phần cố định với mình. Một cô gái độc thân! Một bà mẹ! Người sung sướng vì không có con! Nhưng những hình ảnh đó luôn luôn thay đổi. Những người độc thân kết hôn, người đã kết hôn thì ly dị (hoặc biến dạng đến mức không còn nhận ra được nữa), và người mẹ – người phụ nữ trước đây đã từng là trung tâm của những nhu cầu và ham muốn cháy bỏng nhất trong bạn – giờ trở thành một bà lão mà bạn vẫn rủ đi ăn trưa mỗi Chủ nhật. (Một bà lão mà bạn rất quý – chào mẹ của con – nhưng dần dần bắt đầu phải phụ thuộc vào bạn thay vì ngược lại.) Chúng ta luôn thay đổi không ngừng – ngay cả những tế bào trong cơ thể cũng được thay thế sau 7 năm. Chúng ta là những người hoàn toàn khác với cách đây một thập kỷ theo đúng nghĩa đen. Nhìn từ quan điểm này, câu hỏi “Làm sao tôi có thể sống hết mình với tư cách là một người độc thân, nhưng vẫn sẵn sàng đón nhận quan hệ tình cảm lâu dài?” quả là ngớ ngẩn. Tận hưởng mọi thứ ở tình trạng hiện tại nhưng cũng vươn tới sự thay đổi không phải là sống cuộc đời hạng hai; đó chính là sống hết mình – ở đó bạn thấy rõ được điều mà những nhà sư Tây Tạng vẫn gọi là “Sự thật về cái vô thường.” Nhiều người trong cuộc đời Notkin – đặc biệt là những người đã tới hạn cuối cùng về văn hóa và sinh lý – không hiểu được điều này. “Nhưng người yêu thương ta và mong muốn những điều tốt đẹp đến với ta đôi khi không hài lòng khi thấy cuộc đời chúng ta không nằm trong hộp quà thắt nơ,” cô nói. Nhưng cô nói một trong những điều tuyệt vời nhất khi đến tuổi 40 là cuộc đời cô đã trở thành một điều khó hiểu với người thân đến nỗi những lời bàn ra tán vào ngừng hẳn. “Đây là món quà của tuổi 40,” cô nói. “Người ta bắt đầu bỏ mặc bạn, theo nghĩa tích cực. Tôi không còn phải đối mặt với những câu hỏi nữa.”
120 Kết luậnBẠN ĐANG Ở ĐÂY Tôi gặp Dan không lâu trước dịp kỷ niệm 20 năm họp lớp trung học. Tôi tìm thấy tấm ảnh ưa nhìn và hồ sơ khiêm tốn của anh trên mạng, và tới buổi hẹn thứ 3, cảm giác của tôi đã dần dần chuyển từ “Hừm, biết đâu đấy” sang “Chà chà, mình nghĩ mình thực sự thích anh ấy.” Đó là năm bầu cử Tổng thống, và Dan đã huy động được 1.800 đô-la cho Đảng Dân chủ bằng việc tổ chức bán đồ ngoài sân cùng bạn bè. Tôi thích điều này ở anh ấy – cách tiếp cận thiên về hành động với các hoạt động chính trị và môi trường, lối ăn nói thẳng thừng của anh ấy khi nói về chuyện này. “Vấn đề với phong trào bảo vệ môi trường hiện nay là họ luôn rêu rao ‘Hãy cứu lấy Trái đất’ trong khi câu này còn quá trừu tượng. Trái đất tất nhiên sẽ vẫn tồn tại. Đáng ra chúng ta phải nói: ‘Hãy cứu lấy con người,’” anh ấy nói. Đó là anh chàng ngọt ngào và thông minh, quan tâm đến những vấn đề của thế giới – càng nói chuyện nhiều, tôi càng thấy anh ấy đáng yêu hơn. Chúng tôi hôn nhau trên cầu thang dẫn vào nhà anh, sau đó tôi dành cả chuyến đi về nhà trên taxi tận hưởng ý nghĩ cuối cùng mọi thứ cũng ổn thỏa. Cảm giác ấm áp ấy vẫn đi cùng tôi qua buổi họp lớp mà ở đó tôi là 1 trong 5 người còn độc thân cuối cùng. Các cuộc nói chuyện đi theo đúng như kịch bản tôi đã lường trước – bạn bè cùng lớp kể với tôi về những kỳ nghỉ cả gia đình, các hoạt động sau giờ học của lũ trẻ, còn tôi kể với họ về cuộc sống viết lách của mình ở thành phố. Tôi hơi sốt ruột vì mình vẫn còn độc thân, nhưng vẫn giữ được bình tĩnh khi mọi người khoe ảnh con cái và thảo luận về những khoản hỗ trợ sau khi tốt nghiệp trung học của thành phố (Tốt nghiệp! Con họ tốt nghiệp rồi cơ đấy!). Điều này được các giáo viên của tôi gọi là bài tập – không ngồi trên nệm nhưng phải đối mặt với cản trở từ bất cứ nơi nào. Tuy thế, chẳng bao lâu sau, tôi lại trở về với cuộc sống thực của mình, nơi tình trạng độc thân ở tuổi 38 cũng chẳng phải là điều gì quá ghê gớm. Rồi tôi trở về Brooklyn, nơi một anh chàng ngọt ngào với lối suy nghĩ khoáng đạt đang chờ trao cho tôi một nụ hôn. Khi trở về nhà, tôi gửi e-mail cho Dan nói rằng tôi rất mong gặp anh ấy để kể về buổi họp lớp. Ngày hôm sau, tôi nhận được một lời đáp rất lịch sự rằng anh ấy đã bắt đầu hẹn hò với người khác gần như cùng thời điểm chúng tôi gặp nhau, và trong kỳ nghỉ cuối tuần vừa rồi mọi chuyện đã “thăng hoa”. Cũng trong tuần đó, chú chó Taffy của tôi qua đời.
121 Tôi khóc mấy ngày liền. Tôi khóc vì Taffy và Dan, nhưng chủ yếu là khóc cho tình trạng cuộc đời mình. Tôi đã 38 tuổi rồi. Mới đây tôi còn về nhà kể lại cuộc đời mình đã thay đổi ra sao. Thế đấy! Tôi không thể nhớ nổi bao nhiêu đêm tôi tỉnh giấc lúc 4 giờ sáng rồi khóc; bao nhiêu lần khi ăn tối với bạn, tôi nhìn trân trân vào khoảng không, nhất quyết không cần lời an ủi. Tôi cô đơn. Tôi sẽ mãi cô đơn. Dù tôi có đọc bao nhiêu cuốn sách, thực hiện bao nhiêu lần tư thế yoga chó úp mặt, nuôi dưỡng tình bạn hay tỏ ra tử tế với người lạ như thế nào đi chăng nữa, mọi thứ cũng chẳng có ý nghĩa gì. Và dĩ nhiên tôi nghĩ tới cô ấy – Cô Gái Được Lựa Chọn. Dan có lẽ đã gặp cô ở một cuộc tuần hành phản chiến, nơi vận động tranh cử hoặc buổi tiệc của phong trào cấp tiến MoveOn. (Ồ Josh M. và Cara B., tại sao tôi lại từ chối lời mời lịch sự của hai người cơ chứ!) Có lẽ anh ấy đã ký yêu sách của tổ chức Hòa bình Xanh. Có lẽ cô ấy đã xuất hiện với ví đựng tiền xu và nhãn giá trong tay, sẵn sàng hỗ trợ buổi bán hàng quyên tiền. Vậy là tôi có thêm lý do mới để tự ghét mình. Anh ấy mới sáng suốt làm sao khi lựa chọn cô gái ấy, người tốt đẹp hơn. Suy cho cùng, tôi đã làm gì khiến thế giới tốt đẹp hơn? Một vài dự án tình nguyện, nhưng cũng chẳng nhiều nhặn gì. Suốt vài tuần, tôi chìm trong đám mây đau đớn và tủi hổ này. Dù được huấn luyện ngược lại, tôi vẫn dồn sự thất vọng vào một giả thuyết to lớn hơn về lý do tôi luôn độc thân. Tôi có thể là người mà bạn sẵn sàng hẹn hò, hoặc ngủ cùng, uống bia chung, nhưng không phải người để yêu, vì tình yêu chỉ dành cho những phụ nữ khác, những người tốt đẹp hơn, người sở hữu lòng tốt khó diễn tả mà tâm hồn đen tối của tôi không có được. Tôi chìm đắm vào dòng suy nghĩ đó trong một chiều Chủ nhật mưa rơi rả rích, tưởng tượng Dan và Cô Gái Được Lựa Chọn cắm biển ngoài sân và nghiên cứu số liệu cử tri. Cuối cùng, phần thông thái hơn trong tôi cũng lên tiếng: Nếu cảm thấy tồi tệ vì không hoạt động chính trị, hãy hoạt động đi. Sau cùng, lý do mà tôi đặt ra – giống như được tạo nên từ hư không – giải thích cho lời từ chối của Dan khác hẳn với những phỏng đoán xưa kia của tôi. Trong những trường hợp đó, tôi chẳng thể làm gì nhiều nếu không đủ xinh đẹp, thông minh hoặc hào nhoáng. Nhưng còn “chưa tham gia hoạt động cộng đồng”? Rào cản giờ đã cao ngang ngửa với cửa chắn trong trò bóng vồ. Và nếu lương tâm tôi bị khuấy động – tốt thôi. Sau cùng, tôi nói về chính trị suốt, cụ thể là nỗi sợ hãi ngày càng tăng trước thực trạng cuộc sống mỗi người dân
122 trên đất nước này đang dần dần bị phá hủy. Vậy tại sao tôi không dành nhiều thời gian cho hoạt động cộng đồng hơn chứ? Đó chính là lúc tôi quyết định làm một điều vừa đáng xấu hổ vừa tuyệt vời: Bắt chước anh ta. Tôi tổ chức một buổi bán hàng trong tòa nhà để gây quỹ cho Đảng Dân chủ. Rõ ràng động cơ của tôi không thuần khiết. Hiển nhiên tôi vẫn chịu ảnh hưởng của người mình yêu, cố thực hiện việc điên rồ này để kéo anh ta trở lại – mặc dù tôi biết thừa nó chẳng có tác dụng gì. Nhưng tôi gần như không còn nghĩ tới Dan vào ngày thứ Bảy ngập nắng tháng Chín đó, khi tôi và cô bạn Jessica bán quần áo cũ và sách trên khoảng sân chung trước nhà. Việc bán hàng rất thuận lợi khi hàng xóm dừng lại tán chuyện và vui vẻ trả thêm tiền ủng hộ. Sau khi quyên góp tiền qua mạng – 600 đô-la – tôi đi uống cà phê. Quán cà phê có một thác nước nhỏ, tôi nhìn chăm chăm vào nó khi nhấm nháp cốc latte, tiếng róc rách hòa lẫn với tiếng dao dĩa lanh canh và tiếng nhạc jazz nhẹ. Tôi có một cảm giác khá buồn cười mà không tài nào định nghĩa được. Tôi nhìn làn nước được chiếu sáng từ phía sau chảy qua những viên đá giả khoảng 10 phút thì sực tỉnh: Ồ, hóa ra cảm giác hài lòng với bản thân chính là đây. Sau chừng ấy năm đào hầm xuyên qua đám bùn, cuối cùng tôi cũng thấy ánh sáng lóng lánh của vàng, bản chất tốt đẹp của tôi. Sau tất cả những phản biện – “Tôi không kén chọn!” “Tôi không sợ bị ràng buộc!” – tôi đã tìm thấy nơi mà các danh sách hay lý do không còn quan trọng nữa: Tôi cũng tốt đẹp không kém bất kỳ ai khác. Dù tôi có tìm được người yêu tử tế hay không, bản chất tốt đẹp trong tôi vẫn vậy – luôn luôn ở đó. Nó không ở đó vì tôi hấp dẫn, tài năng hay đặc biệt. Nó không ở đó vì tôi đã trưởng thành. Nó ở đó vì tôi là con người, vậy thôi. Thế giới không nói rằng chúng ta đều có bản chất tốt đẹp. Thay vào đó, nó nói: Bạn gần đạt tới mục tiêu rồi, cưng ạ! Chỉ còn 1, 2 hay 18.000 thứ phải điều chỉnh nữa thôi. Con người tốt đẹp của bạn đang ở gần lắm rồi – hãy nhìn cô ta trong chiếc xe mui trần, những lọn tóc nâu nhuộm ánh màu cuộn bay. Hãy nhìn cô ta làm bài thuyết trình PowerPoint mới đỉnh làm sao. Hay làm món salad trong căn bếp hiện đại (toàn đá granite và thép không gỉ!), còn anh chàng bí ẩn bước tới phía sau cô, đặt một cái hôn lên thái dương và đeo cho cô chuỗi vòng ngọc trai hoàn hảo kia là ai? Cứ thoải mái đi – chỉnh lại cặp kính trên mũi nào, nhìn cho rõ người phụ nữ lẽ ra mình sẽ trở thành nếu tự dàn xếp ổn thỏa được với bản thân.
123 Thế nhưng, đó là thứ chúng ta không bao giờ đạt được. Sự hoàn hảo luôn đi trước chúng ta vài bước, vung vẩy chiếc vali. Phiên bán hàng ngoài sân không thay đổi cách tôi nhìn nhận bản thân: Nó đã diễn ra âm thầm trong nhiều năm, một quá trình chậm chạp và khó khăn như thể leo lên máy tập StepMill ở phòng gym. Nhận ra suy nghĩ; hít thở trong đau đớn. Nhận ra suy nghĩ; hít thở trong đau đớn. Nhận ra suy nghĩ; hít thở trong đau đớn. Bạn không cần chú tâm tới chuyện đó. Tôi cho rằng riêng việc sống độc thân đã đủ mạnh để rèn luyện tâm trí bất cứ ai sang chế độ chiến đấu. Bạn đã quên được anh chàng đó, rồi chuyển sang anh chàng khác. Bạn viết thư cho 5 người trên mạng và không nhận được hồi âm nào. Bạn nói với người cố vấn quản trị rất tử tế đó rằng: “Tôi không nghĩ đây là một cuộc hẹn.” Bạn một mình đến dự đám cưới của cháu gái, nơi bạn ngồi thẳng lưng, nói những điều tốt đẹp về ảnh chụp con cái của mọi người. 3 năm sau, bạn tới dự lễ rửa tội của đứa cháu mới sinh, người chị họ hỏi bạn “có người đặc biệt chưa” và trong khi bạn đang suy nghĩ có nên nói “thực ra có rất nhiều người đặc biệt trong cuộc đời em – giống như chị!” bạn biết cô ấy không hỏi với ý đó, và đành mỉm cười đáp: “Hiện giờ thì chưa.” Bạn có một ngày tồi tệ ở công sở, thoáng ước gì có ai đó vuốt ve chân bạn và nghe bạn than vãn. Nhưng chẳng có ai như thế cả, vậy là bạn nhảy vào bồn tắm. Bạn cố chống lại những cản trở, giữ gìn phẩm giá khi gặp khó khăn. Và tới một ngày, bạn nhận ra mình có sức mạnh mà trước đây chưa từng biết tới. Khi điều đó xảy ra, thường thì không ai để ý thấy cả – thậm chí ngay cả chính bạn. Vài chuyện buồn thoáng qua hoặc cực kỳ tồi tệ xảy đến. Bạn đang dự tiệc tối, và một người đáng tuổi ông bạn bắt đầu tán tỉnh bạn. Một phụ nữ đã kết hôn kém bạn 10 tuổi than phiền công khai về đồng hồ sinh học của mình. Cô bé xinh xắn ngồi cạnh bạn có vẻ hốt hoảng khi bạn nhắc tới một khoảnh khắc tại kỳ Olympic cách đây nhiều năm. Gì cơ, hồi đó cô đã ra đời rồi sao? Chính là những thứ trước đây đã từng đè bẹp bạn, nhưng tối nay thì… đơn giản là không. Bạn cắn một miếng bánh cua nữa, mọi thứ tan ra, bay theo đám bụi. Bạn quay sang người phụ nữ kế bên hỏi tình hình bất động sản thế nào. Không có gì xảy ra cả, nhưng thực chất quá nhiều thứ đã xảy ra.
124 Bạn đang ở đó, giữa một khoảng không gian tuyệt đẹp: thảm cỏ nơi những ngọn cỏ cao đung đưa; bờ sông cuộn sóng mờ sương, đỉnh núi với những chú chim xanh và chim sẻ bay lượn bên trên; sân thượng nơi những tiếng ồn ào của thành phố chỉ rì rầm bên dưới. Bạn đang tận hưởng cuộc sống, cảm thấy “thoải mái với bản thân”. Nhưng bạn vẫn đang chờ đợi khoảnh khắc không sớm thì muộn cũng phải đến ấy. Xin chào, chỗ này đã có ai ngồi chưa? Tôi chưa bao giờ tìm được cách xua đi cảm giác đó, để giảm bớt nỗi đau đớn từ từ dâng lên trong lồng ngực. Thay vào đó, tôi chỉ đơn giản để mặc mọi chuyện, coi nó như một khoảng tối đến rồi đi. VẬY GIỜ THÌ SAO? Tôi từng dự lớp học thiền mà giáo viên yêu cầu tất cả mọi người nhắm mắt tưởng tượng mình đang hấp hối trên giường. “Hãy nghĩ tới tất cả những khoảnh khắc mà bạn cảm thấy biết ơn trong đời,” anh ta nói. Nghe có vẻ sến sẩm, nhưng sau khi bạn đã dành nửa tiếng lắng nghe nhịp thở của mình, bài tập kiểu này có thể hé lộ nhiều điều. Đó là vì bạn không nhất thiết phải nghĩ tới những sự kiện trọng đại như lễ tốt nghiệp hay chuyến đi tới Paris. Thay vào đó, bạn nhớ mình tìm nắp chai cũ trong sân sau