CHƯƠNG 5 Xem thêm về câu hỏi pháp lý Ngay ở Chương đầu của phần này chúng ta đã bàn về đề tài này, bây giờ chúng ta đi sâu hơn qua các bản án để nắm vững nó. Tôi sẽ trình bày với bạn một số vụ án để bạn thấy trong thực tế câu hỏi pháp lý thường xuất hiện như thế nào trong một vụ án. Vụ 1 Tranh chấp trong hợp đồng mua bán hàng A. Trình bày Các bên: - Nguyên đơn: Người bán, quốc tịch Đức. - Bị đơn: Người mua, quốc tịch Rumani. Nguyên đơn và bị đơn đã ký một hợp đồng mua bán, trong đó có quy định giải quyết tranh chấp theo thủ tục trọng tài. Trong hợp đồng có điều khoản bảo lưu với nội dung như sau “Thỏa thuận này sẽ có giá trị sau khi thư tín dụng được mở”. Bị đơn, sau khi có được bảo lãnh của chính phủ để mở thư tín dụng, đã yêu cầu nguyên đơn giao hàng ngay trước khi thư tín dụng được mở. Nguyên đơn đã thực hiện việc giao hàng theo yêu cầu của bị đơn. Sau khi đã thực hiện toàn bộ các nghĩa vụ trong hợp đồng mà chỉ được thanh toán một phần tiền hàng, nguyên đơn đã khởi kiện ra trọng tài yêu cầu bị đơn thanh toán nốt số tiền còn lại. Bị đơn không chấp nhận thẩm quyền của trọng tài với lập luận rằng vì điều khoản bảo lưu (việc mở thư tín dụng) đã không được thực hiện nên hợp đồng coi như chưa có hiệu lực và điều khoản trọng tài, vì thế, cũng không có hiệu lực.
Xem thêm về câu hỏi pháp lý 117 Phán quyết trọng tài: Vấn đề gây nhiều tranh cãi nhất trong vụ kiện là khi điều kiện bảo lưu quy định trong hợp đồng trở nên vô hiệu thì sự vô hiệu của hợp đồng có kéo theo sự vô hiệu của điều khoản trọng tài hay không. Trên thực tế thỏa thuận về trọng tài thông thường được thể hiện đơn giản dưới hình thức một điều khoản trọng tài và đưa vào hợp đồng thương mại (như hợp đồng mua bán hàng hóa, mua bán bản quyền, vận chuyển…). Thực ra, điều khoản trọng tài có thể được hiểu là “một hợp đồng trong một hợp đồng”. Chúng ta không nên lẫn lộn điều khoản trọng tài với hợp đồng chính mà nó dẫn chiếu tới. Bởi đây là hai loại thỏa thuận có đối tượng pháp lý hoàn toàn khác nhau: Điều khoản trọng tài xác định thủ tục tố tụng sẽ được áp dụng trong trường hợp có tranh chấp phát sinh giữa các bên còn Hợp đồng chính quy định quyền và nghĩa vụ của các bên. Thông thường điều khoản trọng tài có một mức độ độc lập nhất định đối với hợp đồng chính. Điều khoản này không bị tác động bởi những lý do vô hiệu của hợp đồng chính. Nói cách khác, việc vô hiệu của hợp đồng chính không thể ảnh hưởng tới tiến trình tố tụng bằng trọng tài. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là hợp đồng chính hoàn toàn không có ảnh hưởng gì tới điều khoản trọng tài. Có những lý do có tác động tới cả hai thỏa thuận này như vi phạm nguyên tắc tự nguyện khi ký kết hoặc các bên không có năng lực ký kết hợp đồng. Về pháp lý, điều 343 Luật dân sự của Rumani (luật được chọn để điều chỉnh hợp đồng) có quy định: “Hiệu lực của điều khoản trọng tài độc lập với hiệu lực của hợp đồng chứa đựng nó”. Thực tế, vấn đề hợp đồng chính trong vụ việc này có hiệu lực hay không cũng còn phải xem xét lại bởi theo thỏa thuận mới giữa hai bên (Bị đơn yêu cầu và Nguyên đơn chấp thuận theo yêu cầu đó), việc giao hàng được tiến hành trước khi thư tín dụng được mở, tức là điều khoản bảo lưu không còn. Tuy nhiên, trong vụ việc này, Ủy ban trọng tài chỉ có nhiệm vụ xem xét điều khoản trọng tài trong hợp đồng có hiệu lực hay không. Với lập luận rằng “vì thỏa thuận trọng tài là một thỏa thuận độc lập nên dù hợp đồng chính bị tác động bởi điều kiện bảo lưu, thỏa thuận này vẫn không hề bị ảnh hưởng bởi điều khoản bảo lưu nói trên”, trọng tài quyết định mình có thẩm quyền giải quyết và bác yêu cầu của bị đơn.
118 TƯ DUY PHÁP LÝ CỦA LUẬT SƯ B. Giải thích Câu hỏi pháp lý được in chữ nghiêng. Phán quyết trọng tài này nêu câu hỏi ấy ra. Bạn để ý cách đặt câu hỏi. Hai bên tranh chấp, bị đơn bảo việc tranh chấp này không thể đưa ra trọng tài giải quyết vì hợp đồng chính chưa có hiệu lực. Bị đơn dựa vào một điều kiện hình thức (nơi xét xử tranh chấp) để bác bỏ yêu cầu của nguyên đơn. Ủy ban trọng tài giải quyết vấn đề bằng cách nêu câu hỏi pháp lý mấu chốt rồi phân biệt sự khác nhau giữa hợp đồng chính và điều khoản trọng tài, sau đó dựa vào luật để đưa ra kết luận. Bạn thấy bản án nêu câu hỏi, trả lời câu hỏi, rồi áp luật pháp vào. Bản án này cũng cho bạn thấy tính chất của điều khoản trọng tài trong hợp đồng. Ở đây điều mà tôi muốn nêu để các bạn xem là nội dung câu hỏi pháp lý: “Khi điều kiện bảo lưu quy định trong hợp đồng trở nên vô hiệu thì sự vô hiệu của hợp đồng có kéo theo sự vô hiệu của điều khoản trọng tài hay không.”. Vụ 2 Neil Sauer, trẻ em, Ann Sauer, người giám hộ, người bị kháng cáo kiện Hebrew Institute of Long Island Inc., người kháng cáo. A. Trình bày Trong bài dưới đây, chánh án viết bản án cũng nêu câu hỏi mấu chốt từ đó đã đề ra cách giải quyết, nhưng ông ta không viết câu đó ra mà chỉ trả lời. Đọc câu trả lời, mình phải tìm ra câu hỏi. Trường luật ở Mỹ khi dạy phương pháp này thì họ làm như tôi đang làm với bạn đây: Đọc một bản án xong mình phải biết câu hỏi mấu chốt là gì. Kháng cáo từ một bản án của Tòa Tối cao, xử cho bên nguyên đơn thắng, ngày 06/4/1992 tại Bronx County, dựa trên bản án của Tòa sơ thẩm (Thẩm phán Charles A. Loreto) xử không có Bồi thẩm đoàn. Carl J. Silverstein, luật sư cho nguyên đơn, kháng cáo. Joseph R. Apfel, bị đơn. Thẩm phán Bergan viết: Em B, nguyên đơn, là một người đi cắm trại tại trại hè của bị đơn, đã bị thương trong một cuộc chơi có nhân viên của bị
Xem thêm về câu hỏi pháp lý 119 đơn trông. Em B 13 tuổi, và trò chơi là “bắn súng nước” giữa các em khác cũng cùng lứa, trên một sân cỏ lớn, hai bên bắn nước vào nhau. Trong khi tháo chạy khỏi một em khác ở bên kia, em B nguyên đơn bị trượt chân ngã trên cỏ và đụng đầu vào tấm đan của một con đường lát ximăng bên cạnh sân cỏ. Trong án sơ thẩm, em B nguyên đơn được tòa cho đền 15.000 USD và cha của em được bồi thường trên danh nghĩa. Theo như sự xem xét hồ sơ của chúng tôi thì quyết định trên không được vững lắm. Bị đơn, như là người điều hành khu trại hè cho trẻ em, không thể bị coi một cách hợp lý (reasonably) là phải chịu trách nhiệm về các sự thiệt hại do hậu quả của mọi trục trặc có thể xảy ra trong các trò chơi. Đáng lẽ họ chỉ bị đòi hỏi rằng một khi chăm lo cho công việc một cách bình thường, họ phải canh chừng những nguy hiểm có thể thấy trước được (vụ Klein. Hoffman, 15 AD 2d 899…) Chưa có ai nói được rằng chơi bắn súng nước nguy hiểm hơn là chơi các trò khác ở một trại hè mà trong đó người chơi phải chạy. Trong lúc chơi thì không sao có thể tránh cho sân cỏ không bị ướt; và thực sự trong những trò chơi của trẻ em cỡ 13 tuổi thì thể nào cũng có những vấp ngã dù sân khô hay ướt. Đặt một trách nhiệm trong trường hợp như thế này tức là cấm chính cái trò chơi kia, và điều đó sẽ làm cho các hoạt động ở trại hè bị cắt bỏ và trẻ em chỉ còn có nước là ngồi. Cần phải có một cảm giác nhạy bén của một người biết tiên đoán để nhìn ra được trong cuộc chơi nguyên đơn trẻ em có thể trượt chân ở ngay chính cái chỗ có tấm đan của con đường. Thực ra, không ai có thể giảng giải một cách rõ ràng khi nguyên đơn trẻ em đi chân không thì cỏ ướt đã tác động như thế nào đến cú ngã của em. Việc chánh án tòa sơ thẩm đã nhận xét về tính chất của trò chơi rằng nó “là một trò chơi hồn nhiên”; về sự canh chừng đối với cuộc chơi là đúng mức và “không có khuyết điểm gì ở khu đất diễn ra cuộc chơi” (33 Misc 2d 785, 786). Tuy nhiên, ông ta cảm thấy trò chơi nên được tổ chức trên một sân cát hay sân đất không có cỏ. Nhận định như thế là nhận xét sau khi sự việc đã xảy ra về việc chủ trại nên quản lý trò chơi như thế nào. Khi nói vậy thì nó có thể tạo ra nhiều ý kiến khác nhau và cũng không xác đáng để đặt một trách nhiệm lên bị đơn, hoặc dùng nó để đưa ra một sự đánh giá về sự kiện hoặc về pháp lý.
120 TƯ DUY PHÁP LÝ CỦA LUẬT SƯ Dựa trên sự kiện và pháp lý, bản án có lợi cho nguyên đơn cần phải đảo ngược và cho bị đơn thắng kiện, không phải trả chi phí gì. Chánh án Rabin và các thẩm phán Valente, Eager và Struer đồng ý. Nhất trí phán quyết có lợi cho nguyên đơn bị đồng thanh sửa đổi, dựa vào luật pháp và sự kiện, không có bồi thường gì và khiếu nại bị bác. B. Giải thích Ở đây tôi xin nói về luật bất cẩn (negligence, bình thường ta nói là lỗi do vô ý, nhưng LDS gọi là bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng1 ) một chút. Luật này – xuất phát từ các bản án của tòa – quy định rằng một người chủ một cơ sở phải chịu trách nhiệm về các sự thiệt hại do hậu quả của mọi trục trặc có thể xảy ra trong cơ sở của mình. Sự vi phạm là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến thiệt hại của nạn nhân. Người đó có nghĩa vụ phải quan tâm (duty of care); nhưng vi phạm nghĩa vụ phải quan tâm đó. Sau khi nội vụ xảy ra, nguyên đơn đi kiện và tòa sơ thẩm chấp nhận thỉnh cầu dựa trên điều luật này. Tòa phúc thẩm xử lại nói rằng luật bất cẩn đó không áp dụng cho nội vụ và nêu lý do tại sao. Bạn xem ở Mỹ, qua bản án, người ta giáo dục công chúng. Ở đây câu hỏi pháp lý đã được nêu lên, nhưng bản án không viết ra mà chỉ đưa câu trả lời. Bạn thử tìm câu đó đi. Tôi cho rằng câu hỏi đó là: Chủ cơ sở có phải chịu trách nhiệm về thiệt hại xảy ra cho cậu bé dựa trên luật về bất cẩn không? Khi hỏi, ta phải nói rõ ràng, cụ thể để câu trả lời cũng rõ ràng. Câu trả lời không rõ sẽ tạo cơ hội cho đối phương tấn công. 1 LDS không có vi phạm “bất cẩn” vốn dựa trên hành vi con người mà chỉ có lỗi vì vi phạm nghĩa vụ dân sự hay vì hành vi trái pháp luật. Trong đời thường, bất cẩn có nghĩa là cẩu thả.
Xem thêm về câu hỏi pháp lý 121 Vụ 3 Vingut kiện Lagarde A. Trình bày Tôi giới thiệu với các bạn một bản án ở bên Pháp. Tòa Phá án, Phòng thỉnh nguyện, 26 tháng 6 năm 1934, Gaz. Pal. 1934.II.713 Tòa án – Xét xử một lý do đơn lẻ dựa trên sự vi phạm điều 1384 … Xét vì Bignon, trong khi lái xe của bà Vingut, đã đụng vào chiếc xe do cô Gisele Lagarde lái, gây tử nạn cho cô này, bản án của tòa dưới đã buộc người chủ xe phải bồi thường thiệt hại cho cha mẹ cô ta một số tiền là 30.000 quan Pháp; và bản án đang bị kháng cáo ở đây trên cơ sở là khi lái xe gây ra tai nạn, tài xế đang đi làm việc riêng. Tuy nhiên, xét vì khi buộc bà Vingut phải chịu trách nhiệm vì là chủ của chiếc xe, bản án đã nói rằng Bignon lái xe với sự ưng thuận của chủ, vì anh ta là tài xế thường xuyên lái xe của bà ta trong mọi trường hợp, bất kể đến chuyện bà ấy dùng xe cho việc của mình hay người tài xế kia lái một mình, người chủ xe luôn luôn phải trông chừng chiếc xe; Xét vì, theo như sự việc đã cho thấy và không cần phải xem xét đến chuyện là vào ngày gây tai nạn, Bignon lái xe vì việc riêng của mình hay không, Tòa phúc thẩm ở Pal. vẫn có thể buộc bà Vingut chịu trách nhiệm. Bởi các lẽ ấy – bác đơn thượng tố 1 . B. Giải thích Ở Pháp, vì đã có luật viết thành văn bản nên các thẩm phán không làm luật và viết bản án dài như ở các tòa án trong hệ thống Thông luật. Khi tòa quyết định là “bản án đã nói rằng Bignon lái xe với sự ưng thuận của chủ, vì anh ta là tài xế thường xuyên lái xe của bà ta trong mọi trường hợp, bất kể đến chuyện bà ấy dùng xe cho việc của mình hay người tài xế kia lái một mình, người chủ xe luôn luôn phải trông chừng chiếc xe” thì câu hỏi pháp lý là: Chủ xe có phải luôn luôn trông chừng chiếc xe không khi người tài xế lái xe cho công việc của mình hay công việc riêng của anh ta? 1 Thượng tố là xin phúc thẩm ở tòa cao nhất. Bên Pháp, tòa phụ trách tư pháp cao nhất, gọi là Tòa phá án.
122 TƯ DUY PHÁP LÝ CỦA LUẬT SƯ Vụ 4 Giết người Vụ này đưa ra nhiều sự kiện hơn, công việc của bạn bây giờ là tìm xem sự kiện nào là mấu chốt, để có CHMC; tức là điểm mà các bên liên quan phải tập trung giải quyết đầu tiên, xong nó rồi mới đi sang tiếp các sự kiện khác. A. Trình bày Ngày 20/11/2002, một nhóm thanh niên tụ tập trước cổng trường Trần Phú gồm Nguyễn Văn Hùng (sinh 20/10/1984), Hà Trung Kiên (sinh 14/7/1984) và Trần Quang Dũng (sinh 16/01/1985). Khi đến giờ tan học, Nguyễn Văn Hùng đứng ra giữa cổng đón đường Nguyễn Đức Nam (sinh 08/01/1985) và rủ Nam đi uống nước, vì Nam và Hùng chỉ biết nhau nên Nam từ chối và nói là phải đi học thêm nhưng Kiên và Dũng đã xúm lại nói là phải đi nếu không sẽ không có đường về. Vì sợ nên Nam đành phải đi theo. Sau đó bốn thanh niên cùng nhau đi về hướng phía bờ đê sông Hồng và ra bãi bồi dưới gầm cầu Long Biên. Vừa dừng xe, Hùng nhảy xuống túm áo Nam và nói: “Mày có chịu buông tha cái Huyền cho tao không?”. Bị bất ngờ, Nam không hiểu gì cả vì Huyền vốn là bạn thân của Nam, hai người vẫn đi học cùng nhau và thường xuyên trao đổi bài. Thấy Nam vẫn im lặng, Hùng tiếp tục lên tiếng: “Nó không yêu tao cũng vì mày, thế mà không hiểu” và lao vào đấm đá Nam túi bụi làm cho Nam không thể chống cự nổi. Kiên và Dũng đứng hai bên reo hò và cổ vũ cho Hùng tiếp tục đánh Nam. Nam vẫn chưa kịp hiểu vì sao bọn Hùng đánh mình thì Hùng rút dao nhọn ra dọa: “Sám hối đi con, tao sẽ cho mày biết thế nào là kẻ mạnh thì thắng, kẻ yếu thì thua”. Nam thấy thế sợ quá bỏ chạy. Cả bọn Hùng, Kiên, Dũng lao vào ôm lấy Nam không cho chạy. Trong khi vật lộn trên bãi cát, Nam giằng được dao từ tay Hùng, Kiên và Dũng thấy vậy lao vào giằng giật lại dao, Nam đẩy Hùng ra khỏi bụng mình thì Kiên và Dũng lao tới xô Hùng làm Hùng ngã xấp xuống vào đúng con dao trong tay Nam đang hướng mũi nhọn lên. Hùng bị dao đâm trúng bụng. Khi xảy ra sự việc có anh Nguyễn Hữu Tâm là người đi trên cầu nhìn thấy và đưa Hùng đi bệnh viện cấp cứu. Vì vết thương quá nặng nên Hùng đã chết vào ngày 22/11/2002.
Xem thêm về câu hỏi pháp lý 123 Ngày 20/12/2002, cơ quan điều tra quận Ba Đình đã ra quyết định khởi tố vụ án hình sự và khởi tố bị can đối với Nguyễn Đức Nam với tội danh giết người. Tại cơ quan điều tra: Nam khai: Cháu bị Hùng, Kiên và Dũng bắt ép ra bãi bồi dưới gầm cầu Long Biên để hỏi tội vì đã chơi thân với Huyền là bạn học cùng lớp. Khi vừa ra đến bãi bồi thì Hùng bất ngờ túm cổ áo cháu và nói: “Mày có chịu buông tha cái Huyền cho tao không?”. Cháu im lặng và Hùng lại nói: “Nó không yêu tao là vì mày” và lao vào đấm đá cháu túi bụi, rút dao ra dọa đâm cháu. Cháu nhớ là Hùng cầm dao bằng tay trái. Cháu sợ quá bỏ chạy liền bị ba đứa đuổi theo ôm lấy người cháu. Cháu cố thoát khỏi chúng thì bị Hùng vật ngã xuống nền cát. Trong khi vật lộn, cháu dùng tay phải tóm được cổ tay cầm dao của Hùng, bóp mạnh vào huyệt ở cổ tay của Hùng và lấy được dao. Khi đó Hùng đang nằm trên người cháu. Cháu đẩy Hùng đứng dậy thì Kiên và Dũng lao tới từ sau Hùng, xô vào người Hùng làm Hùng ngã vào người cháu và bị dao đâm vào bụng. Sau đó Dũng gọi người đến đưa Hùng đi bệnh viện Việt Đức. Cháu không cố ý dùng dao đâm Hùng mà chỉ vì không may mà Hùng bị như vậy”. Kiên khai: “Chúng cháu chỉ có ý định dọa Nam để Nam sợ không dám yêu Huyền nữa. Nhưng khi vừa ra đến bãi soi dưới gầm cầu Long Biên, Nam không nói chuyện tử tế mà chửi lại bọn cháu. Hùng tức quá liền lao vào đấm Nam. Nam bỏ chạy, bọn cháu đuổi theo bắt Nam thì bất ngờ Nam rút dao ra đâm vào bụng Hùng, làm Hùng bị thương phải đi bệnh viện Việt Đức cứu chữa”. Dũng khai: “Bọn cháu dọa Nam vì Nam yêu Huyền nên bàn nhau đánh cho Nam một trận để Nam sợ không dám yêu Huyền nữa. Trước khi đến trường Trần Phú đón đường Nam, Hùng có thủ sẵn một con dao nhọn để đề phòng bất trắc. Khi Hùng lao vào đánh Nam và rút dao dọa Nam, Nam bỏ chạy. Bọn cháu đuổi theo bắt được Nam, Hùng vật Nam ngã xuống đất cát thì bị Nam kéo ngã, hai người vật lộn trên cát thì cháu và Kiên lao vào giữ Nam không để Nam đánh Hùng. Không ngờ khi cháu và Kiên lao vào lại xô phải Hùng đúng lúc Nam đẩy Hùng đứng dậy, làm Hùng ngã vào người Nam và bị dao đâm trúng vào bụng. Cháu không biết khi đó Hùng hay Nam cầm dao vì sự việc diễn ra rất nhanh và bất ngờ quá. Sau đấy cháu đi gọi chú đứng trên cầu Long Biên xuống đưa Hùng đi bệnh viện Việt Đức cấp cứu”.
124 TƯ DUY PHÁP LÝ CỦA LUẬT SƯ Cơ quan điều tra thu giữ được một con dao nhọn dài 20cm, rộng 1,5cm và được Dũng, Kiên xác nhận là con dao gây án. Ngoài ra, còn thu giữ được 01 áo khoác của Nam có vết máu loang lổ phía vạt áo trước bên phải, xác định là máu của Hùng. Anh Tâm khai trong biên bản lấy lời khai như sau: “Khi đi trên cầu Long Biên, tôi thấy 4 người nam giới đang đánh nhau dưới bãi soi, cách cầu khoảng 30m. Tôi thấy có hai người đang vật lộn nhau trên cát, rồi hai người khác xúm vào hai người trên. Một lúc sau có một người chạy về phía tôi nói to: “Có người bị thương, chú giúp chúng cháu đưa nó đến bệnh viện!”. Tôi xuống bãi soi thấy một trong hai đứa vật nhau bị chảy máu nhiều ở bụng, tôi hỏi: “Tại sao bị chảy máu nhiều thế này?”. Đứa đứng ngoài nhưng không đi gọi tôi nói: “Nó bị ngã vào dao”. Sau đó tôi đưa đứa bị thương đi bệnh viện Việt Đức cấp cứu”. Ngày 02/12/2002, gia đình Nam đã bồi thường cho gia đình Hùng 5 triệu đồng tiền thuốc men cấp cứu Hùng ở bệnh viện Việt Đức. Ngày 20/12/2002, cơ quan điều tra quận Ba Đình ra bản kết luận điều tra đề nghị Viện Kiểm sát nhân dân Ba Đình truy tố Nguyễn Đức Nam (sinh 08/01/1985) về hành vi giết người. Ngày 09/01/2003, Viện Kiểm sát quận Ba Đình ra cáo trạng truy tố Nguyễn Đức Nam ra xét xử tại Tòa án nhân dân quận Ba Đình về tội Cố ý gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh theo khoản 1 điều 105 BLHS. Ngày 28/01/2003, Thẩm phán chủ tọa phiên tòa ra quyết định đưa vụ án ra xét xử. Tại phiên tòa, Dũng thay đổi lời khai: “Khi Hùng, Kiên, Dũng đuổi theo Nam thì Nam bỏ chạy và bất ngờ quay lại dùng dao đâm vào bụng Hùng, rồi bỏ chạy tiếp”. Anh Tâm khai: “Khi tôi chạy đến thì thấy Hùng nằm đè lên Nam và bụng Hùng đầy máu”. Lúc này, gia đình Hùng còn đề nghị Hội đồng xét xử cho bồi thường thêm gia đình Hùng 5 triệu đồng. Bản án sơ thẩm kết án Nam về tội cố ý gây thương tích trong trạng thái tinh thần bị kích động theo khoản 1 điều 105 BLHS xử phạt Nam 2 năm tù.
Xem thêm về câu hỏi pháp lý 125 B. Giải thích Bạn thấy đây là một vụ giết người. Cảnh sát đưa ra một tội danh, Viện Kiểm sát đưa ra một tội danh khác. Tòa đồng ý với Viện Kiểm sát. Vậy sự kiện mấu chốt cùng CHMC là gì? Trong vụ này có hai cụm sự kiện và do đó có hai câu hỏi pháp lý. Thứ nhất là Nam tay cầm con dao và đẩy Hùng ra; Hùng, do bạn vô tình xô lại đã ngã lên con dao Nam cầm nên bị chết. Câu hỏi pháp lý là: Nam cố ý hay vô ý làm chết người? Câu hỏi này xuất phát từ sự kiện mấu chốt là Hùng ngã vào dao, hay bị Nam đâm. Ba cơ quan tiến hành tố tụng có cùng nhận định về nguyên do cái chết nhưng khác nhau trong việc nhận định sự kiện mấu chốt. Các cơ quan ấy phải tập trung điều tra để trả lời câu hỏi này. Sự kiện này là quan trọng vì phải giải quyết nó trước đã rồi mới đi sang các sự kiện phụ khác, thí dụ như tuổi tác của Nam, chuyện quen cô Huyền, ghen tị của Hùng, bạn bè anh ta, đánh nhau, đuổi chạy… Thứ hai, trong cụm về trạng thái tinh thần của Nam (sợ, bị đánh, chạy trốn, bị vật ngã, tước được con dao…) chúng tạo nên câu hỏi pháp lý là Nam có ở trong trạng thái tinh thần bị kích động không? Nếu có thì có thể chuyển tội danh của Nam sang một tội danh khác có hình phạt nhẹ hơn không? Việc đi tìm câu hỏi pháp lý cho một vụ hình sự không khó lắm vì đã có sẵn điều luật nhất định trong LHS để áp dụng. Các sự kiện cần tìm tòi cứ việc đi theo nội dung điều luật liên quan. Và các sự kiện được phân tích có thể làm thay đổi tội danh. Trong hai câu hỏi pháp lý kia. câu đầu liên quan đến hành vi phạm tội, câu sau là tình tiết giảm nhẹ khiến làm thay đổi tội danh. Với bốn vụ trên, bạn đã thấy câu hỏi pháp lý là gì trong các thực tế khác nhau. Các điều nêu trên, chỉ là một cố gắng về mặt lý thuyết, bạn không cần phải nhớ vì trong thực tế chúng sẽ đan xen vào nhau, cứ làm mãi sẽ thành thạo. Nó là năng khiếu của luật sư. Luật sư giỏi hay không là tìm ra SKMC và đặt ra CHMC một cách nhanh chóng; chứ không phải là nhớ luật.
126 TƯ DUY PHÁP LÝ CỦA LUẬT SƯ TỔNG KẾT