Phần 3, sau khi bạn đã biết cách TDPL tôi sẽ nói rõ hơn thay đổi cái gì. Bây giờ bạn cứ biết đã, nhưng còn phải thực tập, phải tranh cãi để nhờ bạn bè giúp đỡ. Tính chất chủ yếu của TDPL là phân tích. Nó là kết quả của những sự phân biệt. Biết phân biệt thì sẽ biết phân tích. Kinh nghiệm cho tôi thấy, muốn phân tích giỏi thì phải tranh luận nhiều, sau đó khả năng kia sẽ từ từ phát triển. Tranh luận không phải là cứ nói lấy được mà là trình bày các ý kiến của mình theo cách thức nhất định của luận lý học để làm cho người khác thấy đúng và chấp nhận. Ngày xưa các triết gia cổ đại đã làm như thế nên ngày nay, trong các trường luật của Mỹ, cách tranh luận như thế này được gọi là “phương pháp của Socrate” (Socratic method). II. Vai trò của luật sư Ở đây cũng có hai điểm. A. Luật sư luôn luôn đứng về một bên Luật sư bảo vệ thân chủ. Thân chủ là một bên trong một vụ tranh chấp. Như thế luôn luôn luật sư chỉ là một bên và phải đứng về một bên trong một vụ tranh chấp. Ngày xưa bạn được học là trong một vụ án bạn phải nhìn vấn đề toàn diện và khách quan. Đòi hỏi như thế là buộc bạn phải ở cả hai bên. Bào chữa cho thân chủ mình nhưng phải nghĩ đến quyền lợi của
Xem thêm về câu hỏi pháp lý 127 đối phương. Khi chọn làm luật sư, bạn tự nhủ nếu mình như thế thì sẽ… nghèo suốt đời! Vì không ai trả thù lao cho bạn. Bạn không hết lòng bảo vệ họ. Vậy thì, như đã đề cập, khi một bên – nguyên đơn – có luật sư thì bên kia cũng phải có luật sư. Mỗi luật sư phải TDPL để lường trước kết quả có thể xảy ra cho thân chủ của mình. Qua TDPL, luật sư sẽ thấy điểm mạnh và yếu của thân chủ, và điều tương tự đối với bên kia. Bảo vệ thân chủ thì chỉ nêu ra những điểm mạnh. Điểm yếu của thân chủ sẽ do đối phương nêu ra. Luật sư lập luận để làm sáng tỏ hoàn cảnh của thân chủ; khi ấy luật sư phải thiên vị. Tuy nhiên, khi hai luật sư cùng thiên vị thì sẽ giúp thẩm phán xem xét nội vụ một cách toàn diện, khách quan và công bằng. Yêu cầu này đặt ra cho thẩm phán chứ không phải cho luật sư. Nếu sau khi phân tích vụ việc mà thấy thân chủ mình có cơ thua nhiều hơn thắng thì nên khuyên thân chủ tìm giải pháp khác. Không nên khuyến khích họ theo đuổi vụ án để kiếm tiền rồi tự mình phạm pháp. Tóm lại, khi đã nhận làm luật sư bạn phải xác định mình bảo vệ thân chủ của mình trong vụ tranh chấp và chỉ nói ra những gì có lợi cho thân chủ mình. Cái gì có hại cho thân chủ mình thì đối phương sẽ trình bày trước tòa một cách… tận tình. Và tòa sẽ nhìn toàn diện và khách quan. B. Luật sư không nói xuôi nói ngược Người ta thường chỉ trích rằng luật sư là người đổi trắng thay đen. Ta nhận định thế nào về điều này? Trong một vụ tranh chấp, hình sự hay dân sự, luật sư bênh vực cho một bên nên lý lẽ của họ không bao giờ khách quan. Thứ nữa do sự nghiên cứu tìm tòi và với kinh nghiệm cùng kiến thức, có những sự kiện trước kia nhiều người chưa thấy, không để ý, nay luật sư nêu lên. Do vậy, có cái trước kia không có, nay thành có. Khi làm như thế, luật sư không bịa đặt, mà có nêu bằng chứng, nên lên sự thật. Sự thật ấy chỉ mới được người khác trình bày sáu, bảy phần; nay luật sư nêu lên 10 phần. Và sự thật đổi thay! Nhưng nó không phải là đổi từ trắng sang đen, mà chỉ là “trước kia lộ ra ít, nay lộ ra nhiều”, không phải là đen hóa trắng. TDPL là một khoa học, nó dựa trên các sự kiện đã xảy ra, và sự lập luận được dựa trên môn luận lý học, từ ngàn xưa để lại, cho nên nó không thể
128 TƯ DUY PHÁP LÝ CỦA LUẬT SƯ đổi trắng thay đen một cái gì. Chỉ có điều khi phân tích, luật sư thấy mười vấn đề nhưng vì bênh vực thân chủ nên họ chỉ nêu tám cái. Họ không được làm cho khách hàng bị thiệt hại khi đã nhận lời giúp, còn nếu thấy thân chủ sẽ thua hay sai thì nên từ chối ngay từ đầu. Đó là sự tự do của luật sư khi “làm nghề tự do”. Trong một vụ tranh chấp luôn luôn phải có sự tham dự của luật sư của cả hai bên. Mỗi người cố gắng bênh vực thân chủ mình và sẽ vạch ra mọi tình tiết, nêu mọi lý lẽ đến mức độ làm hài lòng thân chủ. Lý lẽ tương phản của các luật sư được tòa ghi nhận; nghe cả hai; tòa sẽ xem xét, sẽ nhận định rồi cho thêm ý kiến của mình; chỉ khi ấy, và chỉ thẩm phán mới có thể xem xét nội vụ một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ. Đó là nhiệm vụ của thẩm phán. Vì chỉ đứng ở một bên, luật sư không làm được việc đó, mà chỉ góp