2 | Mục lục Mục lục Con người mới ............................................................................................. 3 Sống tỉnh táo vui tươi ................................................................................. 3 Bạn có thể thực tập được............................................................................ 4 Niềm vui của thiền tập ............................................................................... 5 Có hiểu mới có thương............................................................................... 5 Cái nầy có vì cái kia có................................................................................ 6 Thực hành thiền trong mọi động tác ....................................................... 7 Bảo vệ thiên nhiên ....................................................................................... 8 Tiếp xúc với sự sống ................................................................................... 8 Quán chiếu sự vật........................................................................................ 9 Giải thoát và an lạc .................................................................................... 10 Tiếp xúc với những gì mầu nhiệm ......................................................... 10 Mắt thương nhìn cuộc đời ....................................................................... 11 Tương lai được làm bằng hiện tại .......................................................... 11 Tiếp xúc với trời xanh............................................................................... 12 An trú thảnh thơi....................................................................................... 13 Cỡi trên những đợt sóng sinh tử ............................................................ 14 Tiếp xúc bằng chánh niêm....................................................................... 14 Nhìn màu xanh của lá............................................................................... 15 Hạnh phúc chân thật................................................................................. 15 Tập nói ít trở lại.......................................................................................... 16 Cởi mở để hiểu biết................................................................................... 17 Những viên ngọc quí ................................................................................ 17 Xúc chạm và tiếp xúc ................................................................................ 18 Câu chuyện dòng sông............................................................................. 35 Tam pháp ấn............................................................................................... 46
3 | Con người mới Con người mới Con người của thời đại bây giờ phần nhiều bị lôi cuốn trong guồng máy sản xuất và tiêu thụ đến mức trở thành một bộ phận của guồng máy kia và không còn khả năng tự chủ nữa. Cuộc sống hàng ngày phân tán tâm ý của bạn. Để đối phó với những vấn đề của cuộc sống, bạn có ít thì giờ và cơ hội để ý thức được mình và trở về với chính mình. Một ngày nào đó, quen theo đà hướng ngoại, bạn cảm thấy trống rỗng và cô đơn mỗi khi có dịp trở về đối diện với chính mình. Những giờ giấc rỗi rảnh, bạn phải đi tìm bạn bè hoặc hòa mình vào trong một đám đông, hoặc nghe máy thu thanh thu hình để bít lấp cảm giác trống rỗng kia. Thêm vào tình trạng phóng thể đối với bản thân đó, cuộc sống bận bịu và vội vã ngày nay còn trình bày nhiều khía cạnh bực mình, làm cho bạn trở nên cáu kỉnh một cách dễ dàng. Buồn giận và những cảm xúc khác tới lung lạc bạn và trấn ngự trong bạn, chính những thế lực này đóng vai trò quyết định trong rất nhiều trường hợp. Bạn không còn là bạn thì làm sao bạn có thể nói là bạn quyết định về đời sống của chính bạn được. Thiền tập giúp bạn có một nhận định mới, đúng đắn, an lạc, yêu đời và hạnh phúc hơn trong đời sống hàng ngày; để tiếp xúc với những gì mầu nhiệm đang có mặt, trong thân, tâm và hoàn cảnh chung quanh bạn. Sống tỉnh táo vui tươi Có những lúc bạn sống như trong một giấc mơ, bạn bị lôi kéo về quá khứ, về tương lai, bạn bị ràng buộc bởi những đau buồn, hờn giận, thắc mắc, sợ hãi. Trong hiện tại, giải thoát tức là vượt ra khỏi những trạng thái ấy để sống tỉnh táo, vui tươi, an nhiên và tịnh lạc. Sống như vậy mới là đang sống. Sống như vậy, bạn sẽ là nguồn vui cho những người thân thuộc và cho những kẻ sống bên bạn cùng như chung quanh bạn. Đạo Bụt thường nói đến sự giải thoát tối hậu là giải thoát khỏi sinh tử. Cái chết là một niềm đe dọa lớn. Bao nhiêu thắc mắc và sợ hãi đã được phát sinh từ ý niệm chết. Thiền quán cũng là để cởi
4 | Bạn có thể thực tập được cho bạn những sợi dây thắc mắc và sợ hãi đó và làm cho đời sống có thêm thực chất. Bạn có thể thực tập được Trong đời sống hàng ngày, bạn lái xe, làm việc trong sở, chờ xe buýt, nói điện thoại, đi bộ từ cao ốc này sang cao ốc khác, chùi nhà, nấu bếp, dọn đẹp, phơi áo quần v.v... Bạn phải biết thực tập quán niệm hơi thở ngay trong khi bạn làm công việc ấy. Thường thường trong khi làm các công việc này bạn cứ để trí óc suy nghĩ vẩn vơ từ chuyện này sang chuyện khác. Những mừng vui, buồn giận, bực tức v.v... cứ thay nhau đến rồi đi, thuận theo những dòng suy nghĩ mông lung đó. Như vậy ta sống mà không nắm được chủ quyền của tâm ý, ta sống trong quên lãng. Vậy bạn phải nắm lấy hơi thở, ý thức về hơi thở và theo dõi hơi thở của bạn. Thở vào và thở ra, bạn biết là bạn thở vào hay thở ra và bạn mỉm cười để chứng tỏ bạn là bạn, bạn có chủ quyền trong bạn. Tôi xin cống hiến bài thi kệ này để bạn thực tập: Quay về nương tựa Hải đảo tự thân Chánh niệm là Bụt Soi sáng xa gần Hơi thở là Pháp Bảo hộ thân tâm. Năm uẩn là Tăng Phối hợp tinh cần. Thở vào thở ra Là hoa tươi mát Là núi vững vàng Nước tĩnh lặng chiếu Không gian thênh thang. Thở vào bạn quán niệm thầm: "Quay về, thở ra nương tựa..." cứ như vậy bạn thở vào thở ra theo dõi bài thi kệ cho đến hết. Thực tập một thời gian bạn sẽ thấy bạn có đức tin nơi chính bạn. Bạn là bạn, có sự tươi mát vững vàng, tĩnh lặng và có không gian thênh thang. Bằng
5 | Niềm vui của thiền tập hơi thở có ý thức, bạn thiết lập sự tỉnh thức trong giờ phút hiện tại. Thở và chỉ để ý đến hơi thở cùng bài thi kệ thôi, đó là bạn đã thiết lập được phương pháp tu chỉ, tức là sự định tâm. Hơi thở có ý thức giúp cho bạn khỏi phiêu lưu vào thế giới tạp niệm, nghĩa là thế giới của sự suy nghĩ miên man vớ vẩn. Phép tu này rất đơn giản, bạn có thể thực tập được. Tôi chấp hai tay lại thành búp sen, tôi chúc bạn thành công. Niềm vui của thiền tập Bạn phải tự biết nuôi dưỡng bạn bằng thiền duyệt, nghĩa là bằng sự an vui của thiền tập, để trưởng thành và để có khả năng tiếp xúc với sự sống mầu nhiệm của cuộc đời như: trúc tím, hoa vàng, mây trắng, trăng trong v.v... là những biểu hiện mầu nhiệm của pháp thân. Khi ngồi dưới gốc cây, nơi vắng vẻ, xa lánh cảnh náo nhiệt của thị thành, người bạn cảm thấy thoải mái và an lạc. Cảm giác thoải mái và an lạc này bạn cũng đạt được khi bạn xa lìa được những nhiễu nhương và phiền toái của cuộc sống quanh bạn. Mỗi cuối tuần xa lánh được thị thành náo nhiệt đầy phiền não và thoát được về miền quê, bạn cảm thấy vui mừng và thoải mái. Qua được một kỳ thi, bạn cảm thấy đã rũ bỏ được hết lo âu. Chấm dứt một ngày bận rộn, tắt được máy truyền hình, đốt lên một cây nhang cho thơm nhà, ngồi lại trong tư thế hoa sen bắt đầu thực tập nụ cười và hơi thở, bạn cảm thấy một niềm vui. Đó là cảm giác của thiền tập đưa đến. Khi được nuôi dưỡng thường xuyên bằng thiền duyệt, bạn trở nên thoải mái dễ chịu, rộng lượng và từ bi. Vì vậy pháp lạc sẽ thấm sang những người bên cạnh. Có an lạc thì bạn mới chia sẻ được sự an lạc cho người khác và với các loài khác. Có hiểu mới có thương Nhiều người cho rằng nếu không có thế lực và tiền bạc thì không thể thực hiện được lòng từ và lòng bi. Thật ra khi đã có nguồn suối từ bi, thanh bình, an lạc trong bạn, bạn có thể giúp cho nhiều người bớt khổ và đem lại cho họ rất nhiều hạnh phúc mà không cần đến tiền tài hay quyền thế. Mỗi một lời nói, một động tác hay một ý nghĩ của bạn cũng có thể làm cho người kia bớt khổ và có thêm hạnh phúc. Một lời
6 | Cái nầy có vì cái kia có nói có thể an ủi, có thể gây thêm niềm tin, có thể làm tiêu tan sự nghi ngờ, có thể giúp cho kẻ kia tránh được lỗi lầm tai hại, có thể hòa giải xung đột, có thể khai mở lối thoát cho người, hoặc chỉ dẫn cho người con đường đi đến thành công và hạnh phúc. Một cử chỉ cũng có thể làm được những công trình tương tự, có thể cứu được mạng người hay mạng vật, có thể giúp người kia nắm lấy được cơ hội ngàn năm một thuở. Một ý nghĩ cũng thế, bởi vì ý nghĩ luôn luôn đưa đến lời nói và hành động. Có chất liệu từ bi trong tâm thì mọi ý nghĩ, lời nói và việc làm của bạn đều có thể tạo nên phép lạ. Bởi vì hiểu biết là bản chất của tình thương, cho nên những lời nói và những hành động do tình thương phát động sẽ là những lời nói và hành động phù hợp với tình trạng và sẽ tránh được tình trạng “Yêu nhau mà lại bằng mười phụ nhau”, nghĩa là tình trạng muốn giúp mà vì vụng về chỉ làm cho người được thương thêm khổ. Bạn không thể không nhớ rằng Thương yêu là một với Hiểu biết. Cái nầy có vì cái kia có Trong đời sống hàng ngày, ta có khuynh hướng nhận thức sự vật như những thực thể biệt lập với nhau và cái này nằm ngoài cái kia. Ví dụ một chiếc lá mà bạn thấy đang ve vẫy trên cành cây phía trước mắt. Bạn nghĩ chiếc lá ấy có mặt biệt lập với các chiếc lá khác, biệt lập với cành cây, thân cây, rễ cây, biệt lập với mây nước, đất trời. Kỳ thật chiếc lá ấy không thể có mặt ngoài sự có mặt của những thứ mà ta xem là biệt lập với chiếc lá. Chiếc lá ấy thực ra là một với các chiếc lá khác, là một với cành, thân và rễ cây, là một với đám mây, dòng nước, mặt đất, khí trời và ánh sáng. Thiếu một trong những thứ đó, chiếc lá không thể nào có mặt. Nhìn sâu vào chiếc lá bạn thấy sự có mặt của tất cả những thứ đó, chiếc lá và những thứ đó cùng có với nhau. Đó là nguyên lý tương tức (interbeing) và tương nhập (interpenertration) mà kinh Hoa Nghiêm nói tới. Đó là nguyên lý một là tất cả, tất cả là một cũng được nói tới trong kinh Hoa Nghiêm. Và đây là hình thức diễn đạt đầy đủ nhất của đạo lý duyên khởi. Sự vật không có mặt ngoài nhau, sự vật có mặt trong nhau và với nhau. Bởi lý do đó nên Bụt nói: “Cái nầy có vì cái kia có”.
7 | Thực hành thiền trong mọi động tác Thực hành thiền trong mọi động tác Hàng ngày bạn nên để thì giờ ra mà tọa thiền. Ngồi trên bồ đoàn, trong tư thế hoa sen gọi là kiết già, xếp bằng bàn chân phải đặt trên bắp chân trái và bàn chân trái trên bắp chân phải, xương sống thẳng đầu ngay ngắn, mắt nhìn xuống, bàn tay trái để ngửa nằm trong lòng bàn tay phải. Đây là một thế ngồi rất vững chãi và hùng mạnh. Những người mới tập sẽ thấy đau nhức trong thế ngồi này cho nên có thể ngồi kiểu bán già, nghĩa là bàn chân phải để trên bắp đùi trái, hoặc ngược lại. Sau một vài giờ bạn ngồi thiền trong tư thế kiết già, có thể đứng dậy và đi kinh hành. Đi kinh hành là đi bách bộ trong thiền đường hoặc quanh thiền thất. Nếu là tọa thiền chung với đại chúng, thì giờ kinh hành được quy định trước. Mọi người thong thả đi từng bước mắt nhìn xuống phía trước, im lặng nối thành hàng đi nhiều vòng bên trong thiền đường, theo chiều hướng kim đồng hồ. Trong khi đi như thế, bạn vẫn có thể tiếp tục thiền quán. Sự xen kẽ kinh hành với tọa thiền làm cho máu chảy đều trong cơ thể, hai chân không bị tê nhức. Nhưng không phải bạn chỉ thực hành thiền quán trong khi tọa thiền và kinh hành. Bạn có thể an trú trong thiền ngay những khi làm việc như vá áo, trồng rau, quét sân, rửa bát, lau nhà... Nhiều vị thiền giả đạt được sự bừng sáng trong khi "chấp tác" công việc thường nhật như vậy. Thật ra bạn sẽ không thành công nếu không thực hành thiền ngay trong các động tác hàng ngày kia. "Không có giác ngộ ngoài sự sống thường nhật". Tôi nhớ câu chuyện giữa Bụt và lãnh tụ của một giáo phái ngoại đạo như sau: - Nghe nói Đạo Bụt là đạo giác ngộ, vậy phương pháp của đạo Bụt như thế nào? Các ngài làm gì mỗi ngày? - Chúng tôi đi, đứng, nằm, ngồi, tắm, giặt, ăn, ngủ… - Phương pháp đó nào có chi đặc biệt đâu. Ai lại không đi, đứng, nằm, ngồi, tắm, giặt, ăn, ngủ.
8 | Bảo vệ thiên nhiên - Đặc biệt lắm chứ, thưa ngài. Chúng tôi ý thức khi chúng tôi đi, đứng nằm, ngồi, tắm, giặt, ăn, ngủ. Còn khi những người khác đi, đứng, nằm, ngồi, v.v…. thì họ không ý thức được là họ đang đi, đứng, nằm, ngồi… Đó bạn thấy được tầm quan trọng của nếp sống thiền tập trong các động tác hàng ngày chưa? Bảo vệ thiên nhiên Khi bạn nghe nói cây rừng bệnh nhiều và chết nhiều, bạn lo lắng cho tình trạng sinh môi của ngày mai. Sự quan tâm ấy xuất phát từ ý thức về những gì xảy ra trong hiện tại và có thể trở nên động lực giúp bạn làm một cái gì để ngăn chặn đà tàn phá của thiên nhiên. Tuy nhiên sự quan tâm có khác với sự lo lắng, nhất là sự lo lắng suông. Có thể vì sự lo lắng quá độ đó mà bạn không nhận ra được rằng vẫn còn rất nhiều cây cối xinh đẹp chung quanh bạn và mỗi khi mùa xuân hoặc mùa thu tới, cảnh tượng thiên nhiên lại trở nên huy hoàng rực rỡ. Bạn phải biết thưởng thức sự có mặt của những cây cối còn mạnh khỏe và xinh đẹp, bạn phải thấy sự có mặt của chúng là quí báu thì bạn mới thực sự quyết tâm bảo vệ chúng, không để cho chúng lần lượt ra đi. Sự lo lắng suông chỉ có thể gây tàn hại bạn mà không giúp bạn làm được gì để cải thiện tình trạng. Tiếp xúc với sự sống Bí quyết của thiền tập là trở về an trú trong giờ phút hiện tại để tiếp xúc với sự sống. Sự sống chỉ có mặt trong giờ phút hiện tại, vì quá khứ đã không còn và tương lai thì chưa đến. Bụt, giải thoát, giác ngộ, an lạc và hạnh phúc chỉ có thể được tìm thấy trong hiện tại, vì vậy nơi hẹn của bạn với Bụt, với giải thoát, với an lạc là giờ phút hiện tại. Nếu bạn bước được những bước chân thảnh thơi, ăn cơm im lặng trong hạnh phúc, uống trà có ý thức, ngắm hoa hồng với tâm vô ưu, miệng nở một nụ cười hàm tiếu và lòng cảm thấy an lạc thì là bạn đang tiếp xúc với Bụt trong tự tâm bạn. Bạn là Bụt trong lúc đó. Điều này có phải do tôi nói đâu, chính Bụt Thích Ca đã nói : "Tất cả các bạn đều có
9 | Quán chiếu s ự vật khả năng thành Bụt”. Và thường Bất Khinh Bồ Tát nói: “Tôi không dám khinh các bạn vì các bạn đều sẽ thành Bụt tương lai”. Vì vậy bạn đừng mặc cảm là bạn không thể thành Bụt. Quán chiếu sự vật Quán chiếu sự sống trong giây phút hiện tại, bạn tiếp xúc với sự vật vì vậy bạn thấy được tính chất vô thường và vô ngã của sự vật. Vô thường và vô ngã không phải là tính chất tiêu cực của sự sống mà chính là nền tảng của sự sống. Vô thường là sự chuyển biến liên tục. Nếu không có vô thường thì không có sự sống. Vô ngã là nguyên lý tương quan, tương duyên giữa sự vật. Nếu không có sự tương quan, tương duyên ấy thì không một sự vật nào có thể có mặt. Ví dụ không có mặt trời, đám mây, đất cát.... thì không thể có một đóa thược dược. Bạn thường than thở rằng đời là vô thường, vô ngã, quên rằng nếu không có vô thường và vô ngã thì không có sự sống, không có cuộc đời. Nhận thức về vô thường và vô ngã không làm tiêu tán niềm vui sống mà còn đem lại cho bạn niềm vui sống có tính cách lành mạnh, vững chãi và thảnh thơi. Chính vì không thấy được tính vô thường và vô ngã của sự vật cho nên con người mới khổ đau. Cho là thường những cái vô thường, cho là ngã những cái vô ngã, đó là nguồn gốc chính của mọi đau khổ. Khi nhìn sâu vào một đóa hoa hồng, bạn có thể thấy rõ tính vô thường của nó. Tuy nhiên, bạn vẫn thấy được cái đẹp của đóa hoa hồng và vẫn có thể trân quý đóa hoa hồng. Có thể là bạn còn thấy đóa hoa hồng đẹp hơn, là trân quý đóa hoa hồng nhiều hơn nữa, chỉ vì bạn thấy được tính vô thường mong manh của nó. Thật ra đối với nhiều người, hiện tượng càng mong manh thì càng đẹp và càng được trân quý như một chiếc cầu vồng, một cảnh mặt trời lặn, một đóa hoa Quỳnh nở về đêm, một ngôi sao băng, một ly nước trong, một cơn gió mát, một tiếng chim hót, một bước chân thảnh thơi.... tất cả đều là những điều mầu nhiệm, tuy là vô thường và vô ngã.
10 | Giải thoát và an lạc Giải thoát và an lạc Hành trình thiền quán là để đạt tới giải thoát và an lạc. Giải thoát và an lạc là hai yếu tố liên hệ mật thiết với nhau: có giải thoát thì có an lạc, giải thoát càng lớn thì an lạc càng lớn. Nhưng giải thoát và an lạc không phải là những gì xa vời mà bạn chỉ có thể đạt được sau một thời gian thực tập lâu dài, như mười năm, hai mươi năm hay ba mươi năm. Thực tập thiền quán, bạn có thể đạt tới giải thoát và an lạc ngay trong giời phút bạn đang thực tập, dù mức độ giải thoát và an lạc còn chỉ là khiêm nhường. Tuy khiêm nhường, nhưng những yếu tố giải thoát và an lạc ấy là nền tảng cho những giải thoát và an lạc lớn lao hơn. Thực tập thiền quán là tập quán sát và hiểu sâu được vào lòng sự vật. Nhờ cái thấy và cái hiểu đó mà bạn đạt tới giải thoát và an lạc. Những giận hờn, lo lắng và sợ hãi của bạn chẳng hạn đều đang làm cho bạn khổ đau. Muốn giải thoát chúng, bạn phải quán sát bản chất của chúng. Bản chất của chúng đều là sự u mê. Tên nó là vô minh. Tên nó là mờ ám. Tên nó là sự thiếu sáng suốt. Chìa khóa của giải thoát vì vậy là sự đập tan u mê, là thể nhập vào lòng của thực tại để có một cái biết trực tiếp và chân thực về thực tại. Cái biết này không phải là cái biết của tri thức suy luận. Cái biết này phải là cái biết trực tiếp của kinh nghiệm, của thực chứng. Ví dụ khi ta hiểu lầm một người bạn chẳng hạn, ta giận hờn và vì giận hờn ta khổ đau. Quán sát thực tại cho sâu sắc, bạn đánh tan được sự hiểu lầm đó và những khổ đau của bạn tan biến. Bạn tức khắc có sự an lạc và giải thoát. Tiếp xúc với những gì mầu nhiệm Bạn phải có khả năng tiếp xúc với những gì mầu nhiệm và an lạc trên thế gian và thừa hưởng những thứ ấy. Nếu bạn không có khả năng tiếp xúc và thừa hưởng thì những mầu nhiệm và an lạc kia dù có mặt cũng không có ích lợi gì. Bạn phải có khả năng tiếp xúc với bông hoa, em bé, trời xanh, mây trắng, trăng trong, dòng sông, tiếng chim ca, ly nước mát, nhành liễu rũ. Bạn phải dạy cho các em bé biết thưởng thức những mầu nhiệm và quý báu có mặt trong sự sống. Biết thưởng thức, bạn sẽ biết bảo vệ những gì mầu nhiệm và quý báu ấy. Đó chính
11 | Mắt thương nhìn cuộc đời là công tác căn bản để bảo vệ hòa bình và hạnh phúc cho bạn, cho con cháu bạn và cho mọi người và mọi loài khác nữa. Mắt thương nhìn cuộc đời Bạn nên lấy con mắt từ bi mà nhìn mọi người và mọi loài. Khi mà bạn có cái nhìn cởi mở, bao dung và rộng lượng thì tâm bạn nở ra như một đóa hoa và bạn là nguồn suối mát cho mọi người và mọi loài nhờ. Con mắt từ bi là con mắt của hiểu biết. Từ bi là nước ngọt chảy từ nguồn hiểu biết. Không có hiểu biết thì không có từ bi và hễ có từ bi tức là đã có hiểu biết. Từ bi quán không thể tách rời nhân duyên quán. Nếu tôi đã được sinh ra trong hoàn cảnh của một kẻ cướp biển, thì bây giờ rất có thể tôi đang là một kẻ cướp biển. Con người của một kẻ hải tặc đã được đúc kết nên bởi nhiều nhân duyên thuận lợi cho việc trở thành hải tặc. Trách nhiệm ấy là trách nhiệm chung của xã hội loài người. Khuya hôm nay hàng trăm trẻ em đã chào đời bên Vịnh Thái Lan. Những em bé sơ sinh khuya nay, mấy mươi năm sau có thể trở nên hải tặc, nếu những nhà giáo dục, những nhà chính trị, những nhà kinh tế và những kẻ có lòng ngày hôm nay không làm một cái gì hết để ngăn ngừa. Tất cả chúng ta đều có trách nhiệm ít nhiều trong sự có mặt của những hải tặc. Quán nhân duyên để có thể nhìn bằng con mắt từ bi và để thấy được bổn phận và trách nhiệm của mình trong công cuộc ngăn chặn khổ đau. Bồ Tát Quán Thế âm vì thấy cho nên mới thương và vì thương cho nên mới hành động. Mắt thương nhìn cuộc đời, chỉ một câu ấy thôi cũng đủ cho chúng ta thực tập suốt đời. Hãy tập nhìn bằng con mắt từ bi, nghĩa là con mắt hiểu biết. Thức dậy mỉm miệng cười Hăm bốn giờ tinh khôi Xin nguyện sống trọn vẹn Mắt thương nhìn cuộc đời. Tương lai được làm bằng hiện tại Bạn biết rằng trong hiện tại mà có lòng thương, có hạnh phúc như thế thì trong tương lai nhất định bạn có hạnh phúc. Bởi vì tương lai được
12 | Tiếp xúc với trời xanh làm bằng hiện tại. Dù bạn có cực khổ cách mấy mà trong hiện tại bạn không có hạnh phúc thì tương lai bạn cũng không có hạnh phúc đâu, lý do là tương lai được làm bằng chất liệu hiện tại. Ngày hôm nay nếu bạn mỉm cười được, thảnh thơi được, an trú trong hiện tại, vui hưởng được từng bước chân, từng tách trà và từng nụ cười thì cái vốn liếng hạnh phúc ngày hôm nay sẽ làm ra cái vốn liếng hạnh phúc cho ngày mai. Chúng ta thường bị ám ảnh bởi ý tưởng là hôm nay phải cực khổ, ngày mai mới có thể sung sướng. Ví như câu ca dao: “Rủ nhau đi cấy đi cày Bây giờ khó nhọc có ngày phong lưu Trên đồng cạn dưới đồng sâu Chồng cày vợ cấy con trâu đi bừa” Hôm nay khó nhọc, ngày mai mới có thiên đường của hạnh phúc. Không chắc lắm đâu. Tôi thấy hai câu sau có chân lý nhiều hơn và đẹp hơn hai câu đầu. Hai câu ấy cho thấy rằng làm việc chung có đủ vợ, chồng và con trâu là vui biết mấy. Cùng đồng tâm làm việc, đó là hạnh phúc rồi, đâu có cần ngày mai ngày mốt gì nữa. Nếu đã đồng tâm làm việc trong hạnh phúc hôm nay, hiện tại thì tương lai dĩ nhiên được làm bằng hạnh phúc. Tiếp xúc với trời xanh Cách đây chừng ba mươi sáu năm lúc còn dạy ở trường Phật học Ấn Quang, tôi có đọc một cuốn tiểu thuyết tiếng Pháp của Albert Camus tựa là Người xa lạ (L'étranger). Cuốn đó đã làm cho tôi giật mình. Trong ấy tác giả thuật chuyện một tù nhân vi phạm tội giết người trong cơn giận dữ nên đã bị lên án tử hình. Anh tên là Meursault. Chỉ còn ba ngày nữa thì anh bị đem ra máy chém. Chuyện xảy ra ở Algérie. Anh Meursault là một người da trắng, sinh ở Algérie. Nằm trong phòng giam không có cửa sổ, ngước nhìn lên phía trên trần nhà anh thấy có một khung kính vuông. Buổi sáng đó không biết nhờ phúc duyên gì mà anh tiếp xúc được với trời xanh. Trời xanh ở đây chỉ là một mảnh trời vuông thấy qua một khung kính nhỏ. Bỗng nhiên tiếp xúc được với trời xanh anh ta sung sướng vô cùng. Đây là
13 | An trú thảnh thơi lần dầu tiên anh tiếp xúc được với màu trời xanh. Có nghĩa là trong bốn mươi năm của cuộc sống, anh chưa bao giờ thật sự nhìn trời và tiếp xúc được với bầu trời. Vô lý một con người đã bốn mươi tuổi mà làm sao chưa thấy trời xanh… Điều đó tuy nhiên có thật. Chúng ta tuy có nhìn có thấy nhưng không tiếp xúc. Khi tôi viết cuốn Bông Hồng Cài Áo, tôi có nói rằng: Một con người ba mươi tuổi hay bốn mươi tuổi sống bên mẹ cả đời mà không hẳn đã tiếp xúc được với mẹ. Mỗi ngày đều gặp mẹ, nhỏ thì xin tiền mẹ ăn quà, lớn thì ăn cơm mẹ nấu, nhờ mẹ làm chuyện này chuyện kia nhưng chưa bao giờ được thực sự tiếp xúc với mẹ cả để thấy sự quý giá vô cùng của mẹ. Ở đây cũng vậy. Trời xanh là cha mình. Vậy mà tuy sống bốn mươi năm dưới vòng trời bao la đó nhưng anh ta chưa bao giờ được tiếp xúc với trời thật sự. Giờ phút tiếp xúc được với trời xanh anh ta sung sướng vô cùng. Không biết anh ta có tập thở hay không mà vẫn biết, tiếp tục nuôi dưỡng ý thức tiếp xúc đó. Anh ta ý thức rằng anh ta là một con người đang sống, anh ta cảm thấy lần đầu tiên mình là một cái gì đang sống. Mà phép lạ đó hiển hiện chỉ nhờ anh tiếp xúc được với trời xanh. Và anh ta nguyện rằng trong ba ngày còn sót lại cửa đời anh, anh sẽ sống những giây phút thật sâu sắc. Cái khung trời xanh bé nhỏ kia đã cứu anh. Nó làm cho anh từ một người chết trở nên một người sống. Bạn nên thực tập tiếp xúc với những gì mầu nhiệm ấy, để luôn sống trong tỉnh thức trong vui tươi. An trú thảnh thơi Khả năng có hạnh phúc của bạn được biểu lộ trong hai trường hợp. Trường hợp không làm việc và trường hợp làm việc. Đi thiền hành cũng hạnh phúc, mà chùi nồi cũng hạnh phúc. Đi thiền hành, cắt đứt hết những tính toán, lo âu, sợ sệt, bước những bước thật thanh thản và nhẹ nhàng, miệng nở nụ cười tươi mát, hít thở không khí trong lành buổi sáng, có hạnh phúc đã đành mà chùi nồi cũng vậy. Trong khi chùi nồi bạn cắt đứt những lo lắng, lăng xăng, những suy tư tính toán, bạn không hấp tấp. Bạn làm việc thật thanh thản, thì việc chùi nồi không kém gì việc đi thiền hành hay ngồi thiền tọa. Trong những
14 | Cỡi trên những đợt s óng s inh tử lúc đó bạn thật sự có hạnh phúc. Bạn an trú trong giây phút hiện tại, bạn là một con người thật sự tự do. Trong khi chùi nồi, nếu bạn không bị kéo đi bởi chuyện đã qua và chuyện sắp tới, nếu bạn cắt đứt được những sợi dây phiền lo, tính toán, bất an thì bạn thực đang chùi nồi một cách thật an lạc, thảnh thơi. Bạn không làm hấp tấp như bị ma đuổi. Cỡi trên những đợt sóng sinh tử Vạn vật vô thường, bệnh tật và tai nạn có thể xảy ra cho bạn và cho những người thân của bạn bất cứ lúc nào. Sống trên đời, bạn phải chấp nhận sự thật ấy. Nếu bạn sống có chánh niệm trong từng giây phút, nếu bạn sống một cách sâu sắc những ngày tháng của bạn và tiếp xử đẹp đẽ những người chung quanh thì bạn không cần gì phải sợ hãi và bạn không có gì phải hối hận dù có gì bất trắc xảy ra. Nếu bạn biết sinh và diệt là hai mặt của sự sống thì bạn thấy được rằng: "Sinh là để diệt và diệt là để sinh". Nếu đất mẹ đã đưa bạn ra đời một lần thì đất mẹ sẽ đưa bạn ra đời trăm vạn lần khác, do đó bạn sẽ không sợ hãi buồn khổ mỗi lần đất mẹ đưa hai cánh tay ra đón mời bạn trở lại. Bồ Tát Quán Thế Âm được miêu tả là người đã vượt ra khỏi mọi sợ hãi và thường hiến tặng cho chúng sinh món quà quý giá vô cùng gọi là vô úy thí. Vô úy nghĩa là sự không sợ hãi. Sự không sợ hãi này là kết quả của công trình thiền quán về tự tính không sinh, không diệt, không thêm, không bớt của vạn pháp. Tâm kinh Bát Nhã được trì tụng như một bản văn nói về hạnh Vô úy. Quán chiếu được tự tính duyên sinh và vô ngã của vạn vật thì bạn thấy được tính cách không sinh, không diệt ấy và thoát được sự sợ hãi. Người giác ngộ cỡi trên những đợt sóng sanh tử mà đi một cách thản nhiên. Tiếp xúc bằng chánh niêm Màu trời xanh rất đẹp, cũng như cảnh hoàng hôn đỏ rực rỡ và bạn phải có khả năng tiếp xúc với chúng. Sự mầu nhiệm của hoàng hôn, của tia nắng, cơn mưa, bông hoa... là tất cả những gì bạn cần phải thực sự tiếp xúc nếu bạn thật sự muốn sống. Và những cái mầu nhiệm
15 | Nhìn màu xanh của lá đó không phải chỉ có xung quanh bạn mà có ở ngay trong bạn. Cặp mắt của bạn là những gì rất mầu nhiệm. Chỉ cần mở mắt ra là bạn có thể thấy được bao nhiêu là màu sắc. Và sự kiện bạn có mắt là một phép lạ rất mầu nhiệm. Nếu bạn không biết được điều đó thì bạn sống không có ý thức, sống cũng giống như không sống. Trong người bạn cũng có hàng vạn cái mầu nhiệm khác. Có những tâm lý, tư tưởng, nhận thức. Trái tim bạn rất mầu nhiệm, buồng phổi bạn rất mầu nhiệm. Bạn có hàng ngàn hàng triệu sự kiện mầu nhiệm trong cơ thể, trong tâm cũng như xung quanh bạn. Mà sống thật sự thì bạn phải tiếp xúc được với những thứ ấy. Mà làm sao tiếp xúc. Chỉ có với chánh niệm bạn mới tiếp xúc được sâu sắc. Nhìn màu xanh của lá Sự sống chỉ có mặt trong phút giây hiện tại. Nhưng tâm bạn ít khi chịu an trú trong giây phút hiện tại. Tâm bạn hay ưa trở về quá khứ hoặc vọng tưởng đến tương lai. Bạn cứ tưởng bạn là bạn, nhưng quả thực bạn chưa hề thực sự tiếp xúc với bạn, bởi vì tâm bạn cứ rong ruổi chạy theo những ảo ảnh của quá khứ và của vị lai. Chỉ có một phương cách hay nhất để tiếp xúc với sự sống đích thực: đó là trở về với giây phút hiện tại. Nếu bạn trở về với giây phút hiện tại thì bạn trở nên thức tỉnh. Và lúc đó các bạn mới có cơ hội tìm lại được chính con người thật sự của mình. Có khi nào các bạn ra nhìn những đọt lá xanh và ánh sáng mặt trời đang lọc qua những đọt lá ấy. Các bạn đã từng có dịp thật sự ngắm nhìn màu xanh của lá cây trong trạng thái trầm lặng và tỉnh thức của tâm tư chưa? Màu xanh ấy là một khía cạnh vi diệu của sự sống. Nếu bạn chưa bao giờ thật sự nhìn màu xanh ấy thì bây giờ đây các bạn hãy thử nhìn đi. Hạnh phúc chân thật Hạnh phúc trước nhất không phải là sự đam mê vào dục lạc. Dục lạc có thể cho bạn một ảo tưởng về hạnh phúc và thật sự chỉ là khổ đau. Như một người bị bịnh hủi, bị bắt buộc vào sống biệt lập ở trong rừng. Người này luôn luôn cảm thấy ngứa ngáy xốn xang rất khó
16 | Tập nói ít trở lại chịu. Ông ta đào một cái hố, chặt cành khô và những gốc cây mục xuống hố và đốt cháy cho đến khi hố đầy than hồng. Rồi ông ta đứng bên cạnh hố, đưa mình mẩy tay chân lên trên hố than để hứng lấy cái nóng của than lửa đang cháy. Trong khi làm như thế ông ta thấy rất đã ngứa và cảm thấy bớt khổ. Ngày nào không được hơ mình trên hố than rừng này, ông rất lấy làm khổ đau. May mắn cho ông ta mấy năm sau bịnh hủi của ông được chữa lành. Ông trở về sống đời sống bình thường trong thôn xóm. Một hôm ông ta vào rừng thấy mấy người bệnh hủi đang đưa mình mẩy của họ hơ trên đống than rừng của họ. Ông thấy thương xót họ vô cùng. Hố than rừng nóng quá, tới gần nóng không chịu nổi. Nếu có ai tới trì kéo ông, bắt ông tới gần hố than để đưa mình mẫy hơ lên trên than lửa, ông sẽ la tru tréo lên và phản đối kịch liệt. Cái mà ngày xưa ông cho là làm cho ông sung sướng, bây giờ đã trở thành một mối khổ đau của ông. Dục lạc cũng vậy, cũng chỉ là một hố than rừng. Chỉ có người bịnh mới thấy dục lạc là vui. Những người lành mạnh đều phải xa lánh hố than dục lạc. Nếu đam mê dục lạc không phải là hạnh phúc thì cái gì là hạnh phúc. Bụt dạy chỉ có sống: thư thái, tự do, an lạc, thảnh thơi, tiếp xúc được với mầu nhiệm của cuộc sống tức là có hạnh phúc. Ý thức được những gì xảy ra trong giờ phút hiện tại, không tham đắm vào bất cứ pháp nào mà cũng không bỏ ghét một thứ pháp nào. Người có hạnh phúc biết quý những gì mầu nhiệm đang xảy ra trong giờ phút hiện tại: một làn gió mát, một buổi sáng đẹp trời, một bông hoa vàng trong cỏ, một cây trúc tím, một nụ cười của trẻ thơ, một bữa cơm ngon, một người bạn thân… Người có hạnh phúc biết thưởng thức những thứ ấy nhưng không bị ràng buộc vào những thứ ấy. Cũng vì thế nên hạnh phúc của người ấy là hạnh phúc chân thật. Tập nói ít trở lại Lời nói có thể xây dựng một thế giới tin yêu và hạnh phúc mà cũng có thể tạo thành địa ngục trần gian. Bạn phải hết sức cẩn thận khi nói năng. Nếu bạn có thói quen nói nhiều thì bạn phải tập ít nói trở lại và tập ý thức về những lời mình nói và hậu quả của chúng. Chúng ta nói
17 | Cởi mở để hiểu biết chuyện thị phi nhiều quá, cho đến nỗi đến chùa hay đến nhà thờ rồi mà vẫn tiếp tục chuyện thị phi. Chúng ta đã từng sống trong địa ngục trần gian tạo ra vì lời nói thị phi. Chúng ta loan truyền những tin mà chính chúng ta không hề thấy và biết, chúng ta phê bình, chúng ta lên án, chúng ta chụp mũ, chúng ta gièm pha, chúng ta nói những lời gây chia rẽ và căm thù khiến kẻ kia không ngóc đầu lên nổi. Trong những ngày tĩnh tu hay quán niệm nếu bạn không tập tịnh khẩu thì cũng nên bớt nói năng lại còn một