phần còn lại của Châu Á đang lao vào quá trình khắc phục sự chậm trễ so với Nhật. Ngoài ra có một yếu tố có thể làm sống dậy nền kinh tế Hoa Kỳ. Bây giờ mọt só đông người Mỹ đã nói: “Chúng ta phải thức dậy ! Hỡi những người Mỹ, hãy thức dậy !” đại loại là có những khẩu hiệu tương tự ! Cách đây không lâu, một biên tập viên tờ New York đã nói: “Đối với Hoa Kỳ, tuôn ra lời rủa xả chống lại Nhật Bản chẳng có nghĩa gì. Điều quan trọng là ở chính người Mỹ !”. Châu Âu cũng vậy. Có gì tích cực trong tuyên bố của bà Cresson không? Tuôn ra lời rủa xả nước Nhật, như thế là tích cực ư ? Ngược lại, có hại cho Châu Âu, cũng như nước Pháp. Thay vì như thế, những người Châu Âu các ông hãy thức dậy ! Và hãy liên kết sức mạnh của chúng ta, những người Nhật, những người Mỹ và những người Châu Âu, để cống hiến cho sự phát triển ở những vùng chậm tiến nhất của thế giới”. Liệu nước Nhật sẽ gánh trách nhiệm của mình trong thế giới ? Ông nói thêm: “Nguyên thủ tướng Nhật Noboru Takeshita, người đầu tiên đã thông báo rằng nước Nhật muốn cống hiến hơn nữa cho sự nghiệp của toàn thế giới. Ông đã nói rõ ràng ý nguyện này liên quan đặc biệt đến một sự đóng góp tích cực hơn vào việc giữ gìn hòa bình, trao đổi văn hóa và viện trợ kinh tế. Từ đó đến nay, chúng tôi đã tăng thêm một lĩnh vực khác : lĩnh vực sức khỏe ở các nước đang phát triển. Nước Nhật vừa quyết định tăng gấp đôi số viện trợ kinh tế trong năm năm. Viện trợ kinh tế của Nhật đã vượt quá số viện trợ của Hoa Kỳ, Và trong số tiền Nhật chi ra 2 tỷ đôla một năm sẽ được dành cho những đề án bảo vệ môi trường. Sự đóng góp của Nhật
không nằm vào các lực lượng vũ trang. Dầu vậy điều này đã lỗi thời rồi. Thế giới bây giờ hướng về giải trừ quân bị. Và Nhật rất nhất trí với xu hướng đó”. Nhưng phải chăng những nhà chính trị Nhật Bản đã được chuẩn bị để có nhiều sáng kiến hơn trên trường quốc tế ? Okita Saburo vẫn thận trọng : “Điều đó sẽ làm từng bước. Chúng tôi sẽ tiếp tục giữ một vai trò khiêm tốn, vì kinh nghiệm của chúng tôi trong cuộc chiến tranh, vì sự xâm lược trước đây đối với những nước lân cận. Đường lối ngoại giao của chúng tôi sẽ vẫn thận trọng. Hơn nữa, dư luận công chúng ở Nhật kiên quyết chống lại việc Nhật trở thành một cường quốc quân sự. Người Nhật rất yêu hòa bình. Cũng có ngoại lệ, nhưng đó chỉ là một thiểu số. Tuy nhiên, Nhật cũng nhận thức được rằng thế giới đã trở nên nhỏ bé cùng với tiến bộ của những phương tiện truyền thông, vận tải, chuyển đổi tiền tệ. Kể cả những vùng như Châu Âu, Châu Á hay Bắc Mỹ cũng trở thành quá hẹp. Những quan hệ quốc tế đã mang tính toàn cầu. Từ đó, những công ty của chúng tôi tính toán công việc trong khuôn khổ của tiến trình toàn cầu hóa. Tôi nghĩ rằng Châu Âu về lâu về dài cũng sẽ chọn hướng toàn cầu hóa. Những truyền thống của Châu Âu đang cản trở định hướng đó. Nhưng với thời gian, Châu Âu sẽ đến kịp với xu hướng toàn cầu hóa. Đặc biệt là với sự mở rộng của thị trường Châu Âu hiện nay. Vì lợi ích của mình, Châu Âu sẽ tham gia vào sự phát triển kinh tế ở Châu Á. Đó là thế phụ thuộc lẫn nhau”. Đóng cửa = nghèo khó; Mở cửa = thịnh vượng Liệu nước Nhật có bị cám dỗ bởi chủ nghĩa duy dân tộc không ? Okita Saburo lắc đầu : “Không, mặc dù có một số người Nhật thích chủ nghĩa duy dân tộc. Nước Nhật ý thức được rằng không thể thịnh vượng nếu không có quan hệ quốc tế mật thiết. Trong khuôn khổ tiến trình toàn cầu hóa mà tôi nói ở trên, kể cả Liên Xô cũng thấy không thể tự cô lập với