phần là những ngày đẹp trời, khi cửa sổ hướng đông vừa mở ra, ánh sáng buổi sớm tràn vào căn phòng, khó khăn lắm mới dừng lại trên má bức tượng đồng của Yakichi. Khi mới đến làng Maiden, một buổi sáng nọ, lúc mở cửa sổ này ra, Etsuko đã cực kì bất ngờ. Trên mấy bông hoa cải cắm trong bình trơ trọi có biết bao nhiêu là bướm, cho đến bây giờ, cô vẫn thở dài chờ đợi khoảnh khắc đó, khi cửa sổ mở ra, những cánh bướm đồng loạt vỗ cánh bay ra ngoài. Etsuko cùng Miyo cẩn thận phẩy bụi bằng chổi lông gà, rồi dùng khăn đã tẩm sáp lau cái hộp thủy tinh bên trong có tiêu bản nhồi bông của một con chim thiên đường. Cho dù là thế thì cũng không thể lau đi được mùi mốc đã ngấm vào trong đồ dùng và cột kèo. “Làm thế nào với cái mùi này nhỉ?”
Etsuko đang chà khăn lên bức tượng đồng vừa nhìn xung quanh vừa nói. Miyo không trả lời. Cô thôn nữ buồn ngủ trèo lên trên ghế, đưa chổi lông gà phẩy bụi ở tấm biển ngạch một cách vô cảm. “Cái mùi kinh khủng này!” Etsuko lại một lần nữa lặp lại như thể lẩm bẩm một mình. Trong lúc vẫn đứng trên ghế, Miyo nhìn Etsuko rồi trả lời. “Vâng, thực sự là mùi khó ngửi.” Etsuko cảm thấy tức tối. Vừa tức tối vừa nghĩ, tại sao Saburo và Miyo cùng có kiểu phản ứng quê mùa, ù lì như thế này mà Saburo luôn khiến trái tim cô được an ủi, còn Miyo lại luôn làm cô bực tức. Chẳng có lý do nào khác ngoài việc nếu so sánh sự giống nhau của Miyo và Saburo thì sự giống nhau giữa cô và Saburo rõ ràng là không bằng. Điều đó làm cô tức giận. Etsuko thử ngồi lên chiếc ghế mà buổi chiều Yakichi có lẽ sẽ chân thành mời ngài Bộ trưởng ngồi xuống đó. Một cách tự nhiên, cô như hiểu được cảm giác của người đàn ông bận rộn ấy với Yakichi, đó là cảm giác rộng lượng pha lẫn một chút thương xót khi nhìn vào phòng khách của vị đàn anh vốn bị công ty thương thuyền quên lãng từ lâu. Bộ trưởng sử dụng từng giây từng phút quý giá trong ngày của mình như một món quà duy nhất của cuộc thăm hỏi, chân thành đưa cho chủ nhà. “Cứ thế là được, không phải chuẩn bị gì đâu.” Nét mặt Yakichi không giấu được vui mừng, lặp đi lặp lại với Etsuko như thế. Yakichi cảm thấy chuyến thăm của một yếu nhân quyền cao chức trọng sẽ mang đến món quà là cảm giác những ngày vinh quang xưa kia đã quay trở lại. “Chạy đua làm một chân ứng cử viên cho cuộc bầu cử thì sao ạ? Qua rồi thời đại của những tên trẻ tuổi vô ơn sau chiến tranh, cả chính giới lẫn giới kinh doanh đều đang muốn quay đầu nhìn lại những anh cả dày dạn kinh nghiệm đấy ạ,” Etsuko nói. Khi được nghe nói như thế, Yakichi mắng nhiếc bản thân, sự mắng nhiếc của
kẻ mang mặt nạ tự ti, như được chắp thêm đôi cánh, tỏa ra hào quang rực rỡ. “Ta thì không làm được gì đâu. Một lão già như ta thì cũng chỉ là thứ vô dụng. Thế mà bị nói đến độ trở thành lão già không an phận, giả vờ giả vịt làm nông dân. Thực ra việc ta có thể làm chắc là trồng mấy chậu cây cảnh thôi... Nhưng ta chẳng có gì hối hận cả. Ta cực kì mãn nguyện. Có thể trước mặt con mà nói điều này sẽ bị con đánh giá thế nào đây, nhưng ở thời đại như thế này có thể phá bỏ định kiến xã hội, đứng trước mặt người khác nói điều mình nghĩ, ta nghĩ cũng chẳng có gì là nguy hiểm cả. Ai mà biết được lúc nào mọi thứ sẽ khác đi. Tất cả mọi thứ đều có thể nhìn thấy rõ ràng bên trong thế giới này. Thấy hòa bình thì cũng thấy suy thoái kinh tế, thấy chiến tranh thì lại thấy nền kinh tế phát triển. Ở thế giới cái gì cũng rõ ràng này, mọi người sống rồi lại chết đi. Con người mà, sống chết là lẽ trời. Đương nhiên là vậy rồi. Cá cược sinh mạng cho cái sự gọi là nhìn thấy ấy rõ ràng là một trò hề. Hơn thế, người như ta mà không đặt cược sinh mạng thì chẳng làm nên trò trống gì? Chà, không phải riêng ta như vậy. Một khi muốn làm nên sự nghiệp thì không đánh cược tính mạng không xong. Ta nghĩ như thế đấy. Những người đang vui vẻ mà sống trong thực tại này, họ đã không dám đánh cược tính mạng cho công việc, nhưng lại buộc phải làm công việc ấy, kể cũng đáng thương. Đối với những việc như thế, ta cũng chẳng hơn gì một lão già sắp chầu tiên tổ đến nơi rồi. Đừng tức giận vì lời càm ràm của một kẻ vất đi như ta làm gì. Ta cũng chỉ là một lão già thôi mà. Cặn bã ấy mà. Sau khi lấy hết những giọt rượu tinh túy rồi ngoài việc nấu canh bã rượu thì chẳng dùng được vào việc gì khác. Nhưng nếu từ thứ đó mà tiếp tục cất rượu lần thứ hai thì cũng không phải câu chuyện tàn nhẫn gì.” Thứ mà Yakichi đang định hối lộ cho ngài Bộ trưởng mang tên là “ung dung, tự do tự tại” lại làm người ta nghĩ đến ảo tưởng, hám danh hám lợi. Lão hối lộ để nhận lại được sự hứa hẹn gì nhỉ? Vậy chẳng hóa ra cuộc sống ẩn dật của Yakichi, vẫn luôn phải cầu xin xã hội ban phát cho những lời đánh giá, bình phẩm hay sao? Giống như cầu xin xã hội phải tôn trọng móng vuốt sắc nhọn đã được giấu đi của một con chim ưng già đang giận dỗi thế giới. Ăn hoa rụng bên nhành thu cúc
Uống sương sa dưới gốc mộc lan. Hai câu thơ đích thân Yakichi viết trên tấm biển ngạch ở phòng khách. Đó chính là hai câu đối yêu thích của lão trong bài thơ Ly Tao. Một kẻ tự thân lập nghiệp từ hai bàn tay trắng, đạt được hứng thú đến chừng đó thôi cũng đã là tuyệt vời. Nếu một lần đặc biệt dở hơi cũng đủ để giáo dục con mắt thẩm mỹ của Yakichi thì sự dở hơi mang phong cách tá điền lại là cái phanh hãm gắn vào dã tâm ở đâu đó trong con người lão. Con người sinh ra đã là quý tộc thì không tiếp nhận mạnh mẽ sự phong lưu đến thế. Cho đến buổi chiều, mọi người trong nhà Sugimoto đều cực kì bận rộn. Yakichi nói đi nói lại rằng tiếp đón không cần quá phô trương. Nhưng mọi người đều biết nếu làm thế thật thì nhất định tâm trạng lão sẽ rất xấu. Kensuke một mình ở tầng hai, lặng lẽ trốn đi để không phải làm việc. Etsuko và Chieko dọn dẹp những chiếc hộp đựng bánh nhân đậu đỏ của ngày Thu phân, lỡ như phải làm bữa tối cho họ mang theo thì cũng có thể dùng hộp này. Đến cả phần ăn của thư kí và lái xe cũng được chuẩn bị. Vợ của lão tá điền Okura được gọi đến để giết gà. Bà ta mặc váy ngang bắp chân, hoa văn lốm đốm, đi đến chuồng gà. Hai đứa con của Asako hào hứng đi theo. “Không được đâu. Đã nói là không được nhìn người ta giết gà rồi mà.” Asako từ trong nhà gọi theo. Không biết nấu nướng hay là may vá, vậy mà Asako lại có một tài năng dồi dào trong việc giáo dục con mình thành những đứa trẻ thành phố. Mỗi lần Nobuko mượn truyện tranh giấy đỏ của con gái nhà Okura là cô ta lại nổi giận. Cô ta tịch thu cuốn truyện tranh, thay vào đó bắt lũ trẻ đọc cuốn sách tranh có giải thích bằng tiếng Anh. Nobuko trả đũa mẹ mình bằng cách bôi bẩn bằng mực màu xanh lên mặt công chúa trong sách. Etsuko lấy khay sơn mài từ trong tủ bát ra, lau từng cái từng cái một, có chút run rẩy chờ đợi tiếng kêu kinh hoàng của con gà sắp bị giết. Hà hơi vào cái khay rồi lau đi. Sơn mài màu xanh được lau như thế liền trở nên sáng bóng, phản chiếu gương mặt Etsuko. Cảm giác bất an từng đợt cuộn lên trong lòng,
cô tưởng tượng ra quang cảnh con gà đang bị giết trong nhà kho. Nhà kho ở kế sau nhà bếp. Bà vợ Okura xách một con gà vào bên trong nhà kho. Nơi đó bị ánh sáng mặt trời buổi chiều chiếu sáng một nửa, vì thế mà ở phần không được chiếu sáng lại càng có cảm giác tối tăm hơn. Đường viền được vẽ lên bởi sự phản xạ ánh sáng của thứ kim loại sắc bén như lên tiếng nhắc nhở về sự tồn tại của cuốc, thuổng ở trong góc tối. Hai, ba tấm cửa chớp mục nát dựa vào tường. Cũng có quang gánh. Có cả bình phun thuốc diệt sâu bọ cho cây hồng. Bà vợ Okura ngồi trên cái ghế nghiêng ngả, phía trong cái đầu gối giống như cục bướu của một thân cây to kẹp chặt cánh một con gà đang giãy giụa. Mọi chuyện cứ thế mà bắt đầu. Trong căn nhà kho ngoài bà ta ra còn có hai đứa trẻ đi theo, tất cả mấy cặp mắt đều dán chặt vào nhất cử nhất động của bà ta. “Không được đâu cô chủ à, mẹ cô sẽ mắng đấy. Đi ra ngoài kia đi. Đây không phải là chuyện trẻ con có thể xem đâu.” Con gà kêu lên thảm thiết. Như cảm thấy âm thanh của cái chết truyền đến từ đồng loại. Phía chuồng gà, lũ gà đồng loại của nó cũng gây ra một phen náo loạn. Natsuo bé bỏng kéo tay cô chị Nobuko, đôi mắt rực sáng nằm gọn trong bóng tối ngược nắng. Bà vợ Okura cúi đầu bên trên con gà cánh đã trở nên vặn vẹo, rồi đưa hai tay về phía cái cổ gà một cách khó chịu, nuốt khan một cái. Vừa nhìn chằm chằm vào con gà mình vừa ra tay giết, bà ta vừa thẫn thờ đứng lên. Đến cuối cùng, Etsuko cảm thấy bối rối, mình phải kêu lên như thế nào đây? Cô đều không hiểu. Tất cả những gì nghe thấy chỉ là tiếng kêu căm phẫn của con gà. Yakichi giấu đi cảm giác lo lắng rằng khách sẽ không đến, cố gắng để người khác nghĩ lão không phải đang rất sốt ruột vì chờ đợi ngài Bộ trưởng. Nhưng dáng vẻ này chỉ kéo dài được tới 4 giờ. Khi bóng của cây phong trong vườn trở nên đậm hơn thì lão có vẻ không muốn giấu giếm sự bất an nữa. Lão hút nhiều thuốc lá cuộn hơn bình thường, sau đó ngay lập tức đứng lên đi ra vườn lê làm việc.
Etsuko đi ra đến tận điểm cuối của con đường phía trước nghĩa trang xem có chiếc xe sang nào nhắm thẳng vào nhà Sugimoto hay không. Dựa người vào dầm cầu, cô nhìn chằm chằm vào khúc ngoặt của con đường phía ха ха. Con đường dành cho ô tô chưa hoàn thành, mặt đường trải nhựa dang dở kết thúc ở phía xa đó, ruộng lúa nước tươi tốt gần đến lúc thu hoạch, những hàng ngô thẳng tắp, khu rừng và cái ao nhỏ dưới bóng rừng cây, tuyến tàu điện Hankyu, đường làng, con suối, con đường ô tô chạy trên những hình dáng đa dạng ấy đến tận điểm cuối của tầm nhìn. Nếu cứ thế mà nhìn vào điểm mút đó, trái tim của Etsuko như được an ủi bằng một cảm giác mơ mơ hồ hồ. Tưởng tượng về việc một chiếc ô tô đang đi dọc theo con đường, đột nhiên đỗ xịch lại trước mặt cô đúng là việc không tưởng, thậm chí còn có thể gọi là kì tích. Hỏi bọn trẻ con thì chúng nói rằng, từ chiều đến giờ có hai, ba chiếc xe đã đỗ ở đây nhưng bây giờ đến vệt bụi đường chúng để lại cũng không còn. Đúng rồi, hôm nay là tiết Thu phân. Thế mà có chuyện gì xảy ra vậy? Từ buổi sáng đã làm bánh nhân đậu đỏ. Để lũ trẻ con không phát hiện ra rồi ăn vụng mất, đã cẩn thận giấu trên tủ bát rồi. Mọi người đều bận nên chẳng ai nghĩ đến mấy chuyện này. Tôi đã đứng trước bàn thờ, vái một lần. Cắm nhang giống như việc hằng ngày vẫn làm. Cả ngày dài chờ đợi mòn mỏi chuyến thăm của một người còn sống nên chẳng ai còn nhớ đến người đã chết. Etsuko nhìn thấy một gia đình đi tảo mộ ở nghĩa trang Hattori, trong lúc đi về người trước người sau nói chuyện rôm rả. Đó là một gia đình rất đặc trưng với bố mẹ tuổi trung niên và bốn đứa con trong đó có một đứa là nữ sinh trung học. Bọn trẻ nhà ấy không chịu đi đứng trật tự, lúc thì quay ngược lại lúc thì chạy nhanh lên phía trước. Chúng đang thi bắt cào cào trên thảm cỏ ở chỗ vòng xoay hình tròn. Đứa nào không dẫm chân lên cỏ mà bắt được nhiều cào cào nhất thì dành được phần thắng. Bãi cỏ dần dần chìm vào bóng hoàng hôn. Khu mộ bị nhìn trọn đến tận cùng cửa vào, khu rừng rậm rạp và những bụi cây tạp, tất cả như miếng bông gòn thấm nước, dần dần bị hư ảnh cuối ngày nuốt lấy. Chỉ còn con dốc trên ngọn đồi phía xa xa là vẫn được mặt trời chiếu cố một chút ánh sáng, bia mộ bằng đá
và những bụi cây không sợ lạnh, lá vẫn xanh tươi rực rỡ trong ánh tà dương. Chỉ riêng con dốc ấy giống như khuôn mặt bị ánh sáng tĩnh lặng chạm vào. Etsuko nghĩ, đôi vợ chồng trung niên hoàn toàn không để tâm đến lũ trẻ, cái vẻ vừa mỉm cười vừa đi bộ nói chuyện tâm đầu ý hợp của họ có vẻ ngốc nghếch. Trong kiểu suy nghĩ tiểu thuyết hóa các sự việc của cô, chồng thì nhất định phải lăng nhăng, vợ thì nhất định phải khổ đau, vợ chồng đã đến tuổi trung niên chẳng phải sẽ có chút mệt mỏi và lười nói chuyện với nhau hay sao? Chẳng phải sẽ trở nên ghét nhau mà sẽ không nói nhiều với nhau hay sao? Hoặc ít nhất cũng phải trở thành một trong hai trạng thái đó. Tuy nhiên, người chồng dáng vẻ quý ông mặc một chiếc quần tinh tươm, cái áo khoác kẻ sọc nổi bật và người vợ mặc áo ngoài màu hoa tử đằng đang khoác trên tay chiếc giỏ mua hàng, trong đó lấp ló một cái bình giữ nhiệt, hai bộ dạng có vẻ chẳng liên quan gì đến nhau. Những con người này thuộc về một loại người luôn biến những câu chuyện của xã hội trở thành những vấn đề lúc trà dư tửu hậu và sau đó thì quên luôn. Đi đến chỗ cây cầu, cặp vợ chồng gọi lũ con, rồi nhìn con đường vắng ngắt không một bóng người một cách bất an. Sau đó người đàn ông đi đến gần Etsuko, lịch sự hỏi thăm: “Xin cô cho tôi hỏi một chút, đường đến ga Okamachi tuyến Hankyu đi như thế nào nhỉ?” Trong lúc Etsuko chỉ cho họ con đường tắt băng qua cánh đồng và khu nhà ở xã hội, hai vợ chồng đều ngạc nhiên với chất giọng chuẩn Tokyo, khu Yamanote của Etsuko. Từ lúc nào không rõ, lũ trẻ cũng tập trung lại, ngước mắt nhìn lên khuôn mặt Etsuko. Đứa con trai khoảng bảy tuổi của họ khẽ khàng đưa nắm tay đang nắm chặt ra trước mặt cô, rồi nới lỏng nắm tay ra một chút. “Nhìn này!” Trong cái lồng làm bằng những ngón tay nhỏ bé ấy là một con cào cào màu xanh nhạt đang uốn cong thân thể khẳng khiu. Con côn trùng đang chầm chậm bật chân dưới bóng của những ngón tay.
Chị của cậu bé kéo bàn tay cậu xuống rồi giơ cao lòng bàn tay mình lên một cách thô bạo. Cậu bé vô thức xòe tay, để con cào cào bay ra, vỗ cánh là là mặt đất rồi phi luôn vào bụi cây bên đường. Hoàn toàn biến mất. Hai chị em bắt đầu cãi cọ. Bố mẹ chúng vừa cười vừa mắng con mình rồi quay sang nhìn Etsuko bằng đôi mắt tạ lỗi. Sau đó cả nhà họ lại tiếp tục thong thả đi bộ. Dần dần đi vào đường bờ ruộng cỏ mọc um tùm. Etsuko bất giác ngoảnh mặt rồi nghĩ, cái xe ô tô mà cả nhà Sugimoto đang chờ đợi sẽ không bao giờ đậu lại sau lưng cô. Trên con đường dành riêng cho ô tô, dù căng mắt ra nhìn cũng không thấy bóng dáng một cái xe nào. Bóng tối từ từ bao trùm con đường cho đến khi nó chỉ còn là một vệt lờ mờ. Đến lúc mọi người đi ngủ, việc ngài Bộ trưởng thật sự không đến đã là chuyện chắc chắn. Cả gia đình chìm trong không khí nặng nề. Như thể bắt chước theo tâm trạng và hành động của Yakichi, chẳng ai nói một lời nào, bất đắc dĩ trưng ra khuôn mặt như thể dự đoán rằng ngài Bộ trưởng sẽ lại đến. Từ khi Etsuko đến đây, chưa bao giờ cả gia đình này cùng phải chờ đợi như vậy. Về những việc phải làm trong ngày Thu phân, Yakichi không nói một lời nào. Có lẽ lão đã quên. Lão vẫn chờ đợi. Cứ thế đợi mãi. Hi vọng rồi lại tuyệt vọng, vừa làm lão tổn thương vừa trở nên lẩn thẩn, rơi vào tình trạng giống như cả thế giới bỏ rơi mình, hệt tình trạng xưa kia của Etsuko khi mòn mỏi đợi chồng về nhà. “Sẽ đến, nhất định là sẽ đến!” Nói ra những lời này thực sự là việc đáng sợ. Chẳng phải khi nói ra những lời như vậy tức là đã khẳng định hi vọng trong đầu mãi mãi sẽ không bao giờ thành hiện thực hay sao? Dù ít dù nhiều, Etsuko cũng đang cố gắng hiểu cho tính khí của Yakichi nhưng cô không nghĩ rằng kì vọng vào cuộc viếng thăm ngày hôm nay của lão chỉ đơn giản là kì vọng vào cơ hội được vinh hiển lần nữa. Chúng ta
thường tổn thương sâu sắc vì những thứ mình coi thường lại dám phản bội mình hơn là tổn thương vì kì vọng bị chà đạp. Điều đó giống như bị một con dao găm đâm từ sau lưng. Yakichi hối hận vì đã cho gã nhân viên hợp tác xã nông nghiệp xem bức điện báo. Đây chẳng phải là cơ hội cho lũ người đó dán cái mác “lão già bị khinh thường” vào mặt Yakichi hay sao? Gã nhân viên hợp tác xã nông nghiệp kia khăng khăng muốn nhìn mặt Bộ trưởng một cái, nên đến tận 8 giờ tối vẫn ở lì tại nhà Yakichi giúp làm việc vặt một cách nhiệt tình. Anh ta chứng kiến chẳng thiếu việc gì từ sự nổi giận của Yakichi, những lời nói đùa nửa