Tâm Lý Học Thành Công

phần còn lại của đồ ăn sang một bên và nhờ nhà hàng gói lại để anh có thể mang về? Sau anh không thay vào phần ăn đó bằng rau củ quả? Có rất nhiều thứ anh có thể làm mà”. Lúc này anh nói, “Không, điều tôi cần là ý chí mạnh mẽ.” Cuối cùng, Nathan tham gia vào một khóa ăn kiêng cấp tốc, giảm cân vừa kịp cho buổi họp lӟp, và sau đó thì tăng lại cân còn nhiều hơn số cân anh đã giảm. Tôi không chắc đó được gọi là ‘ý chí mạnh mẽ’, còn việc thử những phương pháp khác lại bị gọi là ‘yếu đuối’. Lần tӟi khi bạn muốn ăn kiêng, hãy nghĩ tӟi Nathan và nhӟ rằng ý chí không phải là một thứ mà bạn có hay không có. Ý chí cần có sự giúp đỡ. Tôi sẽ trở lại vấn đề này sau. CƠN GIẬN Kiểm soát cơn giận là một vấn đề khác của rất nhiều người. Chỉ cần một thứ gì đó động chạm tӟi ‘chỗ ngứa’ của họ là họ sẵn sàng bùng nổ, mất kiểm soát cả trong lời nói lẫn hành động. Những người này cũng hay thề rằng lần sau họ sẽ không như vậy nữa. Kiểm soát cơn giận là một vấn đề lӟn giữa các cặp tình nhân, và giữa cha mẹ vӟi con cái, không chỉ bởi tình nhân và

con cái làm những điều làm chúng ta giận dữ, mà còn bởi chúng ta nghĩ chúng ta có quyền xả cơn tức lên họ khi họ làm như vậy. Tình huống #7. Tưởng tượng bạn là một người tử tế, biết quan tâm tӟi mọi người. Bạn yêu người bạn đời của mình và cảm thấy may mắn khi có được người ấy. Nhưng khi họ vi phạm một trong những nguyên tắc của bạn, ví như chất quá đầy rác vào thùng trưӟc khi đem đi đổ, bạn cảm thấy như bị phản bội và bắt đầu lên tiếng chỉ trích. Đầu tiên là “Anh đã bảo em cả ngàn lần rồi”, rồi sau đó là “Em chả bao giờ làm được việc gì cho ra hồn cả”. Khi họ trông vẫn không có vẻ gì là hối lỗi, bạn càng tức hơn, nhục mạ tӟi trí thông minh (“Chắc là em không đủ thông minh để nhӟ nổi việc này”) và tính cách của họ (“Nếu em không vô trách nhiệm thì em đã không ….” “Nếu em biết quan tâm tӟi người khác ngoài bản thân em ra, em đã…”) Nổi khùng lên vӟi sự giận dữ, bạn bèn đem vào sự rủa mắng mọi thứ bạn có thể nhӟ ra để ủng hộ quan điểm của mình: “Bố tôi cũng chả bao giờ tin anh” hay “Sếp của cô đã đúng khi hắn nói cô rất hạn chế”. Người bạn đời của bạn phải đi ra khỏi nhà để thoát khỏi cơn giận dữ đang ngày càng tăng của bạn. Phản ӭng của Tư Duy Cố Đӏnh. Trong một thời gian ngắn, bạn cảm thấy mình đã đúng khi tức giận, nhưng rồi bạn nhận ra mình đã đi quá xa. Bạn chợt nhӟ lại những lúc người bạn đời của mình đã luôn ở bên giúp đỡ mình, và bạn cảm thấy có lỗi vô cùng. Rồi sau đó bạn lại tự nói vӟi bản thân rằng bạn cũng là một người tốt, chỉ là bạn tạm thͥi mất kiểm soát thôi. Bạn sẽ nghĩ là “Mình đã rút ra được bài học. Sẽ không bao giờ mình làm như thế nữa.” Nhưng khi bạn tin trong tương lai, mình lúc nào cũng có thể giữ cho ‘người tốt’ ấy hiện diện, bạn sẽ không muốn nghĩ tӟi những cách bạn có thể

dùng ở lần tӟi để phòng tránh sự bùng phát xảy ra. Đó là lý do vì sao ‘lần sau’ của bạn sẽ luôn là phiên bản copy nguyên gốc từ lần trưӟc. TƯ DUY PHÁT TRIỂN VÀ KIỂM SOÁT BẢN THÂN Một số người lại nghĩ về việc giảm cân hay kiểm soát cơn giận theo cách của Tư Duy Phát Triển. Họ nhận ra rằng để thành công, họ cần học và thực hành các cách có hiệu quả đối vӟi họ. Cũng giống vӟi những sinh viên ngành Hóa có Tư Duy Phát Triển. Họ sử dụng những cách học tốt hơn, cẩn thận phân bố thời gian học, và luôn giữ được động lực cho mình. Nói cách khác, họ thử mọi cách có thể để đảm bảo họ sẽ thành công. Cũng giống như họ, những người có Tư Duy Phát Triển không vẽ ra những kế hoạch thay đổi bản thân và chờ đợi trong bị động xem họ có làm được chúng không. Họ hiểu rằng để ăn kiêng, họ cần có kế hoạch. Họ có thể phải ngừng ăn các loại tráng miệng khiến tăng cân. Hoặc nghĩ trưӟc sẽ gọi món gì ở nhà hàng. Hoặc lên kế hoạch chỉ đi mua sắm một lần trong tuần. Hoặc cân nhắc việc tập thể dục nhiều hơn. Họ chủ động nghĩ về việc duy trì kết quả. Những thói quen nào họ cần có để có thể giữ được những gì họ đạt được? Họ biết thế nào cũng có những thất bại. Và thay vì tự dằn vặt bản thân, họ đặt câu hỏi: “Mình có thể học được gì từ lần này? Lần tӟi mình có thể làm gì nếu mình ở vào tình huống tương tự?” Đây là một quá trình học hỏi – không phải là một trận chiến giữa ‘người xấu’ và ‘người tốt’ trong bạn.

Lần gần đây nhất, điều gì bạn vốn có thể làm để xử lý cơn giận của mình? Đầu tiên, hãy nghĩ về lí do bạn giận dữ. Có thể bạn đã cảm thấy bị hạ thấp và không được tôn trọng khi người bạn đời làm hỏng việc hay phá vỡ quy tắc của bạn – như thể họ đang nói rằng, “Bạn không quan trọng. Nhu cầu của bạn không quan trọng. Tôi không thèm quan tâm”. Phản ứng đầu tiên của bạn trưӟc đây sẽ là muốn nhắc họ một cách giận dữ về những nghĩa vụ của họ. Nhưng điều bạn làm lại là trả thù, theo kiểu “Nếu anh/cô nghĩ anh/cô quan trọng, thử xem anh/cô nghĩ sao về những lời này nhé.” Người bạn đời của bạn, thay vì trấn an về tầm quan trọng của bạn, lại phải hứng chịu những đòn công kích từ bạn. Trong khi đó, bạn lại coi sự im lặng đó là minh chứng rằng họ cảm thấy họ hơn bạn, và bạn lại càng điên tiết hơn. Bạn có thể làm những gì? Đầu tiên, người bạn đời của bạn không thể đọc được tâm trí bạn, nên khi tình huống làm bạn giận dữ xảy ra, bạn phải nói rõ vӟi người ấy bạn đang cảm thấy thế nào. “Anh không biết tại sao, nhưng khi em làm thế, nó làm anh cảm thấy anh không quan trọng. Như thể em không thèm làm những thứ mà anh trân trọng vậy.” Họ sau đó sẽ giải thích vӟi bạn rằng họ thực sự quan tâm tӟi cảm xúc của bạn và lần tӟi sẽ chú ý hơn. (Bạn có thể sẽ nói “Người bạn đời của tôi sẽ chả bao giờ làm như thế!”. Bạn có thể yêu cầu người ấy làm như vậy một cách trực tiếp: “Hãy nói vӟi anh rằng em thực sự quan tâm tӟi cảm xúc của anh và em sẽ cố gắng để ý hơn ở những lần sau”). Khi bạn cảm thấy sắp mất kiểm soát, bạn phải học cách rời khỏi phòng và viết xuống những suy nghĩ xấu xa trong đầu bạn, theo sau đó là những điều đang th͹c s͹ diễn ra (“Cô ấy không hiểu điều ấy quan trọng vӟi

mình thế nào” hay “Anh ấy không biết phải làm gì khi mình sắp bùng nổ”). Khi bạn cảm thấy đủ bình tĩnh, bạn có thể quay trở lại để xử lý nốt tình huống. Bạn cũng có thể thoáng hơn vӟi những quy tắc và luật lệ của mình, khi bạn hiểu rằng những quy tắc ấy không phải là một bài kiểm tra sự tôn trọng của người bạn đời có vӟi bạn. Theo thời gian, bạn có thể còn có những trò đùa về chúng. Ví dụ, khi người bạn đời vứt tất ở ngoài phòng khách hay phân loại rác sai, bạn có thể chỉ vào những thứ đó và nói vӟi giọng nghiêm khắc: “Thế này là thế nào?” (hãy hỏi một cách hài hưӟc và vui vẻ) Khi người ta bỏ đi những suy nghĩ về tốt-xấu, mạnh-yếu – những suy nghĩ bắt nguồn từ Tư Duy Cố Định, họ sẽ có thể học được những cách khả quan hơn giúp họ kiểm soát bản thân được tốt hơn. Mỗi lần thử một cách mӟi như vậy không phải là dấu chấm hết của bạn. Giống vӟi Tư Duy Phát Triển, đó là một lời nhắc nhở rằng bạn là một con người chưa hoàn thiện và là gợi ý để lần sau bạn có thể làm tốt hơn.

DUY TRÌ SӴ THAY ĐӘI Dù bạn thay đổi tư duy để tiến xa hơn trong sự nghiệp, hàn gắn lại sau một mất mát, giúp con cái bạn tỏa sáng, giảm cân, hay kiểm soát cơn giận, những thay đổi của bạn cần được duy trì. Thật ngạc nhiên khi thấy, ngay khi tình hình trở nên khá hơn, mọi người thường dừng làm chính điều đã làm tình hình trở nên khá hơn. Giống như việc khi bạn cảm thấy khá hơn thì bạn dừng việc uống thuốc vậy. Nhưng thay đổi lại không như vậy. Khi bạn giảm cân, vấn đề của bạn không ra đi mãi mãi. Hay khi con bạn bắt đầu yêu việc học, vấn đề cũng không phải là biến mất hoàn toàn. Hay khi bạn và đối phương bắt đầu giao tiếp tốt hơn, đó vẫn chưa phải là hồi kết. Những thay đổi này cần phải được trau dồi thường xuyên, nếu không chúng cũng sẽ biến mất, còn nhanh hơn cả khi chúng xuất hiện. Có thể đó là lí do vì sao hội Nhͷng ngưͥi nghi͏n rưͫu ẩn danh nói vӟi các thành viên rằng họ sẽ luôn luôn là những kẻ nghiện rượu – để họ sẽ không trở nên tự mãn và dừng làm những hành động giữ cho họ tỉnh táo. Đó cũng là một cách để nói, “Bạn sẽ luôn luôn có thể bị tổn thương”. Đây là lí do vì sao thay đổi trong tư duy không phải chỉ đơn thuần là học vài mánh khóe. Thực tế, nếu một ai đó có Tư Duy Cố Định nhưng áp dụng những chiến lược Phát Triển, nó có thể phản tác dụng. Wes, một người cha vӟi Tư Duy Cố Định, đang rất tức giận. Mỗi tối sau khi đi làm về, ông đã rất mệt mỏi và con trai ông, Mickey, không làm theo những gì ông muốn. Wes muốn được yên tĩnh, còn Mickey thì lại ồn ào. Ông cảnh cáo cậu bé, nhưng cậu vẫn cứ làm điều cậu đang làm. Wes

cho rằng cậu bé cứng đầu, hư, không tôn trọng quyền làm cha của ông. Câu chuyện kết thúc bằng một vụ rủa xả lӟn và Mickey bị phạt. Cuối cùng, cảm thấy không còn gì để mất, Wes thử những chiến lược mang tính Phát Triển. Ông tỏ ra tôn trọng những nỗ lực của Mickey và khen những việc làm của Mickey khi cậu bé biết đồng cảm và tỏ ra có ích. Sự thay đổi trong hành vi của Mickey là rất đáng kể và tích cực khi nghe bố nói như vậy. Nhưng ngay khi sự thay đổi ấy diễn ra, Wes không tiếp tục chiến lược Phát Triển ấy nữa. Ông đã có được điều ông muốn và ông nghĩ rằng điều đó vẫn cứ tiếp diễn. Và khi điều đó không còn tiếp diễn nữa, ông lại càng trở nên tức giận hơn và phạt Mickey ác hơn. Mickey đã thể hiện ra rằng cậu có thể biết nghe lời, nhưng giờ cậu còn không muốn làm thế nữa. Điều tương tự cũng xảy ra vӟi cặp đôi có Tư Duy Cố Định – cặp đôi đang có những chuyển biến tích cực trong vấn đề giao tiếp. Chồng tôi và tôi hay gọi cặp Marlene và Scott là nhà Bickerson. Tất cả những gì họ làm là cãi nhau: “Tại sao cô lúc nào cũng để đồ bừa bộn thế?” “Tôi có thể gọn gàng nếu anh dừng việc chỉ trích lại” “Tôi vốn đã không phải mắng cô nếu cô làm điều cô nên làm ngay từ đầu” “Anh là ai mà có quyền nói tôi nên hay không nên làm gì?” Sau buổi tư vấn, Marlene và Scott không còn cãi nhau về những thứ tiêu cực nữa. Càng ngày, họ càng học được cách trân trọng những điều mà người kia làm và những nỗ lực người kia đã bỏ ra. Tình yêu và sự dịu dàng, những thứ họ tưởng đã lụi tàn, nay đã trở lại. Nhưng ngay khi chúng trở lại, họ lại quay lại đường cũ. Trong Tư Duy Cố Định không cần phải cố gắng làm mọi thứ. Những người tốt thì sẽ luôn hành xử tốt và những mối quan hệ tốt cũng sẽ tự diễn ra một cách tốt đẹp.

Khi các cuộc cãi vã lại trở lại, chúng trở nên nghiêm trọng hơn trưӟc vì chúng phản ánh những hy vọng về một sự khởi đầu mӟi bị chà đạp của họ. Thay đổi tư duy không phải là chỉ học máy móc vài chiêu này chiêu kia. Thay đổi tư duy là nhìn mọi thứ qua một lăng kính mӟi. Khi mọi người – cặp đôi, huấn luyện viên và vận động viên, quản lý và nhân viên, cha mẹ và con cái, giáo viên và học sinh – muốn hưӟng tӟi Tư Duy Phát Triển, họ phải thay đổi từ suy nghĩ đánh-giá-hay-bị-đánh-giá sang suy nghĩ học-hỏi￾và-giúp-người-khác-học-hỏi. Sự quyết tâm của họ phải được dành cho sự phát triển, và phát triển đòi hỏi nhiều thời gian, nỗ lực và sự giúp đỡ từ nhiều phía để có thể đạt được và duy trì sự phát triển ấy.

HÀNH TRÌNH TӞI TƯ DUY PHÁT TRIỂN (THӴC SӴ) Trong