phần chỉ với 10 rupee/cổ phiếu. Trong khi có khoảng 50% số người đã bán tất cả cổ phần thì 50% còn lại vẫn giữ nguyên. Họ hài lòng với mức 20% cổ tức mỗi năm. “Tôi nghĩ những người đã bán cổ phần sẽ dùng tiền thu được để mua thêm đất. Thực tế là họ trở nên giàu có hơn bởi họ đã hiểu biết hơn về việc kinh doanh”. “Một sự đổi mới khác mà chúng tôi đã thực hiện khi không thể xây dựng nhà máy kịp. Bấy giờ, lượng đường trong nước trở nên khan hiếm, giá đường tăng cao. Chúng tôi đã đi đến gặp quản lý, ban giám đốc của các hợp tác xã đang hoạt động kém, chủ yếu đều là nhà quản lý địa phương. Chúng tôi nói muốn thuê những nhà máy này và hoạt động dựa trên hợp đồng quản lý. Thế là chúng tôi thuê được nhà máy đầu tiên với thời hạn hai năm. Vào năm 2004, chúng tôi thuê được một nhà máy khác với thời hạn sáu năm. Và ngày nay, ba trong số sáu nhà máy đang hoạt động là do chúng tôi thuê lại. Chúng tôi sử dụng chúng nhưng không sở hữu tài sản”. Quyết định này liệu có lợi ích gì? Chi phí thuê nhà xưởng rẻ hơn rất nhiều so với chi phí xây dựng nhà máy mới. Lại còn nhanh hơn. Mỗi nhà máy mà Shree Renuka thuê lại được nhanh chóng xoay chuyển tình hình hoạt động. Ví dụ như nhà máy đầu tiên từng chỉ hoạt động ở mức 50% năng suất, nhưng chẳng mấy chốc đã tăng lên mức 115%. Và hóa ra, anh Narendra đã hợp tác với mẹ mình trong việc vận hành Công ty sản xuất đường Shree Renuka. Về điều này, anh nói: “Tôi nghĩ rằng cả hai chúng tôi đều đang tìm kiếm một điều gì đó để cùng làm. Theo một nghĩa nào đó, mẹ đang trông đợi ở tôi”. Tình tiết này thật thú vị. Trong kinh doanh, chuyện khởi dựng một công ty cùng với bố, anh chị và thậm chí là với người chồng, người vợ không phải là chuyện hiếm. Nhưng trong xã hội Á Đông, chuyện con trai hợp tác với mẹ mình quả là hiếm có. Bao nhiêu cậu con trai tin tưởng rằng mẹ mình có kỹ năng kinh doanh tốt? Và bao nhiêu bà mẹ có sự tự tin để làm điều đó? Ở trường hợp của Narendra, câu trả lời là “Có” cho cả hai câu hỏi trên. Bà Vidya Murkumbi đã có kinh nghiệm trên thương trường sau nhiều năm giúp đỡ chồng trong kinh doanh thương mại. Năm 61 tuổi, bà trở thành đồng sự với con trai.
109 Vậy hai mẹ con đã phân chia trách nhiệm như thế nào? “Cơ bản là chúng tôi có thế mạnh khác nhau. Tôi giỏi hơn về mặt tài chính và ngoại giao trong thị trường tài chính, xuất khẩu và quốc tế. Còn bà thì có năng lực giao tiếp tuyệt vời, nhất là khi phải giao thiệp với những người nông dân, những người dân địa phương, bộ phận hành chính và chính quyền địa phương. Bà trông nom cả mảng hành chính nội bộ, tôi không phải là người giỏi với các chi tiết”, anh Narendra cho hay. Hiện, bà Murkumbi vẫn sống ở Belgaum – bà thăm các nhà máy thường xuyên. Anh Narendra hiện tại đang sống ở Mumbai và đi tới phía Nam mỗi tháng một lần. “Đây là một mối quan hệ đồng sự rất tuyệt… Đương nhiên là có rất nhiều sự tin tưởng khi làm việc cùng với người thân trong gia đình. Và điều này là rất tốt khi bạn có một công ty. Bạn có rất nhiều đồng nghiệp khi còn đi làm, nhưng làm nhà kinh doanh thì lại khá cô đơn”. Vào tháng 9/2007, Shree Renuka vượt ngưỡng doanh thu 1.000 crore. Trong năm này, Narendra tin rằng công ty của mình sẽ đạt được mức 2.000 crore. Số liệu của quý thứ hai năm 2008 cho thấy doanh thu tăng 95%, nghĩa là Narendra và cả công ty đang trên đà đạt tới nhiều thành quả hơn. Vậy điều gì giúp họ tiến xa? Narendra cho biết: “Đầu tiên, vì đây là một doanh nghiệp rất lớn về mặt quy mô, vậy nên chúng tôi cảm thấy thú vị khi làm việc để xây dựng nó. Thứ hai, khi trực tiếp tạo ra giá trị cho nông sản, bạn sẽ có cảm giác mãn nguyện. Tôi nghĩ rằng một