM
28 - HẠNH PHÚC TẠI TÂM vươn tới hạnh phúc, và cuối cùng là ạt tới niềm an lạc viên mãn. Khoái cảm thuộc về phần “con” trong mỗi “con người”. Hạnh phúc mới là ặc ân của con người. Hạnh phúc thuộc về con người, niềm an lạc mới là thần thánh. Khoái cảm trói buộc bạn, bạn sẽ trở thành nô bộc của nó, tự cột chặt mình vào dây trói của nó. Hạnh phúc mang
ến cho bạn một chút xích xiềng, một chút tự do, nhưng chỉ là một chút. Còn niềm an lạc là tự do vĩnh hằng. Hãy hướng lên cao, bạn sẽ ược chắp cánh. Bạn sẽ không còn thuộc về mặt ất ọa ày này, bạn trở thành một phần của trời xanh. Bạn trở thành ánh sáng, trở thành niềm vui. Khoái cảm bao giờ cũng khiến bạn lệ thuộc vào người khác. Hạnh phúc giúp bạn có ược một chút tự chủ nhưng không hoàn toàn. Chỉ có niềm an lạc mới là tự do, nó không chia cắt bất cứ iều gì, không chia cắt ai; ó là ời sống duy nhất của bạn, là bản chất sâu xa nhất của bạn. TỪ BỀ MẶT ĐẾN TRUNG TÂM Đức Thích Ca Mâu Ni nói: Có khoái lạc và có an lạc Hãy từ bỏ cái ầu tiên ể ạt tới cái thứ hai. Chúng ta cần hiểu biết và suy nghĩ về bốn từ này: một là khoái lạc, hai là hạnh phúc, ba là niềm vui và bốn là an lạc. Khoái lạc thuộc về tâm sinh lý. Khoái lạc là một cái gì hanh phuc tai tam2.indd 28 7/13/11 5:03 PM
JOY: THE HAPPINESS THAT COMES FROM WITHIN - 29
ó hời hợt nhất của ời sống con người; nó chỉ là một sự kích thích. Đó có thể là tình dục hay những cảm giác khác; nó có thể là nỗi ám ảnh về thức ăn, tất nhiên ngoại trừ nhu cầu tối thiểu cho cơ thể ược duy trì. Cơ thể là bề ngoài của bạn, là cái viền quanh ời sống con người. Nó không phải là trung tâm. Sống trong chu vi cơ thể mình nghĩa là phó mặc cho tất cả mọi thứ ang xảy ra xung quanh bạn. Con người tìm kiếm khoái cảm nhưng lại phó mặc ời mình cho tai họa; giống như những ợt sóng ở ại dương suốt ời nhấp nhô theo gió. Khi biển nổi cuồng phong, những con sóng cũng dâng cao. Khi gió biến mất, những con sóng cũng tan
i. Những con sóng không bao giờ tồn tại ộc lập, nó bị lệ thuộc mãi mãi; và bất kỳ ai lệ thuộc vào một cái gì ó ngoài bản thân mình cũng tất yếui ến cuộc sống nô lệ. Khoái cảm là lệ thuộc vào một cái gì ó ngoài bản thân mình. Khi ta yêu một người phụ nữ, và nếu iều ấy mang ến cho ta lạc thú, thì người phụ nữ ta yêu chính là bà chủ của ta. Khi ta yêu một người àn ông - nếu tình yêu ấy khiến ta vui thú và khi không còn yêu nữa, ta cảm thấy au ớn - thì ta ã tạo ra một kẻ nô lệ trong ta. Ta
ã tạo ra một tù nhân, và ta không còn tự do nữa. Nếu ta tìm kiếm tiền bạc và quyền lực, ta sẽ bị lệ thuộc vào tiền bạc và quyền lực. Với một người say mê tiền bạc, sự thật là càng nhiều tiền, càng thích thú, anh ta lại càng au khổ - vì anh ta càng có nhiều tiền bao nhiêu, anh ta càng ham muốn có hơn thế; càng có nhiều tiền bao nhiêu, anh ta càng lo sợ mất nó bấy nhiêu. hanh phuc tai tam2.indd 29 7/13/11 5:03 PM