phần dễ kiểm nghiệm, nhưng vô thức là gì và ở đâu, nào ai có thấy có biết? C.G. Jung nói, ta không thấy vô thức, nhưng ta kiểm nghiệm được các nguyên nhân và hệ quả của vô thức. Nguyên nhân và hệ quả đó được diễn tả qua những hình ảnh – nhất là trong chiêm mộng – những liên tưởng, những khải tượng. Có những tầng vô thức thầm kín và sâu xa được C.G. Jung gọi là “vô thức tập thể”, và những tầng vô thức nằm gần ngưỡng cửa ý thức được C.G. Jung gọi là “vô thức cá nhân”. “Vô thức cá nhân” – mà Freud gọi là “tiềm thức” và “tiền ý thức” – là những nội dung mà con người đã từng một lần ý thức, nhưng nay “bị quên lãng”, “bị xua trừ loại bỏ”, hoặc những nội dung chỉ mang máng nhớ hay chỉ mơ hồ cảm nhận (GW 6, 527) [10] . “Vô thức tập thể” trái lại, không phải riêng tư gì của một cá nhân hay do cá nhân tạo tác ra, nhưng là kết tinh tập thể của nhiều truyền thống tâm lý, tâm linh và văn hóa của hàng thế hệ loài người trong lịch sử đã để lại. Những nội dung của vô thức tập thể đã được phát xuất từ những hoàn cảnh sinh sống của con người, như những hoàn cảnh lo âu và sợ hãi, vui mừng và phấn chấn, tranh đấu để sống còn, tương giao giữa nam và nữ, giữa con cái và cha mẹ, những hình tượng người cha người mẹ, những thái độ đối với hận thù và yêu thương, đối với sinh tử và ly biệt, những quyền lực của các
https://thuviensach.vn nguyên lý tối sáng âm dương, v.v... Những nội dung của vô thức tập thể như thế này thường được diễn tả qua các hình ảnh trong chiêm mộng và tưởng tượng, cách riêng dưới hình thức những hình ảnh nguyên ủy hay cũng gọi là mẫu tượng (archetypes), cũng như còn được ghi lại qua nhiều tiêu đề trong các chuyện cổ tích, dị sử, thần thoại, huyền thoại. Tương quan giữa vô thức và ý thức là một tương quan “bù trừ” hay “bổ túc”, bằng cách vô thức đưa lại cho ý thức những chất liệu và nội dung mà ý thức không thể thiếu sót. Tác dụng “bổ túc” và “bù trừ” của vô thức sẽ càng khẩn cấp và cần thiết, nhất là khi ý thức sinh sống và hoạt động quá thiên lệch hoặc quá một chiều, như nhiều trường hợp mà khoa bệnh tâm thần cho thấy (GW 6, 915. 919t). Tác động của vô thức trên ý thức có thể làm cho cá nhân hoặc tập thể con người trở nên thác loạn, như đã từng xảy ra trong những cơn khủng hoảng xã hội lớn, nhưng chúng cũng có thể đưa lại những hệ quả tích cực, thông qua những tư tưởng mới cũng như những trào lưu sôi động trong các lĩnh vực văn hóa, xã hội, chính trị và tôn giáo. Khi những tư tưởng và những trào lưu mới này được phối hợp với nhau và những nội dung đó được những con người có tài đức hay có linh hứng thuyết giảng trình bày, thì chúng sẽ được dân chúng nhanh chóng và phấn khởi đón nhận, bởi chúng đã được tiềm ẩn tích chứa trong vô thức tập thể của quần chúng rồi (GW 8, 594). D. BẢNG TÓM LƯỢC VỀ Ý THỨC VÀ VÔ THỨC[11] Tâm thức: gồm có ý thức và vô thức: • Ý thức: gồm có – Tôi: chủ thể ý thức. – Trạng thái ý thức, quang phổ ý thức. • Vô thức: gồm có – Vô thức cá nhân:
https://thuviensach.vn Những điều quên. Những điều bị xua trừ, dồn nén. Những điều mấp mé nhìn nhận, nhớ tưởng, cảm nhận. –Vô thức tập thể: Cảm xúc/bản năng (emotions, affects), Nội dung linh hứng (inspirations). Nội dung không hề ý thức được. [7] C.G. Jung: sđd. 259t. [8] C.A. Meier, Bewustsein, Olten 1975, 19. [9] Trích dẫn trong: G. Wehr 1995, 36. [10] GW làC.G. Jungs Gesamte Werke (C.G. Jung toàn tập) gồm 20 quyển, như được ghi lại trong bảng sách tham khảo ở cuối tập sách này, số đầu chỉ số quyển, các số tiếp theo chỉ số trang. [11] Xem: C.G. Jung, Analytical Psychology: Its Theory and Practice. TheTavistock Lectures (1935), London 1968, 22–24, 49; J. Jacobi 171999, 40-44.
https://thuviensach.vn