Tôi luôn cảm thấy các con tôi rất may mắn khi ngay từ nhỏ đã được tiếp xúc với phương pháp giáo dục của người Do Thái, được cùng tôi tham gia xây dựng gia đình và tích lũy kiến thức tài chính từ thực tiễn. Các cháu của tôi không có được cơ hội đó, nhưng tôi luôn tìm cơ hội để “khai sáng” cho các cháu về tiền bạc ngay từ sớm. Trẻ con không thể hiểu được nhiều triết lý to tát, thế nên tôi đã nghĩ ra cách vận dụng trò chơi.
Các bậc cha mẹ Do Thái cho rằng nếu muốn con hiểu được cách quản lý tiền bạc thì trước tiên phải để con chú ý tới những chi tiết liên quan đến tiền bạc xung quanh. Cách thức phổ biến nhất là thiết kế ra một số “trò chơi liên quan đến tiền bạc”. Trẻ em rất thích chơi và thích trở thành người chiến thắng trong trò chơi, khao khát chiến thắng sẽ kích thích niềm hứng thú và tinh thần học tập của trẻ. Những trò chơi liên quan đến tiền bạc nào sẽ phù hợp để cha mẹ và con cái cùng chơi? Tôi xin giới thiệu một vài trò chơi như sau:
TRÒ CHƠI TIỀN BẠC 1: CỜ TỶ PHÚ
Người Do Thái rất giỏi đầu tư. Điều này có liên quan mật thiết tới nền tảng giáo dục mà họ nhận được từ khi còn nhỏ. Khi phụ huynh Do Thái dạy con học về đầu tư, họ thường bắt đầu bằng các trò chơi như cờ tỷ phú, xây dựng ấn tượng ban đầu của trẻ về việc đầu tư thông qua các trò chơi, sau đó kết hợp kiến thức đầu tư đơn giản vào đó. Cha mẹ cũng có thể cho con chơi những trò chơi tiền bạc kinh điển như cờ tỷ phú để kích thích sự hứng thú của trẻ đối với tiền bạc và của cải.
TRÒ CHƠI TIỀN BẠC 2: ĐOÁN GIÁ VẬT PHẨM
Tôi và các con thường chơi trò đoán giá một món đồ. Trò chơi này rất đơn giản. Cha mẹ có thể chuẩn bị một hộp các-tông và đặt vào đó một số đồ dùng mà trẻ thường tiếp xúc hằng ngày như đồ uống, sữa, sách, bút chì, kem đánh răng, đồ chơi… và có thể tìm thấy giá trong siêu thị, rồi xé hết nhãn giá của những món đồ này để trẻ đoán, chẳng hạn như: Bao nhiêu tiền một chai Coca? Giá một cuốn sách là bao nhiêu? Giá một món đồ chơi là bao nhiêu? Ai đoán đúng sẽ được trao số tiền tương ứng với giá tiền, cuối cùng ai nhiều tiền nhất sẽ là người chiến thắng, trẻ thắng cuộc sẽ nhận được phần thưởng xứng đáng. Tất nhiên, khi chơi với con, bạn không nhất thiết phải dùng tiền thật, bạn có thể cùng chúng “tạo” ra một số tiền trước khi bắt đầu trò chơi. Để giành được phần thắng, trẻ sẽ chú ý hơn đến giá cả hàng hóa khi cùng cha mẹ đi siêu thị, đồng thời tăng độ nhạy cảm đối với giá cả và các con số.
Ngoài ra, tôi cũng sẽ nói với các con rằng các yếu tố quyết định giá cả hàng hóa không chỉ là giá thành, mà còn là cung cầu, tâm lý người tiêu dùng và sự kiểm soát vĩ mô.
TRÒ CHƠI TIỀN BẠC 3: TRÒ CHƠI MUA SẮM Ở SIÊU THỊ
Trước hết, cha mẹ hãy chuẩn bị cho con một vài loại hàng hóa, giỏ đựng đồ, một ít tiền giấy và tiền xu, nếu có điều kiện thì có thể mua thêm một chiếc máy thu ngân đồ chơi. Sau đó, hãy đóng vai khách hàng và ông chủ. Trẻ 3-4 tuổi hẳn sẽ biết một vài con số. Trước tiên, cha mẹ có thể dạy trẻ nhận biết tiền xu và tiền giấy, để trẻ biết rằng tiền có thể sử dụng để mua những gì chúng muốn. Đồng thời cha mẹ hãy dạy chúng nhận biết nhãn giá. Nếu bé đóng vai ông chủ thì cần hiểu rõ giá thành của từng món hàng, định giá hợp lý cho món hàng và tính toán lợi nhuận trong mỗi lần giao dịch. Nếu trẻ đóng vai khách hàng thì phải tìm mọi cách để mua được thứ mà chúng muốn với số tiền ít nhất. Cho dù đang đóng vai ông chủ hay khách hàng thì đều phải lựa chọn và tính toán cẩn thận, và đó chính là quá trình hình thành quan niệm về trí tuệ tài chính.
Với các bé lớn hơn, cha mẹ có thể trực tiếp đưa con đi siêu thị để thực hiện trò chơi này. Trước khi đi siêu thị, hãy cùng con lên danh sách những món cần mua hôm đó và ngân sách. Nếu tổng mức giá vượt quá ngân sách, cha mẹ nên dạy con cách lựa chọn sản phẩm hợp lý và cùng con điều chỉnh lại kế hoạch. Cha mẹ có thể thưởng cho con một món quà nhỏ nếu ngân sách vẫn còn.
Cháu gái Sara khi còn nhỏ
TRÒ CHƠI TIỀN BẠC 4: NẾU TÔI CÓ MỘT TRIỆU ĐỒNG
Đây thực sự là một trò chơi tư duy tưởng tượng, cho phép trẻ sống cuộc sống của triệu phú trong một ngày. Hãy để trẻ tưởng tượng xem nếu có một triệu đồng thì phải phân bổ tiền như thế nào? Tất nhiên, số tiền cũng có thể thay đổi. Mấu chốt của trò chơi này là cha mẹ không được hạn chế trí tưởng tượng và câu trả lời của trẻ, cứ để cho trẻ có thể tự đưa ra kế hoạch và lý do phân bổ. Tôi đã tham gia một số chương trình truyền hình về trí tuệ tài chính dành cho thiếu nhi và có những chủ đề tương tự như vậy. Bọn trẻ có thể giải thích kế hoạch phân bổ của mình một cách rõ ràng và có tổ chức, truyền cảm hứng rất tốt cho việc trau dồi tư duy trí tuệ tài chính của trẻ.
TRÒ CHƠI TIỀN BẠC 5: CHỢ TRỜI
“Chợ trời” là tên gọi khác của chợ đồ cũ. Trong những ngày nghỉ, các bậc phụ huynh có thể cho con bày một quầy hàng rong để bán những món đồ không dùng đến ở nhà. Đây là một cách chơi liên quan trực tiếp tới tiền bạc. Thiết lập một quầy hàng rong không chỉ nâng cao trí tuệ tài chính của trẻ mà còn trau dồi các kỹ năng giao tiếp xã hội của chúng.
Một người bạn của tôi cũng từng dẫn con trai đi bày bán hàng rong. Trong quá trình đó, đứa trẻ đã học cách định giá hàng hóa, học được cách “mặc cả” trong quá trình giao tiếp với khách hàng, và vì được trực tiếp tham gia nên cháu hiểu rằng kiếm tiền không hề dễ dàng, chi tiêu phải có kế hoạch và phải biết lựa chọn, không còn “thấy thứ gì là mua thứ ấy” như trước nữa. Sẽ có nhiều tình huống bất ngờ xảy ra trong quá trình bán hàng rong, và khi trẻ tìm cách xử lý những tình huống này cũng chính là quá trình rèn luyện trí tuệ tài chính. Ví dụ, có lần khách hàng mua một món đồ với giá sáu nhân dân tệ nhưng lại hỏi: “Nếu thanh toán bằng tiền mặt thì tôi chỉ trả năm nhân dân tệ có được không?” Lý do của người khách này là rút tiền từ tài khoản Alipay sẽ mất phí, và sau khi anh giải thích thì cậu bé mới biết tới sự tồn tại của phí rút tiền.
Một lần khác, khi đang dựng sạp hàng thì bọn trẻ bị thu hút bởi trò ném vòng tặng thưởng ở gian hàng bên cạnh. Chúng bèn cầm hai tệ vừa kiếm được để sang chơi, nhưng chủ gian hàng nói: “Hai tệ thì không được, phải chơi 10 tệ/5 lượt.” Nhìn thấy vẻ mặt chán nản của các con, người bạn của tôi và bọn trẻ đã nghĩ ra cách làm hai chiếc vòng, sau đó đặt những món đồ của họ xuống đất để khách hàng chơi trò ném vòng tặng thưởng, bọn trẻ định giá 2 tệ/lần, 10 tệ/6 lần. Kết quả là không chỉ chúng được chơi thỏa thích mà việc kinh doanh cũng tốt hơn so với lúc bán hàng trực tiếp trước đây.
Các phương thức kinh doanh khác nhau có thể mang lại những lợi ích khác nhau. Bọn trẻ đã được trải nghiệm thực tế, đứa nào cũng hớn hở nói rằng sau này sẽ nghĩ ra nhiều chiêu trò kinh doanh hơn nữa.
TRÒ CHƠI KIẾM TIỀN 6: TRÒ CHƠI LÀM VIỆC
Trò chơi này chủ yếu là để trẻ biết rằng tiền rất khó kiếm được. Nếu con cái không biết mỗi ngày cha mẹ phải làm việc vất vả như thế nào thì chúng sẽ không biết trân trọng, cũng không biết cảm ơn và càng không bao giờ nghĩ rằng “Sau này mình cũng phải làm việc chăm chỉ để kiếm tiền”, vậy là hiện tượng tiêu tiền bừa bãi sẽ rất dễ xảy ra.
Trong trò chơi này, trẻ được trải nghiệm sự vất vả của việc kiếm tiền bằng cách mô phỏng lại khung cảnh làm việc của cha mẹ. Trẻ có thể tham gia vào một ngày làm việc của cha mẹ, hoặc phụ huynh có thể sắp xếp để trẻ tham gia các công việc khác. Trước khi chơi, tốt nhất nên cho trẻ biết mức lương của từng công việc ngoài đời thực, rồi từ đó đưa ra mức lương phù hợp trong trò chơi này. Nếu đã chơi trò đoán giá và trò đi siêu thị trước đó, trẻ sẽ có sự so sánh sơ bộ: mình nên làm công việc gì, tiền lương một ngày có thể mua được những thứ gì. Như vậy chúng mới hiểu được kiếm tiền khó khăn như thế nào và phải chi tiêu hợp lý. Các công việc khác nhau có thể được trả lương khác nhau, và trong quá trình quan sát, trẻ sẽ phát hiện ra công việc nào được trả lương cao hơn, từ đó có cảm hứng để chúng học tập chăm chỉ hơn.
Trong cuộc sống vẫn còn rất nhiều trò chơi kiếm tiền khác mà cha mẹ có thể cùng con chơi để giúp trẻ hình thành nhận thức về của cải và bồi dưỡng trí tuệ tài chính. Chỉ cần các bậc cha mẹ để tâm và cố gắng tìm ra cơ hội cho con cái thì bất cứ nơi đâu trong cuộc sống cũng đều có tư liệu để rèn luyện trí tuệ tài chính, như vậy việc trau dồi tư duy trí tuệ tài chính cho trẻ sẽ không còn là điều khó khăn nữa.
CẨM NANG GIÁO DỤC TRÍ TUỆ TÀI CHÍNH
LÀM THẾ NÀO ĐỂ XÂY DỰNG TRÍ TUỆ TÀI CHÍNH CỦA MỘT ĐỨA TRẺ?
1. Thu thập thông tin về của cải. Cha mẹ có thể biến những tin tức tài chính mà họ đã biết thành những nội dung dễ hiểu và kể cho con nghe, giúp con cái duy trì sự nhạy cảm với của cải.
2. Học hỏi các kiến thức về tài chính. Cha mẹ có thể hướng dẫn con cái đọc những loại sách báo giúp cải thiện trí tuệ tài chính, dạy chúng những kiến thức cơ bản về tài chính.
3. Thực hành kỹ năng kiếm tiền. Cha mẹ nên khuyến khích trẻ nhận thức về việc kiếm tiền và hướng dẫn trẻ suy nghĩ xem có thể làm được những gì để bán cho người khác, nhờ đó phát triển sự nhạy bén kinh doanh cho trẻ ngay từ khi còn nhỏ.