phần diễn văn về tình hình của một nước Nhật đang tìm cách chơi trò ru ngủ những ngờ vực của Châu Âu và đầu là phần phát biểu chân thật của một nước Nhật đang thực sự lo âu về hình ảnh nhãn hiệu của nó ở nước ngoài đang xuống cấp. Keiichi Samoshida : nước Nhật gây ô nhiếm thế giới Tôi thừa nhận rằng những cuộc trao đổi này trình bày một hình ảnh gần như an tâm của nước Nhật. Đọc những dòng chữ này, cảm tưởng chung là nước Nhật đang đe dọa làm lệch các cân bằng giữa Châu Âu và Mỹ, song nếu như nó lao vào một cuộc chinh phục điên cuồng các thị trường thì nó không hề có ý định chinh phục hoặc xa hơn là thống thị thế giới. Những trang sách này cũng cho thấy hình ảnh một nước Nhật, đang tư vấn về tương lai và về các quan hệ của mình với thế giới. Tôi đồng ý là nhận xét này là đúng. Điều này càng đúng hơn bởi cũng đã có một số người Nhật tự đặt cho mình những câu hỏi đến mức họ không phê phán gay gắt đất nước của họ. Chẳng hạn như Keiichi Komoshida, trợ lý chủ nhiệm báo Asahi Shimbun, một trong hai nhật báo lớn nhất ở Nhật. Là cựu đặc phái viên ở Paris, đồng thời ông là chánh văn phòng các quan hệ đối ngoại của tờ báo. Tôi đã gặp ông trong một nhà hàng cao ốc của báo Asahi Shimbun, tại Tsukiji, về phía
Đông Nam Tokyo. Là tòa nhà chọc trời đồ sộ, trên nóc phấp phới lá cờ Nhật, công trình kiến trúc này là biểu tượng cho sức mạnh của báo Asahi Shimbun. Nó che bóng nhiều tòa nhà của nhiều hãng thông tấn quốc tế lớn ở Tokyo, trong đó có AFP. Cuộc trao đổi với Keiichi Kamoshida, con một chủ ngân hàng Nhật tại Trung Hoa trong thời kỳ thuộc địa, là cuộc gặp gỡ cảm động nhất của tôi ở Nhật. Nhiều lần, khi ông nêu lên những tổn hại do nước mình gây ra trên thế giới, tôi thấy ông xúc động mạnh, gần như muốn khóc. Cuối cuộc trao đổi, ông tâm sự với tôi rằng, sau một năm trở về Nhật, ông đã không bao giới có dịp để nói tất cả những chuyện đó. Trở về nước, Keiichi Kamoshida có trở lại trong guồng máy tại chỗ không ? Và thể xác thì có nhưng tâm hồn thì không. Tôi yêu cầu ông kể lại thời thơ ấu của mình ở Trung Hoa. “Cha tôi là một trong số những người thực dân Nhật ở Trung Hoa. Tôi sinh ra ở Harbin. Khi chúng tôi rời Trung Hoa, tôi chỉ mới 8 tuổi. Nhưng tôi nhớ rất rõ cuộc sống rất thực dân của cha tôi. Sau khi nước Nhật bại trận, chúng tôi trở về nước bằng tàu hỏa và thuyền. Tôi còn nhớ lúc quân đội Liên Xô chiếm đóng Harbin. Chúng tôi đã phải gấp rút tản cư khỏi thành phố. Mẹ tôi đã cải nam trang vì lo sợ. Chúng tôi đã bán sạch những gì chúng tôi có : tủ giường và quần áo. Trong cuộc tháo chạy, nhiều trẻ em Nhật bị bỏ lại tại chỗ. Ngày nay, những đứa mồ côi ấy đang tìm kiếm cha mẹ chúng ở Nhật. Thật may mắn, cha mẹ tôi đã mang tôi theo. Điều đó có thể tôi kinh nghiệm đầu tiên về các quan hệ của người Nhật Nhật với thế giới bên ngoài. Điều đó ghi dấu mãi trong tôi. Sau khi trở về Nhật, ở trường tiểu học, tôi đã biết đến sự kỳ thị bởi vì tôi là một người Nhật trở về từ nước ngoài. Để vượt qua được sự kỳ thị đó, tôi đã phải học hành cất lực”. Keiichi Kamoshida là người ủng hộ nhiệt tình của Edith Cresson. “Bà Cresson có lý. Có lẽ khoảng 70%. Năm tới, khi sự việc diễn ra, bà sẽ có lý 80%. Quan điểm của tôi về Nhật không hề thay đổi kể từ khi tôi rời nước này cách đây hơn 10 năm. Tôi được cử đi công tác ở Le Caire. Chính sự giao tiếp với người nước ngoài đã làm cho tôi mở mắt ra. Họ đã nói rất thẳng thắn với tôi về các vấn đề liên quan đến thái độ của Nhật trên thế giới. Nhiều người đã nói với tôi rằng họ không thể nào chấp nhận
nước Nhật được. “Chúng tôi không thể chấp nhận các phương pháp của Nhật. Người Nhật các ông rất mạnh trên lĩnh vực công nghệ. Nhưng các ông cần tỏ ra khiêm tốn và hãy cảnh giác về sự xâm lược kinh tế”. Tôi nghe những điều đó lần đầu tiên vào năm 1976 ở Le Caire. Và tôi đồng ý với những người đó. Trở về Nhật, tôi hòa nhập trở lại với cuộc sống ở Tokyo. Nhưng một cái gì đó khác lạ đã nảy sinh trong con người tôi. Có lẽ tôi thuộc về một thiểu số rất nhỏ ở Nhật. Nhưng quan điểm của tôi ngày càng tỏ ra chính xác. Và ngày nay, cả thế giới đều đặt vấn đề về vị trí của Nhật trong thế giới”. Bởi vậy, cần phải làm gì để đảo lộn khuynh cô lập Nhật Bản ? Keiichi Kamoshida không ngần ngại : “Chúng tôi phải chọn một đường lối hòa hoãn hơn, khoan dung hơn. Nhưng tôi nghĩ rằng đã quá trễ. Thực tế, tôi rất bi quan về tương lai của nước Nhật. Chúng tôi thiếu nhạy cảm trong các quan hệ quốc tế. Ví dụ gần nhất là gì nhỉ ? Đó là trước những chuyển biến ở Đông Âu, nhiều nhà lãnh đạo cao cấp của chúng tôi chỉ nghĩ đến chuyện kiếm tiền các thị trường mới ở đó. Ngu xuẩn làm sao ! Một hành động khiêu khích mới đối với Châu Âu, Mỹ và Liên Xô. Cái đích của tất cả các nước này bây giờ là Nhật. Tôi không thích nói rằng lịch sử lập lại, song dường như là như vậy. Cứ thử nhìn thái độ của Nhật trước chiến trang thế giới lần thứ hai. Tình hình hiện nay cho thấy vài dấu hiệu tương tự. Chúng tôi cũng cũng đóng một vai trò tương tự. Và trong vài năm nữa, có thể rồi nước Nhật trở nên ngạo mạn hơn. Ngạo mạn đến mức không còn ai có thể chế ngự được nổi cơn điên loạn này nữa. Người Đức đã chứng tỏ sự thông minh hơn, bởi lẽ toàn thể Châu Âu đã tiến hành sự hợp nhất Đức. Tôi không thể thấy điều đó ở Châu Á. Tôi đồng ý rằng trong các năm sắp tới, chủ nghĩa dân tộc sẽ được phục hồi ở Nhật. Và bởi vậy, thời kỳ cô lập mạnh mẽ nhất sẽ đến. Và nhờ thế, vài nhà lãnh đạo mới của Nhật sẽ có thể đổ dầu vào lửa bằng cách kích động quần chúng. Không ai đi theo một nhà lãnh đạo như thế vào lúc này. Nhưng còn ngày mai ? Và trong trường hợp đó, các quan hệ của chúng tôi với Trung Quốc, với Triều Tiên sẽ trở nên tế nhị hơn”. Phải chăng người Nhật điên rồ đến nỗi không nhớ đến một quá khứ mới đây sao ?
‘Tôi không nghĩ rằng một chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi có thể phát triển trở lại ở Nhật. Nhưng một thứ chủ nghĩa dân tộc cởi mở hơn, là có cơ sở. Một chủ nghĩa dân tộc bao gồm cả Châu Á chẳng hạn. Nó gồm cả Trung Quốc, Triều Tiên, Đông Á và Nam Á. Sẽ không còn là chủ nghĩa dân tộc, nhưng là thứ chủ nghĩa khu vực. Mạnh về kinh tế, người Nhật đã trở nên đầy tham vọng. Mới đây thôi, đã đặt ra vấn đề hợp tác giữa quan đội Nhật và quân đội Thái Lan. Quả là điều đó không được cụ thể hóa. Nhưng 10 năm trước đây, bản thân ý tưởng đó bị xem là kỳ cục. Khi không còn lực lượng quân sự Mỹ, quân đội Nhật tìm cách chứng tở khả năng của nó trong vùng. Nhiều giới ở Nhật đã trở nên rất hiếu chiến. Một số cũng rất thông minh. Họ chờ đợi môt biến chuyển quốc tế để khai thác có lợi cho họ. Sau chiến tranh thế giới lần thế giới, những tầng lớp người Nhật này đã bị đánh bại và nước Nhật đã phải nỗi lực để xây dựng lại nền kinh tế của mình. Những giới này không thể nói được gì, bởi vì giờ đây thời điểm là của xuất khẩu và cải tiến công nghệ. Nhưng, bây giờ nước Nhật đã lấy lại được sự tự tin nơi mình. Chúng tôi có đồng yên rất mạnh. Chúng tôi có thể gây ảnh hưởng đến chính phủ Mỹ và Châu Âu. Sự tự tin này có thể dễ dàng chuyển thành sự ngạo mạn. Bởi vậy, những tầng lớp người Nhật này sắp ngóc đầu dậy. Họ đang phục