phần lớn vào các giá trị mà họ gắn với công việc của mình. Nếu làm trong ngành khách sạn chỉ vì “bị dòng đời đưa đẩy” hoặc vì muốn được sống ở Madrid hay Maldives, có thể bạn sẽ phải gánh chịu sự căng thẳng bào mòn cơ thể quá lớn vì cứ phải cư xử khác với cảm xúc thật của mình. Tuy nhiên, nếu bạn làm trong ngành khách sạn vì thật sự thích mang lại niềm vui cho khách hàng và thích thấy khách hàng tận hưởng quãng thời gian lưu trú tại khách sạn, vậy thì sự lịch thiệp và thái độ niềm nở của bạn không hề giả tạo chút nào. Để đưa ra những quyết định phù hợp với lối sống của bạn, cũng như để có được công việc cùng sự nghiệp mà bạn muốn theo đuổi, bạn phải giữ kết nối với những điều quan trọng đối với mình và sử dụng chúng như những bảng chỉ dẫn. Đôi khi chúng ta quá “bận rộn” đến mức quên lắng nghe lý tưởng của mình. Nếu không biết điều gì thật sự quan trọng với bản thân, chúng ta rất dễ lãng phí hàng giờ, thậm chí hàng năm trời để lật giở các trang giấy, lướt web, đọc các email vô nghĩa, tán gẫu trong phòng cà phê và cảm thấy bất mãn một cách kỳ lạ. Khi làm
157 công việc đúng với lý tưởng của mình, nghĩa là hành động phù hợp với những giá trị mà bạn coi trọng, bạn sẽ có thể tận tâm với công việc hơn và phát huy tối đa năng lực của bản thân. Đối với nhiều người, chẳng hạn như những nhân viên khách sạn không phải ngụy tạo cảm xúc, sự kết nối với mọi người là một phần quan trọng trong động lực làm việc. Trong một nghiên cứu ở Israel, khi các bác sĩ chẩn đoán hình ảnh X-quang được xem ảnh của bệnh nhân thì họ không chỉ cảm thông hơn với người bệnh đó mà còn dành thời gian để viết báo cáo chẩn đoán kỹ lưỡng hơn. Nhờ vậy, tỷ lệ chẩn đoán chính xác của các bác sĩ này cũng tăng thêm 46%. Không chỉ vậy, sau khi kết thúc thí nghiệm thì tất cả các bác sĩ này đều nhất trí rằng họ thích làm việc với những hồ sơ bệnh án có đính kèm ảnh bệnh nhân hơn là hồ sơ không có ảnh. Điều chỉnh công việc cho phù hợp với mình Trong một thế giới hoàn hảo, tất cả chúng ta đều có một công việc thuận lợi, với sức nặng công việc luôn được phân bố đều trên hai đầu “thử thách” và “năng lực” của chiếc bập bênh trong khi chúng ta giải cứu thế giới, ăn trưa với người nổi tiếng và kiếm được hàng tỷ đô-la. Trong đời thực, chúng ta khó mà tìm được một công việc lý tưởng như vậy, và ngay cả nếu công việc đó có tồn tại và chúng ta tập trung hết sức mình vào nó thì chúng ta vẫn phải bắt đầu từ những nấc thang đầu tiên. Nếu bạn vẫn đang trong giai đoạn đi tìm câu trả lời cho mình - giống như tôi vào thời còn làm nhân viên viết tài liệu nội bộ - có lẽ bạn nên trải nghiệm nhiều con đường khác nhau trước khi quyết định bắc thang ở đâu. Vậy bạn phải làm gì nếu biết công việc mơ ước của mình đang ở đâu đó trên nấc thang cao nhất hoặc ở phía chân trời xa xa ngoài kia, nhưng vì những lý do dễ đoán như tiền bạc, thời gian, địa điểm, kinh tế… nên bạn vẫn cần duy trì công việc đang làm? Bạn cần đương đầu với những cảm xúc của mình (“Tôi đang cảm thấy chán”); bạn bước ra và tạo khoảng cách với những chiếc móc câu (“Tôi không thể làm tốt hơn thế”); bạn kiểm tra xem điều gì là quan trọng đối với bản thân và động lực “muốn-làm” của mình là gì (“Các đồng nghiệp của tôi rất tuyệt vời”); sau đó, bạn bắt đầu điều chỉnh hoàn cảnh của mình bằng cách thực hiện những việc bạn có thể làm được, những việc có ích cho bạn về lâu về dài và đưa bạn đến gần với cuộc sống trọn vẹn mà bạn hằng mong muốn. Để điều chỉnh công việc cho phù hợp với bản thân, hay còn gọi là tạo tác công việc, bạn cần xem xét hoàn cảnh công việc của mình dưới lăng kính sáng tạo và tìm cách tái cấu trúc hoàn cảnh đó để nó trở nên hấp dẫn và đáng thỏa mãn hơn. Những nhân viên cố gắng điều chỉnh công việc thường hài lòng với đời sống công việc của mình hơn, đạt được nhiều thành tích cao hơn và có sức bật tinh thần vững vàng hơn.
158 Bước đầu tiên để tạo tác công việc là chú ý đến những hoạt động thu hút bạn nhiều nhất, bất kể đó là hoạt động liên quan hay không liên quan đến công việc. Có thể bạn không phải làm công việc quản lý trong công ty, nhưng bạn rất thích hướng dẫn con trai mình đá bóng vào cuối tuần. Vậy bạn có thể bắt đầu một chương trình tư vấn tại văn phòng để đưa ra lời khuyên cho những đồng nghiệp trẻ tuổi, hoặc tổ chức Ngày dẫn con cùng đi làm trong công ty của bạn hay không? Một ví dụ khác, mặc dù làm ở bộ phận kinh doanh nhưng bạn thường nảy ra những ý tưởng marketing và một vài ý tưởng trong số đó đã thật sự được đón nhận và thực hiện bởi các bộ phận khác của công ty. Nếu vậy, bạn có thể xin tham gia các cuộc họp chiến lược hàng tuần của bộ phận marketing không? Bạn có thể đóng góp những ý kiến từ góc độ kinh doanh để hỗ trợ hoạt động marketing không? Có một nguyên tắc cơ bản và lâu đời trong huấn luyện quân sự, đó là “Không bao giờ tình nguyện”. Lý do là vì nếu ai giơ tay lên khi thượng cấp nói “Tôi cần một người tình nguyện” thì người đó sẽ luôn phải làm những công việc không mấy dễ chịu, như dọn nhà vệ sinh chẳng hạn. (Dĩ nhiên nếu không tình nguyện thì có thể bạn sẽ phải nhận lệnh). Tuy nhiên, trong sự nghiệp dân sự bình thường, tình nguyện là một cách tuyệt vời để thay đổi giới hạn công việc của bạn. Bạn cũng có thể điều chỉnh công việc bằng cách thay đổi bản chất hoặc mức độ tương tác của bạn với người khác. Nếu những nhân viên mới trong công ty là người nhập cư thì bạn hãy thử nói chuyện với họ. Bạn có thể tổ chức một chương trình dạy tiếng Anh cho những nhân viên chưa rành tiếng Anh, hoặc tiếp thu quan điểm văn hóa của họ về dòng sản phẩm hiện tại để đa dạng hóa các dịch vụ của công ty. Không những vậy, quá trình tạo tác công việc còn giúp bạn thay đổi cách nhìn nhận những việc mình đang làm. Ví dụ, bạn vừa đạt một bước thăng tiến lớn, nhưng giờ đây, thay vì làm công việc mình yêu thích thì bạn lại mắc kẹt với chức vụ quản lý. Vậy là bạn không khác gì những vị sếp chuyên ngồi bàn giấy khác rồi sao? Chuyện đó còn phụ thuộc vào việc bạn coi trọng điều gì. Nếu coi trọng việc trở thành một người hướng dẫn, cố vấn hay một lãnh đạo giúp đỡ mọi người phát huy tiềm năng và cải thiện cuộc sống, bạn có thể tìm thấy rất nhiều cơ hội sáng tạo trong việc quản lý con người. Jean có một công việc chán ngắt mà không đứa trẻ nào muốn được làm khi lớn lên. Bà làm việc trong một dây chuyền lắp ráp thiết bị y tế. Công việc của bà là bấm một lỗ nhỏ xíu trên các ống dẫn rất mảnh mà bác sĩ điều trị ung thư sẽ dùng để truyền thuốc trực tiếp vào khối u của bệnh nhân. Nếu lỗ này chỉ được bấm một phần thì mảnh nhựa còn sót lại có thể khiến thuốc không được dẫn vào khối u đúng cách, hoặc tệ hơn, mảnh nhựa sót lại đó có thể rơi ra bên trong cơ thể bệnh nhân và gây hại cho họ.
159 Jean đã dành tám giờ đồng hồ mỗi ngày trong suốt hai mươi tám năm để bấm hết lỗ này đến lỗ khác trên những ống nhựa bé xíu. Và cũng trong hai mươi tám năm đó, bà luôn đặt một chiếc lọ nhỏ bên cạnh khi làm việc để chứa những mảnh nhựa được bấm ra. Bà biết mỗi một mảnh nhựa nhỏ được bấm ra đúng cách này không chỉ đơn giản là một miếng nhựa, mà còn đại diện cho một cơ hội sống của bệnh nhân ung thư. Chiếc lọ này đã giúp bà tìm được ý nghĩa trong một công việc nhàm chán nhất thế giới. Bà chỉ cần nhìn vào cái lọ để hiểu tầm quan trọng của những gì bà làm. Chiếc lọ nhỏ là một phiên bản khác của những tấm ảnh bệnh nhân được kẹp trong hồ sơ của các bác sĩ X-quang mà tôi đã đề cập ở phần trên. Hiển nhiên, điều chỉnh công việc cũng có giới hạn của nó. Bạn không thể chỉ đơn giản là dừng công việc bạn được trả lương để hoàn thành trong khi trải nghiệm những lựa chọn nghề nghiệp khác. Có thể công ty không có đủ nguồn lực để giúp bạn thực hiện những ý tưởng xuất sắc mà bạn đưa ra. Đó là lý do bạn cần cởi mở trong quá trình điều chỉnh công việc. Để những ý tưởng của bạn được đón nhận, bạn cần tập trung tìm cách có được những điều mình muốn, đồng thời tạo ra giá trị cho công ty. Bạn cũng cần xây dựng lòng tin với những người khác, đặc biệt là sếp trực tiếp của bạn, và sau đó, hãy hướng nỗ lực của mình tới những người có nhiều khả năng tiếp nhận ý tưởng của bạn nhất. Cấp trên của bạn thậm chí có thể giúp bạn tìm ra cơ hội phân bổ lại công việc sao cho phù hợp nhất. Suy cho cùng, có khi công việc mà bạn phát ngán lại là ước mơ của một đồng nghiệp nào đó trong công ty và ngược lại. Không có sự điều chỉnh nào có thể giúp bạn tạo ra một công việc hoàn hảo (nếu “công việc hoàn hảo” có tồn tại trên đời) khi bạn bắt đầu từ một vị trí hoàn toàn không phù hợp với mình. Ví dụ, cho dù điều chỉnh thế nào đi nữa thì công việc viết tài liệu nội bộ cũng không thể làm tôi hạnh phúc được. Đó là lý do tôi phải nhắc lại rằng bạn cần đối diện với tất cả những cảm xúc của mình và học hỏi từ những điều tiêu cực cũng như tích cực. Khi có sự linh hoạt trong cảm xúc, chúng ta có thể sử dụng một công việc không phù hợp với mình để có được góc nhìn mới, các kỹ năng và mối quan hệ cần thiết để tìm được công việc phù hợp hơn. Trong thời gian chờ đợi, chúng ta có thể sử dụng sự linh hoạt cảm xúc để làm công việc mà chúng ta đang có một cách hiệu quả nhất có thể. Đó là cách chúng ta đảm bảo mình không chỉ đang kiếm sống mà còn đang sống một cách trọn vẹn.
160 C 10 NUÔI DẠY NHỮNG ĐỨA TRẺ CÓ KỸ NĂNG LINH HOẠT CẢM XÚC ác bậc cha mẹ ngày nay có lẽ là những bậc phụ huynh có kiến thức và ý thức nhất trong lịch sử của hành tinh này. Có thể đó là vì chúng ta có ít con hơn so với các thế hệ trước. Xu hướng có ít con này có lẽ đang được củng cố bởi những nhận thức về việc tận hưởng cuộc sống, cũng chính là nhận thức đã khiến các loại bia ủ thủ công và rau củ quả được trồng theo mô hình xanhsạch-lành ở địa phương trở nên phổ biến. Cho dù lý do là gì, khi chủ nghĩa tư bản đã lan rộng ra toàn cầu và thế giới trở thành một nơi cạnh tranh hơn, chúng ta không còn có thể phó thác sự thành công của con cái mình vào tay thần may mắn. Trong một nền kinh tế mà nhóm 1% những người ở đỉnh kim tự tháp có thể sống xa hoa ngoài sức tưởng tượng, 20% những người dưới đáy thì thiếu ăn, còn những người ở phân khúc giữa đang phải giẫm đạp lên nhau để kiếm sống, các bậc cha mẹ hiện đại đã chọn đầu tư cho con mình ngay từ thời thơ ấu, với mỗi quyết định mà họ đưa ra đều được cân nhắc kỹ càng để sau này con của họ có thể được nhận vào trường đại học tốt nhất và thành công tiến thân trên con đường sự nghiệp có thể mang lại cho chúng một cuộc sống thoải mái. Đồng thời, chúng ta cũng chú ý hơn đến lòng tự trọng của các con. Đó là một phản ứng có thiện chí hơn so với cách nuôi dạy con lạnh lùng và độc đoán ngày xưa, vốn đã để lại nhiều hệ lụy về mặt tâm lý. Nhưng trong nỗ lực nuôi dạy con trở nên tài giỏi và tự tin hơn, giờ đây cha mẹ lại quá bảo bọc con trước những trải nghiệm khó khăn mà họ lo rằng có thể ảnh hưởng xấu đến tâm lý của con. Thật không may, điều này có thể đồng nghĩa với việc con cái chúng ta không được trải nghiệm cảm giác thất bại và đứng lên sau những lần vấp ngã, một quá trình mà nhờ đó chúng mới xây dựng được sức bật tinh thần. Thêm nữa, nhiều bậc phụ huynh đã hiểu sai quan điểm “công nhận nỗ lực chứ không phải kết quả” của Dweck và hậu quả là họ khen thưởng con của mình đơn giản vì bé đã cố gắng - một điểm A vì đã nỗ lực hoặc một huy