phần của một vũ trụ năng động. Tôi đã nói về giá trị của việc điều chỉnh lăng kính để có được tầm nhìn rộng hơn. Phi hành gia là những người có tầm nhìn rộng theo đúng nghĩa đen nhất. Họ thường dùng thuật ngữ “hiệu ứng toàn cảnh” để nói về sự thay đổi lớn về mặt nhận thức mà họ được trải nghiệm sau khi du hành trên vũ trụ, nhìn xuống toàn cảnh trái đất và thấy tất cả chúng ta cùng với những vấn đề của chúng ta, dù lớn hay nhỏ, đều giống như những chấm xanh nhỏ xíu trôi nổi giữa khoảng không màu đen vĩ đại. Đó chính xác là “bước ra ngoài kia” để có được một góc nhìn mới, cực kỳ mới. Một trong những phi hành gia được trải nghiệm hiệu ứng toàn cảnh rõ nét nhất là Edgar Mitchell, người điều khiển mô-đun thám hiểm mặt trăng của tàu Apollo 14 và là người thứ sáu trên thế giới đặt chân lên mặt trăng vào năm 1971. Mitchell đã mô tả khoảnh khắc “giác ngộ” của mình như sau: “Trong chuyến bay trở về trái đất, khi được nhìn thấy và bay qua khoảng cách 240.000 dặm trong không gian để hướng về hành tinh quê hương mình, tôi chợt cảm nhận được vũ trụ là trí tuệ, tình yêu thương và sự hài hòa”. Không phải ai cũng có cơ hội trải nghiệm tầm nhìn kỳ diệu như vậy để có được khoảnh khắc “bừng tỉnh”, nhưng ít nhất thì khi thực hành “buông bỏ”, đa số mọi người sẽ có thể “nhìn mọi thứ nhẹ nhàng hơn một chút” hoặc “bớt bấu víu hơn một chút”. Và khi chuyện đó xảy ra, trái tim bạn sẽ rộng mở. Điều này không có nghĩa là chúng ta phó mặc đời mình cho số phận định đoạt, mà là chúng ta đón nhận cuộc sống đúng như thực tế đang diễn ra chứ không bóp méo nó qua những lăng kính cứng nhắc trong tâm trí mình.
84 Đ 6 SỐNG ĐÚNG VỚI LÝ TƯỞNG CỦA MÌNH ạo diễn Tom Shadyac là người đã cho Jim Carrey cơ hội nhận vai diễn lớn đầu tiên trong Ace Ventura: Pet Detective (tựa tiếng Việt: Thám tử thú cưng) và sau đó tiếp tục làm đạo diễn cho anh trong các bộ phim ăn khách khác như Liar, Liar (tựa tiếng Việt: Đừng nói dối, bố ơi) và Bruce Almighty (tựa tiếng Việt: Một ngày làm thượng đế). Tom Shadyac cũng từng làm việc với các diễn viên tên tuổi như Eddie Murphy, Robin Williams, Morgan Freeman và Steve Carell. Đến đầu những năm 2000, các bộ phim của Shadyac đã thu về tổng cộng hơn hai tỷ đô-la, còn bản thân Shadyac có trong tay hơn năm mươi triệu đô-la. Ông sở hữu một biệt thự rộng một ngàn sáu trăm mét vuông ở Los Angeles, cùng một dàn siêu xe sang trọng và máy bay riêng để phục vụ việc đi lại. Theo tiêu chuẩn của đa số mọi người, ông đã thành công trong ngành phim ảnh siêu cạnh tranh, nhưng theo tiêu chuẩn của riêng ông thì bấy nhiêu vẫn chưa đủ. Shadyac từng viết: “Lối sống của tôi cũng ổn, nhưng chắc chắn lối sống đó đã không giúp tôi đạt được hạnh phúc ở mức độ cao hơn. Tôi chỉ thấy nó thật bình thường, và ở một góc độ nào đó, khá tiêu cực. Khi nghĩ tới nhu cầu của người khác - những người không thể đáp ứng nổi các nhu cầu cá nhân cơ bản về đồ ăn thức uống, thuốc men… - tôi cảm thấy có điều gì đó không đúng. Không ai chạy tới và dâng lên cho bạn tất cả những khoản tiền để bạn trang trải cuộc sống. Bạn phải nỗ lực để có được số tiền đó. Và khi tôi yêu cầu khoản tiền mình đáng nhận được, ngụ ý đằng sau hành động đó chính là tôi có giá trị cao hơn những người khác; có giá trị hơn các đầu bếp, thợ bảo trì, nhân viên tạp vụ… Nhưng tôi không tin như vậy. Tôi biết giáo trình kinh tế dạy chúng ta về những giá trị khác nhau của các vai trò khác nhau, nhưng trái tim tôi lại không đồng tình với điều đó”. Shadyac biết nếu xét theo chuẩn mực chung của xã hội thì “giá trị” của ông đã được công nhận, nhưng bản thân ông vẫn cần một cái gì đó khác. Thế là ông quyết định bán biệt thự của mình và chuyển đến sống trong một ngôi nhà nhỏ hơn, nơi vẫn đầy đủ tiện nghi và phù hợp hơn với mong muốn của ông chứ không hề mang đến cảm giác “khổ hạnh”. Không những vậy, ông còn bắt đầu đi lại bằng vé hạng tiết kiệm của các hãng hàng không thương mại thông thường và di chuyển trong thành phố bằng xe đạp. Ông khắt khe hơn trong việc lựa chọn các dự án phim ảnh và quyên góp tiền cho các tổ chức mà ông tin tưởng. Shadyac không từ bỏ toàn bộ của cải vật chất mà ông sở hữu; ông chỉ hạ bậc ưu tiên của
85 chúng xuống vị trí phù hợp hơn trong cuộc sống để có thể cống hiến nhiều thời gian và năng lượng hơn cho những mối ưu tiên thật sự của mình. Bên cạnh đó, Shadyac cũng đảm bảo những lựa chọn của ông là để phục vụ cho chính bản thân ông. Trong một cuộc phỏng vấn, ông chia sẻ: “Tôi không thể phán xét ai vì con đường của tôi không giống con đường của người khác. Không phải là tôi từ bỏ mọi thứ. Tôi chỉ đơn giản là đáp ứng các nhu cầu của mình mà thôi”. Bởi vì Shadyac đã áp dụng những nguyên tắc mà ông hết sức tin tưởng để điều chỉnh lối sống của mình, nên rất có thể các nguyên tắc đó sẽ tiếp tục là kim chỉ nam hướng ông tới cuộc sống mà ông mong muốn, cho dù hoàn cảnh xung quanh có biến động ra sao đi nữa. Ông lý giải: “Chúng ta có một hình mẫu thành công rất coi trọng bề nổi. Bạn phải có một địa vị nhất định trong công việc, cũng như giàu có ở một mức độ nhất định nào đó. Tôi cho rằng thành công đích thực nằm ở các giá trị nội tại... Đó là tình yêu, sự tử tế và tính cộng đồng”. Một số đồng nghiệp ở Hollywood cho rằng ông không còn minh mẫn và đã không ngần ngại nói thẳng với ông như vậy. Những người khác thì khen ngợi Shadyac vì những quyết định của ông. Nhưng cả hai kiểu phản ứng đó đều không quan trọng đối với Shadyac. Trong một cuộc phỏng vấn khác, khi được hỏi có hạnh phúc hơn với lối sống mới không, ông lập tức khẳng định: “Chắc chắn là có”. Ông biết mình đang làm những việc đúng đắn cho bản thân và nhận thức này giúp ông thêm can đảm để đi theo con đường riêng, bất kể những lời chỉ trích hay tung hô. Tóm lại, Shadyac sống theo lý tưởng của mình. “Sống theo lý tưởng của mình” là nghệ thuật sống theo các giá trị của riêng cá nhân bạn - những niềm tin và hành vi mà bạn coi trọng cũng như có thể mang lại cho bạn sự thỏa mãn và cảm giác sống có ý nghĩa. Bước quan trọng tiếp theo để đạt được khả năng linh hoạt cảm xúc chính là xác định và hành động dựa trên các giá trị thật sự thuộc về bạn, chứ không phải những giá trị mà người khác áp đặt lên bạn, cũng không phải những gì bạn nghĩ là mình “nên” quan tâm, mà là những gì bạn thật lòng quan tâm. Quyết định theo ý muốn của người khác Xác định những giá trị mà bạn coi trọng và đưa ra hành động phù hợp với những giá trị đó không phải lúc nào cũng dễ dàng. Chúng ta liên tục bị “dội bom” đủ loại thông tin - từ xã hội, các chương trình quảng cáo, từ những lời dạy của cha mẹ và thầy cô, từ các buổi thuyết giảng, cũng như từ gia đình, bạn bè và đồng nghiệp - về những giá trị nào là quan trọng và điều gì làm nên giá trị của bản thân ta. Hầu hết chúng ta đều không có máy bay riêng và những dinh thự xa hoa, nhưng tất cả chúng ta đều từng nếm trải cùng một loại áp lực xã hội như Shadyac đã gặp. Đó có thể là áp lực khi cô nàng hàng xóm lái chiếc ô-tô láng lẩy
86 hơn chiếc Toyota nhà bạn hoặc mỗi ngày đều mua một ly cà phê giá năm đô-la của Starbucks thay vì tự pha tại nhà. Cô ấy có thể đi nghỉ dưỡng ở những nơi sang trọng hơn bạn, có được nhiều sự hỗ trợ tốt hơn trong công việc nội trợ; hoặc có vẻ sự nghiệp của cô ấy thành công hơn, hôn nhân hạnh phúc hơn hoặc cô ấy là một người mẹ thông thái hơn bạn. Cho dù trong hoàn cảnh nào, hành vi so sánh đều như nhau. Tương tự cách Shadyac tiếp tục theo đuổi con đường mà ông nghĩ là dành cho mình ở Hollywood cho đến khi nhận ra đó hoàn toàn không phải là sự lựa chọn của bản thân ông, tất cả chúng ta đều có khuynh hướng nhắm mắt lao lên phía trước, cố gắng cày cuốc qua ngày. Nếu cần chỉ dẫn, chúng ta sẽ nhìn quanh xem người khác đang làm gì và vô thức chọn lựa những gì mà chúng ta đã được dạy là bí quyết chung để đạt được một cuộc sống đáng thỏa mãn, chẳng hạn như có tấm bằng đại học, sở hữu nhà cửa hoặc sinh con. Trên thực tế, những bí quyết đó không dành cho tất cả mọi người. Chỉ là mọi chuyện sẽ dễ dàng và nhanh chóng hơn nhiều nếu chúng ta làm theo số đông thay vì nỗ lực tìm hiểu xem điều gì mới thật sự mang lại hạnh phúc cho bản thân mình. Hành động và sự lựa chọn của người khác ảnh hưởng đến chúng ta nhiều hơn chúng ta nghĩ. Sự ảnh hưởng này diễn ra ở mọi mức độ và thông qua một hiện tượng thú vị gọi là sự lây lan xã hội. Nếu thuật ngữ này khiến bạn liên tưởng đến một loại virus lây lan trong cộng đồng thông qua những tiếp xúc có vẻ bình thường thì đúng rồi đấy. Các nghiên cứu cho thấy một số hành vi có tính lây lan không khác gì virus cảm cúm, nghĩa là bạn có thể bị nhiễm chúng từ người khác. Nguy cơ béo phì của bạn tăng lên theo số lượng người béo phì mà bạn tiếp xúc. Xác suất ly hôn của bạn cũng cao hơn nếu các đôi vợ chồng khác trong vòng tròn xã hội của bạn đã chia tay nhau, dù bạn cho rằng ly hôn là một quyết định rất riêng tư và cá nhân. Không những vậy, mọi chuyện còn có thể trở nên vô cùng kỳ lạ. Không giống như các bệnh truyền nhiễm lây lan qua đường tiếp xúc giữa người với người, bạn có thể “nhiễm” một số hành vi từ những người mà bạn thậm chí chưa bao giờ tiếp xúc. Một nghiên cứu đã phát hiện rằng các cặp vợ chồng có nhiều khả năng ly hôn hơn không chỉ khi bạn bè của họ ly hôn, mà còn khi bạn bè của bạn bè họ ly hôn. Đúng vậy đấy, cuộc sống cá nhân của bạn có thể bị ảnh hưởng bởi những người mà bạn không hề quen biết. Điều này vẫn đúng đối với các quyết định ít quan trọng hơn trong cuộc sống. Một giáo sư chuyên ngành marketing của Đại học Stanford đã theo dõi hơn 250.000 hành khách trên các chuyến bay và chứng minh được rằng khả năng mua hàng trong chuyến bay của bạn sẽ tăng thêm 30% nếu hành khách ngồi kế bên bạn làm điều này. Nếu bạn thường xuyên di chuyển bằng máy bay, con số 30%
87 có thể đồng nghĩa với rất nhiều bộ phim dở tệ và hàng đống đồ ăn vặt mà lẽ ra bạn có thể dễ dàng lựa chọn không mua. Những kiểu lựa chọn này được đưa ra dựa trên quá trình quyết định thiếu suy xét, khi không có khoảng không gian đệm giữa sự thôi thúc và hành động, giữa người suy nghĩ và suy nghĩ, cũng như khi bản năng hành động theo bầy đàn trỗi dậy mạnh mẽ. Đôi khi, kiểu lựa chọn này là chấp nhận được (xem thêm một bộ phim có trả phí trên máy bay không khiến bạn thiệt hại thêm bao nhiêu); đôi khi nó còn có lợi cho bạn. Ví dụ, nếu bạn bè của bạn tập thể dục đều đặn thì rất có thể bạn cũng siêng vận động hơn. Tuy nhiên, nếu đưa ra quá nhiều quyết định một cách tự động và thiếu suy xét như vậy trong một thời gian dài, cuối cùng bạn sẽ cảm thấy như mình đang sống cuộc đời của ai đó khác - một cuộc đời tuân theo những giá trị mà bạn không thật sự tán thành. Đó là chưa kể bạn sẽ tăng thêm vài ký vì mấy món ăn vặt mà bạn không thật sự thích trên máy bay, hoặc vì lý do nào đó bạn đã không có thời gian để đọc quyển sách mà bạn dự định đọc mà thay vào đó là lãng phí hàng giờ đồng hồ để làm những việc mà vốn dĩ bạn không có ý định làm. Và có thể bạn sẽ tự hỏi: “Tại sao mình lại thành ra như thế này?”. Chính thái độ “mặc dòng đời xô đẩy” này sẽ rút cạn mục đích sống và làm việc của bạn, khiến các mối quan hệ cá nhân và đồng nghiệp có vẻ nhạt nhòa và gần như đảm bảo rằng bạn sẽ không thể sống một cuộc đời tự chủ với một mục đích sống rõ ràng. Tất cả những điều này có nghĩa là bạn có thể sẽ không đạt được những gì bạn thật sự muốn gặt hái trong đời. Để đưa ra những quyết định phù hợp với lối sống mà bạn muốn, bạn phải kết nối được với những giá trị mà bạn coi trọng và dùng chúng như những biển báo chỉ đường. Nếu chưa bao giờ dành thời gian để xác định các giá trị của bản thân, bạn sẽ luôn hành động mà không có dự tính hay chuẩn bị chu đáo trước, hệt như cách chúng ta lãng phí thời gian để lang thang trên Internet, gửi chuyển tiếp những email vô nghĩa, xem hết chương trình truyền hình này đến chương trình truyền hình khác và vẫn cảm thấy không mãn nguyện. Bạn có thể thấy tình trạng thiếu chủ ý rõ ràng này được thể hiện trong các lựa chọn của người khác (hoặc qua việc họ không đưa ra lựa chọn) ở mọi khía cạnh của cuộc sống, từ chọn người yêu cho đến chọn nơi nghỉ mát. Tuy nhiên, không phải lúc nào việc không nắm rõ giá trị của mình cũng dẫn đến những quyết định thiếu suy xét. Một nguy cơ khác là bạn có thể đưa ra những lựa chọn có vẻ thấu đáo và tự chủ nhưng lại không phục vụ cho lợi ích của bạn. Ví dụ, bạn có thể quyết định mua một căn nhà cách chỗ làm hai giờ đồng hồ đi đường vì thích viễn cảnh các con của mình được lớn lên trong một ngôi nhà lớn có sân vườn rộng rãi, mà không nhận thức được rằng quãng thời gian đi
88 đường lâu như vậy sẽ làm bạn mất đi những giờ phút quý báu mà bạn thật sự muốn dành cho gia đình. Chúng ta tiêu tốn rất nhiều năng lượng cho những quyết định tai hại này, trong khi năng lượng đó nên được dùng để hoàn thành những mục tiêu mà chúng ta đề ra cho cuộc đời mình. Bạn sẽ rất nhanh kiệt sức nếu cứ đưa ra các lựa chọn và điều chỉnh các mối quan hệ mà không có sẵn trong tâm trí một bộ giá trị chủ đạo rõ ràng. Khi làm vậy, bạn không chỉ trải nghiệm sự bối rối khi mỗi ngày phải đối mặt với một thế giới có quá nhiều lựa chọn được bày sẵn trước mắt, mà đôi khi còn phải “tái hiện cảm xúc” sao cho phù hợp với những gì người khác kỳ vọng bạn sẽ thể hiện - tức là bạn phải tỏ ra vô cùng hào hứng với một kỳ nghỉ nữa tại khu nghỉ dưỡng mà năm nào bạn cũng ghé trong suốt sáu năm qua, ngay cả khi bạn thật sự muốn chọn một nơi khác. Bạn muốn cuộc đời mình trông như thế nào? Trong một nghiên cứu, các nhà tâm lý học đã yêu cầu một nhóm thanh niên ở độ tuổi đôi mươi viết một lá thư về bản thân ở hiện tại để gửi cho chính họ trong tương lai. Khung thời gian “trong tương lai” này là khác nhau. Cụ thể, một số người được yêu cầu viết cho “phiên bản tương lai gần của bản thân” ở thời điểm ba tháng sau, trong khi những người còn lại viết cho “phiên bản tương lai xa” ở hai mươi năm sau. Tất cả các thanh niên này đều được hướng dẫn “Hãy nghĩ về người mà bạn sẽ trở thành [trong tương lai]… và viết về con người bạn ở hiện tại, những chủ đề mà bạn quan tâm và coi trọng, cũng như cách bạn nhìn nhận cuộc đời mình”. Nói cách khác, họ đã được yêu cầu suy ngẫm và diễn đạt thành lời những giá trị quan trọng đối với họ. Sau khi viết những bức thư này, cả hai nhóm được đọc một bảng câu hỏi về ba tình huống có liên quan tới hành vi phạm pháp - đó là mua một chiếc máy vi tính mà họ biết là hàng ăn cắp, lừa đảo để chiếm đoạt tiền bảo hiểm hoặc tải phim lậu - và được hỏi về khả năng họ sẽ tiếp tay cho các hoạt động này. Nhóm viết thư cho bản thân trong tương lai xa có khuynh hướng tham gia vào bất kỳ hành động nào trong ba hành động xấu kể trên ít hơn hẳn so với nhóm viết thư cho phiên bản “tương lai gần”. Thoạt nhìn, có thể bạn không rõ làm thế nào mà hành động viết thư cho chính mình lại có thể thay đổi thái độ của bạn về hành vi ứng xử. Trên thực tế, khi tham gia hoạt động viết thư này, người viết đang tạo ra sự tiếp nối của bản thân, tức là họ nhận thức được mối liên quan giữa bản thân trong quá khứ, hiện tại và tương lai. Bằng cách kết nối với bản thân ở tương lai xa và những giá trị cá nhân, họ hiểu được rằng bản thân mình có những niềm tin cốt lõi và các giá trị đạo đức không bị lung lay ngay cả khi hoàn cảnh và các yếu tố khác trong cuộc đời của họ thay đổi.
89 Ngược lại, những người được yêu cầu nghĩ về tương lai ba tháng tới vẫn tiếp tục nhìn nhận phiên bản tương lai xa của mình như những đối tượng xa lạ và mơ hồ. Những lựa chọn của họ phản ánh điều đó: họ lựa chọn như thể đang ra quyết định cho ai đó khác chứ không phải bản thân mình. Suy cho cùng, khi bạn tin rằng phiên bản hai mươi năm sau của mình không liên quan tới bản thân ở hiện tại thì có quan trọng gì đâu nếu bây giờ bạn mua hàng ăn cắp, lừa công ty bảo hiểm hoặc sa vào những thói xấu dễ phạm phải hơn như hút thuốc lá, phung phí tiền dành dụm và chìm trong nợ tín dụng? Việc tạo ra sự tiếp nối của bản thân vừa có thể giúp bạn ngăn chặn các lựa chọn có hại, vừa khuyến khích những quyết định có lợi. Trong một cuộc thí nghiệm khác, những sinh viên tham gia được yêu cầu giả vờ như vừa nhận được 1.000 đô-la “từ trên trời rơi xuống” và phân bổ số tiền đó vào bốn hạng mục khác nhau: “dùng để mua quà cho một người đặc biệt”, “đầu tư vào quỹ lương hưu”, “dùng cho một kỳ nghỉ xa hoa và vui vẻ” và “gửi ngân hàng”. Nhưng trước khi những người tham gia thí nghiệm bắt đầu phân chia số tiền tưởng tượng đó, các nhà nghiên cứu đã đưa họ vào một thực tế ảo. Một nửa số người tham gia được nhìn thấy ảnh đại diện kỹ thuật số của bản thân ở hiện tại, trong khi nửa còn lại nhìn thấy ảnh đại diện kỹ thuật số mô phỏng bản thân vào năm bảy mươi tuổi. Như bạn có thể đoán, nhóm được xem ảnh đại diện khi về già đã phân bổ số tiền “trời cho” vào quỹ hưu trí nhiều gần gấp đôi nhóm còn lại. Khi dành thời gian để nghĩ đến viễn cảnh tương lai xa, con người có xu hướng đưa ra những hành động có lợi về lâu về dài hơn. Jeff Kinney là tác giả của bộ truyện thiếu nhi nổi tiếng Diary of a Wimpy Kid (tạm dịch: Nhật ký của chú bé nhút nhát), một tác phẩm đã được dịch ra bốn mươi lăm thứ tiếng với tổng cộng một trăm năm mươi triệu bản bán ra. Mặc dù rất phấn khích với sự thành công của bộ truyện và có kế hoạch tiếp tục sáng tác, Kinney cũng biết rằng chỉ một tác phẩm này thôi thì không đủ để tên tuổi của ông trở thành bất tử. Trong một lần trả lời phỏng vấn của tờ New York Times, ông chia sẻ: “Nếu cả đời tôi chỉ có Wimpy Kid thì tôi cảm thấy không trọn vẹn cho lắm. Tôi không muốn ngồi thiết kế vỏ gối hình Wimpy Kid suốt quãng đời còn lại của mình”. Bằng cách kết nối với bản thân trong tương lai, Kinney đã tìm thấy động lực để điều chỉnh con đường sự nghiệp cho phù hợp hơn với các giá trị của mình. Ông mở một hiệu sách ở quê nhà và tại đó, thỉnh thoảng ông tổ chức các lớp dạy vẽ hoạt hình, khi cần ông cũng phụ trách quầy thu ngân và phục vụ cà phê. Ông muốn làm việc gì đó có ích cho thế giới này để đền đáp cho quá nhiều điều tốt đẹp mà ông đã nhận được, và ông cảm thấy quyết định mở hiệu sách là đúng đắn. “Nếu cuộc đời của một đứa trẻ có thể thay đổi nhờ sự hiện diện của hiệu sách này thì mọi nỗ lực mà tôi bỏ ra đều đáng giá”, Kinney khẳng định.
90 Câu chuyện của Kinney và Shadyac minh họa cho một chân lý còn lớn hơn nhiều. Đó là nếu hiểu rõ và sống phù hợp với các giá trị của bản thân, bạn sẽ có thể cảm thấy thoải mái với chính mình hơn. Bạn không cần so sánh mình với người khác vì bản thân bạn chính là một thành công tốt đẹp - theo định nghĩa của riêng bạn. Shadyac diễn giải thành công là sống một cuộc đời tràn ngập tình yêu thương và tinh thần hỗ trợ cộng đồng; Kinney cho rằng thành công là sự đền đáp cho xã hội. Theo tiêu chuẩn của riêng họ thì cả hai đều đã thành công lớn. Xác định những giá trị có ý nghĩa với bản thân Từ “giá trị” có thể nghe rất không hấp dẫn vì chúng khiến người ta liên tưởng đến cảm giác bị hạn chế, trừng phạt, hoặc tệ hơn là bị phán xét. Chúng ta nghe rất nhiều về việc có các giá trị “đúng” (hoặc “sai”), nhưng như thế nào mới thật sự là “giá trị đúng”? Và ai là người quyết định giá trị nào là đáng có và giá trị nào không? Trước tiên, tôi không nghĩ rằng các khái niệm cứng nhắc về đúng và sai có thể giúp ích cho chúng ta trong vấn đề này. Và dĩ nhiên các khái niệm đó không thuộc về một quyển sách về sự linh hoạt cảm xúc! Thay vào đó, tôi nhìn nhận các giá trị không phải như các quy tắc được đặt ra để khống chế chúng ta, mà như những phẩm chất được tạo ra bởi các hành động có mục đích mà chúng ta có thể đưa vào trong nhiều khía cạnh của cuộc sống. Mỗi người đều có những giá trị khác nhau; những gì là “đúng” đối với người này không chắc sẽ đúng đối với người khác. Tuy vậy, việc xác định điều gì là quan trọng đối với bạn, bất kể đó là thành công trong sự nghiệp, sự sáng tạo, các mối quan hệ thân thiết, sự trung thực hay lòng vị tha - có cả một danh sách gần như vô hạn để bạn lựa chọn - cũng đều cho bạn một nguồn tài nguyên vô giá để tạo ra sự nối tiếp của bản thân. Các giá trị có vai trò như trục xương sống tâm lý để giữ bạn ổn định. Bạn không nhất thiết phải dựa vào chỉ một giá trị. Một đồng nghiệp của tôi mô tả các giá trị như “những mặt cắt trên một viên kim cương”. Ông nói: “Khi bạn xoay một mặt cắt trực diện với mình thì những mặt khác phải xoay về các hướng khác, nhưng các mặt cắt vẫn ở đó, vẫn là một