phần các bạn nữ này đều mong muốn có cơ thể nhỏ hơn. Nghiên cứu của Berg và cộng sự (2007) cho thấy ở phụ nữ, các tác nhân như lòng tự trọng, xu hướng trầm cảm, chuyện bạn bè ăn kiêng, việc tiếp xúc với hình ảnh cơ thể lý tưởng của phụ nữ trên các tạp chí và chỉ số cơ thể đều có tác động rất lớn đến sự không hài lòng về ngoại hình. Tuy nhiên, những yếu tố này lại không có nhiều ảnh hưởng tương tự ở nam giới. Nghiên cứu này cũng kết
22 | T r an g luận rằng, do bị "phơi nhiễm" trước các tạp chí có liên quan đến những hình ảnh về tiêu chuẩn ngoại hình hay các nội dung về giảm cân và ăn kiêng, phụ nữ thường tự so sánh bản thân với những người nổi tiếng trên mạng xã hội, từ đó dẫn đến sự tiêu cực trong cách nhìn nhận về cơ thể của chính họ. Bên cạnh đó, lòng tự trọng thấp và xu hướng trầm cảm cũng liên hệ đến tần suất so sánh cơ thể với các hình mẫu lý tưởng. Kết luận của nghiên cứu này cho thấy tuy cả nam và nữ đều dễ bị tổn thương bởi các yếu tố ngoại hình, phụ nữ sẽ là nạn nhân lớn nhất của các chiến dịch tuyên truyền trên mạng xã hội và truyền thông, thường là những tiêu chuẩn phi thực tế về cơ thể lý tưởng mà phụ nữ cần phải có được thêu dệt qua các hình ảnh trên Instagram hay phim ảnh. Mình chưa bao giờ giảm xuống 45kg. Mình đã dừng lại, ở một giai đoạn buồn nhất, khi sức khỏe tinh thần của mình ở đáy vực, mình đi du mọi thứ thay đổi, mình quá bận rộn trong môi trường mới, qua đầu tư vào chuyện hòa nhập và chuyện học. Mình tìm thấy giá trị của bản thân qua những đêm muộn ngồi học trong thư viện đọc về các thuyết xã hội học, qua những quyển sách về nhân dạng và chỗ đứng của cá nhân trong đời, qua những tình bạn đẹp với các cô gái cũng chật vật với hình ảnh cơ thể như mình. Và trên
23 | T r an g hết, ở một đất nước vạn dặm xa nhà, lần đầu tiên mình không có cân để xem mình nặng bao nhiêu ký. Mình vui hơn bao giờ hết. Lần khám sức khỏe cuối cùng ở phòng y tế trường đại học, mình nặng 54kg. Nếu bạn đặt tay lên bụng mình, bạn có thể nắm một tảng mỡ thừa đầy lòng bàn tay. Nếu bạn nhìn mình mặc váy ngắn, bạn có thể thấy bắp chân "cuồn cuộn" của mình. Nếu bạn nhìn mình kỹ một chút sau lớp trang điểm, da mặt mình vẫn sần sùi, những vết sẹo từ mụn mọc lên từ ký kinh nguyệt tháng trước vẫn chưa phai màu. Mình chưa bao giờ xinh đẹp, và mình sẽ không bao giờ xinh đẹp, và điều đó không sao cả. Mình thấy rất vui, rất hài lòng với cơ thể của một cô gái. Chỉ đơn giản là một cô gái. 05. Thói so sánh và ghen tị Nếu bạn cũng lớn lên trong một gia đình châu Á điển hình giống như mình, có lẽ việc nghe theo ba mẹ không ngớt lời khen ngợi con nhà người ta xinh đẹp ra sao, tài giỏi và lanh lợi như thế nào đã không còn xa lạ, và có thể bạn cũng sẽ trải nghiệm cảm giác mình sắp kể đến. Mình ghét những người hướng ngoại, ghét những người xinh đẹp và ghét những người thông minh vượt trội. Nhưng đó không hoàn toàn là sự thật. Mình không ghét họ. Mình ghen tị với họ, mong muốn được như họ. Nhưng mình không thể, mình chuyển hóa về kết bạn thân sang ghét bỏ những người không liên
24 | T r an g quan đến mình. Vì điều đó dễ dàng hơn. Trong suốt quá trình trưởng thành, mẹ luôn dặn dò mình, đố kị là một tính xấu và độc hại, rằng những người có tính đố kỵ luôn là những người không bao giờ được "trời cho". Đây là một triết lý đã dán mặt mình trong suốt những năm tuổi teen. Bởi mình biết, mình có tính ghen tị. Mình ghen tị với bạn cùng lớp lúc nào cũng hơn điểm mình. Mình ghen tị với những người chị họ vừa xinh đẹp vừa hoạt bát mà khi nào mẹ mình cũng khen tấm tắc. Mình ghen tị với cô bạn xuất thân trong gia đình học thức, danh giá, thoải mái trong chuyển tiền bạc, lại biết chơi ba bốn nhà cụ và nói vài ba thứ tiếng. Mình ghét bản thân vì điều này. Bởi mình luôn tin rằng mình là một người tốt, là một người có đạo đức. Vậy nhưng mặt tối này, sự đố kỵ này hoàn toàn đi ngược lại với niềm tin của mình về bản thân. Và không ai muốn nghĩ bản thân họ là một người xấu, một nhân vật phản diện, một kẻ khiếm khuyết. Mình ghét sự đố kỵ, nhưng mình lại là hiện thân của sự đố kỵ. Vậy kem tỉ là gì và chúng ta nên định nghĩa nó như thế nào? Trong Envy: The Seven Deadly Sins ‹tạm dịch: Đố kỵ: Bảy đại tội của con người› (2003), Vincent và Epstein có nhắc đến định nghĩa sát sao nhất của từ này trong từ điển Oxford: ghen tị là cảm giác tủi nhục và ác ý được hình thành từ cảm giác ghen ghét những điều
25 | T r an g tốt đẹp hơn của người khác. Lý luận của Van và cộng sự (2009) lại cho rằng trên đời tồn tại hai kiểu ghen tị: ghen tị lành tính và ghen tị ác tính. Trong khi ghen tị lành tính có bao hàm cả như ý nghĩ tích cực và cảm giác muốn cải thiện bản thân thì ghen tị ác tính ám chỉ khả năng có thể làm hại đối tượng bị ghét. Sự khác biệt giữa hai kiểu ghen tị này nằm ở chỗ tính ghen tị ác tính thường được kích hoạt khi người mà ta đố kỵ không xứng đáng với thành quả họ có được, điều này khiến chúng ta cảm thấy bất công và vô lý. Trong khi đó, tính ghen tị lành tính sẽ được kích hoạt khi tình huống được xem là có thể thay đổi và kiểm soát, tức là chỉ cần cố gắng thì ta có thể lấy lại sự công bằng. Ngoài ra, Lange và Crusius (2015) còn cho rằng trong sự ghen tị ác tính khơi dậy ham muốn đạp đổ người khác thì tính ghen tị lành tính lại thôi thúc cảm giác muốn hoàn thiện bản thân. Dù thuộc loại nào thì tính ghen tị cũng thường được liên hệ với cảm giác khao khát được bằng người khác và ham muốn có được những điều đẹp đẽ họ có được (Vincent và Epstein, 2003). Trong bảng nghiên cứu được thực hiện năm 2020, Hong và cộng sự đã thu thập thông tin về các sinh viên đại học và tầng lớp xã hội của họ, sau đó sử dụng thang đo mức độ nhạy cảm của nạn nhân trước bất công để chỉ ra mức độ khó chịu và căm phẫn của một
26 | T r an g người khi đối mặt với sự không công bằng. Sự nhạy cảm này thường liên quan đến các hành vi gây cấn, chồng đối xã hội và không hợp tác. Những người được ghi nhận có mức độ nhạy cảm cao thường cảm thấy bản thân thiệt thòi và trải nghiệm những cảm giác tức tối và căng thẳng nặng nề hơn khi có sự bất công. Kết quả của nghiên cứu này cho thấy, những người xuất thân từ tầng lớp xã hội thấp thường trải nghiệm cảm giác ghen tị nhiều hơn. Khi bị từ chối, những người này cũng cảm thấy tức tối và thua kém hơn do điều kiện vật chất thiếu thốn. Họ cũng tin rằng bất công là đặc tính của xã hội. Họ thường phải lo lắng về việc bị đối xử thiếu công bằng trong cuộc sống. Cuối cùng, họ cũng có mức độ nhạy cảm trước bất công cao hơn những người đến từ tầng lớp nhiều đặc quyền hơn. Vậy nên, nếu thấy một ai đó có tính ghen tị quá cực đoan, chúng ta không thể đơn thuần phán xét con người họ và bỏ qua hoàn cảnh họ sống. Vậy thì ghen tị có phải là bản chất của con người không? Trong phòng thí nghiệm của Moyal, Motsenok và Ritov (2020), người tham gia được phân vào hai trường hợp giả định: trong trường hợp A, người chơi sẽ luôn nhận được 1.000 đô la cho bất cứ lựa chọn nào, tuy nhiên, họ có thể lựa chọn cho người còn lại nhận được số tiền từ 2.000 đô la đến 10.000 đô la. Trong trường hợp này, người
27 | T r an g tham gia sẽ nhận được đúng 1.000 đô la và luôn luôn ít hơn người còn lại. Kết quả cho thấy, hầu hết người chơi chọn cho người kia số tiền ít nhất là 2.000 đô la. Trong trường hợp B, người tham gia sẽ luôn nhận được 11.000 đô la cho bất cứ lựa chọn nào họ đưa ra và cũng như trường hợp A, họ có thể lựa chọn cho người còn lại nhận được số tiền từ 2.000 đô la đến 10.000 đô la. Ở điều kiện này, người tham gia lúc nào cũng nhận được nhiều tiền hơn.