phần của vấn đề là những cảm xúc bị phân cực của thời kỳ hỗn loạn đó đã khiến các tác giả đưa ra định nghĩa sai cho các thuật ngữ. Allan Bloom về cơ bản đã mô tả tính chân thật và sự tự nuông chiều là như nhau, khẳng định rằng chân thật nghĩa là quan tâm đến bản thân bạn thay vì người khác. Vì vậy, ông đã hiểu sai rằng sự tự chủ tự khẳng định và nhận thức sâu sắc về trách nhiệm cá nhân không thể cùng tồn tại trong một cá nhân. Điều này đúng khi nhiều cuộc nổi loạn trong thời kỳ này đều vô trách nhiệm và buông thả, và ở mức độ này thì nó không chân thật. Thay vào đó nó là phản ứng với những thứ cứng nhắc được nội nhập, tạo ra cho con người một “giọng nói Kho sách t ng h p Google Drive VIP 800+ GB, 4000+ ebook & sách nói, 38 ch , c p nh t liên t c https://www.usbsach.nguyencongthuc.com
bên trong” nghe tựa như giọng nói của những bậc trưởng thượng. Cái giọng nói kiểm soát dễ tin này - vốn có mục đích làm cho các thanh niên trong xã hội tuân theo lý tưởng của xã hội - đã gây áp lực và đòi hỏi, đánh giá và chỉ trích. Vào những năm 1980, sự tuân phục từng thống trị lại lên ngôi và được nhiều người ca ngợi như là một đức hạnh. Sự tuân thủ và thành tựu của những người trông có vẻ kỷ luật - những người hành động đúng mực, ăn mặc đúng mực, nói chuyện đúng mực và phù hợp - đều được khen thưởng xứng đáng. Tôi đã gặp hàng trăm sinh viên biết vâng lời trong những năm 1980. Họ đã bước vào guồng quay công việc và hướng về Phố Wall hay Đại lộ Madison. Những chàng trai trẻ vận áo sơ mi polo với chuỗi xích vàng trang nhã và quần jeans thiết kế; những cô gái trẻ thậm chí còn mặc váy đến trường. Họ tìm kiếm thành công, họ chọn những khóa học và các hoạt động ngoại khóa trông có vẻ tốt cho bản lý lịch của mình. Những người trẻ thập niên 1980 ấy đã tuân theo những sự kiểm soát trong một thế giới giống như triết gia Any Rand và nhà kinh tế học Milton Friedman đã tiên tri. Những sinh viên này ủng hộ chiến tranh Vùng Vịnh mãnh liệt như cách sinh viên của những người thập niên 1960 phản đối chiến tranh Việt Nam, và họ đã làm vậy với tài hùng biện hơn là lý tính, như nhiều nhà hoạt động chống chiến tranh Việt Nam đã làm. Tôi còn nhớ một anh chàng trẻ trung vui vẻ, ăn vận đẹp đã bắt đầu bàn luận về chiến tranh Vùng Vịnh sau giờ học. Cậu ta cứ liên tục bàn về chủ nghĩa yêu nước, rằng Saddam đang là một Hitler thứ hai, về việc ngăn chặn sự xâm lược của đế quốc. Và tôi chỉ biết gật gù. Ta có thể tìm thấy một điểm tương đồng thú vị giữa các sinh viên thập niên 1960 và các sinh viên của thập niên 1980. Thập niên 1960, một số sinh viên thách thức và nổi loạn, trong khi những người khác cố gắng để trở nên chân thật và có trách nhiệm, còn vào thập niên 1980, một số tuân thủ và bị thao túng, trong khi những người khác cố gắng để chân thật và có trách nhiệm. Những ai tuân thủ vào những năm 1980 cũng vô trách nhiệm như những ai nổi loạn vào những năm 1960, vì cả hai đểu không hành động một cách tự do dựa trên nền tảng của các giá trị đã hợp nhất. Công c qun tr th i gian,s p x p công vic & l u tr d li u cá nhân tích h p T T-C -TRONG-1 https://www.trello.nguyencongthuc.com
Khi con người nội nhập những sự kiểm soát của xã hội một cách đơn thuần, họ có thể tuân thủ hoặc chống đối. Nhưng cả tuân thủ hay chống đối đểu không đại diện cho tính chân thật, và cũng không đại diện cho trách nhiệm. Chống lại những gì nhà cầm quyền nói chỉ vì nhà cầm quyền đã nói thế, là vô trách nhiệm. Nhưng theo một ý nghĩa sâu sắc, quả thật việc tuân theo nhà cầm quyền chỉ bởi vì đó là nhà cầm quyền cũng vô trách nhiệm nốt. Trách nhiệm - trách nhiệm đích thực - đòi hỏi con người hành động một cách tự chủ liên quan đến thế giới xung quanh, và họ phải hành xử một cách chân thật, nhân danh một lợi ích chung nào đó. Trong mỗi thời kỳ, luôn có những người chu đáo và tận tâm, những người đã lao động cật lực thay mặt cho những người vô gia cư, những người bị bỏ rơi và những nạn nhân của bạo lực. Họ hành xử một cách có trách nhiệm như một biểu hiện cho tính chân thật - cho việc họ kết nối với bản ngã bên trong của chính họ và với bản ngã bên trong của người khác. Họ có trách nhiệm bởi vì họ có thể tự giải phóng mình khỏi mọi sự kiểm soát xung quanh, bởi vì họ có thể tránh những động lực thúc đẩy sự tuân thủ hay chống đối. Khi chúng ta tiếp tục bước sang thập niên 1990, những động lực của thời kỳ trước đó dường như đã trở nên khuếch đại để đáp lại bối cảnh xã hội - bối cảnh hoặc là dễ dãi hoặc là kiểm soát quá mức. Áp lực gia tăng và con người đang phản ứng theo nhiều cách vô trách nhiệm khác nhau. Khi họ làm như vậy, ta nghe thấy lời yêu cầu kiểm soát nghiêm ngặt hơn từ khắp nơi - từ các nhà phản biện, chính trị gia, các công dân bình thường, từ vô số những người mà chính bản thân họ cũng đang hành xử vô trách nhiệm. Đương nhiên, vấn đề là kiểm soát nhiều hơn chỉ làm cho mọi thứ tồi tệ hơn. *** Điểm cốt lõi của tự do con người chính là trải nghiệm chọn lựa. Khi tự chủ, con Kho sách t ng h p Google Drive VIP 800+ GB, 4000+ ebook & sách nói, 38 ch , c p nh t liên t c https://www.usbsach.nguyencongthuc.com
người trải nghiệm việc lựa chọn cách hành xử, nhưng khi bị kiểm soát (dù là tuân thủ hay chống đối), họ sẽ không trải nghiệm được sự lựa chọn. Nếu một ai đó dí súng vào đầu bạn và nói “nhảy đi”, bạn chỉ có thể nhảy và chẳng hề có trải nghiệm lựa chọn nào về hành vi đó cả. Tương tự vậy, nếu một sự nội nhập bảo bạn “nhảy”, bạn cũng có thể nhảy mà không có trải nghiệm lựa chọn nào cả. Những áp lực như thế, dù từ bên trong hay bên ngoài, cũng sẽ làm giảm bớt trải nghiệm lựa chọn của con người, chúng mang lại những hậu quả đáng kể cho chất lượng hành vi và hạnh phúc của con người. Các triết gia hiện sinh nói rằng con người luôn có sự lựa chọn. Chẳng hạn như, theo Sartre, con người tự tạo ra sự tồn tại của họ với những lựa chọn trong từng khoảnh khắc, do đó họ hoàn toàn chịu trách nhiệm cho bản thân mình. Tuy nhiên, dù ở phương diện nào đó mà điều này là đúng, và dẫu cho khả năng lựa chọn trong một thế giới đầy áp lực có thể giúp con người vượt lên những ảnh hưởng chính trị và kinh tế, thì vẫn có một khía cạnh khác mà ở đó việc khẳng định rằng con người luôn có sự lựa chọn không thể truyền tải được bản chất trải nghiệm của con người. Với tư cách là một sinh vật, con người có những điểm dễ bị tổn thương, và những điểm dễ bị tổn thương này khiến họ cực kỳ khó duy trì nhận thức về tự do và sự lành mạnh khi đối mặt với tình trạng thiếu hỗ trợ trầm trọng cho những nhu cầu cơ bản của mình. Cố gắng giữ lấy ý thức về tự do và chân thật trong khi sắp chết đói, mà thức ăn lại phụ thuộc vào việc họ có quy phục hay không, là một nỗi sợ hãi tương đối quá sức chịu đựng đối với con người. Nhưng đồng thời, quan điểm hiện sinh đặt ra cho mỗi chúng ta một thách thức quan trọng. Nó nói với chúng ta rằng chúng ta thật sự có trách nhiệm với bản thân, và nó thách thức chúng ta phải chấp nhận trách nhiệm đó hơn là khuất phục trước những áp lực của sự hỗn loạn và kiểm soát. Tháng Mười hai năm 1985, Elena Bonner, người chống đối chính quyền và là vợ của nhà vật lý học, nhà hoạt động Andrei Sakharov, được phép rời khỏi căn nhà bị quản thúc tại Liên Xô để đi chữa bệnh ở phương Tây. Cô đã trải qua sáu tháng phẫu thuật, thăm mẹ và các con của mình, và viết hồi ký trước khi trở về với Công c qun tr th i gian,s p x p công vic & l u tr d li u cá nhân tích h p T T-C -TRONG-1 https://www.trello.nguyencongthuc.com
cuộc sống giam cầm. Gia đình Sakharov, những người đã phải chịu cảnh đày ải trong nước trong suốt vài năm, phải chịu sự giám sát liên tục của cảnh sát, không được kết nối điện thoại, và gần như không được phép rời khỏi căn hộ mà không có người canh chừng. Họ đã tuyệt thực, bị buộc nhiều tội danh chống lại nhà nước và bị những người có chức quyền tùy ý bám sát. Tất cả các kiểu kiểm soát đều được áp đặt vào gia đình Sakharov - buộc tiêm chất dinh dưỡng trong thời gian họ tuyệt thực, liên tục đột nhập vào căn hộ của họ, quấy rối và đe dọa - nhưng gia đình Sakharov vẫn giữ vững lập trường. Họ hành động từ lương tâm, họ nói lên niềm tin của bản thân, và họ không chấp nhận sụp đổ. Bonner lẽ ra có thể sống ở Hoa Kỳ như một người lưu vong, và phần nào cô ấy rõ ràng muốn như vậy.