phần là đóng góp của cha, và phần khác là đóng góp của mẹ, dù bạn là ai cũng vậy. Nam tính và nữ tính cùng chảy trong máu của bạn. Bạn có cả hai bởi vì bạn là sự gặp gỡ của các cực đối. Bạn là sự tổng hợp! Không thể nào chối bỏ cực này mà lấy cực kia. Vậy mà đó là điều đã được làm. Aristotle đã được tuân theo một cách mù quáng, đủ mọi cách, và điều đó đã tạo ra nhiều phức tạp cho con người - và những vấn đề như thế dường như nan giải nếu Aristotle được tuân theo. Đàn ông đã được dạy phải là đàn ông: không được phép lộ ra một nét nữ tính nào, không bao giờ được phơi ra sự mềm yếu của con tim, không bao giờ được tỏ ra bất kỳ cảm xúc nào, bao giờ 180 Biện chứng pháp của Hegel không giải thích được sự thăng trầm của lịch sử và thiên nhiên. Biện chứng pháp Osho thành công hơn về mặt này. 181 Carl Jung nói có nam tính trong đàn bà - gọi là animus, và có nữ tính trong đàn ông - gọi là anima.
100 Bát Nhã Tâm Kinh cũng phải hùng hổ. Đàn ông được dạy không bao giờ được khóc lóc, không bao giờ được than van - bởi vì nước mắt là nữ tính. Đàn bà đã được dạy không được giống như đàn ông: không được tỏ ra hung hăng, không được biểu lộ cảm nghĩ, bao giờ cũng phải thụ động, thụ cảm. Điều này ngược lại thực tại, và đã làm què quặt cả hai. Trong một thế giới tốt đẹp hơn, hiểu biết hơn, đàn ông sẽ là cả hai, đàn bà sẽ là cả hai - bởi vì đôi khi đàn ông cũng cần là đàn bà. Có những khoảnh khắc anh ta cần mềm mỏng - những khoảnh khắc tế nhị, khoảnh khắc yêu đương. Và có những lúc mà đàn bà cần phải diễn đạt và hùng hổ - lúc giận dữ, khi phải phòng ngự, khi nổi loạn. Nếu đàn bà chỉ thụ động, cô sẽ tự động biến thành nô lệ. Người đàn bà thụ động nhất định trở thành nô lệ; đó là điều đã xảy ra qua nhiều thời đại. Còn người đàn ông chỉ biết hùng hổ và không bao giờ tế nhị, nhất định sẽ tạo ra chiến tranh, điên khùng trong thế giới, bạo động. Con người đã chinh chiến, đánh nhau liên tục; dường như con người sống trên trái đất chỉ để đánh nhau. Trong ba ngàn năm đã có năm ngàn cuộc chiến tranh! Chiến tranh liên tục hoặc chỗ này, hoặc chỗ khác; trái đất chưa bao giờ nguyên vẹn và lành mạnh... chưa có lúc nào không chiến tranh. Hoặc chiến tranh ở Triều tiên, hoặc Việt Nam, hay Do Thái, Ấn Độ, Pakistan hay Bangladesh; đâu đó việc tàn sát vẫn cứ tiếp tục. Con người phải giết nhau. Để còn là người, hắn phải chém giết. Bảy mươi nhăm phần trăm năng lượng được đổ vào chiến tranh, để tạo ra nhiều bom hơn, nhiều bom khinh khí hơn, nhiều bom neutron hơn, vân vân và vân vân. Dường như con người sống trên trái đất này chỉ có một mục đích là chiến tranh. Anh hùng thời chiến được tôn kính nhất. Các chính khách thời chiến trở thành những tên tuổi vĩ đại trong lịch sử: Adolf Hitler, Winston Churchill, Joseph Stalin, Mao Trạch Đông - những tên tuổi này còn lưu danh. Tại sao? - bởi vì họ đã đấu tranh trong những cuộc chiến lớn, họ hủy diệt. Dù là xâm lược hay tự vệ - không thành vấn đề - nhưng họ là những kẻ hiếu chiến.
Phủ Định Tri Thức 101 Và chẳng biết ai là kẻ xâm lược - liệu người Đức có là kẻ xâm lược hay không, tất cả đều phụ thuộc vào người viết ra lịch sử. Kẻ thắng sẽ viết lịch sử, và người ấy sẽ chứng minh kẻ kia là xâm lược. Lịch sử sẽ hoàn toàn khác nếu Adolf Hitler chiến thắng. Đúng vậy, cũng sẽ có toà án Nuremburg, nhưng các tướng lĩnh và chính khách Mỹ, Anh và Pháp sẽ bị ra toà. Và lịch sử sẽ do người Đức viết ra; một cách tự nhiên họ sẽ có cái nhìn khác.182 Chẳng ai biết gì là đúng cả. Một điều chắc chắn là con người dồn tất cả năng lượng của mình vào chiến tranh. Lý do ư? - lý do là vì con người đã được dạy chỉ là đàn ông, và phần nữ tính của hắn đã bị chối bỏ. Cho nên không ông nào nguyên vẹn cả. Và đàn bà cũng vậy - không bà nào nguyên vẹn cả. Bà ấy đã được dạy phải chối bỏ phần đàn ông của mình. Khi còn là một trẻ nhỏ cô ấy không được đánh nhau với tụi con trai, cô ấy không được trèo cây; cô ấy phải chơi với búp bê, cô ấy phải chơi trò nấu bếp. Đây là một lối giáo dục rất ư là méo mó. Đàn ông là cả hai, đàn bà cũng vậy - và cả hai đều cần phải kiến tạo một con người hài hòa, chân thực. Hiện sinh là biện chứng; và các đối cực không chỉ là trái ngược; chúng là phần bù cho nhau nữa.183 Phật nói: Tại đây, này Sariputra - trong thế giới của ta, Sariputra, trong không gian của ta, trong thời gian của ta, Sariputra, tại bậc thứ bảy của chiếc thang, trong trạng thái tâm không này, trong trạng thái vô niệm này, trong trạng thái của niết bàn này, của chứng ngộ này - sắc tức là không. Đàn ông là đàn bà và đàn bà là đàn ông, và sinh là tử, và tử là sinh. Các đối cực không phải là đối nghịch, Sariputra; chúng đang hòa nhập lẫn nhau, chúng nương nhau mà hiện hữu. Để vạch ra trí huệ này Phật nói: Hình sắc là vô hình sắc, và vô hình sắc là hình sắc; cái ẩn tàng 182 Người phi công Mỹ thả bom nguyên tử xuống Nagasaki cuối đời nghĩ nếu mà Mỹ thua trận thì chắc ông ta sẽ bị đem ra xử. 183 Vật lý gia lừng danh Neils Bohr tìm ra quy luật phần bù (principle of complementary). Huy hiệu của ông ấy có hình Thái Cực ở giữa.
102 Bát Nhã Tâm Kinh trở thành hiển hiện, và cái hiển hiện lại trở thành ẩn tàng. Chúng không khác nhau, Sariputra, chúng là một. Cái nhị nguyên đối đãi chỉ là bề ngoài. Sâu bên trong tất cả chỉ là một. Sắc chẳng khác không, không chẳng khác sắc, sắc chính là không, không chính là sắc. Thọ, hành, tưởng, thức cũng đều như thế. Toàn bộ cuộc sống và toàn bộ hiện sinh hợp bởi các cặp đối, nhưng chúng chỉ khác nhau trên bề mặt. Các cặp đối này giống như hai tay tôi: tôi có thể làm chúng chống đối nhau, thậm chí tôi có thể bày ra một loại xung khắc để chúng đánh nhau. Nhưng trái và phải đều là tay tôi. Bên trong tôi, chúng là một. Đây là trường hợp điển hình. Tại sao Phật nói điều này cho Sariputra? - vì nếu hiểu điều này, lo nghĩ của bạn sẽ biến mất. Thế thì không có lo nghĩ. 184 Sinh là tử, tử là sinh. Sống là một cách hướng tới chết, và chết là cách hướng tới sống. Đấy chỉ là một trò chơi. Thế thì không có sợ hãi, không có rắc rối. Với hiểu biết này, một sự chấp nhận lớn phát sinh. Tại đây, này Sariputra, hết thảy mọi vật đều có tướng không; chúng không sinh, không diệt; không nhơ, không sạch, không tăng, không giảm. Phật nói: vạn pháp đều không. Chân không đó hiện hữu tại ngay cốt lõi của muôn vật: chân không đó nằm trong cây cối; nó nằm trong tảng đá; nó hiện hữu giữa trăng sao. 184 Đại thi hào Y. B Yeats có câu thơ rất nổi tiếng, “Nhìn sống chết bằng con mắt lạnh lùng. Người kỵ mã bước đi hiên ngang.”
Phủ Định Tri Thức 103 Bây giờ các nhà khoa học sẽ đồng ý: họ nói rằng khi một ngôi sao chết, nó trở thành một lỗ đen, chân không. Nhưng chân không đó không chỉ là chân không; nó có sức mạnh mênh mông, nó rất đầy đặn, tràn ngập.185 Khái niệm, giả thuyết về lỗ đen, có giá trị mênh mông trong việc hiểu Phật. Một ngôi sao sống hàng triệu, hàng tỉ năm, nhưng ngày nào đó nó phải chết. Mọi thứ được sinh ra đều phải chết. Con người sống trong bảy mươi năm, thế rồi cái gì xảy ra? Kiệt sức, mệt mỏi, người ấy biến mất; người ấy trở lại với đại thể. Cho nên điều đó xảy ra cho mọi thứ, chẳng chóng thì chầy. Rặng Hy Mã Lạp Sơn sẽ biến mất ngày nào đó, rồi trái đất này cũng sẽ biến mất, và vầng dương này cũng sẽ biến mất một ngày nào đó. Nhưng khi ngôi sao lớn biến mất, nó sẽ biến về đâu?186 Nó sụp đổ vào trong chính nó. Cả một khối lượng lớn; nó sụp đổ. Giống như một người đang đi - một ông già - ngã quỵ trên phố, nếu để thây ma ở đấy, sớm muộn thì thân xác ấy sẽ biến mất, tan vào cát bụi, biến vào lòng đất. Nếu để nó ở đó nhiều năm, xương cũng biến thành cát bụi. Người ấy đã hiện diện ngày nào đó, bước đi, sống, yêu đương, đánh nhau, và nay tất cả đã biến mất trong lỗ đen. Điều ấy cũng xảy ra cho một ngôi sao: khi ngôi sao sụp đổ, nó trở thành một lỗ đen. Tại sao nó lại được gọi là lỗ đen? - bởi vì bây giờ không còn khối lượng nữa, chỉ còn cái trống không thuần khiết. Đó là điều Phật gọi là shunyata. Và shunyata, cái trống không thuần khiết, mạnh mẽ vô cùng, đến độ nếu bạn tới gần hấp lực của nó, trong vùng lân cận của nó, bạn sẽ bị hút vào trong cái trống không đó, và rồi bạn sẽ sụp đổ và biến mất. Việc du hành không gian có thể gặp rắc rối trong tương lai vì những lỗ đen này. Bạn không thể thấy được 185 Lỗ đen (black hole). Gọi là lỗ vì hấp lực của nó rất mạnh, mọi thứ chung quanh đều bị hút vào, kể cả ánh sáng. Gọi là đen vì ánh sáng cũng không lọt ra được để ta quan sát. 186 Các nhà khoa học nghĩ rằng có vô số vũ trụ hiện hữu song song (parallel universes), và lỗ đen có thể là cầu nối giữa các vũ trụ.
104 Bát Nhã Tâm Kinh bởi vì nó là chân không; nó chỉ là sự vắng mặt. Bạn không thể thấy được nó, và bạn có thể đi qua nó. Nếu một phi thuyền tới gần nó, dưới sức hút của nó, con tầu sẽ bị kéo vào. Thế thì không có cách nào để thoát khỏi, không có cách nào vùng vẫy ra được. Sức hút mạnh ấy sẽ hút nó vào, và nó sẽ biến mất và sụp đổ. Và bạn sẽ chẳng bao giờ nghe nói về con tầu ấy nữa; nó đã đi đâu; điều gì đã xảy ra cho nó; điều gì đã xảy ra cho những du khách không gian. Lỗ đen này rất gần với khái niệm về cái trống không của Phật. Tất cả các hình sắc đều sụp đổ và biến mất vào trong lỗ đen, và sau một thời gian lâu nghỉ ngơi ở đó, chúng lại xuất hiện – một ngôi sao khác lại được sinh ra. Điều này tiếp diễn không ngừng: sống và chết, chết và sống, liên tiếp diễn ra.187 Đây là cách vận hành của hiện sinh. Ban đầu nó hiển hiện, thế rồi trở nên mệt mỏi, trở thành ẩn tàng; rồi sau khi phục hồi năng lượng qua nghỉ ngơi, một lần nữa nó lại trở thành hiển hiện. Cả ngày làm việc, bạn trở nên mệt mỏi; ban đêm bạn biến mất trong giấc ngủ, trong lỗ đen. Bạn tắt đèn, chui vào trong chăn, nhắm mắt lại; thế rồi trong vài phút tâm thức biến đi. Bạn đã sụp đổ vào bên trong. Có những lúc ngay cả mộng mơ cũng không có nữa; đó là lúc ngủ say nhất.188 Trong lúc ngủ say ấy, bạn ở trong lỗ đen, bạn chết. Trong lúc ở trong cái chết, bạn được nghỉ ngơi trong cái chết. Rồi sáng hôm sau bạn trở lại, tràn đầy nhựa sống, khoái trá, đầy sinh khí và tươi trẻ lại. Nếu có một giấc ngủ say, thực sự say mà không mơ mộng, buổi sáng mới tươi mát, sống động, rạng ngời, bạn lại trẻ trung. Nếu biết cách ngủ say, 187 Big Bang là thuyết nói về khởi nguyên của vũ trụ này. Nhưng về mặt khoa học trước Big Bang này có thể đã có vô số Big Bang khác, và sau này nữa. 188 Các nhà tâm lý chia giấc ngủ ra làm hai: mơ và không mơ. Khi mơ, mắt ta cũng láo liên như khi tỉnh nên gọi là REM (rapid eye movement).
Phủ Định Tri Thức 105 bạn cũng biết cách phục