Odyssey

Polybos đứng dậy quát to: “Khách lạ mới tới từ nơi xa xôi là kẻ mất trí!

Quý hữu, mau mau tống cổ, chỉ đường đi ra, chỉ lối mò tới quảng trường, đương sự tưởng đêm tối đang bao phủ chỗ này.”

“Eurymachos,” Theoklymenos thản nhiên đáp, “bỉ nhân không cần quý ông chỉ đường. Bỉ nhân có mắt, có tai, có chân, trên vai lại có cái đầu tỉnh táo đủ

dẫn tới các cửa bỉ nhân sẽ qua bây giờ. Bởi bỉ nhân thấy thảm họa đang tiến lại gần, lơ lửng trên đầu, quý ông không thể tránh né, lẩn trốn, không người nào trong quý ông do hành động tàn ác, âm mưu xấu xa trong tư thất Odysseus oai hùng sống sót.” Nói rồi rời đại sảnh tráng lệ thầy đoán dõng dạc bước tới chỗ Peiraios, công tử niềm nở tiếp chuyện. Đám cầu hôn nhìn nhau, tìm lời châm chích Telemachos bằng cách chế giễu quý khách của công tử. Một tên dáng vẻ hợm hĩnh vừa bước đi vừa lải nhải: “Ê, Telemachos, với thứ quý khách như vậy ám quẻ trong nhà công tử không còn may mắn nữa đâu! Đã có tên ăn mày dơ bẩn thất thểu, lang thang lăm le chìa tay xin mẩu bánh, hớp vang, không làm nổi việc gì, chỉ là gánh nặng

dư thừa trên trái đất, lại thêm đứa đóng vai thầy đoán. Nếu công tử hỏi ý kiến xin thưa đây là giải pháp hay hơn hết. Ngô bối đưa cả hai xuống thuyền chở tới đảo Sicile, giá bán sẽ lớn lao vô cùng!” Đám cầu hôn nói thế. Nhưng Telemachos làm ngơ, lẳng lặng theo dõi thân phụ, kiên nhẫn chờ đợi ông ra tay với đám người trâng tráo, xấc xược.

Lúc này Penelope kín đáo ái nữ Ikarios đã đặt ghế lộng lẫy ngồi ngoài cửa chăm chú lắng nghe từng lời đám cầu hôn nói trong đại sảnh. Vừa cười rộn rã tất cả vừa hối hả sửa soạn bữa trưa thịnh soạn, ngon lành với nhiều gia súc cắt tiết làm thịt. Nhưng bữa tối nữ thần và thế nhân dũng mãnh chuẩn bị

cho tất cả so ra không ngon lành, thịnh soạn chút nào, vì tất cả bắt đầu dấn thân vào đường xấu xa, vòng tội lỗi.

Khúc 21

Lúc này Athena nữ thần mắt xanh lam lục mới hối thúc Penelope ái nữ

Ikarios đi gặp đám cầu hôn trong đại sảnh đem cây cung và sắt xám thử tài, đồng thời là dụng cụ kết liễu đời chúng. Ra cầu thang lên lầu nương nương tới phòng riêng lấy chiếc chìa khóa xinh xắn bằng đồng thân cong, chuôi ngà, luyện đúc cẩn thận. Sau đó cùng tỳ nữ nương nương xuống phòng khuất kín phía xa cuối cung điện, nơi phu quân để báu vật: đồng, vàng, sắt tôi kỹ. Nơi này cũng là nơi để cây cung cánh cong và chiếc ống đầy tên độc thân hữu Iphitos oai phong, công tử Eurytos thân tặng Odysseus khi hai người gặp mặt ở Lakedaimon.

Hai người biết nhau tại tư thất Ortilochos lừng danh ở Messene. Odysseus qua đó đòi nợ cả xứ phải trả. Vì người Messene đem thuyền nhiều chèo đến Ithaka bắt trộm ba trăm cừu cùng mục phu mang về xứ. Bởi thế Odysseus phải đi xa đòi lại mặc dù còn trẻ. Thân phụ và trưởng thượng thành phố trao nhiệm vụ sứ giả. Iphitos cũng tới vùng này tìm gia súc bị mất, mười hai ngựa nái với bầy la cứng cáp còn bú. Số ngựa nái sau đó là nguyên nhân gây nên cái chết thê thảm khi Iphitos tới nhà Herakles, công tử lì lợm của Chúa tể, thế nhân trái tim kiên cường, hoàn thành việc làm vĩ đại! Herakles nhẫn tâm hạ sát quý khách ngay trong nhà mình, không sợ thần linh trừng trị, không sợ xúc phạm phong tục hiếu khách: mời quý khách dùng bữa, giết quý khách tại bàn, sau đó giữ ghịt trong chuồng ngựa nái móng vó

vững vàng. Đang tìm ngựa gặp Odysseus, Iphitos tặng cây cung, quân vương Eurytos trước kia lúc nào cũng mang kè kè bên cạnh. Khi nhắm mắt trong cung điện cao chót vót thân phụ để lại cho quý tử. Đáp lại Odysseus biếu Iphitos kiếm sắc và thương nhọn để ghi nhận tình thân thắm thiết. Hai người chưa hề gặp mặt tại nhà để thù tiếp, đãi đằng, công tử Chúa tể đã giết chết Iphitos, thanh niên hào phóng cho hoàng tử trẻ tuổi cây cung. Khi lên thuyền sơn đen ra đi tham chiến, không mang theo mà để kỷ niệm của bạn quý ở nhà Odysseus chỉ sử dụng trên xứ sở.

Tới phòng chứa đồ khoảng cách khá xa nương nương bước qua ngưỡng cửa gỗ sồi, thợ mộc lành nghề trước kia bào nhẵn, ghép kín, gắn khung, gài mộng, lắp cánh cửa bóng lộn. Nương nuơng nhanh tay cởi dây tròng vào móc, đút chìa khóa vào lỗ, xoáy đúng nấc, gạt then gài trở lại. Do chìa khóa đè mạnh, kêu như bò rống ngoài bãi cỏ, cánh cửa mở toang. Nương nương bước vào sàn lát ván nâng cao. Trước mặt là hàng rương đựng quần áo trong để cỏ thơm. Với tay lên cao nương nương nhấc cây cung khỏi móc, vẫn nằm im trong bao bóng lộn. Ngồi xuống tại chỗ đặt bao trên đầu gối, lệ

ứa, nghẹn ngào, vừa lôi cây cung ra nương nương vừa bật khóc nức nở. Dứt cơn rên rỉ nương nương trở lại đại sảnh gặp đám cầu hôn cao ngạo, tay cầm cây cung cánh mềm, tay mang ống tên độc, tỳ nữ theo sau bưng thùng đầy đồ sắt, đồ đồng, trước kia chủ nhân đoạt giải bây giờ trở thành dụng cụ thi đua. Tới gần đám cầu hôn nương nương dừng bước bên cây cột gỗ to cao đỡ mái nhà đồ sộ, đưa tay kéo voan óng ánh che mặt, tỳ nữ tin cẩn đứng sát hai bên. Chẳng chút đắn đo nương nương cất tiếng: “Quý vị cầu hôn kênh kiệu, hãy để tai lắng nghe. Quý vị sử dụng ngôi nhà, suốt thời gian chủ

nhân vắng mặt, làm nơi ăn uống lu bù, hết ngày này qua ngày khác, không đưa lý do thỏa đáng giải thích, mà chỉ ngỏ ý muốn tiến tới hôn nhân lấy tiện phụ làm vợ! Vậy nếu thực sự tài ba, hãy bước ra, bây giờ là lúc quý vị tranh tài đoạt giải. Tiện phụ đặt cây cung vĩ đại của Odysseus lẫm liệt trước mặt.

Vị nào đưa tay kéo dây dễ dàng nhắm bắn, mũi tên bay qua mười hai chiếc rìu tiện phụ sẽ theo vị đó, vĩnh biệt nhà này đã đón về làm dâu, ngôi nhà dễ

thương, giàu có, ngôi nhà đôi khi tiện phụ sẽ nhớ, song không bao giờ quên, dù trong giấc mơ.”

Dứt lời nương nương quay sang bảo Eumaios mang cung và rìu xám lợt để

đám cầu hôn sử dụng. Đưa tay đón nhận đem đi đặt xuống đất trước mặt đám cầu hôn nô bộc chăn heo bật khóc. Nô bộc chăn bò đứng gần cũng nức nở khi nhìn cây cung của chủ nhân. Thấy vậy Antinoos nặng lời mắng mỏ:

“Ôi chao! Đồ nhà quê ngu muội, không biết suy nghĩ! Quân khốn kiếp, tại sao khóc lóc, khuấy động tâm tư nương nương trái tim từng đau khổ vì mất phu quân yêu dấu? Ngồi xuống, im lặng mà ăn. Nếu không ra ngoài mà khóc. Nhưng để cây cung ở đây, cây cung khủng khiếp sẽ quyết định số

phận ngô bối trong cuộc tranh tài gay go, quyết liệt, vì ta nghĩ không dễ gì kéo nổi cây cung bóng lộn! Trong số thực khách hiện diện không tay nào thuộc loại như Odysseus. Ta nhìn tận mắt, ta nhớ đương sự rõ ràng, dù lúc đó ta còn nhỏ dại.” Nói thế song trong lòng Antinoos thầm kín nuôi hy vọng có thể nâng cung kéo dây bắn tên qua hàng rìu bằng sắt. Nhưng nào ngờ hắn là kẻ đầu tiên đón nhận mũi tên từ tay Odysseus tuyệt vời, đang ngồi thoải mái trong đại sảnh, hắn nhục mạ, đồng thời khuyến khích đồng bọn làm điều tương tự. Đúng lúc đó Telemachos dáng vẻ hùng dũng, nghiêm chỉnh cất lời: “Ô lạ chưa! Chắc hẳn Chúa tể biến bản nhân thành ngớ ngẩn. Thân mẫu yêu thương vô ngần, phụ nữ kín đáo, nền nã, cho hay bà sẽ tái giá, giã từ nhà này đi theo chồng khác. Bản nhân cười, lòng lâng lâng, bản nhân vui làm như chẳng có chuyện gì xảy ra. Nào, quý vị, bước ra! Giải thưởng trước mặt: phụ nữ tuyệt vời tìm mỏi mắt khắp Achaia, Pylos thiêng liêng, Argos, Mycenae, ngay cả Ithaka yêu dấu và đất liền âm u cũng không thấy! Quý vị thừa biết sự thật. Bản nhân hà tất phải cất lời ca ngợi thân mẫu? Vậy bước ra! Đừng do dự, thoái thác hoặc chần chừ! Kéo dây cung để ngô bối xem thế nào. Bản nhân cũng sẽ thử. Nếu nâng cung kéo dây bắn tên qua hàng rìu, bản nhân sẽ không buồn phiền nhìn thân mẫu vương giả giã từ ngôi nhà đi theo người khác để lại thằng con dù sao đã đủ

khả năng như thân phụ đoạt giải trong cuộc tranh tài ngoạn mục.”

Dứt lời, Telemachos đứng dậy, rời chỗ, cởi áo choàng màu huyết dụ, tháo kiếm đang đeo. Công tử bắt đầu để rìu vào vị trí, tiến hành đào hố dài trên mặt đất, cắm rìu thẳng tắp theo dây chăng, chân mỗi rìu đắp đất, rồi nện cho vững. Đám cầu hôn đứng quan sát rùng mình thán phục cung cách gọn gàng cắm hàng rìu công tử chưa hề nhìn thấy! Sau đó đứng trên ngưỡng cửa công tử thử cây cung. Ba lần gắng sức kéo dây, cánh cung rung rinh. Ba lần công tử không đủ sức, mặc dù vẫn hy vọng kéo nổi bắn qua hàng rìu. Lần thứ tư

cố gắng hết sức hầu như kéo được đến nơi công tử thấy Odysseus gật đầu bảo ngừng, thôi đừng thử nữa. Telemachos thốt kêu: ‘Hỡi ôi, buồn quá!

Chắc hẳn suốt đời bản nhân chỉ là kẻ nhút nhát, yếu đuối hoặc còn quá trẻ

không đủ sức lực bảo vệ bản thân, nếu có ai sinh sự cãi lộn với mình.

Nhưng thôi quý vị, vì khỏe hơn bản nhân, bây giờ đến lượt, ngô bối bắt đầu thử cung tranh tài!’

Dứt lời Telemachos đặt cung xuống đất, để mũi dựa vào cánh cửa mặt gỗ

nhẵn thín, gài tên vào tay cầm mở cửa xinh xắn, rồi quay lại chỗ ngồi như

cũ. Antinoos công tử Eupeithes cất tiếng: “Quý hữu, đứng dậy theo hàng, bước tới tuần tự từ trái qua phải, bắt đầu từ chỗ bồi tửu rót vang.” Tất cả tán đồng. Người đầu tiên nhỏm dậy là con trai Oinops, Leodes thầy đoán luôn luôn ngồi cuối đại sảnh gần liễn vang to tướng. Khác tất cả, đương sự ghê tởm thái độ khinh suất của đám cầu hôn, cung cách cư xử khiến phẫn nộ.

Nhỏm dậy trước tiên, cúi cầm cung và tên, đứng ở ngưỡng cửa đương sự

thử vận dụng. Cố hết sức không kéo nổi, thử mãi chẳng ăn thua, hai tay trắng bóc, mảnh mai mỏi rời. Quay nhìn các cầu hôn đương sự nói: “Quý hữu, bản nhân bất lực, vị nào thử xem. Cung này sẽ khiến vô số hoàng tử, hoàng thân tan nát cuộc đời, nát bấy trái tim. Bởi hiển nhiên thà chết còn hơn sống mà không đoạt giải hằng ngày lôi cuốn ngô bối tới đây, giữ ghịt hết trông chờ đến hy vọng. Sự thể cho thấy lúc này có nhiều người trong quý hữu nóng lòng sốt ruột hăm hở muốn lấy Penelope làm vợ. Nhưng sau khi thử mới hay sự thật, lúc đó người đó sẽ đi tìm phụ nữ Achaian khác xiêm y thướt tha ngỏ tình, dâng của hồi môn, tính chuyện trăm năm.

Penelope sẽ lấy người định mệnh chọn lựa, người dâng nhiều của hồi môn.”

Leodes buông cung để mũi dựa vào cánh cửa mặt gỗ nhẵn thín, gài tên vào tay cầm mở cửa xinh xắn quay lại chỗ ngồi như cũ. Thấy vậy liền gọi đích danh Antinoos nặng lời: “Leodes! Nói gì vậy? Lời đe dọa tởm lợm ta cực lực không ưa. Cung này sẽ khiến vô số hoàng tử, hoàng thân tan nát cuộc đời, nát bấy trái tim. Tại sao? Chỉ vì ngươi không giương nổi! Hiển nhiên thân mẫu khả kính không đem ngươi vào đời để kéo cung bắn tên. Nhưng chờ một lát! Có nhiều người trong hàng quý tộc sẽ ra tay bây giờ.” Dứt lời quay sang Melanthios đầu mục chăn dê hắn hối thúc: “Melanthios, mau tay nhóm lửa trong đại sảnh, bên cạnh để ghế dài trên phủ da cừu, vào kho lấy khoanh mỡ to, thanh niên bọn ta hơ cung cho nóng, lấy mỡ bôi dây, làm vậy mới có thể kéo cung hoàn tất cuộc thi tài.”

Melanthios nhanh chân đi nhóm lửa, vẫn âm ỉ, mang ghế dài trên phủ da cừu, vào kho lấy khoanh mỡ to. Hơ cung cho nóng đám thanh niên lấy mỡ

bôi dây. Cố hết sức, không sao kéo nổi, tất cả hầu như chưa đủ lực, khoảng cách quá lớn! Suốt thời gian đó Antinoos thử tới thử lui, Eurymachos vẻ

mặt rạng rỡ cũng làm tương tự; sáng giá hơn cả, về hăng hái, hai tên cầu hôn không chịu kém ai.

Muốn bàn tính người chăn bò và chăn heo đứng dậy, rời đại sảnh cùng lẻn ra ngoài. Odysseus cũng rời chỗ đi ra. Lúc ba người qua cửa ra sân, Odysseus cất tiếng gọi nhỏ khéo léo thử lòng: “Chăn bò! Chăn heo! Bỉ phu có điều muốn nói!... Hay là thôi?... Nhưng lòng dạ thôi thúc... đành phải...

Nếu phải giao chiến vì Odysseus, quý hữu sẽ đứng về phe nào, giả dụ từ

đâu đó ông xuất hiện, hay bất thình lình thần linh đem về? Quý hữu theo bên cầu hôn hay bên ông? Xin cho bỉ phu hay cảm nghĩ chân thực.”

“Ô Cha Chúa tể!” chăn bò đáp không nghĩ ngợi “nghe con cầu xin. Cầu mong thần linh dẫn người đó trở về! Lúc ấy Cha sẽ thấy con cường tráng thế nào, cánh tay dũng mãnh ra sao.” Cung cách tương tự, Eumaios van vái tất cả thần linh đưa Odysseus trở về quê hương.

Biết chắc cảm nghĩ chân thực của hai người Odysseus tiếp lời: “Ô! Người đó đây này! Người đó là ta bằng xương bằng thịt ngay trước mắt các ngươi!

Sau hai mươi năm biết bao gian khổ ta trở về quê cha đất tổ. Trong số gia nhân ta biết chỉ có hai ngươi muốn ta trở về! Những đứa khác ta không thấy đứa nào mong ta quay lại xứ sở! Bởi thế ta sẽ cho hai ngươi hay trong tương lai ta sẽ làm gì. Nếu thần linh trợ giúp trả thù đám cầu hôn cao ngạo, ta sẽ kiếm cho mỗi ngươi cô vợ, ban cho mỗi ngươi của cải, làm cho mỗi ngươi ngôi nhà gần nhà ta, và kể từ bữa đó ta sẽ coi hai ngươi như bạn, như

anh Telemachos!... Bây giờ ta cho hai ngươi thấy dấu vết cụ thể để hai ngươi nhận ra không chút nghi ngờ ta là ai. Vết thương heo rừng vồ khi đi với quý tử Autolykos qua Parnassos.” Vừa nói Odysseus vừa vén manh quần tả tơi để hở vết sẹo dài. Nhìn đi nhìn lại, xem tới xem lui, hai người nhận ra kỷ niệm với chủ nhân. Bất giác bật khóc hai người vung tay ôm cổ

Odysseus, hôn lấy hôn để lên đầu, lên vai. Đáp lại Odysseus hôn đầu, hôn tay hai người. Hai người dường như muốn khóc đến lúc mặt trời lặn nếu Odysseus không mau lời bảo ngừng: “Thôi đừng khóc nữa kẻo có đứa đi ra thấy ngô bối sẽ quay vào kể lại cho cả bọn cùng hay. Bây giờ đi vào, từng người, không cùng một lúc. Ta sẽ đi trước, các ngươi theo sau. Cần để ý dấu hiệu! Thế nào bọn cầu hôn cũng ngăn cản không muốn ta động tới cây cung, ống tên. Lúc đó Eumaios tự tay mang xuống cuối đại sảnh đưa cho ta, bảo tỳ nữ khóa chặt cửa gỗ kín mít dẫn về khu chúng ở, đồng thời dặn nếu nghe tiếng rên rỉ, tiếng la hét từ khu đám cầu hôn, chúng không được nhúc nhích, không được lên tiếng, mà phải im lặng, ngồi tại chỗ tiếp tục công việc. Còn ngươi, Philoitios tháo vát, lanh lẹ, ta giao việc gác cổng ra vào khu sân: đóng chốt, gài then cẩn thận, lấy dây buộc thật chặt!” Chỉ thị xong xuôi Odysseus quay lại ngôi nhà nguy nga ngồi xuống ghế vừa rời bỏ. Hai nô bộc lấn lượt theo sau bước vào.

Lúc này cầm cung trong tay Eurymachos xoay tới xoay lui, hơ đi hơ lại trên ngọn lửa bừng bừng. Dù làm vậy vẫn không kéo nổi, y rên hừ hừ, lòng dạ

cao ngạo, song chán nản cùng cực. Giận dữ y hét: “Ôi buồn quá đỗi! Buồn ghê gớm, không phải cho bản thân mà cho tất cả cầu hôn. Ta không chỉ

buồn vì cuộc hôn nhân, ta biết mặc dù thất bại chua cay trong thành phố, trên đảo Ithaka biển bao bọc bốn bề thiếu gì phụ nữ. Nhưng ta buồn vì nghĩ

về sức lực kém xa Odysseus, không người nào trong ngô bối kéo nổi cây cung! Nhục nhã sẽ bám chặt cuộc đời, lưu truyền hậu thế.”

Antinoos công tử Eupeithes tiếp lời: “Eurymachos, sự thể sẽ không như

vậy! Ngươi quên hôm nay là ngày lễ dân chúng cúng dường ngươi biết thần linh nào rồi! Có phải thời gian bắn cung không? Xếp chuyện ấy lại, ngừng việc ganh đua. Hàng rìu cứ để nguyên tại chỗ. Ta chắc không ai lẩn vào đại sảnh công tử Laertes lấy trộm mang đi đâu. Thôi để bồi tửu đi quanh rót chút rượu vào cúp mọi người. Ngô bối sẽ rẩy rượu làm lễ gạt chuyện bắn cung sang bên. Ngày mai bảo đầu mục chăn dê Melanthios mang dê ngon nhất đàn tới, ngô bối sẽ hiến sinh tế thần lấy đùi dâng Apollo xạ thủ tuyệt vời, sau đó sẽ bắn cung chấm dứt cuộc thi tài.”

Ý kiến khiến tất cả bằng lòng. Lệnh sứ bước tới dội nước để thực khách rửa tay, gia nhân pha vang đầy liễn, rót một chút vào ly từng người, sau đó rót đầy phục vụ tất cả. Đám cầu hôn rẩy xong xuôi và uống thỏa thuê, Odysseus khôn khéo bước tới ngỏ lời ý nhị: “Xin quý vị cầu hôn tính chuyện kết tóc xe tơ với hoàng hậu lừng danh lắng nghe, tiện nhân có điều lòng dạ hối thúc buộc phải nói ra. Tiện nhân đặc biệt muốn nói với Eurymachos và Antinoos vừa thốt lời rất ư rành rẽ, rất đỗi ý nghĩa: hôm nay xếp chuyện cây cung sang bên, mọi việc để thần linh quyết định. Ngày mai thần linh xạ thủ sẽ ban thắng lợi cho xạ thủ thần linh yêu thương. Trong khi chờ đợi xin vui lòng trao cung bóng lộn, tiện nhân muốn thử, quý vị quan sát, xem đôi tay có còn cường tráng như ngày nào hay do lang thang, thiếu thốn, cực khổ bây giờ mất hết khả năng.”

Yêu cầu khiến tất cả bất bình hết sức, bởi trong lòng đều sợ hành khất già nua có thể kéo cây cung bóng lộn! Quay nhìn tức giận khôn xiết Antinoos nặng lời: “Ê, ăn mày đáng thương, đầu óc thế nào mà chẳng hề ý tứ! Ngồi ăn thoải mái với người cao sang hơn mình, phần ăn đủ món, nghe thủ lĩnh,

hoàng thân chuyện trò, không khách lạ hay hành khất nào như ngươi được phép, thế mà vẫn chưa bằng lòng hay sao? Vang dịu ngọt, thơm tho thấm vào lòng làm chếnh choáng. Không chừa ai kể cả ngươi, vang quật ngã tất cả người uống quá độ thay vì từ tốn. Vang khiến Eurytion dã nhân lừng danh ngây dại trong dinh thự Peirithoos hào hiệp khi tới thăm người Lapithai. U mê vì uống quá độ dã nhân làm điều đồi bại trong tư thất Peirithoos. Phẫn nộ thân nhân khổ chủ chồm tới điệu qua tiền phòng ném ra ngoài cửa sau khi thẳng tay, chẳng mảy may thương xót lấy dao cắt tai, xẻo mũi. Đầu óc hỗn loạn, tâm tư rối bời, loạng choạng bước đi, dã nhân chỉ mơ

báo thù. Sự thể mở màn khai sinh thù hận giữa dã nhân và con người.

Nhưng dã nhân là kẻ đầu tiên gánh chịu đau khổ, tự mình tạo ra phiền lụy do quá chén say sưa. Còn hành khất, ta nói trước cho hay, nếu kéo cung này, ngươi sẽ gặp đại họa. Đừng trông chờ trợ giúp, dân xứ này sẽ không khoan dung! Ngô bối sẽ tức khắc đưa xuống tận đáy thuyền sơn đen rồi trao tay quân vương Echetos tàn ngược, ngươi sẽ không cách nào thoát khỏi nanh vuốt! Bởi thế ngồi im mà uống, đừng giở trò ganh đua với người đang tuổi thanh xuân!”

Đúng lúc đó Penelope thận trọng, dè dặt cất tiếng: “Antinoos, cư xử cộc cằn với khách lạ Telemachos mời vào nhà là khiếm nhã, thô lậu. Quý ông có nghĩ khách lạ, nếu tin tưởng cánh tay dũng mãnh, khả năng điêu luyện, có thể kéo uốn cây cung vĩ đại của Odysseus, sẽ đưa tiện phụ về nhà, rồi lấy làm vợ hay không? Trong lòng khách lạ không hề nghĩ vậy! Đừng ai trong quý ông tiệc tùng ở đây nơm nớp lo sợ; bởi chuyện đó chẳng, chẳng bao giờ

xảy ra!”

Chợt nghe Eurymachos công tử Polybos bèn đáp: “Không! Ái nữ Ikarios, ô Penelope khả kính, ngô bối không hề sợ đương sự sẽ dẫn nương nương về

nhà! Chuyện đó chẳng, chẳng bao giờ xảy ra. Song ngô bối sẽ mất mặt khi nghe không những đàn ông, đàn bà mà cả phường hạ lưu Achaian có ngày sẽ nói: ‘Trông kìa! đám kém cỏi muốn lấy vợ người tài ba, so ra không cắn gót! Cố gắng bở hơi tai, chẳng anh nào kéo nổi dây cung! Thế mà người từ

đâu không rõ, hành khất lang thang, bất ngờ xuất hiện kéo dễ như chơi, bắn tên xuyên qua lỗ cán hàng rìu!’ Họ sẽ tỉ tê chuyện phiếm, bàn ra tán vào, ngô bối nhục nhã vô cùng.”

“Eurymachos,” Penelope thận trọng dồn lời đáp lại, “kẻ ăn hại vô lối gia cư

người nổi tiếng lừng danh dù thế nào dân chúng cũng không ca ngợi! Tại sao nhận xét như thế lại khiến quý ông mất mặt, nhục nhã? Khách lạ hiện diện ở đây là người cao lớn, khỏe mạnh, hơn thế lại khẳng định thuộc dòng dõi quý tộc. Vậy hãy trao cung bóng lộn, ngô bối chờ xem kết quả thế nào.

Tiện phụ nói trước quý ông sẽ thấy. Nếu khách lạ kéo nổi dây cung, nếu Apollo ban vinh dự, tiện phụ sẽ tặng áo choàng mới, tu-ních đẹp, thương sắc phòng thân chống chó dữ, quân gian, kiếm hai lưỡi, cả dép đi nữa. Và tiện phụ sẽ cho người tiễn đưa lên đường ra đi an toàn tới bất kể nơi nào khách lạ muốn.”

“Mẹ,” Telemachos khôn khéo chen lời, “không người Achaian nào có quyền đối với cây cung, cho hay giữ là quyền của con. Tất cả thủ lĩnh, hoàng thân hiện diện ở đây, trên đất Ithaka lởm chởm hay đảo Elis ngoài khơi nơi ngựa tung tăng gặm cỏ, không ai có quyền ép buộc, phủ nhận quyết định, ngay cả nếu con cho cung này khách lạ có quyền mang đi. Vậy bây giờ mẹ về phòng lo chuyện của mình, dệt vải, cuốn tơ, sai bảo tỳ nữ

chạy việc trong nhà. Cung tên là việc đàn ông sẽ lo, nhất là con, vì là chủ

nhà này!”

Penelope về phòng, sửng sốt đến ngạc nhiên, tâm trí nao nao, thấp thỏm vì lời nói đanh thép con trai biểu lộ. Nương nương lên cầu thang, tỳ nữ theo sau. Vừa bước vào nương nương bật khóc tưởng nhớ Odysseus, phu quân yêu quý, nức nở khôn nguôi, thổn thức khôn ngừng tới lúc Athena mắt xanh lam lục nhẹ khép vành mi đưa vào giấc điệp êm đềm. Nô bộc chăn heo vừa cầm cung cánh cong mang đi, đám cầu hôn trong đại sảnh nom thấy nhao nhao phản đối. Một cầu hôn trẻ tuổi vênh váo vừa biểu lộ cảm nghĩ vừa hét to: “Mang cung đi đâu hở chăn heo khốn kiếp, hóa điên hả? Nếu Apollo và

thần linh bất tử lắng nghe tiếng ngô bối cầu xin, chó mi nuôi sẽ tức tốc ăn thịt giữa bầy heo, mi chết cô đơn, xa cách mọi người!” Nghe tiếng la hét om sòm đang đi hoảng hồn liền dừng bước, đặt cung xuống đất, Eumaios đứng lại. Thấy vậy từ phía bên kia Telemachos quát to đe dọa: “Ấy, bố, cứ mang cung đi! Bố sẽ hối hận nếu vâng lời chiều ý tất cả. Coi chừng kẻo con sẽ

ném đá tống cổ ra ngoài đồng. Mặc dù tuổi không bằng, song con khỏe hơn bố. Ô, ước chi sức lực cường tráng, cánh tay dũng mãnh gấp bội đám cầu hôn trong đại sảnh, con sẽ đuổi tất cả khỏi nhà, bởi kéo tới chúng chỉ tính chuyện xấu xa!”

Nghe nói thế đám cầu hôn rú cười sằng sặc biểu lộ tức giận ấm ức trong lòng đối với Telemachos. Nô bộc chăn heo cúi nhặt cây cung, ống tên mang xuống cuối đại sảnh trao tay Odysseus mưu trí. Sau đó cất tiếng gọi Eurykleia từ khu gia nhân nô bôc nói: “Ô, nhũ nương vô cùng thận trọng, công tử ra lệnh đóng hết cửa gỗ dẫn vào khu tỳ nữ. Nếu nghe tiếng rên rỉ, tiếng la hét từ khu bọn cầu hôn, đừng để chúng đi ra, bắt ở trong đó im lặng làm việc.”

Chẳng nói chẳng rằng Eurykleia bước đi đóng hết cửa đại sảnh và khu tỳ

nữ. Nô bộc chăn bò Philoitios cũng nhanh nhảu, lẳng lặng lẻn ra ngoài gài then cửa dẫn vào khu sân, lấy dây cáp neo thuyền bện bằng sợi sậy để dưới chân hàng cột trụ quan chằng chặt hai cánh. Làm xong nô bộc đi vào ngồi xuống ghế rời bỏ lúc nãy, mắt đăm đăm nhìn Odysseus. Cung trong tay Odysseus nâng lên quay tới quay lui, thử phía này, thử phía kia, hết xoắn lại vặn, uốn nắn hai đầu xem suốt thời gian chủ nhân vắng mặt mọt có đục móc sừng hay không. Đưa mắt nhìn cầu hôn bên cạnh, một cầu hôn thốt lời:

“Chà! sành điệu, thành thạo cung tên! Chắc hẳn ở nhà cũng có cây tương tự

để trong bao hoặc đang nghĩ muốn làm cây y hệt dùng riêng! Cứ nhìn cách xoắn vặn đủ biết, nội công thâm hậu, hành khất thảm thương không phải tay thường!” Tiếp theo cầu hôn trẻ tuổi khác dáng vẻ vênh vang hét to: “Ta cầu mong đương sự gặp nhiều may mắn trong đời như lúc kéo dây giương cung!”

Trong lúc đám cầu hôn chuyện trò trao đổi ý kiến Odysseus mưu lược nâng cây cung rà soát tới lui. Như ca công thiện nghệ với cây đàn và ca khúc, căng dây dễ dàng quanh chốt mới, gài chặt ruột mèo xoắn vặn hai đầu, Odysseus kéo cung đồ sộ dễ dàng, thoải mái. Tiếp theo dùng tay phải thử

dây Odysseus khẽ búng, dây ngân trong trẻo, dìu dặt như tiếng chim én líu lo. Đám cầu hôn hết hồn; mặt tái mét. Đúng lúc đó như thể tiên báo quyết định Chúa tể dội sấm ầm ầm. Đau khổ bấy lâu Odysseus cảm thấy lòng rộn rã vui mừng công tử Kronos đầu óc quanh co truyền gửi điềm lành...

Odysseus nhặt mũi tên bắn khỏi ống nằm bơ vơ trên mặt bàn, số còn lại chẳng mấy chốc đám cầu hôn sẽ nếm mùi vẫn ở trong ống sâu hoắm. Cầm mũi tên nhét vào nòng cung, kéo dây, chỉnh khấc, vẫn ngồi trên ghế, nhắm đích thẳng tắp, Odysseus bắn. Odysseus bắn không sai rìu nào. Từ vòng cán đầu tiên qua tất cả tới vòng cán cuối cùng mũi tên bọc đồng vút bay xuyên suốt.

Odysseus quay sang nói với con trai: “Telemachos, khách lạ con bảo ngồi trong đại sảnh thênh thang không khiến con thất vọng! Ta bắn không sai mục tiêu, ta chưa cần cố sức căng dây, sức mạnh vẫn duy trì, không như

đám cầu hôn chê bai, dè bỉu. Bây giờ trời còn sáng, đêm chưa xuống, sửa soạn bữa chiều ngon lành phục vụ chúng, sau đó giải trí tìm vui qua khiêu vũ, ca hát để bữa tiệc thêm phần vui vẻ, thú vị.”

Dứt lời Odysseus nháy mắt, chau mày, gật đầu ra hiệu. Choàng ngay kiếm sắc qua vai, nắm chặt trường thương trong tay, vũ khí bằng đồng bóng loáng, quý tử yêu thương Telemachos đứng thẳng sát ghế, bên cạnh thân phụ.

Khúc 22

Cởi phăng tấm áo tả tơi, bạc thếch, cầm cung, nhấc ống đầy tên nhọn đổ

xuống chân, Odysseus mưu trí nhảy lên ngưỡng cửa, lớn tiếng nói với đám cầu hôn: “Cuộc tranh tài quyết liệt đã qua. Còn mục tiêu nữa chưa xạ thủ

nào bắn trúng. Bây giờ tiện nhân muốn thử có thể nhắm bắn hay không nếu Apollo ban vinh dự!” Dứt lời nâng cung Odysseus nhắm Antinoos, mũi tên độc địa bay vút. Hắn vừa cầm cúp nâng lên môi định nhấm nháp, chiếc cúp xinh xắn hai quai bằng vàng rung rinh trong tay. Hắn nghĩ tới rượu, hắn không nghĩ tới chết! Bởi ai có thể ngờ, đơn thương độc mã giữa chốn nhan nhản thực khách, dù khỏe đến đâu, một người lại liều mạng dấn thân vào chỗ chết giết hắn? Nhắm kỹ Odysseus bắn trúng cổ, mũi tên xuyên qua cuống họng mềm nhũn chui ra gáy. Chiếc cúp rơi khỏi tay, hắn ngã ngửa lăn xuống đất. Máu xối xả trào ra lỗ mũi! Hai chân giẫy giụa hắn đạp đổ chiếc bàn, thức ăn rơi xuống sàn, thịt nướng, bánh mì thấm máu.

Thấy Antinoos gục chết, đám cầu hôn nhốn nháo. Nhảy qua ghế, chạy hỗn loạn khắp đại sảnh, tất cả đưa mắt hốt hoảng nhìn vách tường chắc nịch hết phía này đến phía kia, song không thấy khiên, thương treo trên đó để chộp tức thì. Phẫn nộ cao độ tất cả nặng lời thóa mạ: “Khách lạ, đại gian đại ác, mi bắn người! Mi sẽ không tham dự cuộc tranh tài nào nữa! Thế nào mi cũng nát thây. Mi vừa giết thủ lĩnh, thanh niên cao quý bậc nhất Ithaka. Bởi

thế kên kên sẽ ăn thịt mi ngay đây.” Vì không hiểu sự thật tất cả cứ tưởng Odysseus giết người của mình do sơ suất, không phải cố ý. Và dớ dẩn đến độ không tên nào nghĩ tử thần đã quyết định kết thúc số phận tất cả!

Odysseus mưu trí cau mày trừng mắt hét to: “A! Lũ chó má! Các ngươi nghĩ ta sẽ không bao giờ rời thành Troa trở về. Do vậy các ngươi kéo tới phá hại gia cư, cưỡng hiếp nữ tỳ, lén lút ve vãn vợ ta trong khi ta vắng nhà mặc dù ta còn sống, không sợ thần linh trên cao trừng trị, thế nhân dưới đất có ngày trả thù. Bây giờ tất cả sẽ đền mạng xuống âm ti.”

Hoảng sợ mặt tái mét tất cả nhìn quanh tìm chỗ núp tránh cái chết hãi hùng.

Chỉ có Eurymachos ấp úng thốt lời: “Ô! hóa ra ngươi là Odysseus, quân vương Ithaka mới trở về! Tội ác ghê tởm các cầu hôn gây ra trong đại sảnh, trong trang trại ngươi kể đúng sự thật. Nhưng kẻ chịu trách nhiệm mọi việc chết rồi, Antinoos nằm đó, chủ chốt gây nên việc làm sai trái. Không những mong mỏi kết hôn mà hắn còn mơ ước lớn lao, mưu định mục đích công tử

Kronos không bằng lòng ban cho. Hắn muốn là quân vương cai trị Ithaka ngoạn mục, ruộng đất phì nhiêu, sau khi mai phục hạ sát con ngươi. Hắn xứng đáng đón nhận cái chết. Vậy tha mạng cho thần dân của ngươi. Sau này để cải quá ngô bối sẽ đi khắp nơi quyên góp của cải đền bù xứng đáng đồ ăn, thức uống đã sử dụng bừa bãi trong cung điện. Mỗi người góp phần trị giá hai mươi bò. Ngô bối sẽ trả bằng đồng và vàng để ngươi hài lòng. Từ

đây đến đó không ai lên tiếng phàn nàn vì sao ngươi nóng giận.”

Odysseus mưu trí liếc nhìn rồi lớn tiếng: “Eurymachos, đừng tưởng dâng tài sản thừa hưởng, biếu của cải sở đắc, và thêm những gì sẽ có là ta ngừng tay không giết lũ cầu hôn xấc xược đã phạm tội ác tày trời. Bây giờ mi có thể

lựa chọn, đương đầu giao chiến hay tìm đường chạy trốn. Dẫu vậy ta tin chắc không đứa nào trong bọn thoát chết.”

Nghe thấy thế tất cả bấn loạn, tim đập thình thịch, gối run bần bật. Dẫu vậy Eurymachos lại cất tiếng: “Quý hữu, thấy chưa! Tên này nhất định sử dụng cánh tay tàn ác. Cung tên bóng lộn trong tay đứng ở ngưỡng cửa nó sẽ bắn

ngô bối chết hết mới thôi. Vậy hãy đồng lòng đứng dậy chiến đấu! Rút kiếm, nâng bàn đỡ mũi tên nguy hiểm, cùng nhào tới tấn công. Ngô bối sẽ

đẩy nó khỏi ngưỡng cửa và cửa ra vào, sau đó rút lui qua thành phố, cùng lúc kêu gọi cấp cứu! Tên khốn kiếp sẽ nhận ra tức thì nó nâng cung nhắm bắn lần cuối!” Dứt lời rút kiếm đồng hai lưỡi sắc bén Eurymachos vừa chồm tới ngưỡng cửa vừa hét man rợ. Nhưng đối thủ Odysseus nhắm bắn, mũi tên bay vút trúng ngực dưới vú đâm sâu chọc thủng gan. Kiếm buột khỏi tay, ngả phía trước, gục trên bàn, y vặn vẹo, thức ăn, cúp hai quai rơi xuống nền đại sảnh. Trong lúc hấp hối y đập trán xuống đất, đá chân lung tung, chiếc ghế nghiêng ngả, màn tối mênh mông nhẹ nhàng phủ che cặp mắt.

Đúng lúc đó Amphinomos nhào tới tấn công trực diện Odysseus. Kiếm sắc trong tay tiến thẳng hăm he đương sự hy vọng đuổi địch thủ khỏi cửa đại sảnh. Nhưng từ phía sau Telemachos lao mạnh, thương trúng lưng giữa hai vai xuyên qua ngực. Đương sự ngã như cây đổ, trán đập xuống đất.

Telemachos nhảy lại phía sau để thương cắm trên người đối thủ, vì sợ nếu ở

lại rút ra hoặc cúi khom trên xác chết kẻ thù có thể xổ tới dùng kiếm vừa đâm vừa chém. Nhanh chân chạy, nhảy hai bước, công tử tới trợ lực thân phụ, đứng trên ngưỡng cửa cất lời như có cánh bay xa: “Bố, bây giờ con đi kiếm tấm khiên, cặp thương, chiếc mũ bằng đồng để bố che thái dương. Khi trở lại con cũng trang bị cho bản thân, cho cả nô bộc chăn heo lẫn nô bộc chăn bò, vì vũ khí sẽ bảo đảm an toàn gấp bội.”

“Chạy đi,” Odysseus trăm phương ngàn kế hối giục, “lấy vũ khí trong khi ta còn tên để tự vệ; ta sợ chúng đánh bật khỏi cửa vì ta ở đây một mình.”

Nghe lời thân phụ Telemachos ba chân bốn cẳng chạy tới phòng chứa đồ

nơi để vũ khí. Nhanh như chớp công tử nhặt bốn tấm khiên, tám cây thương, bốn chiếc mũ bằng đồng trên đỉnh đính lông đuôi ngựa, hối hả

mang về để bên cạnh thân phụ. Đến nơi công tử tiến hành trang bị ngay bản thân. Hai nô bộc cũng làm tương tự, xong rồi đứng bên Odysseus đa mưu

túc trí. Trong khi còn tên để giao chiến Odysseus tiếp tục bắn đám cầu hôn, hết tên này đến tên kia, xác chết chẳng mấy chốc nằm ngổn ngang trong đại sảnh. Nhưng bắn mãi hết tên Odysseus dựa cung vào thành cửa và chân tường bóng lộn, choàng tấm khiên da bò bốn lớp qua vai, đội chiếc mũ kim loại lên đầu đỉnh đính lông đuôi ngựa gật gù dễ sợ, cầm hai cây thương chắc nịch mũi bịt đồng óng ánh. Tường đại sảnh xây vững vàng có cửa hậu tôn cao cùng mức ngưỡng cửa, hai cánh dầy cộm thông ra lối đi nhỏ hẹp thường đóng kín. Odysseus bảo nô bộc chăn heo đứng trấn cửa này, canh thật kỹ, vì là lối đi duy nhất. Đúng lúc đó Agelaos hét to: “Quý hữu, không ai trèo qua cửa hậu lẻn ra ngoài nói cho dân chúng hay sự thể, báo động cấp kỳ kêu gọi cầu cứu ư? Bản nhân tin chắc tên này bắn, song đây là lần cuối!”

“Không được, công tử Agelaos, dòng dõi thần linh,” đầu mục chăn dê Melanthios đáp, “vì cửa ra khu sân gần khủng khiếp, cửa vào lối nhỏ hẹp vô cùng. Chỉ cần người gan dạ một chút là có thể chặn đứng ngô bối. Nhưng khoan! Để bỉ phu tới phòng chứa đồ lấy ít vũ khí đem lại công tử trang bị.

Bỉ phu chắc Odysseus và quý tử giấu trong nhà chứ không để nơi khác.”

Dứt lời theo lối đi quanh co qua đại sảnh trèo vào phòng chứa đồ nô bộc lấy mười hai khiên, nhiều thương, nhiều mũ bằng đồng đỉnh đính lông đuôi ngựa, cấp tốc quay lại trao đám cầu hôn. Nom thấy địch thủ trang bị vũ khí, tay múa trường thương vun vút, Odysseus bủn rủn, gối run bần bật, tim đập như trống làng, trực cảm đối phó quả thật khó khăn. Nhận ra tình thế nguy nan, Odysseus nói với con lời như có cánh bay xa: “Chiến đấu cam go lại chờ đợi ngô bối, Telemachos; ta chắc trong cung điện có nữ tỳ toa rập hoặc Melanthios tiếp tay.”

“Bố,” Telemachos nhìn rồi đáp, “lỗi tại con, không phải tại ai. Rời phòng chứa đồ sơ ý con quên đóng cửa; chắc có tên cầu hôn theo dõi nom thấy. Nô bộc chăn heo, tới mau đóng lại, để ý quan sát có phải nữ tỳ làm chuyện đó hay Melanthios con Dolios nhúng tay.”

Trong lúc bố con trao đổi ý kiến, nô bộc chăn dê Melanthios lại tới phòng chứa đồ lấy thêm vũ khí. Nô bộc chăn heo theo dõi nhìn ra vội vàng nói với Odysseus đang đứng sát bên: “Ô, dòng dõi Chúa tể, công tử Laertes trời sinh, Odysseus mưu trí, tên khốn kiếp ngô bối nghi ngờ lại mò tới phòng chứa đồ. Xin cho lệnh dứt khoát. Nếu có thể trấn áp giết tại chỗ, hay nô bộc đem về đây để ngài bắt đền tội ác đã làm trong cung điện?”

Vừa nghe Odysseus mưu trí liền đáp: “Telemachos và ta sẽ cố gắng chống trả đám cầu hôn cao ngạo trong đại sảnh dù chúng phản công như điên như

cuồng. Hai ngươi tới ngay phòng chứa đồ quật nó ngã ngửa, trói cả tay lẫn chân kéo ra đằng sau, ném vào trong, buộc lưng sát tấm ván, lấy dây quấn chặt, kéo lên nóc cột gần xà ngang hành hạ cho đau đớn thật lâu!”

Lời vừa dứt làm theo tức thì hai nô bộc tức tốc tới phòng chứa đồ.

Melanthios đã ở đó, lúi húi trong góc lục tìm vũ khí, không nom thấy. Đứng sát cánh cửa, mỗi người một bên, hai người chờ. Đầu mục chăn dê bước qua ngưỡng cửa, tay cầm chiếc mũ xinh xắn, tay nâng tấm khiên to lớn, cũ

kỹ lấm tấm vết mốc, Laertes sử dụng lúc trai trẻ, song để nằm đó từ đấy đến nay nên dây đeo hư giãn. Hai mục phu chồm tới đè xuống, nắm tóc điệu vào trong, quăng trên sàn, kinh hãi hết hồn. Lấy dây trói chặt tay chân kéo quặt về đằng sau như Odysseus kiên nhẫn, chịu đựng triền miên, công tử

Laertes chỉ thị, hai mục phu quấn dây quanh thân thể kéo lên nóc cột gần xà ngang.

Sau đó, ô Eumaios, nô bộc chăn heo, nô bộc ngạo giễu: “Bây giờ tha hồ

đứng canh, Melanthios, suốt đêm ngả lưng trên giường êm ái xứng đáng tấm thân. Thế nào ngươi cũng nhìn thấy Rạng Đông xiêm y thướt tha từ

sông Đại Dương nhô lên ngự ngai vàng lúc ngươi thường dẫn dê tới đại sảnh làm tiệc cho đám cầu hôn.” Để Melanthios treo toòng teng trên đó, đau đớn trong mớ dây khủng khiếp quấn kỹ trói chặt, lại choàng vũ khí, kéo cánh cửa bóng lộn đóng kín, hai mục phu quay về với Odysseus mưu lược.

Hai bên hầm hầm nhìn nhau, ánh mắt tiết ra táo bạo, bốn người biểu lộ

dũng khí trên ngưỡng cửa đối diện, đám đông bộc lộ can trường cuối đại sảnh. Đúng lúc đó giả giọng nói và hình dáng Mentor, Athena ái nữ Chúa tể

lại gần. Nom thấy vui mừng ra mặt, Odysseus vừa đón chào vừa ngỏ lời:

“Giúp ngô bối thoát cảnh nguy khốn, lúc sinh tử, Mentor! Đừng quên thân hữu chí thiết, hãy nhớ tình thân ta dành cho ngươi. Chúng mình cùng tuổi!”

Nói thế song trong lòng Odysseus nghĩ lời đó nói với Athena nữ thần xách động chiến tranh. Đám cầu hôn phía đối diện hăm he ầm ĩ. Từ cuối đại sảnh Agelaos công tử Damastor đầu tiên lớn tiếng đe dọa: “Mentor, đừng nghe Odysseus nài nỉ đánh giùm chống lại các cầu hôn. Ta nói ngươi hay ngô bối dự tính kết thúc vụ này ra sao. Sau khi hạ sát cả cha lẫn con, ngô bối sẽ giết ngươi vì việc ngươi hăm hở định làm trong đại sảnh. Ngươi sẽ đem mạng sống đền tội. Và khi dùng kiếm sắt đánh tan cuộc tấn công vũ bão của các ngươi, ngô bối sẽ tịch thu những gì ngươi sở hữu, nhà cửa, ruộng vườn, gom lại cùng tài sản Odysseus. Ngô bối sẽ không để con trai ngươi sống trong nhà, vợ ngươi, con gái ngươi không được vác mặt ra đường phố

Ithaka.”

Lời đe dọa khiến Athena nổi giận đùng đùng. Quay nhìn Odysseus nữ thần gay gắt chỉ trích: “Tinh thần để đâu, Odysseus? Dũng cảm mất rồi sao?

Ngươi không còn là ngươi ngày trước, chín năm ròng rã, vào sinh ra tử, hạ

sát biết bao quân thù vì Helen vương giả cánh tay trắng ngần, dự tính chiến thuật xảo diệu chiếm đoạt thành Troa phố xá rộng dài. Sao bây giờ không như ngày đó, khi ở trong nhà mình, giữa tài sản của mình, trước mặt quân thù, ngươi run rẩy, rên rỉ làm như không còn can đảm? Thôi, quý hữu thân tình, lại đây đứng bên cạnh nhìn ta ra tay giữa lòng cuộc chiến rùng rợn để

thấy Mentor, công tử Alkimos, chiến đấu can trường đền đáp ân tình ngày trước.” Dù nói vậy song Athena chưa cho Odysseus sức mạnh để thay đổi thế trận; nữ thần vẫn muốn thử khả năng và quyết tâm của Odysseus cùng quý tử xem thế nào. Biến dạng thành chim én bay vút lên cao nữ thần hạ

cánh đậu đối diện trên xà ngang đại sảnh âm u.

Agelaos công tử Damastor vẫn hối thúc đám cầu hôn chiến đấu.

Eurynomos, Amphimedon, Demoptolemos, Peisandros công tử Polyktor và Polybos lanh tay hỗ trợ. Số này là số gan dạ hơn hết trong bọn may mắn còn sống chiến đấu bảo vệ bản thân; số còn lại đã gục chết dưới đường cung làn tên. Agelaos lớn tiếng nói với tất cả: “Quý hữu, cánh tay kiên cường của tên này yếu rồi! Để ý mà xem Mentor đã từ giã sau khi thốt lời huênh hoang; chỉ còn bốn đứa ở trước cửa. Vậy bây giờ lao thương, đừng lao cùng lúc, chỉ sáu người hàng đầu. Nếu Chúa tể trợ giúp, ngô bối sẽ chiến thắng.

Khi tên này gục ngã, ngô bối khỏi cần để ý mấy tên kia.”

Làm như Agelaos mách nước sáu cầu hôn nhắm kỹ lấy sức lao mạnh.

Nhưng Athena khiến thương bay không trúng đích. Một trúng cột cửa đại sảnh, một trúng cánh cửa dày chắc, một trúng lưng tường, thương thứ ba gỗ

tần bì mũi bọc đồng nhọn hoắt. Thấy bên mình không hề hấn khi thương bay tới Odysseus kiên cường cất tiếng: “Quý hữu, nghe ta nói. Bây giờ đến lượt ngô bối lao thương. Nhắm thẳng đám đông! Chúng chỉ muốn điên cuồng tàn sát ngô bối, gia tăng tội ác!”

Tất cả nhắm kỹ, bốn thương sắc nhọn rời tay. Odysseus giết chết Demoptolemos; Telemachos giết chết Euryades; nô bộc chăn heo giết chết Elatos; nô bộc chăn bò giết chết Peisandros. Thấy bốn đồng bọn cùng từ giã cõi đời trên nền đại sảnh rộng lớn, đám cầu hôn rút về phía cuối. Bên Odysseus nhào tới rút thương khỏi xác chết. Đám cầu hôn lại phản công, gắng hết sức lao thật mạnh, song Athena làm thương bay không trúng đích.

Một trúng cột cửa đại sảnh, một trúng cánh cửa dầy chắc, một trúng lưng tường, thương thứ ba gỗ tần bì mũi bịt đồng nhọn hoắt. Dẫu thế

Amphimedon cũng ném trúng đích, làm xước cổ tay Telemachos, thương vút qua, mũi đồng vừa chạm mặt da. Ktesippos cũng vậy. Vút trên khiên Eumaios đang cầm chạm bả vai, trường thương bay qua cắm phập xuống đất. Odysseus đa mưu túc trí và mấy người lại lao thương vào đối thủ. Lần này Eurydamas gục dưới thương Odysseus cướp phá thành Troa, Amphimedon dưới thương Telemachos, Polybos dưới thương nô bộc chăn

heo, Ktesippos dưới thương nô bộc chăn bò. Trúng ngực khiến hả dạ nô bộc chăn bò sừng cong tự hào cất tiếng: “Ô, quý tử Polytherses, ưa thích thóa mạ, bây giờ mi hết huênh hoang, khoác lác, múa lưỡi lớn tiếng, mở miệng bừa bãi. Nói năng để thần linh, vì các người mãnh liệt hơn mi gấp bội. Giữ

thương này làm kỷ niệm, tặng phẩm biểu lộ lịch sự, hiếu khách đáp lại móng bò mi trao lúc Odysseus ăn xin trong cung điện.”

Nô bộc chăn bò sừng cong nói thế. Đúng lúc đó Odysseus xông tới nâng trường thương đâm Agelaos công tử Damastor đứng trong tầm tay.

Telemachos đâm Leokritos công tử Euenor trúng giữa bụng, mũi thương xuyên qua lưng, đối thủ ngã sấp, trán đập bồm bộp xuống đất. Chót vót trên mái nhà Athena giơ khiên thần báo hiệu tai ương. Đám cầu hôn khiếp đảm.

Tất cả chạy tán loạn khắp đại sảnh như đàn bò bị ruồi trâu vun vút châm đốt, tấn công khi xuân về ngày càng lúc càng dài. Như kên kên móng cong, mỏ quắp từ núi cao sà xuống, lao thẳng bầy chim nhỏ, rời bỏ không trung, tản mác trên cánh đồng, hoảng hốt chạy trốn khỏi tầng mây, không tìm thấy trợ giúp, không thể chống trả, không kiếm ra lối thoát, bốn người dồn dập tấn công, hạ sát, hăng hái đuổi theo. Chạy qua đại sảnh họ chồm tới đám cầu hôn, đánh gục hết tên này đến tên kia. Tiếng kêu rùng rợn vừa thốt, đầu vỡ tức thì, sàn sảnh lênh láng máu đỏ.

Leodes chạy tới nắm đầu gối Odysseus, hối hả van xin lời như có cánh bay xa: “Ô, Odysseus, bỉ phu ôm gối khẩn cầu xin tha mạng và thương hại. Bỉ

phu trang trọng thề bỉ phu chưa bao giờ bằng lời nói hay việc làm xúc phạm phụ nữ trong cung điện. Không những thế bỉ phu còn cố sức ngăn cản các cầu hôn đừng làm vậy. Nhưng không thèm nghe họ cứ nhúng tay vào sai trái. Cư xử xấu xa đã dẫn họ tới số phận ghê tởm. Dù sao bỉ phu cũng chỉ là thầy đoán giúp họ; bỉ phu chẳng làm gì đáng trách, thế mà bây giờ gánh chịu số phận đắng cay! Phải chăng cư xử lương thiện để đón nhận cảm tạ tri ân như thế?”

Odysseus trừng mắt dằn giọng: “Mi nói mi chỉ là thầy đoán giúp chúng, vậy tại sao nhiều lần trong đại sảnh mi cầu khấn ta đừng trở về dù muốn đến mấy, vợ ta theo mi, sinh con đẻ cái với mi. Vì thế không gì cứu mi khỏi chết thảm thương.” Dứt lời đưa cánh tay dũng mãnh nhặt thanh kiếm Agelaos nằm sóng sượt đánh rơi trên mặt đất, Odysseus chém ngay cổ. Đầu lìa khỏi gáy, Leodes rú kêu, miệng vẫn lải nhải. Phemios, con trai Terpias, miễn cưỡng làm thi sĩ ca công cho đám cầu hôn hy vọng thoát tay tử thần. Lúc này ca công đang đứng gần cửa hậu, tay cầm cây đàn muôn điệu, tâm trí giằng co: lẻn khỏi đại sảnh đến ngồi trước bàn thờ Chúa tể siêu phàm, bảo vệ khu sân, xây cất kỹ lưỡng Laertes và Odysseus trước kia thường nướng đùi bò dâng lễ tế sinh, hay chạy tới nắm đầu gối Odysseus năn nỉ van xin?

Cân nhắc tới lui cuối cùng ca công quyết định nắm đầu gối công tử Laertes.

Thế là đặt ngay cây đàn khum phình xuống đất giữa chiếc liễn pha vang và chiếc ghế nạm đanh bạc, chạy ngược lại ôm gối Odysseus, ca công khẩn cầu lời như có cánh bay xa: “Ô, Odysseus, bỉ nhân ôm gối người. Đừng xua đuổi kẻ van xin, hãy thương hại bỉ nhân. Nếu giết ca công như bỉ nhân, ca hát dâng hiến thần linh và thế nhân, sau này người sẽ ân hận. Bỉ nhân không có thày dạy, bỉ nhân tự học một mình. Thần linh gieo rắc, vun trồng đủ loại thi ca trong tâm hồn. Là thi sĩ bỉ nhân có thể ca hát dâng người như dâng thần linh. Vậy dù nóng giận xin đừng cắt cổ bỉ nhân. Xin hỏi quý tử!

Telemachos là nhân chứng nói người hay bỉ nhân chưa bao giờ tự ý hay định tâm tới tư thất người ca hát mua vui cho đám cầu hôn trong lúc tiệc tùng, mà bị số đông quyền thế ép buộc bắt phải tới.”

Nghe thấy thế Telemachos liền chạy tới đứng trước mặt vội nói với thân phụ: “Khoan! Đừng giết người vô tội, bố ơi. Ngừng tay với cả Medon nữa!

Trông nom săn sóc tận tình trong cung điện lúc con còn nhỏ, lệnh sứ là người ngô bối phải tha, nếu chưa mất mạng dưới tay Philoitios hay nô bộc chăn heo hoặc bố lúc bố tấn công vũ bão qua đại sảnh.” Lời nói lan tới tai lệnh sứ. Vì muốn khỏi chết thảm Medon vốn thận trọng cuốn mình trong miếng da bò mới làm thịt, chui dưới ghế nằm im. Nhỏm dậy tức thì, chui khỏi gầm ghế, quẳng phắt da bò sang bên, lao thẳng tới Telemachos, lệnh sứ

nắm gối hối hả năn nỉ, lời như có cánh bay xa: “Công tử quý mến, thưa Medon đây. Công tử tha mạng sống cho bỉ phu. Và bẩm giùm thân phụ

đừng giết bỉ phu bằng lưỡi kiếm tàn ác, dẫu tức giận, bực bội vì lũ cầu hôn rồ dại phá hại của cải, cư xử với công tử chẳng chút nể vì!”

Odysseus mưu trí mỉm cười trấn an: “Đừng sợ. Con ta cứu mạng như vậy tự

lòng ngươi hiểu, ngươi nói cho người khác cùng hay. Sống ở đời nên làm điều phải, đừng làm điều trái. Bây giờ ngươi và thi sĩ ca công lừng danh rời đại sảnh ra ngoài sân lánh xa nơi tàn sát, ngồi đó, ta vào bên trong giải quyết cho xong việc phải làm.”

Vội vàng rời đại sảnh hai người tới ngồi trước bàn thờ Chúa tể vạn năng, vẻ

mặt lo âu, chốc chốc lại liếc nhìn hết phía này đến phía kia, chờ chết bất kể

lúc nào. Odysseus đi hết ngôi nhà xem có tên cầu hôn nào lẩn trốn hay không. Nhưng Odysseus thấy tất cả nằm ngổn ngang trên mặt đất đẫm máu như đàn cá trong mẻ lưới ngư phủ kéo khỏi mặt nước xám xanh ngầu bọt lên bờ biển thoai thoải, cong cong, nằm thành đống trên bãi cát chờ nước mặn và tia nắng mặt trời kết liễu cuộc đời. Đám cầu hôn cũng thế, nằm chồng chất lên nhau, tên này đè tên kia. Sau đó Odysseus nói với con trai:

“Telemachos, nghe ta nói, đi gọi nhũ mẫu Eurykleia ra đây, ta dặn điều cần thiết.”

Vâng lệnh đi ngay, tới khu nữ tỳ gõ cửa, Telemachos lớn tiếng gọi: “Thức dậy, nhũ nương khả ái, ra đây, bao năm làm lụng nơi này lo việc sai bảo nữ

tỳ, mau lên! Thân phụ con gọi. Người có điều muốn nói.” Không đáp nửa lời, mở ngay cửa khu gia nhân đi ra đại sảnh, Eurykleia rảo bước theo sau Telemachos. Nhũ mẫu thấy Odysseus giữa đống xác chết, mình mẩy lấm láp, bết máu, như sư tử vừa rời nông trại sau khi làm thịt con bò, lồng ngực, hai mép máu còn nhỏ giọt, mặt hằn vẻ dữ dằn, ghê sợ. Odysseus trông hệt thế, tay chân, lưng bụng vấy máu. Nhưng thấy xác người, máu lênh láng, nhũ mẫu dường như muốn cất tiếng vui mừng ca ngợi thành công khủng khiếp diễn ra trước mắt. Ngăn chặn cảm xúc bột phát Odysseus nói lời như

có cánh bay xa: ‘Nhũ nương cao niên, hãy tự chế, đừng rối rít, vui mừng trong im lặng. Bộc lộ hân hoan trên xác chết là xử sự báng bổ, bất kính. Số

người này chết thảm là do thần linh quyết định, và do việc làm xấu xa chúng lao đầu vào. Chúng không kính nể ai gặp gỡ trên cõi đời, bất kể sang hay hèn. Do lỗ mãng quá độ chúng tự đưa thân gặp số phận bi đát. Nhưng thôi, nói con hay nữ tỳ trong cung điện đứa nào trung thành, đứa nào phản phúc với con.”

“Ờ, con,” nhũ mẫu Eurykleia thân thương đáp, “già sẽ kể con hay đầy đủ sự

thật. Cung điện có năm mươi nữ tỳ, ngô bối chỉ dẫn cung cách làm việc trong nhà, chải len thế nào, kiên nhẫn hầu hạ ra sao. Trong số có mười hai đứa cư xử vô lễ, trâng tráo coi già và Penelope chẳng ra gì. Telemachos mới lớn nên thân mẫu không cho phép ra lệnh sai bảo gia nhân. Nhưng thôi, để

già lên lầu tới tư phòng sáng trưng nói cho hiền thê hay sự thể, thần linh vừa đưa vào giấc điệp êm đềm.”

“Đừng đánh thức vội,” Odysseus ý nhị thốt lời. “Thay vì thế gọi nữ tỳ trong khi con vắng nhà ăn ở tráo trở ra đây.”

Vú già rời đại sảnh đi gọi nữ tỳ thúc giục ra mau. Lúc đó Odysseus cũng gọi Telemachos, nô bộc chăn bò, nô bộc chăn heo tới bên cạnh dặn dò, lời như có cánh bay xa: ‘Trước hết mang xác chết ra ngoài, bắt nữ tỳ giúp một tay. Sau đó lấy bọt biển nhúng nước lau bàn, ghế bành sang trọng cho sạch.

Khi mọi việc trong cung điện sắp xếp đâu vào đấy, điệu nữ tỳ khỏi đại sảnh ra giữa nhà tròn và tường cao khu sân, dùng trường kiếm chém chết, cho chúng quên ái ân lén lút ăn nằm với bọn cầu hôn!’

Rên rỉ thảm thiết, nước mắt ròng ròng, gò má ướt đẫm, nữ tỳ bất trung cùng nhau đi ra. Trước hết khuân xác chết mang để dưới trụ quan khu sân vây tường, xác này đặt lên xác kia. Odysseus đứng trông thân chinh giục giã, tất cả lừng khừng đem xác chết đi ra. Tiếp đến lấy bọt biển nhúng nước lau bàn, ghế bành lộng lẫy. Sau đó Telemachos và hai mục phu lấy xẻng nạo sàn đại sảnh, nữ tỳ hết nhặt đến quét mảnh vụn, rác rưởi đem ra ngoài. Cuối

cùng khi mọi việc trong cung điện giải quyết xong xuôi, họ lôi nữ tỳ khỏi đại sảnh, dồn vào giữa nhà tròn và tường cao khu sân, chỗ chật hẹp không lối thoát. Lúc đó Telemachos dáng vẻ nghiêm nghị mới cất lời: “Ta sẽ

không để nữ tỳ từng thóa mạ, lăng nhục ta và thân mẫu, đêm đến lén lút ăn nằm, ái ân với bầy cầu hôn chết êm ả, thanh thản chấm dứt cuộc đời.”

Dứt lời cầm dây cáp sử dụng trên thuyền mũi xanh, công tử buộc một đầu vào cột trong trụ quan, một đầu vào nhà tròn, thắt chặt kéo cao để chân nữ

tỳ không chạm đất. Như chim thốt nhạc cánh dài hoặc bồ câu mắc lưới chăng trong rừng, hối hả về tổ, không ngờ gặp ổ bi thảm, nữ tỳ bước thành hàng, đầu ngẩng cao, thòng lọng tròng vào cổ, sẽ đưa tất cả tới kết thúc bi thương! Chân co giật một lúc, song không lâu. Tiếp theo mấy người điệu Melanthios qua đại sảnh ra sân. Tới nơi dùng dao tàn nhẫn mấy người cắt mũi, xẻo tai, thiến dương vật lấy thịt tươi máu đầm đìa vất cho chó nhá, rồi trong cơn thịnh nộ điên cuồng chặt tay, chặt chân. Sau đó, rửa tay cọ chân sạch sẽ, mấy người trở lại đại sảnh gặp Odysseus, công việc hoàn tất. Quay sang vú già Odysseus nói: “Nhũ nương, lấy lưu huỳnh tẩy cho khỏi hôi, rồi nhóm lửa để con xông nhà, sau đó mời Penelope xuống đây cùng tỳ nữ và hối tất cả gia nhân cũng tới.”

“Ờ, con,” nhũ mẫu yêu quý đáp, “con nói chí phải. Nhưng để già mang áo choàng, tu-ních cho con mặc, đừng đứng như vậy trong đại sảnh chỉ có tấm vải sờn rách che bờ vai lớn rộng trông không được, người ta chê cười.”

“Điều con muốn trước tiên,” Odysseus có vẻ tính toán tiếp lời, “là nhóm lửa trong đại sảnh.” Nhũ mẫu dễ thương làm theo tức khắc. Nhũ mẫu mang lửa, lưu huỳnh. Odysseus dùng tẩy uế đại sảnh, ngôi nhà, khu sân cẩn thận. Nhũ

mẫu đi khắp cung điện báo tin, giục nữ tỳ, gia nhân mau tới. Ùn ùn rời phòng, tay cầm đuốc, họ bu quanh Odysseus, hân hoan chào đón, ôm chầm, âu yếm hôn vai, hôn đầu, hôn tay. Cảm giác ước muốn nhẹ nhàng xâm chiếm cõi lòng, muốn bật khóc, muốn nức nở vì trong thâm tâm Odysseus nhận ra từng người.

Khúc 23

Vừa cười vừa bước vú già hí hửng lên lầu nói cho nương nương hay phu quân đã ở trong nhà. Đầu gối thoăn thoắt, bàn chân chệnh choạng, vú già đi như chạy. Tới bên giường vú già cất tiếng: “Dậy, Penelope, con yêu thương, dậy mà xem, nhìn tận mắt cảnh tượng hằng ngày mong đợi, bấy lâu ngóng chờ! Odysseus đã về, đang ở trong nhà sau bao nhiêu năm lưu lạc. Mau lên!

Odysseus còn thanh toán đám cầu hôn hung hăng từng quấy phá ngôi nhà, ăn hết của cải, ức hiếp quý tử.”

Penelope dáng vẻ thận trọng ầm ừ: “Nhũ nương quý mến, chắc hẳn thần linh làm tâm thần rối loạn! Thần linh có thể biến người khôn ngoan thành đần độn, hóa kẻ đần độn thành khôn ngoan. Trước kia đầu óc nhũ nương tinh tường, bây giờ thần linh khiến thành ngớ ngẩn. Tại sao nỡ lòng bỡn cợt lúc con buồn rầu, đánh thức khi con nhắm mắt thiu thiu, đắm chìm trong giấc điệp thú vị, chỉ để nói điều viển vông, phi lý? Chưa bao giờ con ngủ

ngon như thế kể từ ngày Odysseus lên thuyền tới thành Troa đầy đau khổ, tên gọi ghê tởm, con không muốn nhắc lại làm gì. Nhưng thôi, đi xuống, về

phòng! Nhũ nương chứ nữ tỳ tới đánh thức để nghe thưa gửi như thế, quấy rầy giấc ngủ, con tống cổ lập tức về khu gia nhân tha hồ mà ân hận; tuổi tác đã cứu nhũ nương khỏi cảnh ê chề!”

Dẫu thế vú già vẫn tiếp lời: “Con yêu quý, già không lòng nào đùa bỡn lúc con buồn rầu. Sự thật Odysseus đã về, đang ở trong nhà, đúng như già nói.

Odysseus là khách lạ bị hạ nhục trong đại sảnh. Telemachos biết trước Odysseus đã trở về, song khôn ngoan giữ kín kế hoạch để thân phụ có thì giờ trừng trị bọn cầu hôn cấc lấc cùng tội ác chúng gây ra.” Vú già ngừng nói. Penelope mừng khôn tả. Hối hả rời giường Penelope ôm chầm vú già, nước mắt đầm đìa, lắp bắp lời như có cánh bay xa: “Nhũ nương quý hóa, thật hả, không đánh lừa con chứ! Có thực Odysseus đã trở về như nhũ

nương nói, nhưng làm sao một mình có thể đánh bại đám cầu hôn lỗ mãng tụ tập đông như kiến trong đại sảnh?”

“Già không nhìn thấy, già không hay biết,” vú già ôn tồn đáp, “già chỉ nghe tiếng người chết rên hừ hừ. Sợ hết hồn, run bần bật, bọn già rúc vào góc phòng ngủ, đóng chặt cửa, núp sau tường chắc nịch. Tới lúc thân phụ sai đi tìm, quý tử Telemachos rời đại sảnh lớn tiếng gọi bảo đến gặp, già mới lóp ngóp bò ra. Đến nơi già thấy Odysseus đứng giữa đống xác chết. Xung quanh trên nền đất nện kỹ càng đầy xác người, xác này đè lên xác kia. Nếu nhìn thấy con sẽ hả lòng hả dạ! Odysseus vấy máu, lấm bẩn như sư tử! Bây giờ đám cầu hôn nằm chất đống ở cổng khu sân, Odysseus bảo nhóm lửa, đốt lưu huỳnh xông nhà cho sạch. Odysseus sai già đi vời con. Vậy theo già đi xuống để sau biết bao đau khổ hai người lại vui sướng sánh bước trên đường hạnh phúc. Mong ước ôm ấp bấy lâu bây giờ trở thành sự thật.

Odysseus còn sống, Odysseus trở về, Odysseus ở nhà. Odysseus gặp con và quý tử. Odysseus trả thù bọn cầu hôn cư xử sai trái, phá hại của cải trong cung điện của mình.”

“Nhũ nương thương yêu, đừng vội cười, đừng sớm vui!” Penelope thận trọng tiếp lời. “Nhũ nương biết nhiều người ở đây mong muốn thấy mặt Odysseus, song không ai mong muốn bằng con và quý tử chúng con sinh ra đời. Dẫu thế làm sao tin nổi chuyện nhũ nương vừa nói? Chắc hẳn thần linh bất tử đã hạ sát đám cầu hôn, phẫn nộ vì xấc xược, ngang tàng đến lợm giọng. Chúng không kính nể bất kể ai chúng gặp; người sang kẻ hèn, người

tốt kẻ xấu chúng coi như nhau. Rồ dại xúc phạm vì thế chúng gánh chịu số

phận ghê tởm. Xa cách quê hương mất ngày trở về Odysseus mất luôn cả

cuộc đời.”

“Con yêu quý,” vú già dễ thương tỏ vẻ ngỡ ngàng, “sao lại nói thế! Phu quân ở đây, bên bếp lửa, trong nhà mình, con lại bảo sẽ không bao giờ trở

về! Nghi ngờ quá sức con chẳng tin ai. Cần chứng cớ cụ thể mới hết ngờ

vực phải không? Vết sẹo heo rừng răng trắng nhởn vồ ngày trước làm Odysseus bị thương! Lúc tắm cho để ý nhìn nhận ra già hăm hở muốn nói con hay sự thật, nhưng Odysseus vì mục đích thầm kín đưa hai tay bịt miệng không để kêu thành tiếng… Thôi theo già đi xuống. Già lấy mạng mình bảo đảm. Nếu già nói dối đánh lừa, con cứ việc giết chết theo cách tàn ác, lối thảm thương hơn hết ở đời.”

“Nhũ nương thân thương,” Penelope dáng vẻ thận trọng giải thích, “dù kinh nghiệm, sáng suốt, tinh khôn, nhũ nương không thể phát hiện hay am tường ý định thần linh bất tử. Nhưng thôi xếp chuyện đó lại ngô bối xuống gặp Telemachos. Con muốn nhìn lũ cầu hôn nằm chết và người hạ sát chúng.”

Dứt lời rời phòng đi ra Penelope lần bước xuống cầu thang, dáng vẻ xúc động và lưỡng lự! Penelope tự hỏi nên đứng cách xa hỏi phu quân, hay tới gần ôm chầm bày tỏ âu yếm? Đi vào bước qua ngưỡng cửa bằng đá Penelope đến ngồi gần bếp lửa, sát bức tường, phía đối diện. Odysseus ngồi bên cột cao lớn, cúi đầu nhìn xuống, chờ phu nhân yêu quý cất tiếng khi thấy mình. Penelope ngồi khá lâu không nói một lời, im lặng, sững sờ, bối rối. Đăm đăm nhìn khuôn mặt có lúc nhận ra giống Odysseus, có lúc nhận ra không giống Odysseus, vì quần áo tả tơi khoác trên thân hình tiều tụy.

Thấy vậy Telemachos lên tiếng nói thẳng trách khéo: “Mẹ, lòng dạ trơ trơ, thản nhiên đến lạnh lùng, tại sao đứng xa bố như thế? Vì sao không ngồi gần chuyện trò, hỏi han? Trên đời chẳng có phụ nữ nào đang tâm làm vậy đối với phu quân vừa trở về quê hương sau hai mươi năm cực khổ, gian nan! Chắc hẳn trái tim trong lòng mẹ rắn hơn sỏi đá!”

“Con, xúc động khiến tim se thắt, lòng tê tái,” Penelope kín đáo chống chế.

“Mẹ không thể nói một lời; mẹ không thể hỏi một câu; mẹ cũng không thể

nhìn thẳng khuôn mặt! Tuy nhiên, nếu quả thực Odysseus đã trở về, chắc chắn bố mẹ sẽ thế nào cũng nhận ra nhau, bởi giữa hai người có dấu tích thầm kín, chỉ hai người biết mà thôi, người ngoài không ai hay.”

Nghe nói thế Odysseus kiên nhẫn, độ lượng mỉm cười. Cất tiếng lời như có cánh bay xa Odysseus nói với quý tử: “Telemachos, để mẹ quan sát, tìm hiểu bố ngay đây trong nhà mình. Mẹ sẽ nhìn bố ánh mắt khác hẳn. Lúc này, vì bố bẩn thỉu, con thấy, rách rưới nên coi thường, mẹ không nghĩ bố là Odysseus! Phần mình ngược lại con và bố phải nghĩ làm thế nào sự việc diễn ra mát mái xuôi chèo. Thông thường ở bất kể vùng nào sau khi giết người, không có ai thay mặt bênh vực, trả thù, thủ phạm sẽ chạy trốn lưu vong, bỏ gia đình, bỏ xứ sở! Ngô bối đã hạ sát đám thanh niên quý tộc, giường cột hải đảo Ithaka. Đó là tình huống ta muốn con suy ngẫm.”

“Bố yêu quý,” Telemachos vẻ mặt ưu tư tiếp lời, “bố tự nghĩ xem sao.

Người ta nói bố nổi tiếng đa mưu túc trí; không ai trên đời có thể sánh kịp.

Chúng con chỉ biết cúi đầu răm rắp noi theo. Con nghĩ chừng nào còn khả

năng và nghị lực chúng con sẽ làm hết sức đỡ đần, trợ giúp.”

“Ờ, được,” Odysseus mưu trí tiếp tục, “ta sẽ nói con hay kế hoạch hữu hiệu.

Các con đi tắm, thay quần áo, mặc tu-ních, bảo nữ tỳ trong nhà phục sức tươm tất, óng ả. Sau đó mời thi sĩ ca công mang cây đàn âm thanh trong trẻo dẫn đường trỗi nhạc khiêu vũ tưng bừng. Bên ngoài nghe thấy, người qua đường hay người lối xóm sẽ nghĩ nhà làm đám cưới. Như vậy tin bọn cầu hôn bị giết sẽ không lọt ra thành phố trước khi ngô bối về miền quê vườn cây ăn trái um tùm. Tới đó ngô bối chờ xem Chúa tể quyết định nên làm cái gì.”

Tất cả răm rắp làm theo chỉ thị. Thanh niên đi tắm, thay quần áo, thiếu nữ

trang điểm. Đúng lúc đó thi sĩ ca công thiên phú nâng cây đàn khum phình trổi khúc, tất cả nô nức muốn hòa mình vào điệu nhạc tươi vui, điệu vũ dặt

dìu. Đại sảnh khoảnh khắc dập dềnh tiếng chân thanh niên, tiếng chân thiếu nữ xiêm y lộng lẫy khiêu vũ. Bên ngoài chợt nghe âm thanh rộn rã người qua đường thốt lời: “A, đúng rồi, theo đuổi bấy lâu bây giờ chắc hẳn có đấng râu mày làm đám cưới lấy hoàng hậu! Đàn bà nhẫn tâm! Không chịu khó, kiên trí bền gan, trông nom cung điện nguy nga chờ chồng hôn phối chính thức trở về!”

Họ nói thế, song không biết chuyện gì thực sự xảy ra. Trái lại bên trong ngôi nhà quản gia Eurynome tắm gội, thoa dầu, đưa áo choàng, tu-ních hoa mỹ để Odysseus phục sức cho chỉnh tề. Athena cũng trang điểm từ đầu tới chân. Nữ thần biến thân hình cao lớn, mạnh khỏe, mái tóc bù xù trên đầu quăn xõa tựa cánh hoa dạ hương đang nở. Như nghệ nhân, do Hephaistos và nữ thần đào luyện bí quyết nghệ thuật, nhẫn nại trau chuốt nghệ phẩm, trải vàng trên bạc chà cho chiếc bình óng ả, nữ thần làm mái đầu, bờ vai thêm rực rỡ, thanh tao. Rời phòng tắm đi ra trông bảnh chọe, oai phong Odysseus lại tới ngồi trên ghế đã rời bỏ đối diện phu nhân.

“Phụ nhân kỳ lạ!” Odysseus thốt lời. “Chắc hẳn thần linh trên núi Olympos đã biến trái tim thành chai lì hơn bất kể phụ nữ nào trên trần gian. Không phu nhân nào lại sắt đá giữ mình xa cách vòng tay phu quân mới trở về quê hương sau hai mươi năm gian truân, cực khổ như thế. Thôi được! Nhũ

nương, sửa soạn giường con ngủ một mình. Vì hiền thê mang trong lòng trái tim sắt đá.”

“Phu quân kỳ lạ,” Penelope dáng vẻ thận trọng đáp lời. “Không, tiện phụ

không kênh kiệu, tiện phụ không khinh khỉnh; tiện phụ không ngỡ ngàng như phu quân tưởng. Trái lại, thâm tâm còn ghi đậm, tiện phụ không quên hình bóng lúc phu quân lên thuyền chèo dài giã từ Ithaka dong buồm vượt biển ra đi. Ờ, nhũ nương, vào phòng ngủ tường kiên cố mang chiếc giường vững chắc ra ngoài, chiếc giường tự tay phu quân hoàn thành, nhớ trải mền, chăn, nệm màu rực rỡ.”

Penelope thử lòng phu quân như thế. Nhưng nóng mặt trố mắt nhìn hiền thê tận tụy Odysseus lớn tiếng: “Ô, phụ nhân, lời vừa thốt như lưỡi dao đâm nát tim ta! Ai di chuyển chiếc giường đi chỗ khác? Ngay cả nghệ nhân lành nghề, trừ phi thần linh thân chinh trợ giúp, cũng không thể nhúc nhích.

Không ai dù khỏe đến đâu có thể nhấc nổi mang đi. Hoàn thành chiếc giường phức tạp là công phu bí mật, ta làm một mình, không ai giúp đỡ.

Trong sân có cây ô-liu lá dài rậm rạp, xanh tươi, cao lớn, thân to như cây cột. Xung quanh dùng đá xếp chặt ta xây căn phòng. Tường lên xong ta lợp mái cẩn thận, lắp cửa chắc nịch, hai cánh gỗ dày khít khao. Tiếp theo ta chặt hết cành lá rườm rà, cưa thân xù xì từ gốc trở lên. Dùng rìu ta đẽo vuông, gọt nhẵn, bào đúng đường mực làm chân. Khoan lỗ xung quanh, dùng như

chân thứ nhất, ta làm nốt chiếc giường. Sau đó hoàn tất công trình ta nạm vàng, bịt bạc, phủ ngà, chằng da bò đỏ tía qua khung. Bí mật công trình là vậy. Phụ nhân, ta không biết chiếc giường có còn ở đó, hay người đàn ông nào đến chặt gốc cây ô-liu mang đi!”

Lời vừa dứt, gối run rẩy, tim đập rộn rã, Penelope hiểu Odysseus đã nêu chứng cớ hiển nhiên. Bật khóc chạy tới vung tay ôm cổ hôn lấy hôn để lên đầu Penelope nghẹn ngào thốt lời: “Odysseus, xin rộng lòng tha thứ, đừng trách cứ tiện thiếp, phu quân trước sau là người sáng suốt, tinh tường. Đôi ta đau khổ vì thần linh đố kỵ không muốn chúng mình gần nhau, vui hưởng cuộc đời lúc trẻ trung, chia sẻ đắng cay, ngọt bùi khi già nua. Bữa nay xin đừng giận dữ hoặc bực bội vì tiện thiếp không âu yếm dang tay tiếp đón lúc mới nom thấy phu quân. Bởi từ lâu trong thâm tâm tiện thiếp cứ nơm nớp lo sợ có người tới dùng lời kể chuyện đánh lừa; người bịa chuyện nhằm mục đích xấu xa nhiều vô kể. Nếu biết thanh niên can trường con cái người Achaian lâm chiến nhằm đem mình về nhà, về quê hương yêu dấu, Helen đất Argos, dòng dõi Chúa tể sẽ chẳng bao giờ âu yếm, ăn nằm với người xa lạ. Chắc hẳn có thần linh xúi giục nên nàng nhúng tay vào việc làm đáng tiếc; tới lúc đó nàng vẫn chưa nhận ra mình rồ dại, rồ dại đáng thương mở

đường dẫn vào đau khổ không những cho riêng nàng mà cho cả đôi ta.

Nhưng thôi, vì đã cho tiện thiếp hay rành mạch bí mật, miêu tả chiếc

giường chưa ai nhìn thấy, trừ phu quân, tiện thiếp và nữ tỳ duy nhất Aktoris thân phụ ban cho khi tiện thiếp mới về đây làm dâu, trông nom cửa phòng chúng mình tường xây vững chắc, phu quân đã khuất phục trái tim ương bướng, đa nghi.”

Lời nói khuấy động tâm linh Odysseus muốn ứa lệ. Odysseus bật khóc ôm chằm hiền thê chung thủy, yêu thương. Cảm giác như lúc tay chèo cố gắng thấy đất liền yêu quý khi thuyền kiên cường bị hải thần Poseidon dập vùi, đập nát trên biển cả sóng to gió lớn. Men theo sóng nhào đầy bọt vài người bơi vào bờ an toàn, thân thể ướt sũng nước mặn, họ sung sướng cất bước trên đất liền, chạy thoát tai họa, giã từ bất hạnh. Penelope cũng sung sướng tương tự khi gặp lại phu quân. Đăm đăm nhìn khuôn mặt, cánh tay trắng ngần ôm cổ như không muốn rời buông. Lúc lên ngự ngai vàng Rạng Đông non trẻ, ngón tay ửng hồng sẽ thấy hai người vẫn thổn thức, nếu Athena mắt xanh lam lục không quyết định. Phương tây nữ thần níu đêm tối nấn ná ở

chân trời, phương đông nữ thần giữ rạng đông xiêm y lộng lẫy bảng lảng trên sông Đại Dương, không cho đóng ách Lampos và Phaethon, tuấn mã phi nhanh đem ánh sáng cho thế nhân trên trần thế. Hồi lâu Odysseus mưu trí mới nói với phu nhân: “Hiền thê yêu quý, đừng tưởng ngô bối đã vượt hết thử thách gian nan! Còn việc cam go vẫn chờ đợi, vô cùng lớn lao, hết sức khó khăn đòi hỏi thời gian ta phải hoàn tất trọn vẹn. Vong linh Teiresias tiên đoán như thế hôm ta xuống âm phủ, đến tư thất Diêm Vương hỏi ý tìm đường cùng đồng đội trở về quê hương… Nhưng thôi hiền thê, bây giờ ngô bối lên giường nghỉ ngơi, tìm nguồn vui trong giấc ngủ êm đềm!”

Penelope dáng vẻ tư lự đỡ lời: “Thưa, giường sẽ sẵn sàng như phu quân mong muốn, bởi thần linh đã ưu ái đưa về quê hương và ngôi nhà nguy nga, ngoạn mục. Nhưng vì phu quân vừa ngỏ ý, vì thần linh nhắc nhở, xin cho tiện thiếp hay thử thách sắp tới. Phần riêng tiện thiếp muốn biết. Nếu tiện thiếp biết bây giờ, thưa có tai hại gì đâu?”

“Phụ nhân kỳ lạ!” Odysseus trăm khôn ngàn khéo đáp, “tại sao thúc ép, nài nỉ ghê thế? Dẫu vậy ta sẽ nói cho hay, không che đậy, mặc dù cũng như ta hiền thê sẽ không ưa thích thử thách đó! Teiresias bảo đi qua nhiều thành phố thế nhân đông đúc ta phải vác trên vai mái chèo đẽo gọt cẩn thận, gọn gàng… đi, đi mãi đến khi gặp sắc dân không biết tí gì về biển cả, không hề

bao giờ dùng muối trong thức ăn, không chút kinh nghiệm với thuyền mũi sơn màu huyết dụ, mù tịt với mái chèo bằng gỗ bóng lộn như cánh chim đối với con thuyền. Ông cho ta hay dấu hiệu hết sức rõ ràng. Ta sẽ cho hiền thê biết, không giấu giếm. Lúc gặp người cùng đi trên đường nhìn vật trên vai hỏi tại sao vác quạt quạt lúa, ta phải cắm ngay mái chèo hình thù xinh xắn xuống đất, bắt cừu, bò, heo rừng làm lễ tế sinh dâng hải thần Poseidon. Sau đó quay về nhà ta lại làm lễ bách sinh cúng thần linh bất tử sống trên trời bao la, tất cả lần này, không trừ vị nào, theo thứ tự cấp bậc. Ông còn nói lúc ta lâm chung Tử thần từ ngoài biển xa xôi sẽ vào cầm tay nhẹ nhàng dẫn đi.

Tuổi già thư thái, ta nhắm mắt chấm dứt cuộc đời, vĩnh biệt cõi thế êm ả.

Dân chúng sung túc quây quần thương xót... Và ông khẳng định đó là số

phận tương lai dành riêng cho ta.”

“Nếu quả thực thần linh phù hộ về già phu quân sung sướng,” Penelope khôn khéo tiếp lời, “thưa như vậy hy vọng từ rày về sau đôi ta không còn khổ cực.”

Trong lúc hai người trò chuyện quản gia Eurynome, nhũ mẫu Eurykleia trợ

giúp, đốt đuốc trải giường trên phủ vải mịn. Việc làm hoàn tất, giường ngủ

chu đáo, nhũ mẫu cao niên về khu gia nhân nghỉ đêm; quản gia Eurynome tay cầm đuốc dẫn về phòng, cúi đầu cáo biệt lúc hai người lên giường. Vui vẻ sau thời gian dài như thế hai người cùng ngả lưng trên chiếc giường quen thuộc.

Telemachos, nô bộc chăn bò, nô bộc chăn heo cũng ngừng khiêu vũ, giải tán nữ tỳ, sau đó nằm ngủ qua đêm trong đại sảnh âm u. Odysseus và Penelope, sau khi tận hưởng nguồn vui tình yêu mang lại, quay ra tìm niềm

vui trong chuyện trò, tâm sự. Phu nhân kể cho phu quân hay ở nhà bản thân phải chứng kiến đám cầu hôn phá hại của cải, giết bò cừu béo mập ăn thịt, uống rượu vang hết hũ này đến hũ nọ, ve vãn, ngỏ tình, tính chuyện chăn gối vợ chồng. Phu quân dòng dõi thần linh kể cho phu nhân biết tổn hại bản thân gây cho kẻ thù, cực khổ, gian nan bản thân gánh chịu. Phu nhân lắng nghe ngây ngất, mắt mở trừng trừng, chuyện chấm dứt vành mi mới từ từ

khép lại. Bắt đầu phu quân kể phu quân khuất phục người Kikon, tới thăm đất trù phú nơi người ăn hạt sen sinh sống; người Cyclop gây tội ác sau đó phu quân trả thù vì tay chèo lực lưỡng bị tên Cyclop ăn thịt không chút xót thương; gặp quân vương Aiolos, tiếp đón thân tình, tiễn đưa niềm nở lúc ra đi; nhưng hỡi ôi, vì số phận đưa đẩy chưa đến lúc trở về, lại gặp bão biển hãi hùng, tiếng kêu xé ruột cắt lòng vang trên biển đầy cá; tới Telepylos, nơi người Laistrygon phá tan đoàn thuyền, giết chết tay chèo xà-cạp gọn gàng, thuyền sơn đen chở phu quân là chiếc duy nhất chạy thoát.Phu quân kể

Circe mưu mô, mánh lới sử dụng bí thuật phù thủy mồi chài; lái thuyền nhiều chèo vượt biển phu quân xuống cung điện lạnh lẽo, âm u vương quốc Diêm Vương gặp vong linh thầy đoán Teiresias hỏi ý, gặp đồng đội ngày trước, thân mẫu đã sinh ra đời, đã nuôi nấng từ thuở ấu thơ. Phu quân kể

lắng nghe tiếng hát dặt dìu yêu nữ Seirèn phô diễn, lái thuyền vượt Hòn Di Động, xoáy nước Charybdis ghê rợn, hang ngầm Skylla khủng khiếp không tay chèo nào thoát thân; tới đảo thần linh Mặt Trời tay chèo giết bò; Chúa tể

dội sấm phóng chớp sáng lòe đánh trúng thuyền, đồng hành chết hết, bản thân thoát khỏi số phận đen tối. Phu quân miêu tả tới đảo Ogygia, Calypso đón tiếp, yêu mị muốn lấy làm chồng, giữ ghịt trong động vòm cung, nâng niu, chiều chuộng, ngỏ ý muốn biến thành bất tử, trẻ trung muôn đời, song không thể lôi cuốn, thuyết phục. Cuối cùng sau biết bao thử thách, gian nguy, phu quân tới Scheria nơi người Phaiakian đón tiếp nhiệt tình, quý trọng như thần linh, cấp thuyền trở về quê hương, cho quần áo, tặng phẩm vật bằng đồng, bằng vàng. Vừa kể xong chuyện cuối cùng bất chợt cảm giác ngai ngái lan nhanh, chân tay thoải mái, lòng dạ thảnh thơi, chẳng còn ưu tư, thắc mắc, phu quân thiếp ngủ.

Lúc này Pallas Athena mắt xanh lam lục lại dự tính. Mãn nguyện thấy Odysseus đã tận hưởng tình yêu, âu yếm ngon giấc trong tay hiền thê, nữ

thần giục Rạng Đông an ngự ngai vàng tươi mát rời sông nước Đại Dương đem ánh sáng cho thế nhân và trần gian. Vừa dậy giường êm ấm Odysseus nói với phu nhân: “Hiền thê yêu quý, đôi ta đã chia sẻ đầy đủ mọi đau khổ, hiền thê ở đây lệ nhỏ khôn nguôi vì ta vắng nhà biền biệt, ta ở đó khao khát trở về nhìn lại quê hương, nhưng Chúa tể và thần linh tàn nhẫn bắt phải lưu vong. Dẫu thế ngô bối đã đoàn tụ trên chiếc giường hằng mong muốn, bây giờ hiền thê phải trông nom mọi thứ trong ngôi nhà ngô bối vẫn còn sở hữu.

Gia súc đám cầu hôn xấc xược phá hại ta sẽ bổ sung, một là bố ráp, hai là dân chúng đóng góp, chừng nào chuồng đầy đủ mới thôi. Ta phải về vườn cây ăn trái miền quê thăm thân phụ thương yêu, lo lắng, đau khổ quá nhiều vì ta. Và điều này nữa, hiền thê yêu quý, ta muốn hiền thê thực hiện, hiền thê thừa biết chẳng cần giải thích. Vì ta hạ sát bọn cầu hôn trong cung điện, nên mặt trời vừa mọc, tin thế nào cũng lan ra ngoài. Vậy hiền thê cùng tỳ

nữ lên phòng trên lầu, im lặng ở đó, không gặp ai, không hỏi gì!”

Dứt lời Odysseus choàng giáp y rực rỡ qua vai, đánh thức Telemachos, nô bộc chăn bò, nô bộc chăn heo, bảo chuẩn bị vũ khí. Tuân lệnh tức thì tất cả

trang bị giáp y lát đồng. Mở cửa đi ra tất cả bước theo Odysseus dẫn đầu.

Lúc này trời đã sáng, song Athena buông màn đêm che phủ, nhanh nhẹn dẫn bốn người rời thành phố.

Khúc 24

Hermes thần linh núi Kyllene triệu gọi vong linh đám cầu hôn tập họp. Tay cầm đũa vàng ngoạn mục thần linh sử dụng theo sở thích, rẩy mê man khép mắt ru ngủ hay mở mắt đánh thức thế nhân. Khua đũa thần linh đi trước ra hiệu lên đường, tất cả lẳng lặng bước theo, thốt tiếng chít chít khe khẽ. Như

dơi bám thành chùm chổng ngược dưới vách đá, nếu một tuột khỏi chỗ đậu, cả đàn ríu rít bay xuống động huyền bí thăm thẳm, vong linh đám cầu hôn vừa nhích bước vừa chít chít. Hermes thần linh nhân từ dẫn xuống lối đi ẩm ướt, tối om. Tất cả băng qua Sông Đại Dương, Mỏm Đá Trắng, Cổng Mặt Trời, Vùng Cõi Mộng, cuối cùng tới cánh đồng lan nhật quang, nơi vong linh thế nhân hồn lìa khỏi xác cư ngụ. Tới nơi họ gặp vong linh Achilleus, vong linh Patroklos, vong linh Antilochos hào hùng, vong linh Aias vóc dáng thanh tao, khuôn mặt tuấn tú trong hàng quân Danaan, chỉ kém công tử Peleus tuyệt vời. Họ xúm quanh vong linh Achilleus lúc vong linh Agamemnon buồn ủ rũ bước tới dẫn đầu đoàn vong linh cùng gục chết, cùng chịu chung số phận với nguyên soái trong dinh thự Aigisthos. Vong linh Achilleus cất tiếng trước tiên: “Ô, công tử Atreus, ngô bối cứ tưởng trong hàng ngũ chiến binh nguyên soái là thế nhân Chúa tể thần sấm yêu thương hơn cả, vì chỉ huy binh sĩ gan dạ, can trường trên đất Troad bao la, nơi người Achaian ngô bối chịu đựng lâu dài, tổn thất nặng nề. Nào ngờ

nguyên soái cũng bị số phận tàn ác, không ai ra đời thoát khỏi vòng tay, tới

thăm giữa tuổi thanh xuân phơi phới. Bản nhân ước mơ, vinh quang lừng lẫy đã đạt, điều binh khiên tướng đã nhuyễn, nguyên soái đón nhận số phận, gục chết trước thành Troa! Quân lính Achaian sẽ hiệp lực xây gò mộ, nguyên soái sẽ để lại danh thơm cho con cháu mãi mãi về sau. Nhưng than ôi, thay vì thế số phận run rủi, đẩy đưa, nguyên soái chết cái chết vô cùng thảm thương!”

“Ô tướng quân, ô công tử Peleus, ô Achilleus oai phong,” vong linh Agamemnon đỡ lời, “ô chiến binh sung sướng, hy sinh trên đất Troad, xa cách Argos muôn trùng, nơi hoa tươi sắc ngát hương, hàng quân Troian, hàng quân Achaian thay nhau gục ngã giao chiến quyết liệt bảo vệ thi hài.

Đã oai hùng, vẫn oai hùng, thi thể nằm sóng sượt, bụi đường bốc cao, tướng quân không màng điều xa dụng mã. Ngô bối giao chiến suốt ngày. Ngô bối không ngừng nếu Chúa tể không nổi bão ngăn chặn. Chiều đó lúc trận chiến tàn lụi ngô bối mang tướng quân xuống thuyền, lấy nước nóng lau sạch thi hài, thoa thuốc xong xuôi đặt trên giá quan tài. Đồng đội Danaan xúm quanh nhỏ lệ, cắt tóc thương tiếc. Vừa hay tin thân mẫu tướng quân cùng nữ

thần biển cả đội sóng nhô lên; tiếng khóc thần bí dập dờn, văng vẳng trên mặt nước mênh mông; quân lính Achaian bủn rủn tay chân. Hoảng hốt, nhốn nháo họ chạy xuống đáy thuyền lẩn trốn, trừ một người, Nestor kinh nghiệm già dặn, suy tư sâu sắc. Quan tâm tới tất cả, giọng điệu nhân từ, lão công ôn tồn thốt lời ngăn chặn: “Ngừng ngay, quân lính Argive! Binh sĩ

Achaian đứng lại! Thân mẫu Achilleus đó! Nữ thần vừa ngoi khỏi mặt nước cùng nữ thần biển cả tới nhìn thi hài quý tử lần cuối!’ Nghe nói thế liền hết sợ quân lính Achaian dừng lại. Bu quanh tướng quân ái nữ Ông già Biển cả

bật khóc thảm thiết, trải vải liệm bất diệt phủ kín thi thể. Tiếp theo chín Thi Thần giọng thánh thót hát vãn ca tiễn biệt, đoạn khúc xen kẽ trầm bổng, dặt dìu, lúc đó tướng quân thấy không binh sĩ Argive nào ngừng ứa lệ, ca khúc ảo não quấn quyện tiếng nấc nức nở Thi Thần nghẹn ngào khiến lòng dạ tất cả tê tái, quằn quại. Mười bảy ngày, mười bảy đêm ngô bối than khóc tướng quân, cả thần linh bất tử lẫn thế nhân tất tử. Ngày thứ mười tám ngô bối đưa tướng quân lên dàn hỏa, hiến sinh phong phú gồm cừu béo mập, bò sừng

cong bày xung quanh. Mặc y phục thần linh, tẩm dầu thơm ngát, thoa mật ong dịu ngọt, tướng quân theo lửa ra đi. Quân lính Achaian vũ trang đầy đủ, lính bộ, phu xa diễn hành quanh dàn hỏa, thi thể tướng quân bốc cháy, âm thanh dồn dập dâng cao! Sáng sớm hôm sau, ô Achilleus, hỏa thần thiêu hủy nhục thể xong xuôi, nhặt xương tướng quân ngô bối lấy rượu vang tinh khiết rửa sạch, thoa dầu thơm ngát. Thân mẫu tướng quân đưa cho ngô bối chiếc bình hai quai bằng vàng, bà nói tửu thần Dionysos thân tặng, thợ rèn lừng danh Hephaistos gia công. Hài cốt tướng quân nằm trong đó, ô Achilleus lừng danh, trộn với hài cốt Patroklos công tử Menoitios, hy sinh tính mạng trước tướng quân. Hài cốt Antilochos nằm trong bình khác, bạn chí thiết tướng quân coi trọng hơn cả sau khi Patroklos qua đời. Mai táng hài cốt họ và hài cốt tướng quân, chiến binh Argive lập mộ phần hùng vĩ, uy nghi trên mũi đất nhô ra eo biển Hellespont để từ ngoài khơi bao la, xa xôi người hôm nay và thế hệ mai sau nhìn thấy. Sau đó thân mẫu tướng quân đem ra giữa hội trường, nơi lực sĩ Achaian tranh tài, giải thưởng vô giá bà hỏi xin thần linh ban cho. Trong đời từng dự biết bao đám tang chiến binh anh hùng, khi thanh niên cởi áo sẵn sàng tham dự cuộc đua vinh danh quân vương qua đời, song nếu nhìn giải thưởng rực rỡ nữ thần Thetis chân bạc trao tặng vinh danh tướng quân, tướng quân sẽ ngạc nhiên trước giải thưởng kỳ diệu, vì thần linh rất đỗi quý mến tướng quân. Bởi thế, ô Achilleus, chết không hủy hoại tên tuổi, tên tuổi vẻ vang tướng quân sẽ

sống mãi với đời. Ngược lại, sau khi kết thúc cuộc chiến, bản chức đón nhận cái gì? Nào ngờ trên đường trở về Chúa tể dành cho kết thúc thê thảm, chấm dứt cuộc đời qua tay Aigisthos và người vợ đốn mạt!”

Trong khi hai vong linh chuyện trò Hermes sứ giả rạng rỡ dẫn vong linh đám cầu hôn gục chết dưới tay Odysseus bất chợt đi tới. Trông thấy ngạc nhiên hết sức hai vong linh bước thẳng về phía họ. Vong linh Agamemnon nhận ra Amphimedon công tử Melaneus ngày trước đã tiếp đón trong tư

thất ở Ithaka. Vong linh công tử Atreus nói trước: “Amphimedon, bất hạnh nào đưa các ngươi xuống lòng đất tối tăm, thanh niên quý tộc, tất cả cùng lứa tuổi? Vào thành phố kén chiến binh xuất sắc thế nào người ta cũng

chọn. Phải chăng Poseidon nổi bão hãi hùng, dâng sóng ngút trời phá tan, nhấn chìm đoàn thuyền? Hay bộ lạc thù nghịch chặn đánh trên đất liền khi các ngươi ùa vào cướp cừu, lùa bò đánh đi, hoặc tấn công, áp đảo để chiếm đoạt thành phố, bắt giữ đàn bà con gái? Nói ta hay vì ta và ngươi là chỗ

quen biết. Ngươi không nhớ có lần cùng Menelaos ta tới nhà ngươi ở Ithaka thuyết phục Odysseus gia nhập hàng quân theo thuyền nhiều chèo trực chỉ

thành Troa hay sao? Một tháng ròng rã ngô bối vượt biển bao la; khó khăn khôn tả mới thuyết phục nổi Odysseus cướp phá thành phố!”

Vong linh Amphimedon đáp: “Công tử Atreus vẻ vang, ô nguyên soái hàng quân, Agamemnon, ô dòng dõi Chúa tể, ta nhớ tất cả những gì ngươi nói, ta kể ngươi hay, thành thực và đầy đủ, không giấu giếm, che đậy, kết thúc bi thảm chấm dứt cuộc đời ngô bối. Odysseus vắng nhà khá lâu, ngô bối tìm cách ve vãn vợ đương sự. Nàng không khước từ thẳng thừng đề nghị hôn nhân chẳng hề mong muốn, nàng cũng không đồng ý dứt khoát, song suốt thời gian đó âm thầm tìm cách sát hại ngô bối. Ngươi có biết trong thâm tâm nàng chuẩn bị mưu kế gì không? Đặt khung cửi to lớn trong phòng nàng bắt đầu dệt vải, tấm vải lớn rộng. Nàng nói với ngô bối: “Quý vị cầu hôn trai trẻ, Odysseus không còn nữa, quý vị tới đây ngỏ tình và hăm hở

muốn kết duyên, xin kiên nhẫn chờ tiện phụ dệt xong tấm vải. Như vậy công lao đưa thoi đạp cò không phí phạm hay vô ích. Vải dệt sẽ liệm Laertes khi lão nhân theo tử thần tàn nhẫn vào cõi thiên thu ảm đạm. Tiện phụ sợ phụ nữ Achaian trong vùng chê trách để người xây dựng cơ đồ lớn lao như vậy nằm xuống vĩnh biệt cõi đời không vải liệm che thân!” Nàng nói thế, ngô bối tin lời đồng ý mặc dù lòng riêng chẳng muốn tí nào. Từ đó ban ngày đạp cửi nàng dệt tấm vải, ban đêm đốt đuốc bên cạnh nàng tháo gỡ chỉ ra. Ba năm liền nàng dùng mưu kế đánh lừa bọn cầu hôn cả tin. Sang năm thứ tư, ngày tháng xoay vần, bốn mùa qua lại, mùa xuân vừa rồi, có nữ

tỳ biết hành tung bí mật bèn nói sự thật. Vớ quả tang đang tháo gỡ ngô bối bắt, dù muốn hay không, nàng phải dệt cho xong tấm vải. Dệt xong giặt sạch nàng đưa cho ngô bối xem, tấm vải óng ánh như mặt trời, lung linh như mặt trăng. Đúng lúc đó thần linh quái ác đưa Odysseus trở về, không

biết từ đâu, địa điểm mút đầu hòn đảo, trong ngôi nhà lụp xụp nô bộc chăn heo sinh sống. Đương sự gặp con trai vừa ngồi thuyền sơn đen từ Pylos cát bạt ngàn trở về cũng tới đó. Bày mưu tính kế hạ sát ngô bối cha con lên đường tới thành phố lừng danh. Telemachos đi trước. Đương sự đi sau. Nô bộc chăn heo đưa quần áo rách bươm cho mặc. Đương sự hóa trang như ăn mày già nua, tiều tụy chống gậy lết bước trên đường. Nhìn manh quần tấm áo thảm thương, không ai trong ngô bối, ngay cả người lớn tuổi, nhận ra Odysseus bất thình lình xuất hiện! Ngô bối giễu cợt, thóa mạ, lấy đồ ném đuổi đi. Đương sự nhẫn nhục nín thinh chịu đựng ngay trong cung điện của mình.

“Nhưng khi Chúa tể mang khiên thần thay đổi ý định, tinh thần phấn khởi, Telemachos trợ giúp, đương sự chuyển vũ khí xuống phòng chứa đồ, rồi khóa chặt cửa. Sau đó sử dụng mưu mẹo đương sự bảo hiền thê đặt trước mặt đám cầu hôn cây cung, hàng rìu sắt xám, than ôi! Để thử tài đồng thời hạ sát ngô bối. Cung nặng, dây căng không ai trong ngô bối kéo nổi! Tất cả

đều quá yếu không đủ sức. Lúc đương sự nâng cây cung khổng lồ, ngô bối lớn tiếng phản đối không cho sử dụng bất kể nại cớ thế nào. Chỉ có Telemachos khuyến khích, thúc giục cứ để đương sự thử xem sao. Tay phải cầm cung đưa lên, kéo dây chẳng chút khó khăn, dáng vẻ bình thản, thành thạo đương sự nhắm bắn, mũi tên bay qua vòng sắt dễ dàng. Liền đó nhảy phốc lên ngưỡng cửa, đổ tên xuống đất, đống tên độc địa, đưa mắt nhìn quanh, ánh nhìn dữ dằn, đương sự bắn hoàng thân Antinoos trước tiên. Tiếp theo nhắm kỹ càng đương sự bắn ngô bối, mũi tên sát hại bay vun vút, ngô bối gục ngã bên nhau. Rõ ràng có thần linh trợ giúp đương sự và mấy tên bên cạnh. Ngay lúc đầu như điên như cuồng chúng hùng hục chạy suốt đại sảnh hạ sát ngô bối hết bên phải đến bên trái. Đầu rơi rùng rợn, tiếng rú hãi hùng, máu chảy chan hòa… Ô Agamemnon, ngô bối chết như thế đấy! Lúc này xác nằm trong cung điện Odysseus không mộ phần; gia đình chưa hay tin, thân nhân chửa tới lau máu đọng trên vết thương, nhỏ lệ than khóc thi thể, lo việc mai táng đúng nghi thức đối với người quá cố!”

“Ô công tử Laertes, Odysseus đa mưu túc trí!” Vong linh Agamemnon tiếp lời. “Chiến hữu là người may mắn có hiền thê đoan trang! Tấm lòng đôn hậu chứng tỏ Penelope tuyệt vời, ái nữ Ikarios, tiết liệt, thủy chung! Phu nhân kiên trì gìn giữ hình bóng phu quân hôn phối! Tiết hạnh vẻ vang sẽ

không phai mờ theo năm tháng, thần linh bất tử sẽ gợi hứng, thế nhân sẽ dệt vẻ dễ thương thành ca khúc ý nhị ngợi khen Penelope nết na. Tương phản rõ rệt với ái nữ Tyndareos chuẩn bị ngấm ngầm tội ác xấu xa, hạ sát phu quân chính thức. Bài thơ, ca khúc thế nhân ca hát, ngân nga sẽ là bài thơ, ca khúc khả ố. Ả làm ô danh nữ giới, kể cả phụ nữ đức hạnh.” Hai vong linh chuyện trò như thế khi đứng trong tư dinh Diêm Vương dưới lòng đất sâu thẳm.

Rời thành phố mấy người tới nông trại ngoạn mục, trù phú Laertes bỏ công khai phá trước kia. Nhà lão công ở đây, xung quanh là nhà chái, nhà phụ, nơi nô bộc cần cù làm lụng, ăn ở, nghỉ ngơi, ngủ nghê. Bà già khú đế người đảo Sicile sống trong đó, trông nom, săn sóc lão công sống ở miền quê cách xa thành phố. Tới nơi Odysseus nói với con trai và nô bộc: “Các ngươi vào thẳng nhà xây cất vững vàng bắt heo ngon lành làm thịt để ăn bữa trưa. Ta sẽ đi thử thân phụ xem khi nhìn thấy có nhận ra không sau thời gian vắng mặt lâu dài đến thế.”

Dứt lời Odysseus đưa vũ khí cho nô bộc. Nô bộc và con trai đi thẳng vào nhà, Odysseus rẽ về hướng vườn cây ăn trái quả trổ xum xuê. Men theo lối mòn nhỏ hẹp vào khu đất lớn rộng rào kín, Odysseus không gặp nông nô Dolios hoặc các con, tất cả theo bố già ra đồng nhặt đá đem về làm hàng rào khu vườn trồng trọt khéo léo. Odysseus thấy thân phụ một mình đang hí hoáy đào quanh gốc cây. Lão công mặc tu-ních sờn rách, vá víu, bẩn thỉu; ghệt da bò chằng chịt cuốn chặt ống chân để khỏi chày da; tay đeo bao để

tránh gai đâm; đầu đội mũ da dê chống lạnh; lão công trông thiểu não hết sức. Nom thấy thân phụ già nua, còm cỏi, nhận ra lão công âu sầu, buồn bã, bước tới cây lê cao lớn Odysseus từng trải, mưu trí dừng lại, không sao cầm nổi nước mắt. Tâm trí suy nghĩ, đắn đo không biết làm thế nào bây giờ: ôm

hôn thân phụ, kể chuyện trở về quê hương hay ướm hỏi, thử lòng. Suy nghĩ

đăm chiêu cuối cùng quyết định nên thử lão công bằng lời trêu chọc. Nghĩ

vậy Odysseus bước tới. Laertes vẫn cúi đào quanh gốc cây. Odysseus lại gần cất tiếng: “Kính chào lão công, lão công giữ gìn mọi thứ chỗ này chu đáo quá, tiện phu nghĩ về vườn tược không việc nào lão công không hay; không cây nào khắp khu vườn, cây vả, cây nho, cây lê, cây ô-liu, hàng rau không được săn sóc cẩn thận. Nhưng tiện phu lại thấy, xin bỏ qua đừng chấp nhất, lão công không trông nom bản thân chu đáo tí nào. Lụ khụ, gầy guộc lão công ăn mặc lôi thôi, xốc xếch, quần áo nhếch nhác, lem luốc.

Chắc hẳn lão công không phải nô bộc chủ nhân không thèm để ý vì lười lĩnh, biếng nhác! Dáng dấp, thân hình cho thấy lão công không phải nô lệ; lão công trông như người mang dòng máu hoàng tộc hay người cổ lai hi trong đời chẳng phải làm gì mà chỉ tắm rửa thỏa thuê, ăn uống ngon lành, lên giường chờ giấc êm ả. Nhưng thôi xin cho tiện phu hay sự thật. Lão công làm nông nô trông nom khu vườn cho ai? Và cũng cho tiện phu hay, đừng giấu giếm, tiện phu muốn biết chắc chắn có thực tiện phu đang ở

Ithaka không? Trên đường tới đây bất đồ gặp một người tiện phu hỏi người đó khẳng định đúng rồi. Nhưng xem ra người đó có vẻ không tận tình, chẳng thèm trả lời chi tiết tiện phu muốn biết, chẳng buồn để tai lắng nghe ý kiến tiện phu định thăm dò tin tức người bạn mới quen chẳng hay còn sống trên cõi đời hay đã chết vĩnh biệt thế gian.”

“Tiện phu sẽ kể lão công hay người bạn, xin bình tâm lắng nghe. Trước đây, khi còn ở trên quê hương thân yêu, tiện phu có tiếp người bạn như bao người khác đến từ nơi xa xôi, song trong số chưa thấy người nào thân tình, lôi cuốn như thế. Người bạn nói người bạn là người đảo Ithaka, thân phụ là Laertes công tử Arkeisios. Tiện phu mời vào nhà, tiếp đón ân cần, nhờ giàu có đãi đằng chu đáo, kể cả biếu phẩm vật xứng đáng lúc chia tay lên đường.

Tiện phu trao bảy ta-lăng vàng ròng, chiếc liễn bằng bạc khắc hình hoa, mười hai măng-tô, mười hai tấm voan, mười hai áo choàng, mười hai tu-ních lộng lẫy, ngoài ra lại thêm bốn nữ tỳ khéo tay về mỹ nghệ, nhan sắc mặn mà. Tiện phu để người bạn tự ý lựa chọn.”

“Thưa quý khách,” Laertes vừa thốt lời vừa ứa lệ, “vâng đúng rồi, quý khách đã tới vùng đất đang tìm; nhưng vùng đất đã rơi vào tay đám người hung hăng, xấc xược. Quà biếu quý khách trao người bạn trở thành vô ích, dù trao không tiếc tay! Ôi chao! Nếu quý khách gặp lại trên đất Ithaka, nếu còn sống, người bạn sẽ đền đáp bội hậu, không để ra đi tay không mà trao tặng vô số phẩm vật trước khi quý khách lên đường, bởi theo lẽ công bằng cho đi ắt phải nhận lại. Nhưng thôi, làm ơn cho hay đích xác quý khách tiếp đón người bạn bao lâu rồi? Với quý khách người bạn là kẻ bất hạnh, nhưng với lão hủ, xin cao xanh che chở, người bạn là đứa con bạc mệnh. Bây giờ

lão hủ sợ xa gia đình, xa xứ sở người bạn đã làm mồi cho cá trên biển cả, thú dữ trong rừng, chim muông ngoài đồng. Hiền mẫu và lão hủ, song thân sinh ra đời, không có may mắn liệm thi hài, nhỏ lệ than khóc, ngay cả hiền thê nhiều của hồi môn Penelope tiết liệt cũng không có dịp vuốt mắt, thương khóc lúc lâm chung, nghi thức cần có với người quá cố. Nhưng thôi, lão hủ tò mò muốn biết, xin cho hay quý khách là ai, từ đâu tới? Thành phố

nào, song thân ra sao? Thuyền vững chắc, tay chèo tài giỏi chở tới đây đậu chỗ nào? Hay quý khách quá giang thuyền người? Quý khách lên bờ, họ

dong buồm ra khơi?”

“Thưa, tiện phu sẽ nói mọi điều lão công muốn biết,” Odysseus ý nhị tiếp lời. “Tiện phu tới từ Alybas; tiện phu sống trong cung điện nguy nga, thân phụ là quân vương Apheidas, quý tử hoàng thân Polypemon; tiện phu tên là Eperitos. Ra đi từ Sikania, thần linh đưa đẩy, dù chẳng muốn, tiện phu lạc hướng trôi dạt tới đây. Thuyền đậu không xa, song xa đồng quê, xa thành phố. Còn Odysseus, người xấu số bạc mệnh, tính ra đã năm năm kể từ lúc anh ấy lên đường từ biệt xứ sở tiện phu. Dẫu thế lúc anh ấy ra đi, điềm triệu đều tốt lành, chim xuất hiện bên phải, tiện phu an tâm ngỏ lời tạm biệt, anh ấy yên chí bắt đầu hành trình. Hai bên hy vọng sẽ gặp lại, kẻ là khách, người là chủ trao nhau phẩm vật quý giá!”

Vừa nghe nói thế Laertes sa sầm nét mặt, đau khổ tột cùng. Rên rỉ não nuột, lão công đưa hai tay bốc bụi đất đen ngòm vã lên mái đầu bạc phơ, nức nở,

nghẹn ngào. Xúc động khôn xiết, cảm thấy lỗ mũi cay cay vì nước mắt, nhìn bố đẻ thương yêu, Odysseus nhào tới, vung tay ôm cổ, hôn lấy hôn để, thốt lời: “Bố, con đây, người bố hỏi đã trở về quê hương sau hai mươi năm xa cách! Thôi đừng khóc, đừng than, đừng thổn thức nữa. Con nói bố hay, và cần làm gấp không chậm trễ. Con đã tiêu diệt đám cầu hôn trong nhà mình, trả thù xúc phạm đau đớn, tội ác ghê tởm chúng gây nên.”

Nhưng Laertes cất tiếng: “Nếu quả thực là Odysseus, con lão hủ trở về, xin vui lòng cho hay chứng cớ cụ thể lão hủ mới tin.”

“Thưa trước hết,” Odysseus nhanh trí đáp lời, “nhìn vết sẹo con bị heo rừng răng trắng nhởn cắn khi qua Parnassos. Bố mẹ bảo con đến ông ngoại Autolykos lấy quà khi tới thăm ngô bối ông ngoại hứa cho con. Tiếp đến con có thể kể bố hay số cây bố nói cho con hôm ở trong vườn. Lúc đó con còn nhỏ, theo bố lẩn quẩn giữa hàng cây ăn trái, hỏi hết cây này đến cây kia. Lúc hai bố con dò bước qua hàng cây bố nói cho con hay lần lượt từng tên. Bố cho con mười ba cây lê, mười cây táo, bốn mươi cây vả, cùng lúc lại chỉ năm mươi hàng nho bố hứa cho con. Mỗi hàng ra quả theo thời, bởi thế chùm chín theo đợt như các mùa Chúa tể trên cao bồi sinh lực làm sống lại trên nhánh, trên cành.”

Nghe thấy thế đang đứng đầu gối run bần bật, tim đập rộn ràng vì lão công nhận ra chứng cớ xác thực Odysseus trưng nêu. Lão công vung tay ôm cổ

con trai yêu quý, Odysseus từng trải gian khổ ôm chặt thân phụ vào lồng ngực. Lấy hơi tỉnh lại lão công nói liên hồi: “Ô Cha Chúa tể, như vậy là thần linh vẫn ngự trị núi Olympos hùng vĩ, bởi thế đám cầu hôn đền mạng vì hung hăng, xấc xược! Nhưng bây giờ trong lòng rất lo sợ, bố linh cảm dân Ithaka sẽ kéo tới bao vây tấn công ngô bối, và tin thế nào cũng lọt tới tai đám Kephallenian.”

“Đừng sợ,” Odysseus mưu trí đáp, “và cũng đừng lo chuyện đó, bố ơi!

Thay vì thế theo con qua vườn cây ăn trái về nhà nông trại. Con đã bảo

Telemachos đi trước cùng nô bộc chăn heo và nô bộc chăn bò mau mau sửa soạn bữa ăn.”

Dứt lời bố con đi về nhà nông trại xây cất vững chắc, ngoạn mục. Đến nơi bố con thấy Telemachos và hai mục phu đang lóc thịt, pha vang óng ánh.

Lão công vui vẻ bước vào. Nữ tỳ cao niên người Sicile dẫn đi tắm, thoa dầu, mặc cho áo choàng. Athena đến bên cạnh truyền sinh lực, chân tay nảy nở, thân hình cao lớn, mạnh khỏe hơn trước. Lão công rời bồn tắm bước ra, con trai ngỡ ngàng, vì trông đường bệ, oai nghiêm khác thường. Odysseus thốt kêu, lời như có cánh bay xa: “Ô, bố, con chắc thần linh bất tử đã biến bố thành trẻ hơn, cao hơn bao giờ!”

Nghe nói thế Laertes đưa mắt nhìn, trầm tĩnh nói: “Ô Cha Chúa tể, ô Athena, ô Apollo, ước chi ta là người ngày trước, khi là quân vương cai quản người Kephallenian, tiến chiếm Nerikos, thành quách kiên cố trên mũi đất đâm ra biển! Và ước gì bữa qua đứng bên con trong cung điện, vũ khí trên vai, chống trả đám cầu hôn, ta bẻ gãy nhiều cặp gối trong đại sảnh, lòng riêng con vui mừng khôn tả!”

Trong khi bố con trò chuyện, nô bộc chuẩn bị xong xuôi bữa ăn. Mọi người lần lượt vào chỗ, ngồi gần nhau trên ghế bành hay ghế dài. Mọi người vừa bắt đầu ăn uống nô bộc cao niên Dolios bước vào, bầy con mệt lử theo sau, tất cả mải mê làm việc ngoài đồng mẹ ra gọi mới về, bà già người Sicile cặm cụi chăm lo bầy con, cùng lúc nhiệt tình săn sóc lão công năm tháng đè nặng vai gầy. Nom thấy Odysseus và nhận ra tất cả sững sờ, đứng như trời trồng, ngạc nhiên. Nhưng vừa ngỏ lời dịu dàng chào đón, Odysseus vừa vui vẻ phân bua: “Lão bộc, ngồi xuống dùng bữa. Tất cả ngừng ngỡ ngàng!

Chờ khá lâu, bụng đói thèm ăn, ngô bối định đưa tay với bánh mì, song ráng đợi các người!”

Nghe nói thế Dolios liền sấn tới dang tay nắm cổ tay Odysseus hôn lấy hôn để, cất giọng nói lời như có cánh bay xa: “Ôi chao, quý nhân! Bấy lâu ước ao gặp mặt, nô bộc cứ nghĩ chẳng còn hy vọng, nào ngờ thần linh dẫn lối

chỉ đường trở về!... Trân trọng chào mừng, hân hoan nghênh đón, cầu mong thần linh ban hồng ân bội hậu cho quý nhân! Nhưng xin cho nô bộc hay vì lòng dạ bồn chồn muốn rõ. Penelope kín đáo, tiết hạnh đã biết quý nhân vê chưa, nếu không ngô bối cấp báo?”

“Nương nương biết rồi, lão bộc,” Odysseus mưu trí đáp. “Lão bộc chẳng cần thắc mắc!” Dolios quay lại ghế bóng lộn. Bây giờ đến lượt bầy con bu quanh Odysseus, ngỏ lời mong ước nắm chặt bàn tay. Sau đó tất cả ngồi xuống ghế gần thân phụ. Mọi người dùng bữa trong nhà nông trại. Trong khi đó Tin Đồn, sứ giả lừng danh, lan nhanh khắp thành phố, kể chuyện số

phận đám cầu hôn cùng kết thúc thê thảm. Vừa hay thân nhân khắp nơi bảo nhau kéo tới trước cung điện Odysseus, rên la, khóc lóc. Mỗi nhóm mang xác chết khỏi ngôi nhà hối hả đem đi mai táng; xác chết từ thành phố khác đưa lên thuyền nhờ ngư phủ chở về cho gia đình. Buồn rười rượi họ bảo nhau kéo tới quảng trường. Họ tụ tập mau lẹ, quảng trường đông nghịt, Eupeithes đứng lên kêu gọi, lòng buồn vô cùng, vì quý tử Antinoos nhận mũi tên đầu tiên gục chết dưới tay Odysseus. Đương sự vừa bắt đầu vừa thương khóc con trai: “Quý hữu, tác oai tác quái tên này dự tính chống lại ngô bối quyết liệt! Dong buồm ra đi nó mang theo biết bao thanh niên tuấn tú trên thuyền rỗng không. Mất thuyền nó mất cả đồng đội! Trở về nó lại giết thanh niên xuất sắc hải đảo Kephallenia. Vậy mau lên! Ngay bây giờ!

Đừng để nó trốn sang Pylos hoặc Elis thiêng liêng, nơi quân vương người Epeian trị vì. Ngô bối phải ra tay kẻo nhục nhã suốt đời. Ngô bối sẽ hổ thẹn ngay cả với thế hệ chưa chào đời nếu không trả thù kẻ giết con em mình.

Phần riêng bản nhân không muốn sống, mà muốn chết cho rồi, đi theo người quá cố. Hùng dũng tiến bước, ngô bối phải tóm cổ không để chúng vượt biển thoát thân!”

Lời nói quyện nước mắt khiến dân Achaian xúc động thương hại. Nhưng đúng lúc ấy lệnh sứ và thi sĩ ca công thiên phú bất đồ xuất hiện. Vừa thức dậy rời ngay cung điện hai người đến hội trường. Mọi người nom thấy đều ngạc nhiên. Dẫu thế Medon dáng vẻ ung dung trầm tĩnh lên tiếng: “Dân đảo

Ithaka, xin để tai lắng nghe. Thực hiện kế hoạch Odysseus không làm trái ý định thần linh bất tử. Bỉ nhân nhìn tận mắt thần linh bất tử trông hệt Mentor đứng cạnh đương sự. Và thần linh bất tử lúc đứng trước đương sự hối thúc quyết liệt, lúc chạy như bay qua đại sảnh gieo kinh hoàng cho đám cầu hôn gục chết chồng chất lên nhau.”

Nghe nói thế tất cả xanh mặt khiếp đảm. Thấy vậy Halitherses, chiến binh cao niên, công tử Mastor cất lời. Người duy nhất trong đám đông biết tương lai, hiểu quá khứ, lão nhân đứng dậy ôn tồn phát biểu: “Hỡi dân đảo Ithaka!

Xin lắng nghe lão hủ có đôi lời muốn nói. Quý hữu biết chăng tai họa hiện tại bắt nguồn từ thái độ trì độn, tác phong thờ ơ. Quý hữu không nghe lão hủ, quý hữu không nghe Mentor, khi ngô bối hối thúc ngăn cản con cái chấm dứt việc làm rồ dại. Chúng phạm tội vì làm điều sai trái ghê tởm, rắp tâm coi thường đạo đức, phá hại tài sản, hạ nhục hiền thê người nổi tiếng lừng danh chúng nghĩ không bao giờ trở về! Bởi thế dù gì bây giờ hãy nghe lão hủ. Đừng dại dột giở trò kéo nhau tấn công. Làm vậy quý hữu mang họa vào thân!”

Lão nhân dứt lời. Có người đứng im tại chỗ, song nhiều người nhảy chồm chồm, vừa lớn tiếng hô hào quyết chiến, vừa bác bỏ ý kiến khuyên can lão nhân đưa ra. Nhắm mắt nghe theo Eupeithes, họ hối hả chạy đi lấy vũ khí, trang bị đồ đồng bóng loáng, tập trung đông đảo trước cửa ô thành phố.

Eupeithes hùng hổ, hung hãn dẫn đầu. Đương sự ra đi trả thù cái chết của con trai, song không trở về, mà bỏ xác ở đó. Đúng lúc ấy Athena lên tiếng nói với Chúa tể công tử Kronos: “Cha Chúa tể, quý tử Kronos, quân vương quyền uy tối thượng! Xin trả lời và cho thần nhi hay Cha nghĩ gì trong bụng? Cha muốn kéo dài xung đột thảm khốc và hỗn chiến kinh hoàng nữa không? Hay Cha muốn tái lập hòa bình giữa hai phe thù địch?”

Chúa tể thu thập mây trời đáp: “Thần nhi, tại sao hỏi chuyện này và đặt vấn đề như vậy? Thế thần nhi đã chẳng quyết định Odysseus trở về, trả thù bản thân, chống lại đám cầu hôn hay sao? Cứ làm như thần nhi dự định, song

đây là ý kiến của ta. Vì Odysseus đã trừng trị đám cầu hôn, vậy chuẩn bị

hiệp ước hòa bình, long trọng tuyên thệ, đương sự lên ngôi vương chủ, ngô bối tìm cách tẩy xóa khỏi ký ức hình ảnh tàn sát con em. Đôi bên sẽ là thân hữu như trước, hòa bình và cuộc sống ấm no ngự trị khắp nơi!” Nghe lời Chúa tể khuyến khích, thâm tâm bội phần háo hức, rời đỉnh núi Olympos, Athena bay vút xuống trần gian...

Trong nhà nông trại, sau khi dùng bữa thỏa thuê, Odysseus gian truân, mưu trí lên tiếng: “Có người nào trong các ngươi ra ngoài xem chúng đã tới gần ngô bối hay chưa!” Lời vừa dứt, một trong mấy con Dolios nhỏm dậy bước qua ngưỡng cửa. Đứng đó nhìn thấy đối phương tới mỗi lúc một gần, thanh niên lớn tiếng gọi với Odysseus lời như có cánh bay xa: “Chúng kéo đến kia kìa! Đó! Vũ trang! Mau lên!” Nghe thấy thế tất cả đứng phắt dậy cầm vũ khí. Odysseus cùng ba người xung quanh; Dolios với sáu con; Laertes và Dolios, dù tóc trắng như tuyết, cũng vũ trang chiến đấu do sống còn đòi hỏi.

Choàng giáp y lát đồng óng ánh tất cả mở cổng đi ra. Odysseus dẫn đầu.

Nhưng Athena, ái nữ Chúa tể lại gần, hình dáng, giọng nói giống hệt Mentor. Nom thấy nữ thần, Odysseus vui khôn tả. Quay sang con trai Odysseus kiên nhẫn chịu đựng dặn dò: “Telemachos, nhớ điều này, lúc lao vào cuộc chiến, nơi thanh niên biểu lộ can trường, con không được làm ô danh tổ tiên, bởi từ xưa tới giờ, về sức lực và dũng cảm, gia đình nổi tiếng lừng danh khắp nơi.”

Telemachos dáng vẻ thận trọng đáp lại: “Thưa, nếu muốn vậy, bố sẽ thấy trái tim trong con không làm ô danh dòng họ như bố nói.”

Chợt nghe mừng rỡ Laertes la to: “Ô thần linh yêu quý! Ngày tươi đẹp lão hủ sung sướng làm sao! Con, cháu thi đua dũng cảm!”

Athena mắt xanh lam lục bước tới chen lời: “Công tử Arkeisios, thân hữu quý mến vô cùng! Hãy cầu xin trinh thần mắt xanh lam lục và Chúa tể vạn năng, rồi nâng trường thương lao thẳng.” Vừa nói Athena vừa truyền phả

sinh lực, lão nhân tức thì nâng trường thương, cầu xin ái nữ Chúa tể siêu

phàm, đoạn phóng mạnh. Thương trúng vành mũ bọc đồng, mũ không ngăn nổi, mũi nhọn xuyên qua, Eupeithes ngã văng xuống đất, giáp y kêu lẻng xẻng. Đúng lúc đó Odysseus và con trai hùng dũng chồm tới vung kiếm, múa thương hai mũi ào ạt tấn công hàng đầu. Cha con sẽ tiêu diệt tất cả và không để địch thủ trở về toàn mạng nếu Athena ái nữ Chúa tể mang khiên thần không quát to ngăn chặn: “Dân Ithaka, chấm dứt giao chiến, tách xa tức thì, không để máu đổ.”

Nghe tiếng hét tất cả biến đổi sắc mặt. Kinh hãi tất cả buông vũ khí xuống đất. Nghe giọng nói trong lòng nảy sinh ước ao muốn sống tất cả xây lưng quay về thành phố. Trái lại, Odysseus kiên trì chịu đựng lớn tiếng hô rùng rợn, tập trung toàn lực như chim ưng nhào tới tấn công quân thù. Nhưng đúng lúc đó Chúa tể dội sấm sáng lòe trước mặt ái nữ mắt xanh lam lục.

Quay lại, ái nữ Chúa tể siêu phàm, Athena lớn tiếng ra lệnh: “Công tử

Laertes, dòng dõi Chúa tể, Odysseus trăm phương nghìn kế! Ngừng tay!

Chấm dứt cuộc chiến bất phân thắng bại, kẻo công tử Kronos, Chúa tể thần sấm bất bình!”

Nghe tiếng nữ thần, Odysseus tuân lệnh, lòng vui khôn xiết. Phần mình vẫn cải trang, vẫn sử dụng hình thù, giọng nói Mentor, yêu cầu thề nguyện cam kết từ rày về sau, Pallas Athena ái nữ Chúa tể mang khiên thần thiết lập hòa bình giữa đôi bên.

Chú thích danh xưng

Để tiện theo dõi dữ kiện kể trong trường ca phần này không nhằm lập danh sách đầy đủ, song nhắc tới danh xưng (thần danh, nhân danh, địa danh, sự

danh) ít nhất một lần. Số thứ nhất chỉ khúc, số thứ hai chỉ câu thơ. Tên đều viết theo lối Hy-lạp, không theo lối La-mã chuyển dạng thành lối Pháp hay lối Anh. Tên đọc như tiếng Việt, trừ ba âm cuối: -es [iz], -eus [ius], -os [os].

Achaian

: (Argive, Danaan) Chữ dùng chỉ tổng quát người Hy-lạp từ nhiều vùng khác nhau trên đất Hy-lạp, gồm cả người đảo Ithaka. Theo từ nguyên, Achaian là dân Achaia (bắc Peloponnesos), Argive là dân Argos (đông bắc Peloponnesos) và Danaan là con cháu Danaos, quân vương huyền thoại sáng lập Argos, 1.90; 2.7; v.v...

Acheron:

Đau Buồn, dòng sông xứ người quá cố, 10.513.

Achilleus:

Con Thetis và Peleus, chỉ huy đoàn quân Myrmidon (trong cuộc chiến thành Troa, bị Paris hạ sát), tên gọi dân vùng Phthia, một phần Thessaly. Trong thời gian lưu lại cung đình Lykomedes trên đảo Skyros bí mật lấy Deidamia, con gái quân vương, sinh Neoptolemos (Tây Âu quen gọi là Pyrrhus), nhân vật chính trong Iliad, hồn ma nói chuyện với Odysseus, 11.467; v.v...

Adreste:

Tỳ nữ của Helen, 4.122.

Agamemnon:

Con Atreus và Aerope, anh Menelaos, quân vương Argos và Mycenea, lấy Klytaimestra, sinh ba gái và một trai, Orestes; nguyên soái chỉ

huy đoàn quân viễn chinh tấn công thành Troa trở về bị Aigisthos mời dự

tiệc rồi hạ sát, 1.30; 3.143; v.v...

Agelaos:

Con Damastor, kẻ cầu hôn, 20.321; v.v...; Odysseus hạ sát, 22.293.

Aiaia:

Hải đảo huyền thoại nơi yêu phụ Circe cư ngụ, 10.135.

Aiakos:

Bố Peleus, ông Achilleus, 11.471, 538.

Aias:

(1) Con Telamon và Perioboea, còn gọi là Aias to con, quân vương đảo Salamis ngoài khơi Athens, cãi nhau với Odysseus, vì không được giáp y của Achilleus, hóa điên dùng kiếm cắt cổ cừu tưởng là cắt cổ quân Hy-lạp để rửa hận, nhận ra lầm lỗi, xấu hổ lấy kiếm đâm bụng tự sát, 11.469, v.v...; (2) con Oileus và Eriopes, còn gọi là Aias nhỏ thó, quân vương người Lokrian nổi tiếng báng bổ, sau khi cướp phá thành Troa bắt Kassandra con vua Priam đem vào đền thờ Athena cưỡng hiếp. Phẫn nộ nữ thần nổi bão đánh tan đoàn thuyền đang trên đường trở về quê hương, thoát chết dạt vào mỏm đá, ở đó vẫn báng bổ thần linh, hải thần Poseidon bèn đánh chìm mỏm đá, sóng cuốn xác mang đi mất tích, 4.499-510.

Ai-cập:

Tên nước, 3.300; 4.351, v.v...

Aietes:

Quân vương Colchis, bố Medea, anh yêu phụ Circe, 10.137; 12.70.

Aigai:

Thành phố đất Achaia, hải thần Poseidon thương yêu, 5.381.

Aigisthos:

Con Thyestes và Pelopia, em họ Agamemnon, người tình của Klytaimestra, ám sát Agamemnon lên làm vua Mycenae, Orestes giết chết, 1.29; 3.194, v.v...

Aigyptios:

Trưởng thượng Ithaka, bố Eurynomos, 2.15.

Aigyptos:

Sông ở Ai-cập, sông Nil, 14.257.

Aiolia:

Đảo của quân vương Aiolos, 10.1.

Aiolos:

(1) Quân vương thế nhân làm chủ nhiều gió, 10.1; (2) bố Kretheus, 11.237.

Aison:

Con Tyro và Kretheus, 11.259.

Aithiopian:

Người Ethiopi, người da xạm nắng, người Da Đen, người Phi Châu, dân vùng xa xôi Poseidon tới thăm, 1.22; 5.282, v.v...

Aithon:

Tên Odysseus giả dạng ăn mày tự nhận khi nói chuyện với Penelope, 19.183.

Aitolia:

Vùng đất mạn trung Hy-lạp, 14.379.

Akastos:

Quân vương mạn Tây Hy-lạp, 14.336.

Akroneos:

Người Phaiakian, 8.111.

Aktoris:

Tỳ nữ của Penelope, 23.228.

Alektor:

Người thủ phủ Sparta, con gái lấy Megapenthes, 4.10.

Alkandre:

Phụ nữ Ai-cập sống ở Thebes, vợ Polybos (2), 4.126.

Alkimos:

Bố Mentor, 22.234.

Alkinoos:

Cháu Poseidon, quân vương người Phaiakian, chồng Arete, bố

Nausikaa, 6.12; 7.185, v.v...

Alkippe:

Tỳ nữ của Helen, 4.124.

Alkmaion:

Con Amphiaraos, 15.248.

Alkmene:

Vợ Amphitryon, mẹ Herakles (do Chúa tể), 2.120; 11.266.

Aloeus:

Chồng Iphimedeia, xem như cha chính thức của Otos và Ephialtes, 11. 305.

Alpheios:

Dòng sông mạn Tây Peloponnesos, 3.489.

Alybas:

Thành phố không biết ở đâu Odysseus khoe đã tới, 24.304.

Amnisos:

Một nơi trên đảo Krete, 19.188.

Amphialos:

Người Phaiakian, đoạt giải thi nhảy, 8.114; 128.

Amphiaraos:

Con Oikles, ông nội Theoklymenos, một trong bảy dũng sĩ tấn công thành Thebes, 15.244-247.

Amphilochos:

Con Amphiaraos, 15.248.

Amphimedon:

Cầu hôn, 22.242; Telemachos hạ sát, 22.284; hồn ma kể cho hồn ma Agamemnon hay cuộc thảm sát đám cầu hôn, 24.103.

Amphinomos:

Cầu hôn,16.351; con Nisos, từ Doulichion, sáng giá hơn hết, Penelope có cảm tình, 16.394; ngỏ ý thân thiện với Odysseus, bị Odysseus cảnh cáo, 18.119-150; Telemachos hạ sát, 22.89-94.

Amphion:

(1) Con Antiope làm nghề xây cất với em Zethos ở The- bes, 11.262; (2) quân vương người Mynian trị vì thành Orchomenos, 11.283.

Amphithea:

Vợ Autolykos, bà ngoại Odysseus, 19.416.

Amphitrite:

Hoàng hậu biển cả, 3.91, v.v...

Amphitryon:

Quân vương Tiryns, chồng Alkmene, xem như cha chính thức của Herakles, 11.266.

Amythaon:

Con Kretheus và Tyro, 11.259.

Anabasineos:

Người Phaiakian, 8.113.

Anchialos:

(1) Bố Mentes, 1.180; (2) Người Phaiakian, 8.112.

Andraimon:

Bố Thoas, 14.499.

Antikleia:

Con gái Autolykos, vợ Laertes, mẹ Odysseus, 11.85.

Antiklos:

Chiến binh Achaian trong bụng ngựa gỗ, 4.286.

Antilochos:

Con Nestor, Mennon giết ở thành Troa, 3.112; 4.187; v.v...

Antinoos:

Con Eupeithes, một trong hai cầu hôn hy vọng thành công, 1.383; 2.84; v.v..., cầm ghế ném Odysseus, 17.462; bị Odysseus bắn chết trước tiên, 22.8.

Antiope:

Con gái Asopos, mẹ Amphion và Zethos, 11.260.

Antiphates:

(1) Quân vương người Laistrigon, 10.107; (2) bố Oikles, 15.242.

Antiphos:

(1) Đồng hành của Odysseus, bị Cyclop giết, 2.17; (2) bô lão Ithaka, 17.68.

Apeire:

Nơi ở của Eurymedousa, 7.8.

Apheidas:

Tên người Odysseus nhận là bố khi nói chuyện với Laertes, 24.305.

Aphrodite:

Con gái Chúa tể, nữ thần tình yêu và sắc đẹp, 4.14, v.v... trong Odyssêy (không phải trong Iliad) là vợ Hephaistos, 8.267, v.v... luôn luôn có ba Mỹ Thần (Charites) tháp tùng, tranh vẽ vẻ mặt lúc nào cũng tươi cười, tay trong tay thân thiết.

Apollo:

Hay Phoibos Apollo, con Chúa tể và Leto, 3.279, v.v... Không giữ

vai trò quan trọng trong Odyssêy, nhưng ngày đám cầu hôn bị giết là ngày lễ Apollo, 20.278. Cũng như mũi tên Artemis, mũi tên Apollo bắn đi giết chết tức thì, không gây đau đớn, 3.280, v.v...

Ares:

Con Chúa tể, thần linh chiến tranh, người yêu của Aphrodite, 8.267, v.v...

Arete:

Vợ Alkinoos, hoàng hậu người Phaiakian, 7.54, v.v...

Arethousa:

Suối nước ở Ithaka, 13.408.

Aretias:

Bố Nisos, ông Amphinomos, 16.395; 18.414.

Aretos:

Con Nestor, 3.414.

Argeiphontes:

‘Người hạ sát Khổng Lồ Argus’, phẩm từ chỉ Hermes, 1.38; 5.43, v.v...

Argive:

Người Hy-lạp đi tấn công thành Troa, 1.61, v.v...; người sống ở

Mykene hoặc Sparta, 3.309, v.v...

Argo:

Thuyền chở đoàn Argonaut, dũng sĩ Hy-lạp đi tìm bộ lông cừu kỳ lạ, 12.69.

Argos:

Chó già của Odysseus, 17.292.

Argos:

Thành phố hay quận lỵ đông bắc Peloponnesos, hoặc ‘Hy-lạp’, 1.344; 3.251, v.v...

Ariadne:

Con gái Minos, bị Artemis giết chết. Hồn ma Odysseus nhìn thấy dưới quê hương người quá cố, 11.321.

Arkeisios:

Bố Laertes, 16.118; 24.270, v.v...

Arnaios:

Tên thực của Iros, 18.5.

Artakie:

Suối nước ở Lamos, 10.108.

Artemis:

Con gái Chúa tể và Leto, em sinh đôi Apollo ra đời ở Delos, trinh thần săn bắn, 6.102, v.v... Cũng như mũi tên Apollo, mũi tên Artemis giết chết êm nhẹ, tức thì, không gây đau đớn, 15.410, v.v...

Asopos:

Dòng sông và dòng sông thần linh ở Boiotia, bố Antiope, 11.260.

Arybas:

Phú ông ở Sidon, bố vú nuôi Eumaios, 15.426.

Asphalion:

Gia nhân của Menelaos, 4.216.

Asteris:

Đảo nhỏ ngoài khơi Ithaka, 4.846.

Athena:

Hay Pallas Athena, con gái Chúa tể, bao che, bảo vệ người Achaian. Nữ thần bảo trợ sáng tạo của thế nhân thể hiện trong mỹ nghệ, quay chỉ, dệt sợi hay khả năng thích nghi, giao tế của con người tiêu biểu qua Odysseus, nữ thần yêu thương hơn hết trong hằng hà sa số người Hy-lạp, 1.44, v.v...

Athens:

Thành phố nổi tiếng mạn trung đông Hy-lạp, 3.278.

Atlas:

Khổng Lồ, bố Calypso, 1.52.

Atreus:

Bố Agamemnon và Menelaos, 1.35, v.v...

Atrytone:

Phẩm từ chỉ Athena, 4.762.

Autolykos:

Bố Antikleia, ông ngoại Odysseus, 11.85; 19.394, v.v...

Autonoe:

Tỳ nữ của Penelope, 18.182.

Boethoos:

Bố Eteoneus, 4.31.

Calypso:

Nữ thần sông nước, con Atlas, sống trên đảo Ogygia, 1.14; 52; kết thân, chung sống với Odysseus, 5.14-268, v.v...

Centaur:

Quái vật, nửa người nửa ngựa sống gần núi Pelion, 21.303. Quân vương Peirithoos tổ chức đám cưới công chúa Hippodameia, quái vật đột nhập bắt công chúa mang đi, nhưng bị người Lapith đánh đuổi phải bỏ xứ

chạy tan tác khắp nơi.

Chalkis:

Một nơi trên bờ biển tây Hy-lạp, đối diện Ithaka, 15.295.

Charis, Charites:

Mỹ Thần, nữ thần xinh đẹp, duyên dáng ‘đem hoa cho đời’ sống trên núi Olympos với chín chị em Thi Thần ham thích, yêu chuộng nghệ thuật và văn chương, 6.18; 8.364; 18.194.

Charybdis:

Quái vật ngoài khơi dưới dạng xoáy nước khổng lồ, 12.104, v.v...

Chios:

Đảo lớn ngoài khơi Tiểu Á, 3.170.

Chloris:

Vợ Neleus, mẹ Nestor, hồn ma Odysseus gặp dưới âm phủ. 11.281.

Chromios:

Con Neleus và Chloris, em Nestor, 11.286.

Circe:

nữ thần, yêu phụ ở Aiaia, 8.448; 9.31; khúc 10, v.v...

Cực lạc tĩnh thổ:

(Elýsion) Tiên cảnh, thiên đường, 4.563.

Cyclop:

sắc dân khổng lồ độc nhãn, man rợ Odysseus và đồng hành gặp, 9.106, v.v... Nếu chỉ một, Cyclop là Polyphemos, 1.69; 2.19, v.v... Người xưa phân biệt ba loại Cyclop: Cyclop ‘ouran’, con Trời và Đất; Cyclop xây cất và Cyclop đảo Sicile, đồng bọn của Polyphemos.

Cyprus:

Đảo lớn cực đông Địa trung hải, 4.83, v.v...

Damastor:

Bố Agelaos, 20.321.

Danaan:

Người Hy-lạp đi tấn công thành Troa, 1.350, v.v...

Deiphobos:

Con vua Priam, chồng Helen lúc thành Troa thất thủ, 4.276; 8.518.

Delos:

Đảo trong biển Aegean, thiêng liêng đối với Apollo, 6.162.

Demeter:

Em gái Chúa tể, người yêu củaIasion, 5.125.

Demodokos:

Thi sĩ ca công khiếm thị người Phaiakian, 8.44, v.v...

Demoptolemos:

Cầu hôn Odysseus hạ sát, 22.242; 266.

Deukalion:

Quân vương đảo Krete, bố Idomeneus, 19.180.

Dia:

Đảo trong biển Aegean, 11.325.

Diokles:

Con Ortilochos, quân vương Pherai, 3.448; 15.186.

Diomedes:

Con Tydeus, chiến binh xuất sắc trong Iliad, 3.180.

Dionysos:

Con Chúa tể và Semele, tửu thần, 24.75; chỉ trích Ariadne, 11.325.

Dmetor:

(1) Con Iasos, (2) quân vương Cyprus, 17.443.

Dodona:

Địa điểm tây bắc Hy-lạp nơi Chúa tể ban sấm, 14.327; 19.296.

Dolios:

Lão nô Penelope đặc biệt quý mến, 4.735; trông nom nông trại của Laertes, 24.222; bố Melanthios, 17.212; và Melantho, 18.322.

Dorian:

‘thực dân’ Odysseus kể định cư ở Krete, 19.177.

Doulichion:

Đảo lớn rộng, song không xác định, thuộc lãnh địa Odysseus, 1.246; v.v... (Trong Iliad, thuộc lãnh địa Meges, 2.625).

Dymas:

Người Phaiakian, bố bạn thân của Nausikaa, 6.22.

Echeneos:

Trưởng thượng người Phaiakian, 7.155; 11.342.

Echephron:

Con Nestor, 3.413.

Echetos:

Quân vương tàn ác mạn tây Hy-lạp, 18.85; 21.308.

Eidothea:

Nữ thần biển cả, con Proteus, 4.365.

Eileithyia:

Nữ thần sinh nở, 19.188.

Elatos:

Cầu hôn, Eumaios hạ sát, 22.267.

Elatreus:

Ngưới Phaiakian, 8.111.

Elis:

Thành phố, vùng đất mạn tây Peloponnesos, đối diện Ithaka, 4.635, v.v...

Elpenor:

Đồng hành của Odysseus chết vì ngã từ trên mái nhà xuống đất, 10.552; Odysseus nói chuyện với hồn ma, 11.51.

Enipeus:

Dòng sông thuộc Thessaly, Tyro đem lòng yêu 11.238.

Epeian:

Dân Elis, 13.275, v.v...

Epeios:

Người làm Ngựa Gỗ, 8.493; 12.524.

Eperitos:

Tên Odysseus sử dụng khi nói chuyện với Laertes, 24.306.

Ephialtes:

Khổng Lồ, con Poseidon và Iphimedeia, anh Otos, Apollo bắn chết, 11.308.

Ephyre:

Địa danh không biết ở chỗ nào, dường như mạn tây Hy-lạp, 1.259; 2.328.

Epikaste:

Thường gọi là Iokaste, vợ và mẹ Oedipus, 11.271.

Erebos:

Âm phủ, âm ti, cõi âm, xứ người chết, 10.528.

Erechtheus:

Quân vương đầu tiên trị vì Athens do Athena nuôi dạy, 7.81.

Erembi:

Dân vô danh Menelaos tới thăm trong khi lang thang, 4.84.

Eretmeus:

Người Phaiakian, 8.112.

Eriphyle:

Vợ Amphiaraos, gây nên cái chết của chồng, 11.326.

Erymanthos:

Ngọn núi ở tây bắc Peloponnesos, 6.104.

Erinyes:

Pháp Thần, nữ thần địa ngục, ‘bước đi trong bóng tối’, vẻ mặt dữ

dằn, mặc đồ đen đẫm máu, trừng trị kẻ phạm tội dưới âm phủ, đôi khi trên trần gian, khe khắt song công bằng, gồm ba chị em Tisiphone, Megaira, Alecto, 2.135; 11.280; 15.234; 20.78.

Eteoneus:

Gia nhân của Menelaos, 4.22.

Eteokretan

: Dân đảo Krete, tưởng là dân Krete chính cống, 19.176.

Euanthes:

Bố Maron, 9.197.

Euboia:

Đảo lớn phía đông trung Hy-lạp, 3.175; 7.321.

Euenor:

Bố Leokritos, 2.242, v.v...

Eumaios:

Nô bộc chăn heo của Odysseus, 14.55, v.v...

Eumelos:

Quân vương Pherai chồng Iphthime, em rể Penelope, 4.798.

Eupeithes:

Bố Antinoos, 1.383, v.v...; Laertes giết chết trong đụng độ cuối cùng, 24.523.

Euryades:

Cầu hôn, Telemachos hạ sát, 22.267.

Euryalos:

Thanh niên Phaiakian thô bạo đối với Odysseus, 8.158, v.v...

Eurybates:

Lệnh sứ của Odysseus, 19.247.

Eurydamas:

Cầu hôn, 18.297; Odysseus hạsát, 22.283.

Eurydike:

Con gái Klymenos, vợ Nestor, 3.451.

Eurykleia:

Vú già nuôi Odysseus và Telemachos, 1.428, v.v...

Eurylochos:

Chỉ huy phó đoàn thuyền, 10.205, v.v...; thân nhân Odysseus, đôi khi hục hặc với Odysseus, 10.441.

Eurymachos:

Con Polybos (1). Một trong hai cầu hôn sáng giá, 1.399; 2.177, v.v... tấn công Odysseus, 18.394; bị Odysseus hạ sát, 22.79.

Eurymedon:

Quân vương sắc tộc Khổng Lồ, bố Periboia, 7.58.

Eurymedousa:

Nhũ mẫu nuôi nấng Nausikaa, 7.8.

Eurymos:

Bố Telemos, thầy đoán của đám Cyclop, 9.509.

Eurynome:

Quản gia và nhũ mẫu của Penelope, 17.495, v.v...

Eurynomos:

Cầu hôn, con Aigyptios, 2.21; 22.242.

Eurypylos:

Thủ lĩnh người Keteian, Neoptolemos giết chết ở thành Troa, 11.520.

Eurytion

: Dã nhân say rượu (Centaur), 21.295.

Eurytos:

Bố Iphitos, xạ thủ, quân vương Oichalia, bị Apollo bắn chết, 8.224, v.v...

Gaia:

Mẹ Tityos, 7.324.

Geraistos:

Mũi đất cực nam đảo Euboia, 3.178.

Gerénios:

Phẩm từ chỉ Nestor, 3.68, v.v...

Gorgon:

Có nhiều Gorgon, Homer chỉ kể có một. Nữ quái vật độc nhãn, xấu xí, dữ tợn nhìn ai là người đó sẽ biến thành đá, 11.635.

Gortys:

Một nơi trên đảo Krete, 3.294.

Gyrai:

Hòn đảo núi non lởm chởm trong biển Aegean, 4.501.

Hades:

Diêm Vương, em Chúa tể Zeus, Hải thần Poseidon, Hera và Demeter. Từ khi phân chia vũ trụ, Diêm Vương được thế giới âm ti, do vậy tên chỉ Địa Ngục, còn gọi là âm phủ, cõi âm. Dưới đó có bốn dòng sông: Acheron (Đau Buồn), Kokytos (Than Khóc), Styx (Căm Hờn), Phlegethon (Rực Lửa). Diêm vương trị vì vương quốc người quá cố. Là quân vương tàn nhẫn, Diêm Vương không cho phép bất kỳ bày tôi nào trở về cõi trần với người sống. Diêm Vương sống với Hoàng hậu Persephone, tàn nhẫn chẳng kém. Diêm Vương có ba quan tòa phụ tá: Minos. Rhadamanthus và Eeacus, cả ba đều là con Chúa tể 4.834; 11.47, v.v...

Halios

: Người Phaiakian, con Alkinoos và Arete, 8.119.

Halitherses:

Người đảo Ithaka có tài tiên đoán, Odysseus có cảm tình, 2.157; 24.451, v.v...

Harpyia:

Cuồng phong bão táp, 1.241; 4.727-728; 14.371; 20.77.

Hebe:

Nữ thần tuổi trẻ, con gái Chúa tể và Hera, phục vụ thần linh, vợ

Herakles sau khi đương sự trở thành bất tử, 11.604.

Helen:

Vợ Menelaos, giai nhân nhan sắc nghiêng nước nghiêng thành, nguyên nhân gây ra cuộc chiến thành Troa, 4.12, v.v...

Helios:

Thần linh Mặt Trời, 1.8, v.v... Đồng hành của Odysseus giết bò ăn thịt, 12.260-390.

Hellas:

Tên chỉ quê hương Achilleus sau gọi là Thessaly (như trong Iliad) 11.496; thông thường chỉ Hy-lạp, 1.344, v.v...

Hellespont:

Eo biển gần thành Troa nằm giữa Troad và Thrace, nối biển Aegean với biển Marmara, tách Châu Âu khỏi Tiểu Á, tên mới là Dardanelles, dài 64km, rộng 1.6-8 km, 24.82.

Hephaistos:

Thần linh nghệ nhân, 4.617, v.v...; trong Odyssêy (không phải trong Iliad) là chồng Aphrodite, nhưng bị nữ thần bỏ rơi đi tư tình với Ares, thần linh chiến tranh (theo lời bài ca Demodokos ngân nga trước khán giả), 8.266-366.

Hera:

Vợ Chúa tể, hoàng hậu các thần linh, 4.513.

Herakles:

Tây Âu gọi là Hercules, con Alkmene và Chúa tể, anh hùng lao động, sau khi chết chia thời gian khi ở dưới âm phủ, khi ở trên núi Olympos, 11.268; xạ thủ tài ba, 13.224; hạ sát Iphitos, 21.26; trở thành bất tử kết hôn với Hebe, 11.601-604.

Hermes:

Còn gọi là Argeiphontes, con Chúa tể và Maia, lệnh sứ của Chúa tể, hạ sát khổng lồ, hướng đạo dẫn đường đưa linh hồn người chết xuống âm phủ, 1.38, v.v...

Hermione:

Con gái Menelaos và Helen, 4.14.

Hippodameia:

Tỳ nữ của Penelope, 18.182.

Hippotas:

Bố Aiolos (1), 10.2.

Hòn Di Động:

Núi giữa biển gần chỗ ở yêu nữ, 12.61; 23.327.

Hylakos:

Bố Kastor (2), 14.204.

Hypereia:

Quê hương trước của người Phaiakian gần dân Cyclop, 6.4.

Hyperesia:

Thành phố trên đất Achaia, nơi Polypheides cư ngụ, 15.254.

Hyperion:

(1) Phẩm từ chỉ Helios (Thần linh Mặt Trời), 1.24; (2) bố Helios, 12.176.

Iardanos:

Dòng sông trên đảo Krete, 3.292.

Iasion:

Con Chúa tể và Electra, người yêu của Demeter, 5.126.

Iasos: (

1) Bố Amphion (2), 11.283; (2) bố Dmeter, 17.443.

Idomeneus:

Người Achaian, con Deucalion, chỉ huy đoàn quân đảo Krete vây hãm thành Troa, chỉ huy xuất sắc trong Iliad, 3.191; 13. 259, v.v.

Ikarios:

Bố Penelope, 1.328, v.v.

Ikmalios:

Nghệ nhân đóng ghế cho Penelope, 19.57.

Ilion:

Thành Troa, 2.18, v.v.

Ilos

: Con Mermeros, quân vương Ephyra, 1.259.

Ino:

Còn gọi là Leukothea, con Kadmos, trước kia là thế nhân, bây giờ là nữ thần biển cả, 5.333; 461.

Iolkos:

Địa điểm thuộc Thessaly, quê hương Pelias, nơi Jason dẫn đoàn hào kiệt Argonauts đi tìm bộ lông cừu kỳ diệu, 11.257.

Iphikles:

Quân vương Phylake, người bắt Melampous cầm tù, 11. 290.

Imphimedeia:

Vợ Aloeos, mẹ Otos và Ephialtes qua ân ái với hải thần Poseidon, 11.305.

Iphitos:

Con Eurytos, bạn Odysseus lúc còn trẻ, bị Herakles hạ sát, cho Odysseus cây cung lừng danh, 21.11-41.

Iphitime:

Vợ Eumelos, em Penelope, xuất hiện trong giấc mơ nói chuyện với chị, 4.797.

Iros:

Tên tục của Arnaios; ăn mày đánh nhau với Odysseus, 18.1-107; gọi như vậy là theo tên nữ thần Iris không xuất hiện ở chỗ khác trong Odyssêy, 18.6.

Ismaros:

Thành phố thuộc Thrace, quê hương người Kikon, 9. 40.

Ithaka

: Đảo ngoài khơi phía tây Hy-lạp, 1.18, v.v... quê hương Odysseus; vị

trí miêu tả, 9.21-26. Trong Odyssêy vương quốc của Odysseus gồm bốn đảo: Zakynthos (bây giờ là Zante), Samos (bây giờ là Kephallenia), Doulichion (bây giờ là Leucas) và Ithaka (bây giờ là Thiaki). Giữa Ithaka và lục địa trên bờ biển Hy-lạp là thành phố cổ mang tên Nericos. Đảo nổi tiếng có hai ngọn núi cây cối um tùm: Neion, Nerite và bến cảng lộng gió Rheithron.

Ithakos:

Người xây giếng nước ở Ithaka, 17.207.

Itylos:

Con trai Zethos (2) và con gái Pandareos, biến thành chim họa mi, bị

mẹ giết chết, 19.523.

Jason:

Thủ lĩnh đoàn hào kiệt Argonaut trên thuyền Argo, 12.72.

Kadmeian:

Dân thành phố Thebes (2), 11.276.

Kadmos:

Người sáng lập thành phố Thebes, bố Ino, 5.333.

Kalypso:

Cách viết khác chỉ yêu mị Calypso, con gái Atlas, 1.14; 52; kết thân, chung sống với Odysseus, 5.14-268. v.v...

Kassandra:

Công chúa, con gái quân vương Priam, bị Agamemnon bắt làm nô lệ, tỳ thiếp, bị mưu sát cùng nguyên soái, 11.422.

Kastor:

(1) Con Chúa tể và Leda, em Polydeukes (= Pollux), 11.298-304; (2) con Hylakos, bố tưởng tượng của Odysseus trong chuyện kể cho Eumaios nghe, 14.204.

Kaukon hay Kaukanian:

Bộ lạc tây nam Pylos. Giả dạng là Mentor, Athena nói sẽ tới thăm, 3.336. Dường như không phải cùng sắc dân kể trong Iliad 10.429 và 20.329.

Kephallenian:

Dân đảo Kephallenia hoặc đặc biệt trong khúc 24, toàn thể

cộng đồng hải đảo, 20.210; 24.355; 377;429.

Keteian:

Dân quân vương Eurypylos, 11.520.

Kikon:

Người vùng Thrace sống trong thành phố Ismaros, Odysseus vào cướp phá, 9.39-61.

Kimmerian:

Sắc dân sống gần xứ sở người chết, 11.14. Thời xưa tên gọi dùng chỉ người vùng Hắc Hải không phải Hy-lạp thường sang Tiểu Á cướp phá vào thế kỷ VII TCN.

Kleitos:

Con Mantios, bị Rạng Đông bắt mang đi, 15.250.

Klymene:

Mệnh phụ Odysseus gặp dưới âm phủ, 11.326.

Klymenos:

Bố Eurydike, 3.452.

Klytaimestra:

Vợ Agamemnon đem lòng yêu Aigisthos, 3.265-272; thông đồng hạ sát Agamemnon và Kassandra, 11.421-434.

Klytios:

Bố Peiraios, 15.540.

Klytoneos:

Con Alkinoos, 8.119.

Knossos:

Thành phố trên đảo Krete, 19.178.

Kokytos:

Than Khóc, dòng sông dưới âm phủ, 10.514.

Kratais:

Mẹ Skylla, 12.124.

Kreion:

Bố Megara, 11.269.

Krete:

Đảo lớn phía nam Peloponnesos trong Địa trung hải, vương quốc của Idomeneus, nơi diễn ra nhiều chuyện Odysseus bịa đặt, 3.191, 291; 11.323; 13.256, 260; 14.199-301; 16.62; 17.523; 19.172-338. Homer cho ta hay dân

đảo là người Eteokretan, nghĩa là người Kretan chính cống, người Kretan bản địa, khác người nhập cư. Người Kydonian là một chi người Kretan sở

tại trong khi người Dorian, người Pelasgian là người ngoại nhập. Thi sĩ kể

tên ba thành phố: bến cảng Amnisos, Gortyne xây cất trên triền sông Jardanos và Phaestos phía tây nam Knossos. Một trong ba quân vương là Idomeneus, cháu Minos II.

Kretheus:

Con Aiolos (2), chồng Tyro, bố Aison, Pheres và Amytha- on, 11.258, v.v...

Knossos:

Bố Zeus, Hades, Poseidon, Hera, Demeter, 1.45; 386, v.v...

Krounoi:

Nơi trên bờ biển mạn tây Hy-lạp đối diện Ithaka, 15.295.

Ktesios:

Bố Eumaios, 15.414.

Ktesippos:

Cầu hôn hung hãn cầm chân bò ném Odysseus, 20.288-303; Philoitios giết chết, 22.285.

Ktimene:

Em gái Odysseus, 15.363.

Kydonian:

Dân đảo Krete, 3.292; 19.176.

Kyllene:

Ngọn núi trong vùng Arkadia, quê hương Hermes, 24.1.

Kythera:

Đảo ngoài khơi mũi biển mạn nam Hy-lạp, 9.81.

Kythereia:

Aphrodite, giai thần Kythera, 8.288; 18.193.

Laerkes:

Thợ rèn ở Pylos, 3.425.

Laertes:

Con Arkeisios, bố Odysseus, 1.189, v.v... Athena làm trẻ lại, chiến đấu trong trận cuối cùng, 24.513-525.

Laistrygon:

Dã nhân cao lớn Odysseus và đồng hành gặp, 10.80-132.

Lakedaimon:

Thành phố thuộc Sparta, vương quốc của Menelaos, mạn nam Peloponnesos, 3.326, v.v...

Lamos:

Thành phố của người Laistrygon, 10.81.

Lampetia:

Nữ thần sông nước, con Helios và Neaira, chăn bò cho bố, 12.132; 374.

Lampos:

Một trong mấy ngựa của Rạng Đông, 23.246.

Laodamas:

Người Phaiakian, con cưng của Alkinoos và Arete, 7.170; 8.117, v.v...

Lapithai:

Bộ lạc trong vùng Thessaly, thủ lĩnh là Peirithoos, 21.297.

Leda:

Vợ Tyndareos, mẹ Kastor và Polydeukes, 11.298.

Lemnos:

Đảo mạn bắc biển Aegean, Hephaistos ưa thích, 8.283, v.v...

Leodes:

Cầu hôn yếu đuối, hiền lành có tài tiên đoán, 21.144, v.v...; Odysseus hạ sát trong khi van xin tha tội, 22.310-329.

Leokritos:

Cầu hôn, 2.242; Telemachos giết chết, 22.294.

Lesbos:

Đảo ngoài khơi Tiểu Á, nơi Odysseus đấu vật với Philome-leides, 4.342, v.v...

Leto:

Nữ thần, mẹ (qua Chúa tể) Artemis và Apollo, 6.106, v.v...; Tityos hối hận sau khi chết vì xúc phạm nữ thần, 11.580.

Leukothea:

Tên Ino sau khi trở thành thần linh, 5.333.

Libya:

Tên người Hy-lạp gọi Phi Châu, 4.85; 14.295.

Maia:

Mẹ Hermes, 14.436, v.v...

Maira:

Mệnh phụ Odysseus gặp dưới âm phủ, 11.326.

Maleia:

Mũi biển lộng gió đông nam Peloponnesos, 3.288, v.v...

Mantios:

Thầy đoán, con Melampous, ông Theoklymenos, 15.242.

Marathon:

Vùng đất ở Attica gần Athens, Athena ưa thích (cũng là nơi diễn ra chiến trận quyết liệt), 7.80.

Maron:

Con Euanthes, tu sĩ phục vụ Apollo ở Ismaros, 9.197.

Mastor:

Bố Halitherses, 2.157; 24.451.

Medon:

Lệnh sứ của Odysseus ở Ithaka, trung thành với Penelope và Telemachos, 4.677, v.v... Odysseus tha mạng sau cuộc tàn sát, 22.361.

Megapenthes:

Con Menelaos và phụ nữ nô lệ, 4.11; 15.100, v.v...

Megara:

Con Kreion, vợ Herakles, 11.269.

Melampous:

Thầy đoán nổi tiếng, 11.291; 15.256.

Melaneus:

Bố Amphimedon, 24.103.

Melanthios:

Con Dolios, nô bộc chăn dê, về bè với đám cầu hôn, thóa mạ, đánh đập Odysseus, 17.212, v.v...; trợ giúp đám cầu hôn trong lúc giao tranh, 22.135; bị Telemachos và mục phu hành hình, 22.474.

Melantho:

Con gái Dolios, nữ tỳ tin tưởng song phản bội Penelope, 18.321; 19.65.

Memnon:

Con Tithonos và Rạng Đông, xem 3.112 (song không nêu tên); thanh niên đẹp trai khác thường, 11.522.

Menelaos:

Con Atreus, quân vương Lakedaimon, em Agamemnon, chồng Helen, chiến binh lừng danh trong Iliad, 4.2, v.v...

Menoitios:

Bố Patroklos, 24.77.

Mentes:

Con Anchialos, quân vương người Taphian, tên Athena mạo nhận lần đầu tới thăm Telemachos, 1.105, v.v...

Mentor:

Con Alkimos, người Ithaka, bạn thân Odysseus nhờ trông nom nhà cửa khi Odysseus lên đường đi viễn chinh, 2.225, v.v...; Athena thường hóa thân mạo nhận, 2.268; 22.206; 24.548, v.v...

Mermeros:

Bố Ilos, 1.259.

Mesaulios:

Nô bộc của Eumaios, 14.449.

Messene:

Lãnh địa thuộc Lakedaimon tây nam Hy-lạp, 21.15.

Mimas:

Mũi núi hiểm trở ở Tiểu Á, đối diện đảo Chios, 3.172.

Minos:

Con Chúa tể và Europa, quân vương Krete, bố Deukalion, 19.178; quan tòa âm phủ, 11.568; bố Ariadne, 11.322.

Minyan:

Dân Orchomenos trung đông Hy-lạp, tên xác định Orchomenos, 11.284.

Moerae:

Mệnh Thần, ba chị em định mệnh, 1.17; 2.100; 7.197.

Moulios:

Lệnh sứ đảo Doulichion theo hầu Amphinomos, 18.423.

Mousa:

Thi Thần, Nàng Thơ, chín chị em, con Zeus (Chúa tể) và Mnemosyne (Ký Ức). Tất cả là suối nghệ thuật, nguồn cảm hứng, 1.1; 8.63; 488; 24.60.

Mykene:

(1) mệnh phụ huyền thoại thời xưa, người Argive lấy tên Mycenae đặt tên thành phố, 2.120; (2) thành phố thuộc Argolid, kinh đô của Agamemnon, phía bắc thành phố Argos, 3.304.

Myrmidon:

Dân Phthia, nam Thessaly, dưới quyền cai trị của Peleus, Achilleus, Neoptolemos, 3.188, v.v...

Naiad:

nữ thần sông nước, 13.104, v.v...

Naubolos:

Bố Eurylaos, 8.115.

Nausikaa:

Con gái Alkinoos và Arete, có cảm tình với Odysseus, 6.17, v.v...

Nausithoos:

Người đem dân Phaiakian tới định cư ở Scheria, 6.7; con Poseidon, bố Alkinoos và Rhexenor, 7.56-63.

Nauteus:

Người Phaiakian, 8.112.

Neaira:

Vợ Helios, mẹ Phaethousa và Lampetia, 12.133.

Neleus:

Bố Nestor, cựu vương Pylos, 3.409, v.v...

Neoptolemos

: Con Achilleus, 11.506.

Nerikos:

Địa điểm (ở Leukas) có lần Laertes chiếm đoạt, 24.378.

Neritos:

(1) Ngọn núi ở Ithaka, 13.351; (2) người xây giếng nước ở Ithaka, 17.207.

Nestor:

Con Neleus, quân vương Pylos cát bạt ngàn, sống lâu với vợ

Eurydike và sáu con trai. Giữ vai trò quan trọng trong cuộc đụng độ giữa người Pylian và người Epeian. Cũng tham dự cuộc chiến thành Troa (Iliad), nổi tiếng suy nghĩ chín chắn, nói năng lưu loát, 1.284; 3.17, v.v...

Nisos:

Quân vương Doulichion, bố Amphinomos, 18.127, v.v...

Noemon:

Người Ithaka, bạn thân cho Telemachos mượn thuyền, 2.386; 4.630.

Okeanos:

Sông Đại Dương, nước bao quanh trái đất, thần linh nước đó, 4.567; 10.139; 11.639, v.v...

Odysseus:

Nhân vật kể tên lần đầu, 1.21; con Laertes và Antikleia, 4.555, 11.85; cháu Arkesios (nội) và Autolykos (ngoại), chồng Penelope, bố

Telemachos, quân vương Ithaka và mấy đảo xung quanh.

Ogygia:

Đảo của Calypso, 1.85, v.v...

Oedipus:

Con Laios và Jocasta (Epicaste), mẹ đồng thời là vợ, quân vương Thebes (1), 11.271 (trong trường ca Homer).

Oikles

: Bố Amphiaraos, 15.243.

Oinops:

Bố Leodes, 21.144.

Okyalos:

Người Phaiakian, 8.111.

Olympos:

Dãy núi nơi thần linh sống, 1.102, v.v...; miêu tả, 6.42.

Onetor:

Bố Phrontis, 3.282.

Ops:

Bố Eurykleia, 1.429.

Orchemenos:

Thành phố của người Minyan trung đông Hy-lạp thuộc Boiotia, 11.284.

Orestes:

Con Agamemnon và Klytaimestra, trả thù cho bố, 1. 30;298; 3.306, v.v...

Orion:

Thợ săn huyền thoại, con Poseidon, đẹp trai, khỏe mạnh ngoại khổ, Rạng Đông đem lòng yêu, đem về Delos, bị Artemis bắn chết, 5.121; hồn ma Odysseus gặp dưới âm phủ, 11.572; chòm sao mang tên Lạp Hộ, 5.274.

Ormenos:

Bố Ktesios, 15.414.

Orsilochos:

Con Idomeneus, Odysseus kể trong chuyện, 13.260.

Ortilochos:

Bố Diokles, 3.489; đón tiếp Odysseus ở Messene, 21.16.

Ortygia:

Địa danh không rõ ở đâu, tên nghĩa là ‘đảo chim cút’, nơi Artemis hạ sát Orion, 5.123; nơi (cùng chỗ?) ‘mặt trời xoay hướng’, nơi là hải đảo Delos, nơi gần Syria, 15.404.

Ossa:

Ngọn núi thuộc Thessaly, 11.315.

Otos:

Con Poseidon và Iphimedeia, anh Ephialtes, to lớn khác thường bị

Apollo bắn chết, 11.308.

Paieon:

Thần linh y khoa, 4.232.

Pallas:

Phẩm từ chỉ Athena, 1.125, v.v...

Pandareos:

Bố ‘chim họa mi’, 19.518; con gái bị cuồng phong cuốn mang đi, 20.66.

Panopeus:

Thành phố thuộc Phokis, 11.581.

Paphos:

Thành phố trên đảo Cyprus, nơi Aphrodite ưa thích, 8.362.

Parnassos:

Ngọn núi trung bộ Hy-lạp, 19.394, v.v...

Patroklos:

Chiến hữu của Achilleus, anh hùng trong Iliad, 3.110, v.v...

Peiraios:

Người Ithaka, thân hữu, đồng hành của Telemachos, đón tiếp Theoklymenos, 15.540, v.v...

Peirithoos:

Danh nhân thời xưa, bạn Theseus, 11.631; quân vương người Lapith, trừng phạt quái vật Eurytion (Centaur), 21.296.

Peisandros:

Con Polyktor, cầu hôn, 18.299; Philoitios hạ sát, 22.268.

Peisenor:

(1) Lệnh sứ ở Ithaka, 2.37; (2) bố Ops, ông Eurykleia, 1.429, v.v...

Peisistratos:

Con Nestor, tiếp đón Odysseus và Athena, 3.36; theo Telemachos đi Sparta, 3.482, v.v...

Pelasgian:

Sắc dân bí hiểm, xuất hiện trong Tiểu Á, xuất hiện khác nhau trong Iliad; xuất hiện trên đảo Krete trong Odyssêy, đồng minh của thành Troa, 19.177.

Peleus:

Bố Achilleus, 5.310, v.v...

Pelias:

Con Tyro và Poseidon, quân vương Iolkos, 11.256.

Pelion:

Ngọn núi ở Thessaly, quê hương quái vật Centaur, 11.316.

Penelope:

Con gái Ikarios, vợ Odysseus, mẹ Telemachos, hoàng hậu Ithaka, 1.223, v.v...

Periboia:

Con gái Eurymedon, mẹ Nausithoos, do liện hệ với Poseidon, 7.57.

Periklymenos

: Con Neleus và Chloris, em Nestor, 11.286.

Perimedes:

Đồng hành của Odysseus, 11.23, v.v...

Pero:

Con gái Neleus và Chloris, hoa khôi, 11.287.

Perse:

Nữ thần sông nước, con gái Đại Dương, vợ Helios, mẹ Aietes và Circe, 10.139.

Persephone:

Nữ thần, con Demeter, vợ Hades (Diêm Vương), hoàng hậu trị

vì người chết, 10.491; 11.47, v.v...

Perseus:

Con Nestor, 3.414; 444 (đừng lầm với Perseus, con Zeus và Danae, hạ sát Medusa, quái vật Gorgon, cứu Andromeda khỏi mất mạng với thủy quái).

Phaethon:

Một trong mấy ngựa của Rạng Đông, 23.246.

Phaethousa:

Nữ thần sông nước, con gái Helios và Neaira, chăn bò cho bố, 12.132.

Phaiakia:

Vương quốc tên gọi khác là Scheria, 5.34.

Phaiakian:

Thần dân của Alkinoos và Arete, dân đảo Phaiakia, 5.35, v.v...

Phaidimos:

Quân vương người Sidonian, bạn Menelaos, 4.617.

Phaidra:

Mệnh phụ Odysseus gặp dưới âm phủ, 11.321.

Phaistos:

Thành phố trên đảo Krete, 3.296.

Pharos:

Hải đảo ngoài khơi Ai-cập, cửa sông Nil, nơi Menelaos khuất phục Proteus, 4.355.

Pheai:

Địa điểm trên đất liền đối diện Ithaka, 15.297.

Pheidon:

Quân vương Thesprotia, 14.316.

Phemios:

Con Terpias, thi sĩ ca công hát mua vui cho đám cầu hôn, 1.154, v.v...; Odysseus tha mạng sống, 22.331.

Pherai:

(1) Địa điểm trong Thessaly, quê hương Eumelos, 4.798; (2) địa điểm giữa Pylos và Sparta, quê hương Diokles, 3.488.

Pheres:

Con Kretheus và Tyro, 11.259.

Philoitios:

Nô bộc chăn bò trung thành với Odysseus, 20.185, v.v...

Philoktetes:

Dũng sĩ, xạ thủ lừng danh trong cuộc chiến thành Troa, chỉ huy lực lượng Thessaly, ở lại đảo Lemnos vì bị rắn cắn, 3.190; 8.219.

Philomeleides:

Lực sĩ đô vật đảo Lesbos, Odysseus quật ngã, 4.343.

Phlegethon:

Rực Lửa, dòng sông dưới âm phủ, 10.513.

Phoinicia, Phoinician:

Nước và dân nổi tiếng đi biển, buôn bán hàng hóa, nô lệ sống trên bờ biển Syria, 4.83; 14.288, v.v...

Phoibos:

Phẩm từ chỉ Apollo, 3.279, v.v...

Phorkys:

Ông già Biển cả, 13.345; bố Thoosa, 1.72.

Phronios:

Bố Noemon, 2.386, v.v...

Phrontis:

Con Onetor, đà thủ của Menelaos, 3.282.

Phthia:

Nam Thessaly, quê hương Achilleus, 11.496.

Phylake:

Quê hương Iphikles, 11.290; 15.236.

Phylakos:

Anh hùng đất Phylake, bỏ tù thầy đoán Melampos, 15.231.

Phylo:

Tỳ nữ của Helen, 4.125.

Pieria:

Vùng đồi núi phía bắc núi Olympos trong Thessaly, 5.50.

Pleiades:

Chòm sao, 5.272.

Poias:

Bố Philoktetes, 3.190.

Polites:

Đồng hành của Odysseus, 10.224.

Polybos:

(1) Bố Eurymachos, 1.399; (2) người thành Thebes Ai-cập, Menelaos và Helen tới thăm, 4.126; (3) nghệ nhân làm trái banh người

Phaiakian sử dụng, 8.373; (4) cầu hôn, 22.243 Eumaios giết chết, 22.284.

Polydamna:

Mệnh phụ Ai-cập, vợ Thon, cho Helen thuốc an thần, 4.228.

Polydeukes:

Con Leda và Tyndareos, em Kastor (1) Chúa tể cho bán phần bất tử, 11.298-304.

Polykaste:

Gái út Nestor, dẫn Telemachos đi tắm, 3.464.

Polyktor:

(1) Người xây giếng nước ở Ithaka, 17.207; (2) bố Peisandros, 18.299.

Polyneos:

Bố Amphilaos, 8.114.

Polypemon:

Bố Apheidas, 24.305.

Polypheides:

Con Mantios, thầy đoán, bố Theoklymenos, 15.249-256.

Polyphemos:

Tên cao lớn, vạm vỡ hơn hết trong đám Cyclop, con Poseidon, Odysseus đâm mù mắt, 1.70; 9.403, v.v...

Polytherses:

Bố Ktesippos, 22.287.

Ponteus:

Người Phaiakian, 8.113.

Pontonoos:

Lệnh sứ của Alkinoos, 7.182, v.v...

Poseidon:

Hải thần, em Chúa tể, anh Hades (Diêm Vương) kẻ thù của Odysseus, 1.20, v.v...; bố Polyphemos, 1.68-73, v.v...

Pramneian:

Rượu vang dùng như thuốc, nguồn gốc không rõ, 10.235.

Priam:

Quân vương thành Troa, 3.107, v.v...

Prokris:

Mệnh phụ Odysseus gặp dưới âm phủ, 11.321.

Proreus:

Người Phaiakian, 8.113.

Proteus:

Ông già Biển cả, 4.365-570.

Prymneus:

Người Phaiakian, 1.112.

Psyrios:

Đảo ngoài khơi Chios, 3.171.

Pylos:

Thành phố của Nestor gần bờ biển tây nam Hy-lạp, 1.93. v.v...

Pytho:

Đền thờ Apollo trên sườn núi Parnassos, 8.80; 11.581.

Rạng Đông:

Tên thật Eos, con Hyperion và Theia, em Selene (Mặt Trăng) và Helios (Mặt Trời). Người tình của Tithonos, Rạng Đông xin cho bất tử, song quên không xin cho trẻ mãi khỏi già, khô héo dần dần biến thành ve sầu. Nữ thần xuất hiện đem ngày cho thế gian, 2.1; 5.1, v.v... Vợ Tithonos sinh con trai Memnon, 5.1; mẹ người giết Antilochos, con Nestor (có lẽ

Memnon), 4.188; đem lòng yêu Orion (Lạp Hộ), 5.121; cuốn Kleitos mang đi, 15.250. Theo huyền thoại giọt sương mai là giọt nước mắt Rạng Đông nhỏ khóc con trai.

Rhadamanthys:

Con Zeus và Europa, em Minos, quan tòa trị vì cực lạc tĩnh thổ, 4.564.

Rheithron:

Bến cảng Ithaka, 1.186.

Rhexenor:

Con Nausithoos, bố Arete, 7.63.

Salmoneus:

Bố Tyro, 11.236.

Samos:

Đảo lớn (sau là Kephallenia) gần Ithaka thuộc lãnh địa của Odysseus, 1.246, v.v...

Scheria:

Đất người Phaiakian, 5.34, v.v...

Seirên:

Yêu nữ ca hát, sinh vật nguy hiểm trên biển cả, 12.39, v.v.

Sicile:

Đảo mạn nam Ý. Sicilian dùng chỉ người buôn bán nô lệ, 20.383; xuất xứ người phụ nữ nô lệ của Laertes, 24.211, v.v... (đúng ra là chữ

Sikelos, tiếng Hy-lạp dùng chỉ dân đảo Sicile)

Sidon, Sidonia:

Thành phố của người Phoinician, 13.286, v.v...

Sikania:

Địa điểm Odysseus kể trong chuyện có lẽ đảo Sicile, 24.307.

Sinitian:

Thân hữu của Hephaistos ở Lemnos, ăn nói cộc cằn , 8.294.

Sisyphos:

Nhân vật huyền thoại bị hành hạ dưới âm phủ, vác tảng đá lên đỉnh núi, gần tới nơi tảng đá lại rơi xuống chân núi,11.593.

Skylla:

Quái vật ăn thịt người rình vồ tay chèo của Odysseus, 12.85; 245, v.v...

Skyros:

Hải đảo từ đó Odysseus đưa Neoptolemos tới thành Troa, 11.509.

Solyme:

Ngọn núi ở Tiểu Á, 5.283.

Solymoi:

Sắc dân Poseidon tới thăm, 5.283.

Sounion:

Mũi đất nhô ra biển ở Attica gần Athens, 3.278.

Sparta:

Thành phố thuộc Menelaos, 1.93, v.v...

Stratios:

Con Nestor, 3.413.

Styx:

Căm Hờn, dòng sông, nơi thần linh thề bồi, 5.185, dưới âm phủ, 10.514.

Syria

: Địa điểm không rõ, có lẽ hòn đảo, có lẽ đồng quê, quê hương Eumaios, 15.403.

Tantalos:

Nhân vật huyền thoại bị hành hạ dưới âm ti, đói khát triền miên, 11.582.

Taphian:

Dân Taphos, thương nhân, không biết ở chỗ nào, trên hay gần bờ

biển tây Hy-lạp, 1.105; 14.452.

Taygetos:

Dãy núi ở Lakedaimon, 6.103.

Teiresias:

Thầy đoán người thành Thebes, vẫn có khả năng tiên đoán ngay cả khi ở dưới âm phủ, 10.492. v.v...; Odysseus xuống hỏi ý kiến bèn tiên đoán tương lai, 11.90-137.

Tekton:

Bố Polyneos, 8.114.

Telamon:

Bố Aias to con (1), 11.553.

Telemachos:

Con Odysseus và Penelope, 1.113, v.v...

Telemos:

Thầy đoán của bọn Cyclop, 9.509.

Telephos:

Bố Eurypylos, 11.519.

Telepylos:

Thành phố của người Laistrigon, 10.82.

Temese:

Địa điểm không rõ, có lẽ Cyprus hoặc Athena bịa ra khi giả dạng là Mentes, 1.184, v.v...

Tenedos:

Hải đảo ngoài khơi Tiểu Á, gần thành Troa, 3.159.

Terpias hay Terpis:

Bố Phemios, 22.330.

Thebes:

(1) Thành phố ở Ai-cập, nổi tiếng giàu, trăm cửa ô, 4.127; (2) thành phố bảy cửa ô của người Kadmeian ở Boiotia, 15.247, v.v...

Themis:

Nữ thần duy trì luật pháp và phong tục, trông nom hội nghị thế

nhân, 2.68.

Theoklymenos:

Thầy đoán người Argive thuộc gia đình tiên tri, con Polyphides, trốn khỏi Argos, làm quen với Telemachos, 15.223, v.v...

Theseus:

Con Aegeus, quân vương Athens, bắt cóc Ariadne mang ra khỏi Krete, 11.322, v.v...

Thesprotian:

Dân Thesprotia, vùng tây bắc Hy-lạp, 14.315, v.v...

Thetis:

Nereid, nữ thần biển cả, lấy Peleus, mẹ Achilleus, 24.91.

Thoas:

Người Achaian, con Andraimon, chỉ huy lực lượng Aitolian tấn công thành Troa, 14.499.

Thon:

Người Ai-cập, chồng Polydamna, 4.228.

Thoon:

Người Phaiakian, 8.113.

Thoosa:

Nữ thần sông nước, con gái Phorkys, mẹ Polyphemos, 1.71.

Thrace:

Lãnh thổ bắc Hy-lạp, quê hương yêu dấu của Ares, 8.361.

Thrasymedes:

Con Nestor, 3.39, v.v...

Thrinakia:

Đảo của Thần Linh Mặt Trời (Helios), nơi bò của thần linh thả

cho ăn cỏ, 11.107; 12.127, v.v...

Thyestes:

Bố Aigisthos, 4.517.

Tithonos:

Chồng Rạng Đông, 5.1.

Tityos:

Nhân vật huyền thoại bị đày đọa triền miên dưới âm phủ vì cưỡng hiếp Leto, mẹ Artemis và Apollo, 11.576; kể tên, 7.324.

Tritogeneia:

Tên gọi Athena, 3.378.

Troian:

Người thành Troa, 1.237, v.v...

Tydeus:

Bố Diomedes, 3.167, v.v...

Tyndareos:

Bố Kastor và Polydeukes, 11.298; Klytaimestra, 24.199.

Tyro:

Nữ hoàng huyền thoại, 2.120; hồn ma nói chuyện với Odysseus ở

dưới âm phủ, 11.235.

Zakynthos:

Đảo lớn, tây Hy-lạp, nam Ithaka, một phần vương quốc của Odysseus, 1.246, v.v...

Zethos:

(1) Con Chúa tể và Antiope, cùng em Amphion xây cất thành Thebes, 11.262; (2) bố Itylos, 19.523.

Zeus: Quân vương thần linh, con Kronos và Rhea, anh và chồng Hera, bố

nhiều thần linh trên núi Olympos và thế nhân dưới trần gian, Chúa tể, quyền uy tuyệt đối. Biên cương bao gồm bầu trời, thời tiết, chủ trương hiếu khách, bảo vệ khách lạ, bao che hành khất, trừng phạt bất công, truyền gửi điềm triệu, cai trị vũ trụ, 1.10, v.v...

Mời các bạn ghé thăm

Đào Tiểu Vũ's eBook

để tải thêm nhiều ebook

hơn nữa.

Table of Contents

Odyssey

Đọc Iliad và Odyssêy của đại thi hào Homer

Thế giới Homer và Odyssêy

Khái lược về tác giả Homer và trường ca Odyssêy

Khúc 1

Khúc 2

Khúc 3

Khúc 4

Khúc 5

Khúc 6

Khúc 7

Khúc 8

Khúc 9

Khúc 10

Khúc 11

Khúc 12

Khúc 13

Khúc 14

Khúc 15

Khúc 16

Khúc 17

Khúc 18

Khúc 19

Khúc 20

Khúc 21

Khúc 22

Khúc 23

Khúc 24

Chú thích danh xưng