1
“Dù tôi nghĩ, điều này sẽ chỉ dẫn tới một cuộc tranh luận cũ rích…” Ellery nói. Cậu là một thanh niên đẹp trai, cao, mảnh khảnh. “Tôi vẫn cho rằng, tiểu thuyết trinh thám là một trò chơi lí trí đầy kích thích giữa độc giả và thám tử, hoặc giữa độc giả và tác giả. Chỉ vậy thôi! Bởi thế các tác phẩm trinh thám xã hội của chủ nghĩa hiện thực vốn được ưa chuộng một thời ở Nhật nay đã quá nhàm chán rồi. Một nữ nhân viên văn phòng bị giết trên giường ngủ trong căn hộ của mình. Sau khi mòn gót cần mẫn điều tra, cảnh sát hình sự cuối cùng cũng tìm ra thủ phạm, không ai khác chính là người tình của cô ta. Chỉ có thế. Hoặc loanh quanh mấy vụ quan chức tham ô, bất lương, những thỏa thuận ngầm trong chính giới, bi kịch do mặt trái của xã hội hiện đại hay đại loại vậy… Dù sẽ có người cho tôi là hoài cổ, nhưng tiểu thuyết trinh thám thực chất chỉ cần: một thám tử tài ba, một tòa nhà rộng lớn, những kẻ mờ ám sống trong đó, bi kịch đẫm máu, tội ác không tưởng, và những trò lừa có một không hai của kẻ giết người… Cứ cho là mơ giữa ban ngày đi, nhưng tôi sẽ thực sự hạnh phúc nếu được đắm chìm trong một thế giới như thế. Đương nhiên phải dưới góc nhìn đầy lí trí.”
Họ đang ngồi trên một con thuyền đánh cá sặc mùi xăng dầu giữa những lớp sóng bình yên. Tiếng máy nổ ầm ầm phiền nhiễu.
“Chán thật!” Carr tựa vào mạn thuyền, cau có chìa cái cằm dài, nhẵn nhụi của mình ra. “Ellery, tôi không thích cậu cứ luôn miệng nói lí trí lí tính gì đó. Cậu định nghĩa tiểu thuyết trinh thám là trò chơi cũng được thôi nhưng đừng nên nhấn mạnh lí trí, nghe gượng gạo lắm!”
“Không ngờ anh lại nói thế đấy.”
“Chỉ là vấn đề về khoảng cách nhận thức thôi. Đâu phải độc giả nào cũng cực-kì-thông-minh như cậu!”
“Ừ, kể cũng phải,” Ellery nhìn thẳng vào mắt Carr và nói. “Tôi luôn rất lấy làm tiếc. Dạo quanh trường một vòng là rõ. Nói ngay thành viên hội nghiên cứu của chúng ta, đâu phải ai cũng có thể gọi là người lí trí. Một hai kẻ thậm chí còn đáng bị nghi ngờ về mặt trí tuệ.”
“Cậu định gây sự cãi nhau à?”
“Đâu có!” Ellery nhún vai. “Nào ai nói kháy anh đâu? Và, ý tôi nói lí trí là về thái độ đối với trò chơi chứ không ám chỉ thông minh hay đần độn. Trên đời này ai mà chẳng có ít nhiều lí trí và ham mê mấy trò chơi. Tôi đang nói về năng lực vừa chơi vừa kiểm soát được lí trí kia.”
Carr khụt khịt mũi và quay mặt đi. Ellery nhếch mép cười, xoay người nhìn sang anh chàng trẻ tuổi đeo kính mắt tròn bên cạnh.
“Và hơn thế nữa, Leroux này, nếu lý giải truyện trinh thám là một thế giới hoàn toàn tách biệt, được kiến tạo bởi phương pháp luận nhằm tạo ra trò chơi thuần túy lí trí, thì nó sẽ khó lòng có chỗ đứng trong xã hội hiện đại mà chúng ta đang sống.”
“Ồ!” Leroux ngờ vực nhìn lại.
Ellery nói tiếp:
“Vấn đề này gây tranh luận từ rất lâu rồi. Mấy anh cảnh sát hình sự làm việc suốt ngày đêm, chậm nhưng chắc, tổ chức hiệu quả, sử dụng các kĩ thuật điều tra hiện đại nhất về mặt pháp y: cảnh sát chẳng bao giờ bị xem là thiếu năng lực. Họ thậm chí dư thừa năng lực. Thực sự thì chẳng còn chỗ cho các thám tử cổ điển tài ba với vũ khí duy nhất là óc phân tích nữa. Sherlock Holmes mà xuất hiện ở một trong những thành phố của chúng ta thì chỉ tổ bị cười nhạo mà thôi.”
“Cường điệu quá đấy! Xã hội hiện đại ắt có Sherlock Holmes hiện đại chứ.”
“Ừ, đương nhiên rồi! Ông ta sẽ xuất hiện như một bậc thầy của những kĩ thuật tối tân về pháp y và giám định, giải thích mọi thứ cho ông bạn Watson đáng thương nghe, tuôn ra vô số thuật ngữ chuyên ngành cùng cơ man công thức phức tạp khó hiểu, sau cùng hỏi: Rõ ràng đơn giản như vậy mà anh Watson không nhận ra ư?” Ellery thọc hai tay vào áo khoác và lại nhún vai.
“Một ví dụ có phần cực đoan, cậu thấy đấy. Nhưng nó minh họa chính xác luận điểm của tôi. Tôi cũng không hoàn toàn ủng hộ mấy thứ kĩ thuật điều tra khô khan từ mớ logic cao siêu của các thám tử thời Kỷ nguyên vàng
*
. Nhà văn trinh thám ngày nay tất sẽ rơi vào tình huống tiến thoái lưỡng nan này. Cách đơn giản nhất để gỡ thế bí, đúng hơn là cách hiệu quả nhất, chính là thủ pháp ‘căn nhà giữa bão tuyết’ để tạo một không gian phong kín.”
“Tôi hiểu rồi.” Leroux trịnh trọng gật đầu. “Ý anh là, thủ pháp ‘căn nhà giữa bão tuyết’ của trinh thám cổ điển là sự lựa chọn hoàn hảo cho trinh thám hiện đại.”
⊚ ⊚ ⊚
Đang là hạ tuần tháng Ba, dù sắp sang xuân nhưng gió biển vẫn rất lạnh. Nơi này gần mũi J, bán đảo S, bờ biển phía Đông tỉnh Oita thuộc Kyushu. Con thuyền rời bến cảng thuộc quận S hẻo lánh, kéo ra những vệt sóng dài trên mặt biển, bỏ mũi J khuất dần tầm mắt và băng băng tiến tới một hòn đảo nhỏ cách đây chừng 5 kilomét.
Hôm nay trời đẹp, rất hợp để đi biển. Nhưng những cơn bão cát đặc trưng của mùa xuân nơi đây đã hòa sắc trắng vào bầu trời xanh thẳm. Sóng biển lấp lóa ánh tà dương, cảnh vật chìm dưới làn cát mỏng.
“Không thấy con thuyền nào nữa cả!”
Một anh chàng cao lớn đột nhiên lên tiếng. Nãy giờ cậu ta vẫn tựa vào mạn thuyền, đối diện với Ellery cùng những người khác và lặng lẽ hút thuốc. Cậu có mái tóc dài bù xù và bộ râu quai nón thì lởm chởm. Cậu là Poe.
“Thủy triều phía bên kia hòn đảo rất nguy hiểm, tàu thuyền đều phải đi vòng,” lão ngư dân đáp. “Ngư trường gần đây nhất nằm ở phía Nam, nên các cô cậu chẳng thể thấy con thuyền nào trên đường tới đảo dù chúng mới chỉ vừa rời bến cảng thôi. Mà tiện đây, các cô cậu là những sinh viên rất lạ thường đấy.”
“Lạ thường, ở chỗ nào ạ?”
“Ồ, tên các cậu thật kì lạ, nào là Lulu, Elroy đại loại vậy, nghe thật quái dị. Tên cậu cũng thế chăng?”
“Vâng. Một kiểu biệt hiệu thôi ạ.”
“Sinh viên ngày nay toàn gọi nhau như thế à?”
“Không, không hẳn ạ.”
“Vậy thì các cô cậu đúng là những người khác thường rồi, phải không?”
Trước mặt lão ngư dân và Poe là hai nữ sinh đang ngồi trên chiếc hòm gỗ dài đặt giữa thuyền. Tính cả con trai lão làm nhiệm vụ giữ bánh lái phía sau, thì trên thuyền có cả thảy tám người.
Sáu khách đi thuyền này là sinh viên trường đại học K thành phố O trực thuộc tỉnh Oita, cũng là thành viên của hội nghiên cứu tiểu thuyết trinh thám trong trường. Leroux, Carr, Ellery, Poe là biệt hiệu họ thường dùng để gọi nhau.
Lô biệt hiệu này mượn từ tên các nhà văn trinh thám Âu-Mỹ mà họ ngưỡng mộ: Ellery Queen, John Dickson Carr, Gaston Leroux và Edgar Poe. Hai nữ sinh kia là Agatha và Orczy, tất nhiên là lấy từ Agatha Christie, người được mệnh danh là ‘Nữ hoàng trinh thám’, và Emma Orczy nổi danh với cuốn
The Old Man in the Corner
.
“Nhìn kìa! Đã thấy tòa nhà trên đảo Tsunojima
*
rồi!” Lão ngư dân la lớn. Sáu thanh niên cùng nhìn về phía hòn đảo đang dần hiện rõ.
Một hòn đảo nhỏ, khá bằng phẳng.
Nó gần như là một khối đá dựng đứng bất ngờ nhô lên từ biển, bên trên là cây cối um tùm phủ kín, trông cứ như những đồng 10 yên khổng lồ xếp chồng lên nhau. Có ba mỏm đất thấp nhô ra biển, nên người ta vẫn gọi Tsunojima là ‘Giác Đảo’
*
.
Xung quanh đảo là vách đá dựng đứng, chỉ có duy nhất một vịnh hẹp có thể neo đậu các thuyền cá cỡ nhỏ. Nên chỉ thỉnh thoảng mới có vài tay mê câu cá hiếu kì viếng thăm nơi này. Hai mươi năm trước có người chuyển đến đây và xây trên đảo một tòa nhà có hình thù đặc biệt, đặt tên là ‘Lam Ốc’. Nhưng giờ, nó chỉ còn là một cô đảo vắng bóng con người.
“Trên đỉnh vách đá là gì vậy ạ?” Agatha đứng lên hỏi, giọng lanh lảnh. Cô phấn chấn nheo mắt nhìn, một tay giữ mái tóc dài lượn sóng đang tung bay theo gió.
“Đó là biệt quán còn sót lại, nghe nói tòa nhà chính đã bị thiêu rụi sạch sẽ.” Lão ngư dân sang sảng giải thích.
“Vậy đó chính là Thập Giác Quán hả bố?” Ellery hỏi lão. “Bố đã lên đảo bao giờ chưa?”
“Tôi đã vài lần vào vịnh tránh bão nhưng chưa bao giờ đặt chân lên đảo. Nhất là sau sự kiện đó thì càng không dám bén mảng lại gần. Các cô cậu cũng nên cẩn thận đấy!”
“Cẩn thận về điều gì ạ?” Agatha ngoảnh sang hỏi.
Lão hạ giọng, “Người ta đồn rằng nó vẫn xuất hiện trên đảo.”
Agatha và Ellery bối rối, đưa mắt nhìn nhau.
“Một hồn ma của người đàn ông bị sát hại tên là Nakamura gì đó.”
Khuôn mặt đen sạm đầy nếp nhăn của lão ngư dân cau lại đáng sợ rồi lão cười lớn. “Tôi cũng chỉ nghe đồn đại, rằng vào những ngày mưa sẽ nhìn thấy một bóng trắng ở vách đá vẫy tay gọi người, đó chính là hồn ma của Nakamura. Tôi còn nghe nói, ngôi biệt quán bỏ hoang trên đó có ánh đèn sáng, xung quanh tòa nhà chính đổ nát thường xuất hiện hồn ma, một con thuyền nhỏ cùng người ngư dân bị hồn ma nhấn chìm.”
“Không hiệu quả đâu bố ơi,” Ellery đáp. “Đừng cố dọa tụi con với mấy câu chuyện đó. Chỉ khiến mọi người phấn khích thêm thôi.”
Người duy nhất thoáng chút lo sợ là Orczy, cô vẫn đang ngồi trên chiếc hòm gỗ. Agatha thì thản nhiên như không, thậm chí còn vui vẻ kêu lên: “Hay quá! Quá hay!” Rồi cô bước xuống cuối thuyền, hỏi người con trai lão ngư đang giữ bánh lái, một ánh chàng non choẹt, “Này cậu, có thật thế không đấy?”
“Bịa đặt cả thôi!” Cậu ta thoáng nhìn Agatha rồi quay mặt đi, như thể bị lóa mắt bởi thứ gì chói sáng, cộc cằn nói, “Em có nghe họ đồn thế nhưng chưa tận mắt thấy bao giờ.”
“Chưa từng sao?” Agatha lộ vẻ thất vọng, nhưng rồi cô mỉm cười ranh mãnh. Cô nói, “Ma quỷ có thực sự xuất hiện ở đây thì cũng chẳng phải chuyện lạ kì gì. Dù sao, đây chính là nơi chuyện đó xảy ra mà.”
⊚ ⊚ ⊚
Bấy giờ là 11 giờ trưa, thứ Tư ngày 26 tháng Ba năm 1986.