phần cẩn trọng!” Thầy bảo thế v{ tôi thưa lại: - “Ta nên tranh thủ cho khỏi phí thời gian!” 15- Thầy lại bảo: - “Con sẽ thấy l{ ta đ~ nghï đến. H~y nhìn kia, sau những tảng đ|, L{ ba tầng ngục nhỏ, 18- V{ hẹp hơn những tầng con đ~ qua. Nhưng cả ba đều chật ních những linh hồn tội lỗi, Để con hiểu được những điều sẽ thấy, 21- Ta sẽ nói tại sao, thế n{o, chúng bị buộc ở đ}y. Trong c|c tội m{ trời xanh căm ghét, Tội bất công l{ tội cuối cùng, 24- Xúc phạm kẻ kh|c bằng bạo lực hay gian lận. Gian lận l{ tội riêng của con ngươi, Nên Thượng đế c{ng thêm căm ghét,
27- Ném chúng xuống tận đ|y s}u v{ gia tăng hình phạt. Vòng thứ nhất d{nh cho c|c tội đồ bạo lực, Được x}y dựng chia th{nh ba vòng ngục, 30- Vì bạo lực có thể xúc phạm đến ba ngôi: Thượng đế, bản th}n v{ đồng loại, Xúc phạm đến hình h{i hay của cải, 33- Con có thể hiểu nhờ một suy luận giản đơn. Người ta có thể g}y trọng thương hay chết chóc. Xúc phạm đến ngươi kh|c, hoặc t{i sản, 36- Ph| hoại, đốt nh{ hay cướp bóc. Vì vậy, những hung đồ s|t nhân g}y thương tích cho người kh|c. Cùng bọn côn đồ, trộm cướp, đều bị cực hình, 39- Theo từng nhóm, ở vòng ngục thứ nhất. Con ngươi cùng có thể xúc phạm bản th}n mình, Xúc phạm đến t{i sản của mình, 42- Trong vòng ngục thứ hai, họ hối hận trong niềm vô vọng. Những ai tự xóa số th}n mình, Chơi trò đỏ đen v{ vung tiền phung phí, 45- Rồi khóc than khi lẽ ra sẽ được h{i lòng. Người ta cũng có thể xúc phạm đến Chúa, Bằng sự phủ nhận hay lời nguyền rủa, 48- Khinh miệt thiên nhiên v{ th{nh quả của Trời. Chính vì vậy, vòng ngục chật hẹp nhất, In dấu ấn lên bọn Xốtđôma v{ Caoócxa, 51- Cả những ai, từ trong tim, khinh miệt Chúa Trời. Tội gian lận l{m thương tổn mọi lương t}m, Có thể g}y ra cho chính kẻ tin mình, 54- Hay với kẻ đối với mình không tin cậy. Thói tật sau n{y chỉ cắt đứt, Mọi liên hệ tình thương m{ Tạo ho| đ~ sinh ra, 57- Vì vậy chỗ của chúng l{ ở vòng hai tù ngục.
Bọn đạo đức giả, bọn phù thủy cùng qu}n xu nịnh, Bọn dối tr|, trộm cắp, bọn buôn thần b|n th|nh, 60- Bọn ma cô, cờ gian bạc lận v{ mọi r|c rưởi cùng lo{i. Thói tật kia đ~ l{m l~ng quên, Tình yêu từ tự nhiên đem lại v{ tình yêu tiếp nối, 63- Từ đó tạo ra lòng tin đặc biệt. Vì lẽ đó, vòng ngục hẹp nhất, L{ điểm trung t}m của vũ trụ, nơi ngự trị của Đitê, 66- Bọn phản bội bị chôn vùi vïnh viễn”. Tôi thốt lên: - “Ôi tôn sư! Lập luận bao s|ng tỏ, đ~ giảng giải cho con cặn kẽ, 69- C|i vực thẳm n{y v{ bọn tội nh}n bị cầm giữ. Nhưng h~y nói cho con hay: Bọn người trong đầm lầy hôi thối, Đang bị gió mưa h{nh hạ, 72- V{ chịu đựng bao lời gay gắt. Sao họ không phải thụ hình trong đô th{nh lửa ch|y, Nếu Thượng đế cực kỳ căm giận họ. 75- Nếu không, sao họ lại bị cực hình?” - “Tại sao ư? Người đ|p, sao hôm nay con lầm lạc thế? Kh|c với tính c|ch thường ng{y, 78- Hay đầu óc con còn mục đíchn{o kh|c? Sao con không nhớ những lời n{y, Từng được diễn giải trong s|ch Đạo đức, 81- Về ba điều m{ Thượng đế không ưa. Thói buông tuồng, hiểm độc v{ thú tính điên cuồng. V{ hình như thói buông tuồng, 84- Xúc phạm Thượng đế ít hơn nên hình phạt có phần n{o giảm nhẹ. Nếu con ôn lại lời nói đó, Rồi điểm lại trong trí nhớ, xem họ l{ ai, 87- M{ đang phải chịu cực hình ngo{i th{nh lửa.
Con sẽ hiểu tại sao những tên độc |c n{y, Bị t|ch ra nhưng tại sao vẫn bị trừng trị, 90- Tuy l{m Thượng đế ít căm giận hơn”. - “Ôi, Mặt trời đ~ chỉnh lại c|i nhìn con bối rối, Khiến con h{i lòng khi được giải đ|p mọi nghi ngờ, 93- Nhưng với con, nghi ngờ cũng ngang bằng hiểu biết. Xin Thầy h~y trở lại một chút, Thầy vừa nói, nghề cho vay nặng l~i, 96- Xúc phạm lòng nh}n từ thần th|nh - xin giảng cho con thắc mắc n{y”. Người đ|p: - “Triết học với những ai nghiên cứu. Đ~ giảng rõ không phải chỉ một lần, 99- Rằng Tự nhiên có trước Tri thức thần th|nh v{ Nghệ thuật, V{ nếu ngươi xem kỹ s|ch Vật lý, 102- Ngươi sẽ thấy ngay trong mấy trang đầu. Rằng Nghệ thuật của con người trong chừng mực có thể. Vẫn đi theo Tự nhiên, như đồ đệ đi theo sư phụ, 105- Như thể Nghệ thuật l{ con ch|u của Thượng đế. Cả hai, Nghệ thuật v{ Tự nhiên, nếu con còn nhớ. Ngay những c}u mở đầu chương S|ng thế, 108- Rằng lo{i người kiếm sống v{ tiến lên. Con kẻ cho vay nặng l~i theo đường kh|c. Khinh miệt Tự nhiên v{ Nghệ thuật, 111- Vì niềm hy vọng chúng đặt ở nơi kh|c. Nhưng b}y giờ h~y theo ta, ta muốn lên đường.” Chòm Ngư tinh đ~ lấp l|nh ở ch}n trời, V{ chòm Đại hùng tinh trải theo luồng gió T}y - Bắc, 115- V{ xa xa v|ch đ| hạ thấp dần.
KHÚC XII Tầng Địa ngục thứ VII. Con qu|i vật Minôtôrô. Dòng sông m|u v{ những kẻ bạo h{nh. Con nh}n m~ Nétxô dẫn dường cho Viếcgiliô v{ Đantê. Đường đi xuống, một bờ dốc đứng, Có con qu|i vật đứng canh, 3- Khiến mọi |nh mắt đều nhìn sang hướng kh|c. Đó l{ do tai nạn lởđất năm xưa, Từ sườn núi Tơrentô gi|ng xuống Ađixê, 6- Vì động đất, hay vì núi non thiếu điểm tựa. Từ đỉnh núi, đất đ| đổ ầm ầm, Tất cả ập xuống c|nh đồng, 9- Tạo nên đường dốc từ trên cao đi xuống. Đó l{ đường dốc dẫn xuống vực thẳm, Trên sườn núi đ| sụp đổ, 12- Phơi b{y nỗi ô nhục ở Cơrétti. Nó được thai nghén trong tượng con bò, Thoạt thấy chúng tôi, nó tự cắn xé mình, 15- Bị kích động bởi lòng căm giận. Nh{ thông th|i của tôi liền qu|t: - “Có lẽ m{y lầm người n{y l{ quận công Atênê 18- Đ~ tặng m{y c|i chết trên trần thế? H~y cút đi, đồ súc sinh! Người n{y đến đ}y, đ}u phải do chị m{y chỉ dẫn, 21- M{ đến, chỉ để xem những hình phạt của chúng bay”. Như con bò đực bị tử thương, Giật đứt tung d}y buộc, 24- Không còn đi được m{ chỉ nhảy điên cuồng. Tôi thấy Minôtôrô lồng lên, Đúng lúc đó Thầy tôi qu|t lớn:
- “H~y chạy qua lỗ hổng, 27- Nó đang ph|t cuồng, chớ bỏ lỡ thời cơ!” Thế l{ chúng tôi đi xuống, Đ|t đ| lạo xạo dưới ch}n, 30- Do t|c động của sức nặng bất thường. Thấy tôi nặng chïu trầm tư, Thầy hỏi: - “Chắc con đang nghï về đường đất lở v{ con qu|i vật. 33- M{ ta vừa dẹp yên cơn điên của nó, Nhưng ta muốn con hay, Lần trước khi ta xuống Địa ngục n{y, 36- Thì lèn đ| đó vẫn chưa sụp đổ. Nhưng nếu ta không lầm, thì không l}u, Trước khi Ng{i hạ cố xuống đ}y, 39- Tước của Đitê mấy mồi to ở tầng thứ nhất. Khắp bốn phía của vực s}u thăm thẳm Chuyển động cực kỳ dữ dội, đến nỗi ta lầm tưởng 42- Vũ trụ xúc động vì tình yêu nên quay trở lại thời hồng hoang. Thế giới đôi khi vẫn th{nh hỗn loạn, Chính lúc đó, lèn đ| cổ n{y, 45- Ở đ}y v{ xa hơn đổ sụp. Nhưng con h~y nhìn xuống dưới, Đ~ tới gần dòng sông m|u đang sôi, 48- Nơi đ}y luộc những kẻ hại ngươi bằng bạo lực. Ổi, thói h|m của mù qu|ng v{ cơn giận điên cuồng, Kích động chúng ta trong cuộc đời ngắn ngủi. 51- Để rồi bị chìm đắm trong vïnh viễn khốn cùng”. Tôi thấy một vực lớn hình vòng cung, Chiếm trọn một c|nh đồng rộng, 54- Đúng như Thầy hộ tống tôi đ~ nói. Giữa dòng sông v{ v|ch đ|, Bọn quỷ sứ nửa người nửa ngựa nối nhau đi,
57- Lăm lăm cung tên như thợ săn trên trần thế. Vừa thầy chúng tôi, chúng liền dừng lại, Ba đứa t|ch ngay khỏi hang, 60- V{ cung tên, chuẩn bị sẵn s{ng. Một đứa gầm lên: - “Bay chịu cực hình gì? Hỡi hai tên đang từ dốc đi xuống 63- Trả lời ngay, nếu không tao bắn!” Thầy tôi đ|p: - “C}u trả lời, khi tới gần, Chúng ta sẽ nói với Kirông, 66- Con ngươi, sao vẫn bị thói vũ phu sai khiến?” Rồi quay lại tôi, Thầy khẽ bảo: - “Đó l{ Nétxô, Đ~ chết vì n{ng Đêjanira kiều diễm, 69- Nhưng cuối cùng, cùng trả được thù. Kẻ đứng giữa, mắt nhìn xuống ngực, L{ Kirông vï đại, đ~ nuôi dưỡng Akinlê, 72- Còn đứa kia l{ Phôlô luôn điên cuồng giận dữ”, Chúng đi, h{ng nghìn, h{ng nghìn, quanh bờ vực. Dùng tên bắn hạ những hồn định ngoi lên, 75- Khỏi sông m|u, khi chưa đền xong tội lỗi. Chúng tôi tiến đến gần đ|m qu|i vật tinh nhanh, Kirông lấy một mũi tên, v{ dùng đuôi tên, 78- Gạt r}u sang hai bên mép. Khi đ~ lộ ra c|i mồm rộng ho|c, Nó rỉ tai đồng nghiệp: - "Chúng bay có nhận thấy không, 81- C|i g~ đi sau có thể l{m động đậy mọi thứ, Vậy không phải l{ bước ch}n của người đ~ chết!" Thầy hướng đạo của tôi đ~ đến bên cạnh, 84- Con qu|i vật nửa người nửa ngựa. Thầy nói: - "Đúng l{ anh ta còn sống, v{ chỉ anh ta thôi. Nên tôi phải dẫn anh đi thăm thung lũng thảm sầu. 87- Anh ta đến vì cần thiết, chứ không phải vì thích thú. Một vị đ~ phải bỏ giở b{i th|nh ca hoan hỉ,
Đến giao cho tôi sứ mệnh n{y, 90- Anh ta không phải kẻ cướp, còn tôi không phải d}n trộm cắp. Chính Bậc Đức hạnh đó đ~ khiến tôi cất bước, Qua đường đi qu| đỗi hiểm nghèo, 93- H~y cho người của ngươi dẫn chúng tôi đi. Chỉ cho tôi chỗ n{o nông có thể lội qua, V{ dùng lưng, cõng giùm anh bạn n{y, 96- Anh không phải }m hồn nên không đi được trên không". Kirông quay sang phải v{ bảo Netxô: "Ngươi quay lại v{ dẫn họ đi, 99- Gặp to|n canh n{o thì bảo tr|nh ra!" Chúng tôi lại lên đường với kẻ th|p tùng tin cậy. Đi dọc bờ sông, sục sôi m|u đỏ. 102- Từ đó vang lên tiếng kêu của bọn người bị luộc. Tôi thấy nhiều kẻ ngập s}u tận mắt, Quỷ nh}n m~ bảo tôi: - "Đ}y l{ bọn bạo chúa, 105- Đ~ cướp m|u v{ của cải người kh|c. Đ}y l{ nơi chúng khóc than những tội |c bất nh}n, Kìa Alếcxanđơrô v{ Điônixiô hung dữ, 108- Đ~ nhấn chìm Xixilia nhiều năm d{i đau khổ. V{ c|i tr|n có bộ tóc đen kịt, L{ Atdôlinô; còn đứa tóc hung, 111- Chính l{ Ôpítxô xứ Étxti. Trên trần thế, tên n{y bị đứa con riêng giết chết. Tôi quay sang nh{ thơ nhưng người bảo: 114- "Kẻ n{y, người hướng dẫn thứ nhất, còn ta, thứ hai". Đi một qu~ng nữa, xa hơn, con nh}n m~ dừng lại, Trước một đ|m tội đồ hình như đang muốn tho|t ra, 117- Khỏi dòng m|u sôi ngập s}u tới cổ! Hắn chỉ một }m hồn đứng riêng một xó,
"Kẻ n{y trước b{n thờ Chúa, 120- Đ~ đ}m thủng tr|i tim, đến nay còn được thờ trên sông Tamixi". Tôi thấy nhiều kẻ nhô đầu, Hoặc nhô nửa th}n khỏi dòng suối đỏ, 123- Trong số đó, tôi nhận ra nhiều người. Dòng sông m|u c{ng l}u c{ng cạn, Rồi chỉ còn lấp xấp b{n ch}n, 126- Đó l{ nơi chúng tôi vượt qua vực thẳm. Con nhân mã nói: - "Khi thấy ở mé n{y, Dòng sông m|u cạn dần, 129- Thì ngươi phải hiểu rằng: Ở mé kia dòng sông sẽ dần s}u thêm m~i, Cho đến khi tiếp nối, 132- Với nơi m{ sự bạo t{n đang rên rỉ. Đó l{ nơi công lý thần th|nh xử phạt, Attila, kẻ đ~ gặp tai ương trên tr|i đất, 135- Rồi Pirô cùng với Sétxtô. Công lý liên tục l{m tuôn nước mắt bằng lửa đốt, Của Riniê xứ Coocnêtô v{ Riniê dòng họ P|txô, Đ~ g}y bao chiến tranh trên c|c nẻo đường". 139- Nói xong, Netxô quay lại v{ vượt qua suối đỏ.
KHÚC XIII Tầng Địa ngục thứ VII. Ngục thứ hai. Những người tự s|t bị biến th{nh c}y. Số phận của Phirenxe Nétxô chưa sang đến bờ bên kia, Thì chúng tôi đ~ v{o một khu rừng, 3- Chưa từng có dấu vết của lối mòn đi lại! L| c}y không xanh m{ một m{u x|m xịt, C{nh không thẳng m{ vặn vẹo, xù xì, 6- Quả không có m{ chỉ to{n gai độc! Thú rừng xa l|nh cả những vùng trồng tỉa, Từ sông Sêxina đến tận Coócnêtô, 9- Không rừng n{o rậm rạp v{ dữ dằn như thế! Đ}y l{ nơi to{n |c điểu \cpi l{m tổ, Đ~ đuổi d}n Tơrôia chạy khỏi th{nh Xtrôfađê, 12- Vì lời b|o trước về một tương lai thê thảm. Chúng có c|nh chim nhưng cổ v{ mặt người, Ch}n có vuốt cong, bụng lớn đầy lông l|, 15- V{ rền rï trên những c{nh c}y kỳ lạ. Thầy tôi bảo: - "Trước khi tiến v{o s}u hơn, Con nên ghi nhớ, con đang ở ngục thứ hai, 18- V{ vẫn ở đó cho tới khi... Đi v{o b~i c|t rùng rợn, H~y nhìn cho kỹ v{ con sẽ thấy, 21- Bao sự việc có thể xo| hết lòng tin v{o những điều ta nói". Khắp nơi nghe tiếng ngươi than khóc, Nhưng tuyệt nhiên không thấy một bóng người, 24- Qu| sửng sốt tôi vội dừng ch}n, Tôi đo|n chừng Thầy đ~ nghï tôi tin rằng:
Lời than khóc l{ của những người đang ẩn nấp, 27- Ở đ}u đó, sau c|c lùm c}y. Nên Thầy bảo: - "Nếu con bẻ v{i c{nh, Của một c}y n{o đó, 30- Thì thắc mắc của con sẽ lập tức s|ng tỏ". Tôi bèn giơ tay ra phía trước, Bẻ một c{nh của c}y ngải gần bên, 33- C}y bỗng kêu lên: - "Sao lại h{nh ta như thế?" Từ chỗ c{nh g~y m|u đen túa chảy, C}y lại bảo: - "Sao t{n hại ta như vậy? 36- Hay l{ ngươi không còn chút nh}n tình? Chúng ta, xưa cũng l{ người, nay l{ c}y, B{n tay ngươi nên sẽ s{ng mới phải, 39- Dù chúng ta đ~ l{ những linh hồn rắn rết". Như một mẩu củi tươi đ~ ch|y một đầu, Nhưng đầu kia vẫn nghiến răng, rên rỉ... 42- Tiếng tho|t ra ấy l{ nhờ có gió. Vậy l{ từ c{nh g~y cùng ph|t ra, Lời nói v{ cả m|u, khiến tôi vô cùng kinh h~i, 45- Buông rơi c{nh c}y v{ đứng im tại chỗ. Bậc hiền giả của tôi lên tiếng: "Hỡi linh hồn bị xúc phạm. Nếu từ đầu, nó đ~ có thể tin, 48- Những gì đọc được trong thơ ta. Thì với ngươi, tay nó đ~ không chạm tới, Nhưng sự việc qu| khó tin khiến ta cũng dính líu, 51- H{nh động đó, l{m nặng trïu hồn ta! Xin cho biết, ngươi l{ ai, nếu có thể, Để sửa sai, nó sẽ l{m sống lại ký ức về ngươi, 54- Nơi trần thế, m{ nó còn có quyền trở lại!" C}y đ|p: - "Ngươi đ~ thuyết phục được tôi với lời lẽ dịu d{ng,
Khiến tôi không thể lặng im, nhưng xin chớ phiền, 57- Nếu như tôi có điểm tô chút n{o c}u chuyện kể. tôi l{ người giữ hai chìa kho|, Của tr|i tim ho{ng đế Phêđêrigô, 60- Kho|, mở lẹ l{ng, một tay tôi qu|n xuyến. Bí mật của Đức Vua tôi giữ kín, Cực trung th{nh với chức vụ vinh quang, 63- Đến quên cả ngủ v{ coi thường sinh lực. Thói đố kỵ không hề rời mắt, Trơ tr|o dòm ngó cung điện Xêda, 66- C|i chết thì chung, còn tật xấu, riêng của cung đình. Nó nhen dần ngọn lửa chống tôi trong c|c linh hồn. Lửa bén dần đến cả Ho{ng đế Augutxtô, 69- Địa vị sướng vui biến th{nh tang tóc đau buồn. T}m hồn tôi, trong tột cùng phẫn uất, Nghï rằng, bằng c|i chết sẽ trốn được sự khinh thường, 72- Chống lại mình, một người chính trực, tôi đ~ bất công! Với gốc rễ mới của th}n phận c}y cối, Tôi xin thề, chẳng bao giờ phụ lòng tin, 75- Của Chúa tôi, niềm vinh quang xứng đ|ng. Nêu một trong hai người có thể trở về dương thế, Xin bảo vệ giùm ký ức về tôi, 78- Đang bẹp dí dưới những đòn đố kỵ." Chờ một l|t, nh{ thơ liền bảo: "Hắn đ~ ngừng, đừng bỏ phí thời gian, 81- Để hỏi thêm, nếu con còn muốn biết". Tôi đ|p: - "Mong Thầy hỏi giúp, Những điều m{ Thầy nghï l{ con nên biết, 84- Con không thể, vì bị tình xót thương hạ gục". Thầy liền tiếp: - "Nếu người ta hết lòng đ|p ứng, C|i điều m{ người cầu khẩn, 87- Thì hỡi hồn đang bị cầm tù, xin h~y nói thêm.
Vì sao hồn lại nhập được v{o c}y, V{ nếu có thể, cũng xin cho biết, 90- Có bao giờ hồn tho|t khỏi th}n c}y?" Bấy giờ c}y thở d{i một tiếng thật to, Rồi gió đổi th{nh tiếng nói: 93- "Chỉ xin trả lơi vắn tắt. Khi một linh hồn dữ dằn, T|ch khỏi x|c do chính mình mong muốn, 96- Thì Minốt sẽ quẳng xuống tầng thứ bảy. Xuống rừng n{y, nhưng n{o được chọn lựa! Rơi xuống đ}u l{ tùy sự rủi may! 99- Ở đó, nẩy mầm như một hạt mì n}u. Rồi đ}m c