CHÚ THÍCH tập 1
[*]
Suất Túc: môn đấu vật của người Tạng
[*]
bốn xích: đơn vị đo lường cổ của Trung Quốc, tương đương khoảng 1/3 mét.
[*]
Sikkim: Một bang ở Ấn Độ, nằm giữa Nepal và Bhutan sát biên giới Tây Tạng.
[*]
Núi Gang Rinpoch, ngọn núi thiêng của người Tạng
[*]
Một dạng tranh vẽ đặc sắc của người Tạng, mang đậm ý nghĩa tôn giáo. Một số tài liệu còn có gọi là Thangka.
[*]
Còn gọi là Hắc giáo, nhưng không phải một chi phái thuộc đạo Phật như Hoàng giáo, Bạch giáo, mà là tôn giáo nguyên thuỷ ở Tây Tạng, tương tự như đạo Shaman, sùng bái các thần linh trong thế giới tự nhiên. Bản giáo nguyên thuỷ chia thế giới làm ba phần - trời, đất, dưới đất; các vị thần trên trời gọi là Tán (btsan), các thần trên mặt đất là Niên (gnyan), các thần dưới đất là Lỗ (klu).
[*]
Bát bảo cát tường (tám vật may mắn) hay Bát cát tường, còn gọi là Bát thụy cát tường, tiếng Tạng là “Trát tây đạt kiệt”, là môt loại tinh phẩm hội hoạ kiểu tổ hợp rất thường thấy ở Tây Tạng, nhưng nội hàm rất sâu sắc. Phần lớn đều được thể hiện dưới hình thức bích hoạ, đôi khi dưới hình thức phù điêu hay điêu khắc, biểu tượng may mắn này gắn liền với Phật giáo, thường thấy trên đồ dùng, trang sức của người Tạng.
Tám vật này gồm:
Bảo tán (cái ô)
, tiếng Phạn là
CHATTRA
, âm tiếng Tạng là Rinchen Dug, tượng trưng cho quyền uy giáo hoá của Phật Thích Ca.
Bảo ngư (con cá)
, tiếng Phạn là
SURVANA MATSYA
, âm tiếng Tạng là Sergyi Nya, tượng trưng cho tự do và giải thoát, cũng tượng trưng cho trí tuệ.
Bảo bình (cái bình)
, tiếng Phạn là
KALASHA
, âm tiếng Tạng là Terchen-pahi Bumpa, tượng trưng cho A Di Đà Phật, và linh hồn vĩnh hằng.
Diệu liên (hoa sen)
, tiếng Phạn là
PADMA
, âm tiếng Tạng là Padma Zangpo, tượng trưng cho phẩm chất gần bùn mà không hôi tanh mùi bùn, cũng tượng trưng cho chính quả.
Bạch hải loa (ốc biển trắng)
, tiếng Phạn là
SHANKHA
, âm tiếng Tạng là Dungkar Yakhyil, tượng trưng cho Phật pháp vang vọng tứ phương.
Cát tường kết (nút thắt may mắn)
, tiếng Phạn là
SHRIVATSA
, âm tượng Tạng là Palgyi Behu, tượng trưng Phạn Võng Kinh đại biểu cho tất cả triết học và lý luận trong vũ trụ.
Thắng lợi chàng (cờ chiến thắng)
, tiếng Phạn là
DHVAJA
, âm tiếng Tạng là Choggi Gyaltshan, tượng trưng cho thắng lợi tu thành chính quả.
Kim pháp luân
, tiếng Phạn là
CHAKRA
, âm tiếng Tạng là Sergyi khorlo, tượng trưng cho sự tỏa chiếu của giáo lý nhà Phật.
[*]
Là một trong ba nhánh của Phật giáo Trung Quốc, tục gọi là Lạt ma giáo.
[*]
Tạng Vương đời thứ 37.
[*]
Liên Hoa Sinh đại sư: nhà sư Ấn Độ mang Phật giáo Mật tông truyền vào Tây Tạng nửa sau thế kỷ thứ tám.
[*]
Satiraksita (705 – 762): nhà sư Ấn Độ, năm 743 được Tán Phổ Xích Tổ Đức Tán mời đến Tây Tạng, chủ trì việc dịch kinh văn sang tiếng Tạng ở Lhasa.
[*]
Tiếng Tạng nghĩa là kho báu chôn giấu
[*]
Tây Tạng Phật giáo lược sử ghi tên ba người này là Mã Nhĩ Thích Ca Mâu Ni (Smarsakya-muni), Lạp Phổ Tát (Rab-gsal), Nguyệt Cách Cẩm(Gyo-dge-hbyuin)
[*]
Tây Tạng Phật giáo lược sử chép là núi Mã Long Đóa Kiết Tường.
[*]
Tình trạng chảy nước mắt, đau nhức mắt, sợ ánh sáng, nghiêm trọng có thể bị mù do nhìn ánh sáng phản chiếu cường độ mạnh hắt từ mặt tuyết lên.
[*]
Đồ trang sức bằng kim loại, hình dạng như chiếc hộp nhỏ, đeo ở thắt lưng hoặc cổ.
[*]
Con đường vận chuyển trà từ Vân Nam tới Tây Tạng, đi Ấn Độ, Bhutan…,còn gọi là Con đường Tơ lụa phương Nam.
[*]
The Hump: tên các phi công phe Đồng minh hồi thế chiến II đặt cho tuyến đường bay từ Ấn Độ đến Trung Quốc vượt qua dãy Himalaya.
[*]
Ngọn núi đứng đầu trong Thập đại danh sơn của Trung Quốc.
[*]
Tiên nữ may mắn và trường thọ.
[*]
Nhân vật trong
Cách Tát Nhĩ Vương truyện
- bộ sử thi dài nhất thế giới cho đến nay, kể chuyện Quốc Vương Cách Tát Nhĩ, người có ảnh hưởng rất lớn đến Phật giáo Tây Tạng.
[*]
Chó kéo xe Bắc Cực.
[*]
Một quần đảo gồm 99 hòn đảo (trong đó 5 hòn đảo chỉ lộ ra khi thủy triều xuống) ở Biển Andaman, cách đất liền 30km từ bờ biển Tây Bắc Malaysia.
[*]
Anti-lock braking system: Hệ thống phanh bó cứng.
[*]
Electronic brakeforce distribution: Hệ thống phân phối lực phanh điện tử.
[*]
Dynamic stability control: Hệ thống kiểm soát ổn định động.
[*]
Emergency brake assist: Hệ thống hỗ trợ phanh khẩn cấp.
[*]
Con đường nối liền Trung Quốc (thời Đường) với các nước phía Tây (gọi chung là Phiên bang).
[*]
Nhiệt độ màu(color temperature): một đặc trưng của ánh sáng nhìn thấy được, có ứng dụng rất quan trọng trong bố trí ánh sáng, chụp ảnh, quay phim và nhiều lãnh vực khác. Nhiệt độ màu của một nguồn sáng được xác định bằng cách so sánh độ kết tủa màu của nó với một vật đen bức xạ lý tưởng.Nhiệt độ màu của nguồn sáng, - thường tính bằng Kelvis(K) - là nhiệt độ mà vật đen bức xạ lý tưởng được làm nóng có màu trùng với màu của nguồn sáng.
[*]
Vận động viên chạy vượt rào cùa đội tuyển điền kinh Trung Quốc, vô địch Olympic và Thế giới.
[*]
Nền văn hóa hình thành trong thời kỳ đồ đá mới ở miền Bắc Trung Quốc, cách ngày nay khoảng 5.000 - 6.000 năm, thời gian kéo dài khoảng 2.000 năm, phát hiện lần đầu tiên vào năm 1935 tại Hồng Sơn, thành phố Xích Phong, thuộc khu tự trị Nội Mông Cổ, nên được đặt tên này.
[*]
Di chỉ đồi Tam Tinh nằm bên bờ sông Áp Tử, thị trấn Nam Hưng, cách thành phố Thành Đô, tỉnh Tứ Xuyên (Trung Quốc) 40 km về phía Nam. Khu vực này có ba gò đất nổi lên liền nhau, nên được đặt tên này. Di chỉ Tam Tinh là một phát hiện mới của lịch sử khảo cổ thế giới, làm thay đổi nhận thức của con người đối với lịch sử và văn hóa thời cổ đại.
[*]
Còn gọi là Mật tông.
[*]
Trên các vùng núi, vệ đường, bờ sông, ven hồ ở nhiều nơi của Tây Tạng đều có thể nhìn thấy từng gò đống xếp bằng nhiều tảng đá, phiến đá, bên trên khác các hình thù thần thánh, câu chữ biểu thị cát tường, gọi là gò Mã Ni hay còn gọi “gò thần”; đây là những kiệt tác của nghệ nhân dân gian dân tộc Tạng.
[*]
Bố Ca Đạt Bản, còn gọi là Tân Thanh Phong, cao 6.860m so với mực nước biển, thuộc tỉnh Thanh Hải, là ngọn cao nhất trong dãy núi Côn Luân
[*]
Do nước ngầm bị lớp đất đóng băng bên trên và tầng đất băng lâu năm bên dưới nén chặt, nên ở chỗ đất yếu sinh ra đóng băng phình đại, biểu hiện phình lên trên bề mặt đất.
[*]
Hay còn gọi là Hoàng hôn Khuyển, được coi là tổ tiên trực hệ của tất cả các loài chó hiện nay.
[*]
Pho sử thi nổi tiếng của dân tộc Tạng, hiện nay là bộ sử thi duy nhất trên thế giới còn được truyền miệng, đã lưu truyền hơn 1.000 năm nay, dài gấp ba lần sử thi Mahabharata của Ấn Độ.
[*]
Chính là chỉ ngọn núi thần Cương Nhân Ba Tế của người Tạng.
[*]
Vũ khí cổ đại trông giống mũi giáo.