Hồi 31 tuổi, tôi bỏ việc và chia tay bạn trai chỉ trong cùng một tháng. Sự trùng hợp về mặt thời gian này chỉ là ngẫu nhiên – nghỉ việc kéo theo một giai đoạn chuyển giao chậm rãi, có hệ thống sang nghề viết lách tự do, trong khi cuộc chia tay là hệ quả tất yếu của một quyết định nóng vội do những phút giây rung động nhất thời thoáng qua. Chỉ trong vỏn vẹn vài tuần, tôi đã phá nát cuộc đời mình. Tất cả những gì còn lại là một người phụ nữ điên rồ trong căn phòng chưa đầy 30m2 với một cái bàn nhỏ cùng chiếc ghế sofa nằm ọp ẹp, trái tim chất chứa sự chờ đợi vô vọng. Tôi thường thức giấc hằng đêm vào cái giờ chỉ dành cho phù thủy – 3, 4 giờ sáng – ngồi thẳng trên ghế, mắt nhìn trân trân qua ô cửa sổ duy nhất, tự dằn vặt bản thân đã làm cái quái gì thế này. Nhưng tôi không hối hận. Phải, tôi đã phá tan cuộc đời mình thành từng mảnh vụn, nhưng tôi sẽ làm lại! Từ nền móng bê tông lạnh lẽo này, từng viên gạch một, tôi sẽ xây dựng lại cuộc đời tôi muốn, trở thành mẫu người tôi mơ ước – một phụ nữ mà khi yêu ai cũng sẽ được yêu lại. Vậy là bắt đầu quá trình tái thiết Sara phiên bản 2.0, nhiệm vụ ăn khớp với sự nghiệp mới của tôi – viết các bài về quan hệ tình cảm và phát triển bản thân cho các tờ báo. Suốt vài năm sau đó, tôi phỏng vấn rất nhiều giáo sư Tâm lý học và nhà trị liệu, không ngần ngại thêm mắm muối vào cuộc thảo luận bằng vài mẩu chuyện từ cuộc đời của chính mình – những mối tình vô vọng, những cuộc hẹn hò thảm hại, những gã đàn ông hóm hỉnh và thông minh từ chối tôi một cách thẳng thừng. Tôi cũng gặp nhiều tác giả mảng sách kỹ năng, mỗi người đều có một cách giải quyết vấn đề riêng. Có người Phụ Nữ Cứng Rắn Đã Kết Hôn, tuyên bố chìa khóa để tìm ra bạn đời là thôi than vãn đi, cứng rắn lên và vì Chúa, tô chút son môi vào. Lại có người chủ trương tìm kiếm bạn đời bằng ma thuật, khuyên viết nhật ký, đi dạo giữa thiên nhiên, thắp nến quanh bồn tắm hay làm đủ thứ trò kỳ quặc khác. Ngoài ra, còn có Anh Chàng – một tác giả nam khá đáng yêu – chuyên đưa ra lời khuyên cho các cô gái phải làm thế nào để hẹn hò với mình, thông thường điều này bao gồm để tóc dài và không phê phán quá nhiều. Thế là tôi nuôi tóc dài, ngâm mình trong bồn tắm đầy bọt. Nhưng chủ yếu tôi bắt đầu soi xét bản thân mình. Có phải nguyên nhân thất bại của tôi là do chứng sợ ràng buộc (được ngụy trang khéo léo thành mong muốn ràng buộc người khác
15 quá nhiều) theo như lý giải của một chuyên gia có kiểu đầu không khác gì chiếc mũ bảo hiểm? Có phải tôi cảm thấy bản thân mình đúng là đồ bỏ đi, đã thế lại còn bộc lộ sự thiếu tự tin ấy trước mọi gã đàn ông mà tôi gặp? (Đây cũng là một lời nhắc khéo nữa). Có phải vì “không yêu bản thân mình” mà tôi không thể yêu bất kỳ ai khác? Tác giả của lý thuyết sợ ràng buộc này là một người nhỏ thó với giọng nói the thé, có chữ “Tiến sĩ” đứng trước tên, được biết đến với một lô lốc câu cách ngôn rất vần điệu đều đã đăng ký bản quyền. Bằng giọng hơi trách móc, cô ta giải thích: Nếu cho rằng một người đàn ông thôi gọi điện cho mình vì sợ ràng buộc, hãy tự hỏi bản thân xem liệu có phải chính tôi mới là người sợ ràng buộc hay không. Tôi nhớ lúc ấy mình đang ngồi ở bàn làm việc, điện thoại kẹp dưới cằm, tự nhủ: Cô ta thật sến súa và đáng ghét, nhưng những gì cô ta nói cũng hợp lý đấy chứ! Vì khi nhìn lại tất cả những anh chàng tôi từng hẹn hò, họ đều rơi vào hai nhóm khác hẳn nhau – những người tôi chủ động chia tay và những người chia tay tôi. Với những người đàn ông mà tôi chủ động chia tay, có lẽ nếu tôi không quá sợ hãi bị ràng buộc thì giờ họ vẫn gặp tôi đều đều. Tôi chống lại nỗi sợ này bằng cách tỏ ra ưa thích những anh chàng chia tay tôi trước (hoặc ngay từ đầu đã chẳng hứng thú gì với tôi) hay có thể gọi là những người không thích ràng buộc tình cảm. Hẳn là tôi yêu những người như thế vì chính tôi cũng sợ bị ràng buộc. Thế là tôi lướt qua lướt lại những vòng tròn logic hoàn hảo đó; bỏ quên hết những lĩnh vực khác mà mình chẳng hề sợ bị ràng buộc – thuê nhà, công việc, kế hoạch ăn tối (điểm này chẳng thể đem lại cho tôi giải thưởng nhân văn nào, nhưng ở New York thì đây cũng là đức tính đáng nể đấy) – và gạt bỏ sự thật rành rành là những người đàn ông ngừng (hay chưa từng) tỏ ra quan tâm tôi rồi cũng sẽ gắn bó với người phụ nữ khác. Tôi như trút được gánh nặng vì đã tìm ra một cách giải thích: Có gì đó để “giải quyết”, để làm. Tôi có thể đối mặt với vấn đề sợ ràng buộc tình cảm của mình chỉ bằng việc cố tỏ ra đáng tin cậy: Nuôi một chú chó. Nhưng ngay cả khi tôi đã hài lòng với cách giải thích này, dĩ nhiên vẫn còn nhiều cách khác để khám phá. Có thể tôi lúc nào cũng đòi hỏi sự quan tâm hay do tôi quá độc lập? Quá tuyệt vọng, hay ngược lại, lúc nào cũng kén cá chọn canh? Quá giống bố, hay chưa đủ giống? Tôi chăm chú nghiền ngẫm các số liệu, lập hẳn một danh sách vô cùng chi tiết những nhược điểm và thiếu sót của mình. Kết quả là, tôi có được bức chân dung
16 tự họa một con người luôn luôn ý thức về bản thân, lúc nào cũng mất ngủ vì lo lắng, thích uống rượu hơi quá mức, có khả năng biến hình thành quái vật Harpy1 với mái tóc đầy rắn độc mỗi khi tranh cãi về vấn đề chăm sóc sức khỏe hay kiểm soát súng đạn. 1 Quái vật Harpy: Quái vật mặt người mình chim trong Thần thoại Hy Lạp và La Mã. Trong ngữ cảnh thông thường, hình ảnh này được dùng để chỉ người phụ nữ đanh đá, khó chịu. Nhiều vấn đề cần giải quyết lắm đấy! Và đúng là tôi đã bắt tay vào giải quyết thật: Để cải thiện sự tự tin, tôi đi học diễn xuất. Để mở mang tâm hồn, tôi dạy viết chữ cho bọn trẻ có hoàn cảnh khó khăn. Tôi cũng mua một căn hộ, nhận nuôi chú chó cứu nạn đáng yêu Taffy (thấy ràng buộc chưa!), sau đó trở thành thành viên tích cực ở trung tâm yoga. Tôi rà soát trong danh sách tất cả những thứ có thể đang là “vấn đề” với mình và đề ra phương pháp thật hiệu quả để cải thiện. Mỗi khi đi tiệc tùng hoặc gặp những người đàn ông thông qua hẹn hò trên mạng, bao giờ tôi cũng giữ dáng đi thật thẳng cùng nụ cười tự tin trên môi. Thấy tôi tuyệt vời chưa? Thấy tôi hạnh phúc thế nào chưa? Thấy tôi là một phụ nữ độc thân tự chủ hoàn hảo – mà vẫn thể hiện sự ấm áp và yếu đuối cần thiết để người khác tiếp cận chưa? Hồi đó, tôi đã có quãng thời gian rất vui vẻ, gặp gỡ thêm nhiều người bạn mới, đi du lịch nước ngoài – những đặc quyền của phụ nữ độc thân sung sướng. Nhưng mối quan hệ tình cảm của tôi, nếu có, chỉ toàn là những cuộc hẹn ngẫu nhiên, những màn hôn hít kỳ cục và những mối quan hệ vỏn vẹn 2 tháng chẳng ai hiểu nổi đấy là thứ của nợ gì. Trong khi đó, những người quanh tôi cứ vô tư yêu như thể đó chẳng phải chuyện gì to tát. Họ chuyển tới sống cùng nhau, kết hôn, có con – mà chẳng mấy ai đến lớp học yoga cả! Tôi không hiểu. Tôi đã đọc biết bao nhiêu là sách vở. Tôi là người đối mặt với những vấn đề của mình cơ mà. Sự bực bội trong tôi lên đến cực điểm trong chuyến thăm một người bạn ở Oregon. Cô ấy sống trong căn nhà gỗ bên hồ kiểu thập niên 1920 cùng người bạn trai nhạc công đáng yêu và thân thiện. Tôi ghen tỵ kinh khủng. Nhưng còn hơn thế, tôi thấy bối rối – tại sao mình chẳng bao giờ có được những điều đó? Tôi dành cả tuần để trút xả bực dọc, luôn miệng phàn nàn cuộc đời mới bất công làm sao, gào thét rằng có vấn đề gì với mình thế không biết. Dĩ nhiên, cô bạn tôi dần dà cũng thấy khó chịu.
17 “Cậu sẽ không thể tìm được ai đâu, cho tới khi tự hài lòng với chính bản thân mình,” cô ấy nói. Tới đây, tôi không tài nào kiềm chế được nữa – cô ta tưởng bấy lâu nay tôi làm gì? Và hơn nữa, cô ta lấy đâu ra ý nghĩ rằng hài lòng với bản thân là tiền đề cho một mối quan hệ tình cảm? Tôi quen vô vàn cặp vợ chồng sống với nhau hạnh phúc nhưng trong lòng vẫn còn bao điều ngổn ngang. Nếu ai cũng phải “tự hài lòng với bản thân” trước khi tìm người yêu, chắc loài người đã tuyệt chủng từ lâu lắm rồi! Về sau, tôi phát hiện ra những điểm này cũng được nghiên cứu hẳn hoi. John Gottman – nhà tâm lý học thuộc Đại học Washington, chuyên gia nghiên cứu về lĩnh vực hôn nhân nổi tiếng với khả năng dự đoán các cặp vợ chồng mới cưới sau này có ly dị hay không với độ chính xác tới 91% – đã khám phá ra những vấn đề thường nhật không cản trở hạnh phúc hôn nhân. “Có thể bạn mặc định những người có vấn đề về cảm xúc thì không phù hợp với cuộc sống hôn nhân,” ông cùng đồng tác giả Nan Silver đã viết trong cuốn sách The Seven Principles for Making Marriage Work (tạm dịch: 7 nguyên tắc gìn giữ hạnh phúc hôn nhân). “Nhưng nghiên cứu đã chỉ ra rằng chỉ có một sợi dây liên kết mỏng manh giữa những lo lắng thường nhật và tình yêu mà thôi. Lý do là: Tất cả chúng ta đều có những điều dễ khiến mình phát điên – những vấn đề mà ta không hoàn toàn xử sự theo lý trí. Chìa khóa cho một cuộc hôn nhân hạnh phúc không phải là tìm được người ‘bình thường’ mà là người tâm đầu ý hợp với mình.” Hóa ra chúng ta có thể có được cuộc sống hôn nhân hạnh phúc ngay cả khi không bao giờ giải quyết nổi những vấn đề với mẹ mình hay cân nặng của bản thân – điều bỗng trở nên vô cùng dễ hiểu khi bạn nghĩ tới 3 người bất kỳ mình quen biết đã lập gia đình. Hiển nhiên, có những người bị rối loạn cảm xúc – từ những nỗi sợ hãi lặt vặt thầm kín tới vấn đề tính cách nghiêm trọng – ngăn trở quan hệ tình cảm. Vấn đề là những kết luận này đã được gán cho tất cả những người độc thân đang tìm kiếm một nửa của cuộc đời. Trừ khi bạn tuyên bố tình trạng độc thân của mình là hoàn toàn tự nguyện (điều sẽ làm dấy lên những mối nghi ngờ khác), câu hỏi “Có vấn đề gì với bạn vậy?” lúc nào cũng như đang treo lơ lửng trên đầu bạn. Nếu “vấn đề” duy nhất chỉ là bạn đang tưởng mình có vấn đề và chính nó ngăn trở đời sống tình cảm của bạn thì sao? Nếu bạn ngừng coi mình là kẻ sợ phải gần gũi hay luôn bị hấp dẫn bởi những người đàn ông không phù hợp với mình nữa thì sao? Nếu thay vào đó, bạn nhìn nhận mình dù có nhược điểm nhưng vẫn đáng
18 được yêu thương thì sao? Nếu hiện giờ bạn vẫn cô đơn chẳng qua vì chưa gặp được ý trung nhân của mình thì sao?
19 2BẠN THIẾU TỰ TIN Sau 9 năm độc thân, cô bạn Marcella của tôi đã hoàn toàn chắc chắn rằng có thiếu sót gì đó nghiêm trọng với mình. Cô ấy dành không biết bao nhiêu thời gian phân tích chúng với bác sĩ tâm lý. Là một nghệ sĩ và nhà khởi nghiệp, Marcella dễ dàng thừa nhận rằng niềm say mê công việc cùng sự thờ ơ với mọi thứ liên quan tới thời trang và làm đẹp chính là một