phần của thế giới mơ, bạn có thể mơ nhiều bao nhiêu tuỳ thích. Yêu là mơ, danh vọng cũng vậy; chúng không chống lại việc mơ. Trong thực tế, khi mơ chấm dứt thì chúng biến mất. Chúng tồn tại trong cùng chiều, cùng chiều của giấc mơ. Nhưng bạn không thể mơ về chứng ngộ được. Chứng ngộ là có thể chỉ khi mơ biến mất. Chứng ngộ là thiếu vắng của mơ, ngày hay đêm, điều đó không thành vấn đề. Chứng ngộ có nghĩa bây giờ tâm thức bạn tràn đầy nhận biết; trong tâm thức nhận biết, mơ không thể tồn tại được. Mơ là tựa bóng tối, nó tồn tại khi ánh sáng không có đó. Khi ánh sáng có đó, bóng tối đơn giản không thể tồn tại được.
188 Mơ tồn tại bởi vì cuộc sống là tối tăm, mù mịt, ảm đạm. Mơ tồn tại như một thứ thay thế: bởi vì chúng ta không có niềm vui thực, do đó chúng ta mơ. Bởi vì chúng ta không có cái gì thực trong cuộc sống, do đó chúng ta mơ. Bằng không làm sao chúng ta có thể dung thứ cho cái trống rỗng mà chúng ta đang là, làm sao chúng ta có thể dung thứ cho sự tồn tại của mình được? Nó sẽ thành hoàn toàn không thể chịu đựng nổi. Mơ làm cho nó thành có thể chịu được, mơ giúp chúng ta. Chúng nói với chúng ta, "Đợi đấy! Hôm nay mọi sự không đúng sao? Đừng lo nghĩ, ngày mai mọi sự sẽ được đặt và đúng chỗ. Mọi thứ phải đúng chứ. Chúng ta sẽ cố gắng - có thể chúng ta đã chưa cố gắng đủ mức. Có thể chúng ta đã chưa làm việc theo đúng hướng. Có thể số mệnh không chiều chúng ta, Thượng đế chống lại chúng ta, nhưng điều đó không thể mãi mãi được...." Và Thượng đế từ bi, tốt bụng; mọi tôn giáo của thế giới đều nói Thượng đế rất tốt bụng, rất từ bi. Đấy là hi vọng. Người Mo ha mét giáo liên tục lặp lại: Thượng đế là rahim, rahman - từ bi, tốt bụng. Tại sao? Họ cứ lặp đi lặp lại điều này để làm gì? Mỗi lần họ thốt ra từ Thượng đế, họ sẽ lặp lại 'từ bi, tốt bụng'. Tại sao? Nếu ngài không tốt bụng, thế thì hi vọng và mơ của chúng ta sẽ tồn tại ở đâu? Ngài phải tốt bụng với giấc mơ của chúng ta, bởi vì có hi vọng của chúng ta - vào lòng tốt của ngài, vào từ bi của ngài. Ngày mai mọi sự sẽ tốt lành, ngày mai chúng sẽ ổn thoả. Mơ ngày cũng tốt khi có liên quan tới yêu và danh vọng, khi liên quan tới năng lượng đi ra, bởi vì đi ra, chúng ta đi vào trong giấc mơ. Thế giới này là hiện tượng mơ; đó là điều người Hindu ngụ ý khi họ gọi nó là maya, ảo vọng. Nó được làm từ cùng chất liệu tạo nên giấc mơ. Nó là giấc mơ ngày được thấy qua mắt mở.
189 Nhưng chứng ngộ là bình diện hiện hữu hoàn toàn khác. Mơ không tồn tại ở đó. Và nếu bạn tiếp tục mơ, chứng ngộ sẽ không thể được. Hôm nọ tôi mới đọc một giai thoại hay... Một linh mục có một con vẹt, nhưng mặc cho mọi nỗ lực thử và dạy nó nói, con chim này vẫn cứ câm. Một hôm ông linh mục nhắc tới việc này với một bà giáo dân già cả vừa tới thăm ông ta. Bà này quan tâm và nói, "Tôi cũng có một con vẹt không biết nói. Có thể là ý hay nếu để hai con chim lại với nhau và xem điều gì xảy ra." Họ làm ngay điều này, các con vẹt được nhốt vào một cái lồng lớn trong khi ông linh mục và bà giáo dân không nhìn nhưng vẫn cố nghe. Ban đầu tất cả đều yên tĩnh, thế rồi có tiếng huýt sáo nào đó và họ nghe thấy con vẹt của bà giáo dân già than thở, "Thế chỗ của yêu thì sao, người yêu dấu?" Với điều đó con vẹt của ông linh mục đáp, "Đó là điều tớ đã im lặng cầu nguyện và chờ đợi trong nhiều năm. Hôm nay giấc mơ của tớ được hoàn thành, tớ có thể nói hôm nay." Nếu bạn chờ đợi và cầu nguyện và mơ ước về yêu và danh vọng, một ngày nào đó nó sẽ xảy ra! Đấy không phải là hiện tượng khó khăn. Người ta chỉ cần cứ bướng bỉnh, và nó xảy ra. Người ta chỉ cần cứ tiếp tục mãi … điều đó nhất định xảy ra, bởi vì nó là giấc mơ của bạn. Bạn sẽ tìm thấy một chỗ này khác nơi bạn có thể phóng chiếu nó và bạn có thể thấy nó, gần như nó đã trở thành thực tại. Khi bạn rơi vào yêu với người đàn bà hay đàn ông, bạn đang trông đợi đích xác điều gì? Bạn đã mang một mơ ước bên trong mình; bây giờ bỗng nhiên người đàn bà này vận hành như màn ảnh, bạn phóng chiếu giấc mơ của mình lên cô
190 ấy. Bạn bắt đầu cảm thấy "Mơ của mình được hoàn thành." Người đàn bà này cũng phóng chiếu mơ của mình lên bạn; bạn vận hành như màn ảnh, và cô ấy cảm thấy giấc mơ của mình được hoàn thành. Nếu bạn cứ mơ mãi thì ngày này hay ngày nọ bạn sẽ tìm thấy màn ảnh, ai đó sẽ trở thành màn ảnh, và giấc mơ của bạn sẽ được hoàn thành. Nhưng chứng ngộ không phải là mơ, nó là việc vứt bỏ mọi giấc mơ. Cho nên xin đừng mơ về chứng ngộ. Yêu là có thể qua việc mơ: trong thực tế nó là có thể chỉ qua mơ. Danh vọng là có thể qua mơ - trong thực tế nó là có thể chỉ qua mơ, nó xảy ra chỉ cho người mơ. Nhưng chứng ngộ là không thể được qua mơ; chính sự tồn tại của mơ sẽ làm cho nó thành không thể được. Mơ về nó và bạn sẽ lỡ. Chờ đợi nó và bạn sẽ lỡ. Hi vọng về nó và bạn sẽ lỡ. Thế thì bạn nên làm gì đây? Điều bạn nên làm là hiểu cơ chế của mơ. Bạn có thể gạt chứng ngộ sang bên, nó không phải là việc của bạn. Bạn chỉ nhìn sâu vào trong khả năng của mơ, hiểu cách mơ vận hành; chính việc hiểu đó sẽ đem lại sáng tỏ. Trong sáng tỏ đó mơ dừng lại, biến mất. Khi mơ không có, có chứng ngộ. Quên chứng ngộ đi! Bạn thậm chí không nghĩ về nó nữa. Làm sao bạn có thể nghĩ về nó được? Và bất kì điều gì bạn nghĩ thì cũng sẽ sai. Làm sao bạn có thể hi vọng về nó được? Mọi hi vọng về nó đều sẽ sai. Làm sao bạn có thể ham muốn về nó được? Nó không thể được ham muốn. Thế thì chúng ta nên làm gì? Cố gắng hiểu ham muốn. Cố gắng hiểu hi vọng. Cố gắng hiểu mơ. Đó là điều cần thiết. Bạn đơn giản có gắng hiểu cách tâm trí mình đã vận hành từ trước tới giờ. Khi nhìn
191 vào trong vận hành của tâm trí, tâm trí biến mất. Chỉ một cái nhìn rõ ràng vào cơ chế bên trong của tâm trí, và bỗng nhiên nó đi tới chỗ dừng. Tại chỗ dừng đó có chứng ngộ. Tại chỗ dừng đó có hương vị của chiều hướng hoàn toàn mới của sự tồn tại. Mơ là một chiều, sự tồn tại là chiều khác. Sự tồn tại hiện hữu. Mơ đơn giản là niềm tin. Câu hỏi thứ hai: Osho ơi, Thầy nói trong nhiều bài nói gần đây về vô vấn đề, vô tồn tại của các vấn đề của chúng tôi. Được nuôi dưỡng lớn lên trong một gia đình Cơ đốc giáo mang tính kìm nén, và đã trải qua hai mươi mốt năm trong một hệ thống giáo dục điên khùng tương đương… mà thầy nói rằng tất cả các bộ áo giáp đó, tất cả những huấn luyện đó và tất cả những kìm nén đó là không tồn tại, có thể bị vứt đi tức khắc - Bây giờ sao? Thế còn các dấu ấn còn lại trong não thì sao, còn lại trong cơ bắp thân thể thì sao? Đây là câu hỏi rất có ý nghĩa. Nó là từ Jayananda. Câu hỏi này là có ý nghĩa bởi vì nó chỉ ra hai cách tiếp cận khác nhau liên quan tới thực tại bên trong của con người. Cách tiếp cận phương Tây là nghĩ về vấn đề, tìm ra nguyên nhân của vấn đề, đi vào trong lịch sử của vấn đề, đi vào trong quá khứ của vấn đề, làm bật gốc rễ vấn đề từ ngay ban đầu, phá bỏ ước định tâm trí, hay lập lại tâm trí, lập lại thân thể, lấy ra tất cả mọi dấu vết còn lại trong não - đây là cách tiếp cận
192 phương Tây. Phân tâm học đi vào trong kí ức, nó làm việc ở đó. Nó đi vào thời niên thiếu của bạn, đi vào quá khứ của bạn, nó đi lùi lại: nó tìm ra vấn đề đã nảy sinh từ đâu. Có thể là năm mươi năm trước đây, khi bạn còn là đứa trẻ, vấn đề đã nảy sinh trong mối quan hệ của bạn với mẹ bạn... thế thì phân tâm sẽ đi ngược lại. Năm mươi năm của lịch sử! Nó rất dài, kéo lê sự việc. Và cho dù thế thì nó cũng chẳng có ích gì nhiều bởi vì có cả triệu vấn đề, nó không chỉ là câu hỏi về một vấn đề. Bạn có thể đi vào trong lịch sử của một vấn đề, bạn có thể nhìn vào trong tiểu sử của mình, và tìm ra nguyên nhân. Bạn có thể xoá đi được một vấn đề, nhưng có cả triệu vấn đề. Nếu bạn bắt đầu đi vào trong từng vấn đề, để giải quyết các vấn đề của cuộc sống, bạn sẽ cần tới cả triệu kiếp. Để tôi lặp lại điều đó: để giải quyết vấn đề của một kiếp sống bạn sẽ phải được sinh ra lặp đi lặp lại, hàng triệu lần. Điều này là phi thực tế nhất, điều này không thể làm được. Và tất cả hàng triệu kiếp sống này khi bạn sẽ giải quyết cho các vấn đề của kiếp sống này, những kiếp sống đó sẽ tạo ra những vấn đề riêng của nó... và cứ thế mãi. Bạn sẽ bị kéo lê ngày càng nhiều vào trong các vấn đề... điều này là ngớ ngẩn! Bây giờ cùng cách tiếp cận phân tâm đó đã đi vào thân thể: năng lượng sinh học và các phương pháp khác có đó cố gắng khử bỏ đi các dấu ấn trên thân thể, trong cơ bắp. Lần nữa bạn sẽ phải đi vào trong lịch sử của thân thể. Nhưng một điều là chắc chắn về cả hai cách tiếp cận này, là trên cùng hình mẫu logic: rằng vấn đề tới từ quá khứ, cho nên bằng cách nào đó nó phải được khắc phục trong quá khứ. Tâm trí con người bao giờ cũng cố gắng làm hai điều không thể được. Một là cải tạo quá khứ - không thể nào làm được. Quá khứ đã xảy ra, bạn không thể thực sự đi vào trong
193 quá khứ được. Khi bạn nghĩ tới việc đi vào trong quá khứ, nhiều nhất bạn đi vào trong kí ức về nó; nó không phải là quá khứ thực, nó chỉ là kí ức. Quá khứ không còn đó nữa, cho nên bạn không thể cải tạo nó được. Đây là một trong những mục tiêu không thể được nhất của nhân loại; con người đã đau khổ rất nhiều bởi vì nó: bạn muốn hoàn tác lại quá khứ. Làm sao bạn có thể hoàn tác được nó? Quá khứ là tuyệt đối. Quá khứ nghĩa là: mọi tiềm năng về nó đã chấm dứt, nó đã trở thành thực tại. Bây giờ không còn tiềm năng nào để cải tạo nó, để hoàn tác nó, để làm lại nó. Bạn không thể làm được gì với quá khứ. Và ý tưởng không thể được thứ hai mà bao giờ cũng thống trị tâm trí con người là: thiết lập tương lai, điều lại không thể làm được. Tương lai có nghĩa là cái còn chưa có, bạn không thể thiết lập nó được; tương lai vẫn còn chưa được thiết lập, tương lai vẫn còn để mở. Tương lai là tiềm năng thuần khiết! Chừng nào nó chưa xảy ra, bạn không thể chắc chắn về nó được. Quá khứ là thực tại thuần khiết, nó đã xảy ra. Bây giờ chẳng cái gì có thể được làm về nó cả. Giữa hai điều này con người đứng trong hiện tại, bao giờ cũng nghĩ về những điều không thể được. Người đó muốn làm mọi điều chắc chắn về tương lai, về ngày mai - điều không thể nào được làm. Để cho điều này chìm sâu nhất có thể được vào trong tim bạn: điều đó không thể nào làm được đâu. Đừng phí khoảnh khắc hiện tại của bạn để làm cho tương lai chắc chắn; tương lai là không chắc chắn, đó là chính phẩm chất của tương lai. Và đừng phí thời gian của bạn để nhìn lại sau; quá khứ đã xảy ra, nó là hiện tượng chết, chẳng cái gì có thể được làm về nó. Nhiều nhất điều bạn có thể làm được là bạn có thể diễn giải lại nó, có vậy thôi. Đó là
194 điều phân tâm đang làm: diễn giải lại nó. Việc diễn giải lại có thể được làm, nhưng quá khứ vẫn còn nguyên như vậy. Phân tâm và chiêm tinh... chiêm tinh cố gắng bằng cách nào đó làm cho tương lai thành chắc chắn, còn phân tâm cố gắng làm lại quá khứ. Chẳng cái nào là khoa học cả. Cả hai đều không khoa học, cả hai điều này đều là không thể được, nhưng cả hai đều có hàng triệu tín đồ, bởi vì con người thích điều đó theo cách đó. Con người muốn chắc chắn về tương lai, cho nên con người cứ đi tới các nhà chiêm tinh, con người tra cứu Kinh Dịch, con người cứ tới người bói bài tây, và có cả nghìn lẻ một cách để tự phỉnh mình, tự lừa mình. Và thế thì có những người nói họ có thể thay đổi được quá khứ - con người cũng tư vấn cả họ nữa. Một khi hai điều này được loại bỏ, bạn trở thành tự do với mọi loại ngu xuẩn; thế thì bạn không đi tới nhà phân tâm và bạn không đi tới nhà chiêm tinh. Thế thì bạn biết quá khứ là chấm dứt rồi... bạn cũng được chấm dứt với nó. Và tương lai còn chưa xảy ra; bất kì khi nào nó xảy ra bạn sẽ thấy, không cái gì có thể được làm về nó ngay bây giờ cả. Bạn chỉ có thể phá huỷ khoảnh khắc hiện tại, cái là khoảnh khắc duy nhất có sẵn, thực. Phưong Tây đã liên tục nhìn vào trong những vấn đề này, cách giải quyết chúng. Phương Tây coi những vấn đề này rất nghiêm chỉnh. Và khi bạn đi vào logic nào đó, với tiền đề đã cho, logic đó có vẻ hoàn hảo. Tôi mới đọc một giai thoại.... Một triết gia lớn và cũng là một nhà toán học nổi tiếng thế giới đang trên một chiếc máy bay. Ông ấy ngồi trong ghế và nghĩ về các vấn đề toán học lớn lao thì bỗng nhiên một thông báo từ cơ trưởng đưa tới: "Tôi xin lỗi, sẽ có hơi chậm
195 trễ. Động cơ số một đã thôi làm việc và bây giờ chúng ta đang bay với ba động cơ." Quãng mười phút sau đó lại một thông báo khác: "Tôi e là sẽ có chậm trễ thêm - động cơ số hai và số ba đã thôi làm việc và chỉ còn mỗi động cơ thứ tư còn lại." Thế là nhà triết học quay sang anh chàng ngồi bên cạnh mình và nói, "Trời ơi tốt quá! Nếu động cơ kia mà không làm việc nữa, chúng ta sẽ ở đây cả đêm!" Khi bạn nghĩ theo một đường thẳng nào đó, chính cái hướng của nó làm cho một số điều thành có thể, những điều ngớ ngẩn cũng thành có thể. Một khi bạn đã coi vấn đề con người là rất nghiêm chỉnh, một khi bạn bắt đầu nghĩ về con người như vấn đề, bạn đã chấp nhận tiền đề nào đó; bạn đã lấy bước đầu tiên đi sai. Bây giờ bạn có thể đi vào hướng đó, và bạn có thể cứ đi mãi... Bây giờ một khối lượng sách lớn thế đã được tích luỹ trong thế kỉ này về hiện tượng tâm trí, phân tâm học - hàng triệu bài báo đã được viết thành tài liệu chuyên khảo và sách. Một khi Freud đã mở ra cánh cửa logic nào đó, nó chi phối cả thế kỉ. Phương Đông có cái nhìn hoàn toàn khác. Trước hết, nó nói chẳng có vấn đề gì là nghiêm chỉnh cả. Khoảnh khắc bạn nói không vấn đề gì là nghiêm chỉnh, vấn đề đó gần như chín mươi chín phần trăm chết rồi. Toàn bộ tầm nhìn của bạn thay đổi về nó. Điều thứ hai mà phương Đông nói là: vấn đề có đó bởi vì bạn bị đồng nhất với nó. Nó chẳng liên quan gì tới quá khứ, chẳng liên quan gì tới lịch sử cả. Bạn bị đồng nhất với nó - đó là điều thực. Và đó là chìa khoá để giải quyết mọi vấn đề. Chẳng hạn: bạn là người giận dữ. Nếu bạn tới nhà phân tâm, người đó sẽ nói, "Đi vào quá khứ... Giận dữ này nảy
196 sinh thế nào? Trong tình huống nào nó trở nên ngày một được ấn định và in dấu vào tâm trí bạn? Chúng tôi sẽ phải gạn ra tất cả những dấu ấn đó; chúng tôi sẽ phải làm sạch quá khứ của bạn hoàn toàn." Nếu bạn tới nhà huyền môn phương Đông, ông ấy sẽ nói, "Bạn nghĩ rằng bạn là giận dữ, bạn cảm thấy bị đồng nhất với giận dữ - đó là chỗ mọi sự đi sai. Lần sau giận dữ xảy ra, bạn chỉ là người quan sát, bạn chỉ là nhân chứng. Bạn đừng bị đồng nhất với cơn giận. Đừng nói, 'Mình là giận dữ.' Đừng nói, 'Mình đang giận dữ.' Chỉ thấy nó đang xảy ra cứ như là nó xảy ra trên màn hình ti vi. Nhìn vào bản thân mình dường như bạn đang nhìn vào ai đó khác." Bạn là tâm thức thuần khiết. Khi đám mây giận dữ tới quanh bạn, chỉ quan sát nó, và vẫn còn tỉnh táo để cho bạn không bị đồng nhất. Toàn bộ sự việc là làm sao không trở nên bị đồng nhất với vấn đề này. Một khi bạn đã học được nó... và thế thì không có chuyện về 'biết bao nhiêu vấn đề'... bởi vì cái chìa khoá, cùng chìa khoá đó, sẽ mở mọi ổ khoá. Nó là như vậy với giận dữ, nó là như vậy với tham lam, nó là như vậy với dục; nó là như vậy với mọi thứ khác mà tâm trí có khả năng. Phương Đông nói: Vẫn còn không đồng nhất. Nhớ lấy - đó là điều Gurdjieff ngụ ý khi ông ấy nói 'tự nhớ mình'. Nhớ lấy rằng bạn là nhân chứng! Lưu tâm! - đó là điều Phật nói. Tỉnh táo rằng mây đang bay qua! Có thể mây tới từ quá khứ, nhưng điều đó là vô nghĩa. Nó phải có quá khứ nào đó, nó không thể tới chỉ từ trời xanh; nó phải tới từ một dãy các biến cố nào đó - nhưng điều đó là không liên quan. Tại sao bị bận tâm về nó? Ngay bây giờ, chính khoảnh khắc này, bạn có thể trở nên được tách bạch khỏi nó, bạn có thể cắt bản thân mình
197 ra khỏi nó. Cây cầu có thể bị phá vỡ ngay bây giờ - và nó có thể bị phá vỡ chỉ trong bây giờ. Đi vào trong quá khứ sẽ không có tác dụng. Ba mươi năm trước đây, giận dữ đã phát sinh và bạn bị đồng nhất với nó vào ngày đó. Bây giờ bạn không thể làm việc không đồng nhất từ quá khứ đó, nó không còn đó nữa. Nhưng bạn có thể làm việc không đồng nhất vào khoảnh khắc này, chính khoảnh khắc này. Và thế thì toàn bộ chuỗi giận dữ của quá khứ của bạn không còn là một