hồi lâu. “Mẹ còn bao lâu ạ?” Joe hỏi. “Không lâu con à”, mẹ đáp. Chúng tôi không nói gì thêm. “Hai đứa cũng đâu cần mẹ nữa”, mẹ bảo chúng tôi. “Cả hai lớn khôn cả rồi. Việc của mẹ đã xong. Đó là lẽ tự nhiên, và thế thì tốt thôi. Cuộc đời là vậy. Vì thế hãy cứ để mẹ đi nhé”. * * * Đến sáu giờ tối thì chúng tôi chẳng còn gì để bàn nữa. Không ai nói gì trong cả tiếng đồng hồ. Rồi mẹ tôi ngồi thẳng dậy trên ghế. “Mình ra ngoài ăn tối đi”, mẹ nói. “Ăn ở tiệm Polidor nhé, trên đường Rue Monsieur Le Prince ấy”. Chúng tôi gọi taxi đến nhà hát Odéon. Sau đó cùng đi bộ. Mẹ tôi muốn vậy. Mẹ gói mình trong chiếc áo choàng và bám lấy tay chúng tôi đi những bước thật chậm và khó khăn, nhưng tôi nghĩ mẹ thích không khí ngoài trời. Đường Rue Monsieur Le Prince cắt ngang góc đại lộ St. Germain và đại lộ St. Michel, ngay quận Sáu. Đó là góc phố đậm tính Paris nhất trong toàn đô thành này. Đường hẹp, ô hợp, hơi luộm thuộm,
hối hả, với những tòa nhà mặt tiền trát vữa cao ngất bọc hai bên. Polidor là một quán ăn lâu đời nổi tiếng. Trông như nó đã chào đón đủ loại thực khách. Từ dân sành ăn, đến gián điệp rồi họa sĩ, người tị nạn, cả cảnh sát, lẫn kẻ cướp. Chúng tôi đều gọi một bữa ba món giống nhau. Chèore chaud, porc aux pruneaux, dames blanches. Chúng tôi gọi thêm một chai rượu vang thật ngon. Nhưng mẹ tôi không ăn uống gì. Mẹ chỉ nhìn hai anh em tôi. Cơn đau lộ rõ trên gương mặt mẹ. Joe và tôi gượng gạo ăn. Mẹ kể chuyện tiếp, chỉ độc chuyện ngày xưa mà thôi. Nhưng không có vẻ gì buồn bã. Mẹ đang hồi tưởng những kỷ niệm vui. Mẹ cười. Mẹ xoa ngón cái lên vết sẹo trên trán Joe và mắng tôi vì ngày xưa đã gây ra nó, như mẹ vẫn thường làm. Và mỗi lần mẹ mắng như thế tôi đáp lại bằng cách xắn liền tay áo lên để chỉ cho mẹ vết đâm anh đã lấy dùi trả thù, rồi mẹ quay sang mắng anh y hệt. Mẹ kể chúng tôi nghe về những món thủ công hai anh em đã làm cho mẹ ở trường. Mẹ kể về những bữa tiệc sinh nhật của cả hai, ở những doanh trại quân đội u ám xa xôi, dưới cái nóng, hoặc cái lạnh. Mẹ kể tiếp về bố, lần đầu gặp ông ở Hàn Quốc, sau đó đến đám cưới ở Hà Lan, về vẻ vụng về của ông, về hai bó hoa ông mua tặng mẹ trong suốt ba mươi năm chung sống, mộ “Sao một năm trước mẹ không báo cho chúng con?” Joe hói. “Con biết rồi còn gì”, mẹ đáp. “Vì chúng con sẽ phản đối”, tôi bảo. Mẹ gật đầu. “Đây là quyết định của mẹ”, mẹ nói. * * * Chúng tôi uống cà phê rồi Joe và tôi hút thuốc. Sau đó nhân viên đem hóa đơn lên và chúng tôi nhờ anh ta gọi giùm một chiếc taxi. Chúng tôi trở về đường Rapp trong im lặng. Mọi người cùng lên giường mà không nói gì nhiều với nhau. * * * Tôi dậy sớm trong buổi sáng mồng bốn của thập kỷ mới. Tôi nghe Joe nói chuyện trong phòng bếp, bằng tiếng Pháp. Tôi bước vào và thấy anh đứng cùng một người phụ nữ. Cô trẻ và nhanh nhẹn. Cô có mái tóc ngắn gọn gàng và đôi mắt long lanh. Cô giới thiệu mình là y tá riêng của mẹ, được cử đến chăm sóc bà theo điều khoản trong chính sách bảo hiểm cũ. Cô kể bình thường sẽ ghé nhà một tuần bảy ngày, nhưng mẹ đã yêu cầu cô nghỉ hôm qua. Cô nói mẹ muốn dành một ngày với hai cậu con trai.
Tôi hỏi cô thời gian mỗi lần ghé nhà là bao lâu. Cô trả lời sẽ ở lại tùy theo nhu cầu. Cô kể tiếp chính sách bảo hiểm cũ kia hỗ trợ tới hai mươi tư tiếng một ngày,nếu cần thiết, và cô nghĩ thời điểm cần thiết ấy sắp tới rồi. * * * Cô gái với đôi mắt long lanh kia ra về còn tôi trở lại phòng ngủ để tắm và thu dọn đồ đạc. Joe vào phòng nhìn tôi. “Chú về à?” anh hỏi. “Cả hai ta đều phải về mà. Anh biết rồi còn gì”. “Ta nên ở lại”. “Ta đã đến đây rồi. Mẹ chỉ mong có vậy thôi. Giờ mẹ muốn ta về đấy”. “Chú nghĩ thế à?” Tôi gật đầu. “Tối qua, ở tiệm Polidor. Đó là tiệc chia tay. Bây giờ mẹ muốn ở một mình”. “Chú để mẹ như thế được sao?” “Mẹ muốn vậy mà. Mình phải tôn trọng ý mẹ”. Tôi lại mua đồ ăn sáng trên đường Rue St. Dominique, chúng tôi ăn và uống cà phê đựng trong tô, theo kiểu Pháp, cả ba người. Mẹ tôi diện bộ đồ đẹp nhất của mình và ra vẻ là một người phụ nữ trẻ khỏe tạm thời bị cái chân gãy làm vướng víu. Chắc mẹ phải gắng sức lắm, nhưng tôi nghĩ mẹ muốn mọi người nhớ đến mình như vậy. Chúng tôi rót cà phê và chuyền nhau đồ ăn, một cách lịch sự. Một bữa ăn văn minh. Như chúng tôi đã từng ngồi ăn với nhau, từ rất lâu rồi. Như một nghi lễ gia đình vậy. Rồi mẹ lại khơi dậy một nghi lễ gia đình xưa khác. Mẹ làm một điều mẹ đã từng làm cả chục ngàn lần trước đó, suốt cả cuộc đời hai anh em tôi, từ khi chúng tôi mới bắt đầu đủ lớn để sở hữu cá tính của mình. Mẹ chật vật đứng dậy khỏi ghế rồi bước tới đặt hai tay lên vai Joe, từ phía sau. Sau đó mẹ cúi xuống và hôn lên má anh. “Con không cần phải làm gì nào?” mẹ hỏi anh. Anh không trả lời. Anh chưa bao giờ trả lời cả. Sự im lặng của anh em tôi là một