phần vật chất của tình yêu. Tiền bạc có thể mua được, sở hữu được vật chất. Có lẽ bạn sẽ ngạc nhiên khi tôi bao gồm cả người cộng sản lẫn tư bản vào cùng một loại và họ là kẻ thù. Giống như tôi gom Charvaka344 và thánh Gandhi vào cùng một loại, và họ là kẻ thù. Họ là kẻ thù thật, nhưng họ có cùng một mối quan tâm. Nhà tư bản cố gắng tích trữ tiền bạc, người cộng sản thì chống lại. Họ không cho phép tích trữ tiền bạc, ngoại trừ nhà nước. Nhưng quan tâm của họ cũng là tiền bạc; họ liên tục nghĩ về tiền bạc. Không phải ngẫu nhiên mà Marx đã đặt tên ‘Tư Bản Luận’ cho thánh thư của chủ nghĩa cộng sản.. Đó là Kinh thánh của người cộng sản, nhưng cái tên lại là ‘Tư Bản Luận’. Đó là quan tâm của họ: không cho phép bất kỳ ai được tích trữ tiền bạc; quyền ấy dành cho nhà nước; và làm sao để chiếm đoạt nhà nước. Cho nên, nói tóm lại, họ vẫn quan tâm về tiền bạc. Có người nói rằng Mulla Nasruddin đã theo cộng sản. Tôi biết anh ta... Tôi hơi kinh ngạc. Quả là một phép lạ! 344 Charvaka là trường phái triết học cổ của Ấn.
Đừng Quá Lành Mạnh 193 Tôi biết tính tham lam của anh ta. Cho nên tôi hỏi, “Mulla, anh có biết chủ nghĩa cộng sản nghĩa là gì không?” Anh ta nói, “Biết chứ.” Tôi nói, “Anh có biết rằng nếu có hai chiếc xe mà có người không có xe, anh sẽ phải nhường lại cho người ấy một chiếc?” Anh ta nói, “Tôi sẵn lòng nhường một chiếc.” Tôi nói, “Nếu anh có hai nhà mà có người không có nhà, vậy anh sẽ nhường lại một căn chứ?” Anh ta nói, “Tôi hoàn toàn sẵn sàng, ngay bây giờ.” Và tôi nói, “Nếu anh có hai con lừa, anh sẽ cho đi một con chứ?” Anh ta nói, “Điều ấy tôi không đồng ý. Tôi không thể cho được, tôi không thể làm được điều đó!” Nhưng tôi nói, “Sao vậy? - vì đấy là cùng logic, cùng hệ luận mà!” Anh ta nói, “Không, nó không giống đâu. Tôi có hai con lừa, nhưng không có hai chiếc xe.” Tâm trí người cộng sản về cơ bản cũng là tâm trí tư bản; tâm trí nhà tư bản về cơ bản cũng là tâm trí cộng sản. Họ là đấu thủ trong cùng trò chơi - tên của trò chơi ấy là ‘Tư Bản Luận’, Das Kapital. Nhiều người, hàng triệu người, chỉ mới tiến hóa bản ngã sơ cấp này, rất thô sơ. Nếu bạn có bản ngã này, rất khó mà qui phục; còn rất lâu nó mới chín mùi. Cánh cửa thứ hai tôi gọi là tự đồng nhất. Cái ý tưởng về nó là của trẻ con bắt đầu lớn lên. Khi nhìn vào trong gương, nó thấy cùng khuôn mặt. Mọi sáng, khi tỉnh dạy, nó chạy nhìn gương, và nó nói, “Đây là tôi.
194 Bát Nhã Tâm Kinh Giấc ngủ không làm quấy rối điều gì cả.” Nó bắt đầu có một ý tưởng về cái ta liên tục. Những người quá gắn liền với cánh cửa này, bị kẹt tại cánh cửa này, chính là những người duy tâm; họ nghĩ rằng họ sắp lên thiên đường, giải thoát. Nhưng họ kẹt ở đó. Khi bạn nghĩ về thiên đường, bạn nghĩ như thể bạn ở đây, và bạn cũng ở đó nữa. Có thể thân xác không ở đó, nhưng sự tiếp tục bên trong của bạn sẽ vẫn còn. Điều đó thật ngớ ngẩn! Sự giải thoát đó, sự giải thoát tối hậu đó chỉ xảy ra khi cái ta đã tan biến và tất cả mọi sự đồng nhất đã biến mất. Bạn trở thành trống không... Do đó, này Sariputra, trong chân không không có hình sắc, hay: sắc là không và không là sắc. Không có tri thức bởi vì không có người để biết; cũng có không ý thức, bởi vì không có gì để mà ý thức tới, và không có người để mà ý thức về. Tất cả biến mất. Cái ý tưởng rằng trẻ con có cái ta liên tục được những người duy tâm đeo đuổi. Họ cứ đi tìm mãi: từ đâu mà linh hồn đi vào trong thân xác, từ đâu mà linh hồn đi ra khỏi thân xác, linh hồn mang hình sắc gì, có âm thanh hay môi trường nào, những đại loại như vậy - toàn là nhảm nhí và vô nghĩa. Linh hồn không có hình sắc. Nó là chân không thuần khiết, nó là bầu trời bao la không có mây. Nó là sự im lặng không có ý tưởng, không giới hạn, không bị che đậy bởi bất kỳ vật gì. Cái ý tưởng đó về một linh hồn trường cửu, ý tưởng về cái ta, vẫn liên tục xoay vần trong tâm trí bạn. Ngay cả nếu thân xác chết, bạn vẫn muốn chắc chắn rằng, “Tôi vẫn sống.” Nhiều người tìm tới Phật bởi vì dân nước này bị ám ảnh bởi cái bản ngã thứ hai này. Họ tin vào một linh hồn trường cửu, bất diệt, atman. Họ tìm tới Phật và hỏi, “Khi tôi chết, có gì còn lại hay không?” Ngài cười to và nói, “Ngay bây giờ đã chẳng có gì rồi, tại sao phải lo về cái chết? Ngay từ đầu đã không có gì cơ mà!” Và điều này
Đừng Quá Lành Mạnh 195 không thể tưởng tượng nổi đối với tâm trí Ấn Độ. Tâm trí Ấn Độ hầu hết bị kẹt vào bản ngã thứ hai. Đó là lý do tại sao Phật giáo không thể tồn tại được ở Ấn Độ. Trong vòng năm trăm năm Phật giáo đã biến mất. Nó bắt rễ dễ hơn ở Trung quốc, bởi vì Lão Tử. Lão Tử đã thực sự sửa soạn một mảnh đất màu mỡ cho Phật giáo ở đó. Khí hậu đã sẵn sàng – như thể có người đã vun xới mảnh đất; chỉ cần hạt giống. Và khi hạt giống qua đến Trung quốc, nó trở thành một cây to. Nhưng tại Ấn Độ nó đã biến mất. Lão Tử không nói về cái ta trường cửu, và tại Trung quốc cũng chẳng có ai bận tâm nhiều lắm. Có ba nền văn hóa trên thế giới. Một nền văn hoá, được gọi là duy vật - rất thịnh hành ở phương Tây; nền văn hóa khác, được gọi là duy tâm - rất thịnh hành ở Ấn Độ; còn Trung quốc thì có loại văn hóa thứ ba, không duy vật mà cũng chẳng duy tâm. Đó là Lão giáo: sống trong hiện tại và không bận tâm tới tương lai bởi vì bận tâm tới thiên đường và địa ngục, tiên cảnh và giải thoát là vẫn cứ tiếp tục bận tâm về chính mình. Điều ấy rất ích kỉ, và nó xoay quanh cái ta. Theo Lão Tử, theo Phật nữa, và cũng theo tôi nữa, một người mà cố gắng đạt tới thiên đường là một người bị ám ảnh bởi cái ta, rất ích kỉ. Và người ấy không biết một tí nào về bản thể bên trong của mình - không có cái ta. Cánh cửa thứ ba là sự tự trọng: trẻ con tò mò mọi thứ và thích thú việc làm đó. Một số người bị kẹt ở đây - họ là các nhà kỹ thuật; họ trở thành các diễn viên, nghệ sĩ, chính khách; họ là những người trưng bày. Điểm trọng yếu là người làm; họ muốn chứng tỏ cho thế giới rằng họ có thể làm gì đó. Nếu thế giới cho họ cơ hội để sáng tạo thì tốt, bằng không họ trở thành kẻ phá hoại. Bạn có biết rằng Adolf Hitler đã muốn vào trường nghệ thuật không? Ông ta muốn trở thành một họa sĩ; đó là ước muốn của ông ta. Bởi vì ông ta bị từ chối, bởi vì ông ta không phải là một họa sĩ, bởi vì ông ta bị rớt trong kỳ thi tuyển - việc bị từ chối đó rất khó cho ông ta chấp
196 Bát Nhã Tâm Kinh thuận - tính sáng tạo của ông ta biến thành xấu. Ông ta trở thành hủy diệt. Nhưng ông ta chỉ muốn trở thành một họa sĩ, ông ta muốn làm gì đó. Bởi vì ông ta bị chê là không có khả năng làm việc đó, nên để trả thù lại, ông ta trở thành hủy diệt. Kẻ tội phạm và chính khách có họ hàng xa với nhau; họ là anh em họ. Nếu tội phạm được trao cho cơ hội tốt, hắn sẽ trở thành chính khách; và nếu chính khách không gặp được cơ hội tốt để có tiếng nói, hắn sẽ thành tội phạm. Họ có liên hệ với nhau. Bất kỳ lúc nào chính khách cũng có thể trở thành tội phạm, và tội phạm có thể trở thành chính khách. Điều này đã xảy ra qua nhiều thời đại, nhưng chúng ta vẫn chưa sáng suốt để xem xét mọi việc. Cánh cửa thứ tư là tự nới rộng (self-extension). Từ ‘của tôi’ là mấu chốt ở đó. Người ta phải nới rộng cá nhân mình bằng việc tích lũy tiền bạc, bằng việc tích lũy quyền lực, bằng việc cứ mỗi ngày có nhiều hơn nữa, lớn nữa và lớn nữa. Người yêu nước nói, “Đây là nước của tôi, và đây là nước lớn nhất trên thế giới.” Bạn có thể hỏi nhà yêu nước Ấn Độ. Ông ấy cứ tung hô khắp mọi xó xỉnh rằng đây là punya bhumi - đây là nước có nhân nghĩa, một nước tốt lành nhất trên thế giới. Có lần cái gọi là một vị thánh tới gặp tôi, một tu sĩ Hindu, và ông ấy nói, “Ông không tin rằng đây là đất nước duy nhất đã có biết bao nhiêu vị Phật đã được sinh ra, biết bao nhiêu đại hồn (avatara), bao nhiêu tirthankara - Rama, Krishna và những vị khác sao. Tại sao? - bởi vì đây là mảnh đất đức hạnh nhất.” Tôi bảo ông ấy, “Có lẽ ngược lại thì đúng hơn. Nếu trong nhà hàng xóm mà bác sĩ cứ đến hàng ngày - lúc thì là bác sĩ gia đình, lúc thì bác sĩ châm cứu, lúc thì thầy chữa mẹo - thì ông nghĩ điều này là gì?” Ông ấy nói, “Thật đơn giản! Nhà ấy có người bệnh.” Đấy là trường hợp của Ấn Độ: cần tới biết bao nhiêu là vị Phật - đất nước này dường như rất ốm yếu và tâm
Đừng Quá Lành Mạnh 197 bệnh. Biết bao nhiều thầy thuốc, biết bao nhiêu bác sĩ. Phật từng nói, “Tôi là một y sĩ.” Mà Krishna cũng nói, “Mỗi khi bóng tối lan tràn trên thế giới, mỗi khi luân lý suy đồi trên thế giới, và mỗi khi vũ trụ mất quân bình, ta sẽ quay trở lại.”345 Vậy tại sao Ngài đã tới lần đó? Ắt phải có cùng một lý do. Và tại sao đến Ấn Độ hoài vậy? Nhưng nhà yêu nước cao ngạo, hung hăng, ích kỷ. Ông ta cứ la lối, “Nước tôi đặc biệt, đạo của tôi đặc biệt, giáo hội của tôi đặc biệt, sách của tôi đặc biệt, thầy của tôi đặc biệt” - và mọi thứ khác đều là đồ bỏ. Đây chỉ là lời rêu rao của bản ngã. Có người bị mắc vào với cái ‘của tôi’ này - người cuồng tín, người yêu nước, người Hindu, người Ki Tô Giáo, người Hồi giáo. Cánh cửa thứ năm là tự hình dung. Trẻ con bắt đầu tò mò mọi thứ, thí nghiệm đủ thứ. Khi được cha mẹ khen, nó nghĩ, “Mình cũng giỏi đấy chứ!” Khi được khen ngợi, nó cảm thấy, “Mình hay ghê chứ.” Khi họ giận dữ, quát tháo và la hét, “Không được làm thế!” nó cảm thấy, “Mình bê bối quá rồi.” Nó chùn lại. Một trẻ nhỏ ngày đầu tiên tới trường và được thầy hỏi “Tên con là gì?” Nó nói, “Johnny Đừng.” Thầy giáo phân vân. Thầy nói, “Johnny Đừng ư? Chưa bao giờ nghe thấy cái tên đó!” Nó nói, “Bất cứ lúc nào, bất kỳ cái gì con làm, con đều được gọi như vậy. Mẹ con hét lên, ‘Johnny đừng!’ Cha con quát lên, ‘Johnny đừng!’ Cho nên con nghĩ đây là tên con. Bao giờ cũng có ‘Đừng’. Con có làm gì nữa cũng chẳng quan trọng.” Cánh cửa thứ năm là cửa từ đó luân lý đi vào. Bạn trở thành một nhà đạo đức; bạn cảm thấy hãnh diện, ‘thánh 345 Krishna nói với Arjuna trong Bhagavat Gita.
198 Bát Nhã Tâm Kinh thiện hơn người.’ Hoặc là trong thất vọng, trong chống đối, trong đấu tranh, bạn trở thành vô đạo đức, và bạn chống với cả thế giới, để cho cả thế giới biết tay. Fritz Perls, người sáng lập Gestalt Therapy,346 viết về một trong những kinh nghiệm đã quyết định cả đời của ông ấy. Ông ấy là bác sĩ tâm lý ở châu Phi. Ông ấy có rất nhiều thân chủ vì là nhà phân tâm duy nhất ở đó. Ông ấy có một chiếc xe to, một biệt thự cùng với vườn, hồ tắm - và mọi thứ mà mọi người muốn có, những xa sỉ phẩm của giới trung lưu. Và rồi ông ấy tới Vienna để tham dự một hội nghị phân tâm thế giới. Tất nhiên, ông ấy là một người thành công ở châu Phi, cho nên ông ấy nghĩ rằng Freud sẽ đón ông ấy, sẽ được tiếp đón long trọng. Và Freud được coi là cha già của các nhà phân tâm, cho nên ông ấy muốn được Freud khen ngợi. Ông ấy đã viết một khảo cứu và đã làm việc trong nhiều tháng, bởi vì ông ấy muốn Freud biết ông ấy là ai. Freud đọc bài báo nhưng không trả lời. Freud rất lạnh nhạt, như các nhà phân tâm khác. Bài ấy gần như chẳng được chú ý tới, không được bình luận tới. Ông ấy cảm thấy rất choáng váng, chán nản, nhưng ông ấy vẫn hi vọng rằng khi gặp Freud thì sẽ có thay đổi. Và ông ấy tới gặp Freud. Ông ấy mới tới bậc thềm, vẫn chưa bước qua cửa thì Freud đã đứng ở đó. Và ông ấy nói với Freud, chỉ để gây chú ý, “Tôi đã tới đây từ hàng ngàn dặm đường.” Và thay vì chào ông ấy, Freud lại nói, “Thế khi nào ông về?” Điều này làm ông ấy hận lắm: “Chào khách kiểu này sao? - ‘Thế khi nào ông về?’” Và cuộc gặp gỡ kết thúc như thế. Ông ấy quay đi, lẩm bẩm liên tục, giống như đọc thần chú trong đầu: “Ta sẽ cho ông biết tay, ta sẽ cho ông biết tay, ta sẽ cho ông biết tay!” Và để cho Freud biết tay, ông ấy sáng lập một trường phái lớn chống lại phân tâm học - gestalt. 346 Gastalt Therapy là bộ môn tâm lý trị liệu nhìn con người như một tổng thể, khác với Hành Vi học (Behaviorism) và Phân Tâm học (psychoanalysis).
Đừng Quá Lành Mạnh 199 Đây là phản ứng trẻ con. Nếu được chấp nhận, nó cảm thấy thoải mái, nó sẵn sàng làm bất kỳ gì mà cha mẹ muốn. Mà nếu cứ bị thất vọng mãi, nó bắt đầu nghĩ quẩn, “Không có cách nào để mình nhận được tình yêu của cha mẹ, nhưng mình vẫn cần sự chú ý của họ. Nếu không được họ chú ý nữa, mình sẽ làm liều, mình sẽ hút thuốc, mình sẽ thủ dâm, mình sẽ làm hại mình và người khác, và mình sẽ làm đủ mọi thứ mà họ không muốn mình làm, nhưng mình sẽ làm cho họ phải bận tâm về mình. Mình sẽ cho họ biết tay.” Đây là cánh cửa thứ năm, tự hình dung (self-image). Kẻ tội lỗi và vị thánh đều bị kẹt tại đây. Thiên đường và địa ngục đều là ý tưởng của những người bị kẹt tại đây. Hàng triệu người bị vướng lại. Họ sợ địa ngục và ham muốn thiên đường. Họ muốn được Thượng Đế khen ngợi, và họ muốn Ngài nói với họ, “Con thật là người tốt. Ta sung sướng vì con.” Họ hy sinh cuộc sống chỉ vì một sự tưởng tượng nào đó bên ngoài sự sống và cái chết. Họ tự hành hạ chính mình đủ kiểu chỉ mong được Thượng Đế nói, “Phải rồi, con đã dâng hiến đời sống của con cho ta.” Cứ như thể là Thượng Đế của họ là người chỉ muốn hành hạ người khác, hay muốn được hành hạ. Họ tự hành hạ mình vì nghĩ rằng họ sẽ làm vui lòng Thượng Đế. Bạn làm vậy để làm gi? Bạn nhịn ăn và bạn nghĩ Thượng Đế sẽ hài lòng với bạn sao? Bạn nhịn đói và bạn nghĩ Ngài sẽ rất sung sướng với bạn sao? Ngài có tàn ác không? Ngài có thích hành hạ người khác không? Và đó là điều mà cáigọi-là thánh đã từng làm; họ tự hành hạ mình và ngước lên trời hy vọng rằng chẳng chóng thì chầy Thượng Đế sẽ nói, “Này con yêu dấu, con đã làm đẹp lòng ta. Hãy đến đây để được hưởng phúc thiên đường. Lại đây! Sông ở đây là rượu;347 đường lát bằng vàng, và lâu đài có khảm kim cương. Và phụ nữ ở đây chẳng bao giờ già, họ cứ còn 347 Hồi giáo tin rằng trên thiên đàng có những con sông rượu.
200 Bát Nhã Tâm Kinh mười sáu tuổi mãi.348 Hãy đến cùng ta! Con đã làm đủ bổn phận rồi. Hãy đến để nhận phần thưởng!” Toàn bộ cái ý tưởng về sự hy sinh là như thế. Đây là một ý tưởng ngu xuẩn, bởi vì tất cả ý tưởng về bản ngã đều là ngu xuẩn. Cánh cửa thứ sáu là cái ta của lý lẽ. Nó tới qua giáo dục, kinh nghiệm, đọc, học, nghe: bạn sưu tầm ý tưởng, rồi bạn tạo ra các ý hệ, những cơ cấu, những triết lý. Đây là nơi các triết gia, khoa học gia, tư tưởng gia, trí thức và những người duy lý đều bị mắc vào. Nhưng điều này ngày càng phức tạp hơn: so với cánh cửa thứ nhất, cánh cửa này rất tinh tế. Cánh cửa thứ bảy là cố gắng không tưởng: nghệ sĩ, nhà huyền môn, người không tưởng, kẻ mộng mơ bị mắc ở đó. Họ cố gắng tạo ra một xã hội không tưởng trên thế gian này. Từ ‘không tưởng’ rất đẹp, nghĩa là cái không bao giờ xảy ra. Bao giờ nó cũng thấp thoáng nhưng chẳng bao giờ xuất hiện; bao giờ nó cũng ở đó nhưng không bao giờ ở đây. Nhưng có những kẻ ngắm trăng, mắt hướng về phương xa, và tâm trí của họ hôn mê trong mộng tưởng. Các nhà thơ lớn, những người tưởng tượng - bản ngã của họ đều bị thu hút trong những cái chưa hình thành. Lại có người muốn hợp nhất với Thượng Đế; họ là các nhà huyền học. Hãy nhớ, ‘hình thành’ là từ mấu chốt cho cánh cửa thứ bảy, và đó là cánh cửa cuối cùng của bản ngã. Bản ngã chín mùi nhất thì tới đây. Đó là lý do tại sao bạn sẽ cảm thấy - một nhà thơ chẳng hạn - người ấy có thể chẳng có gì, có thể là một kẻ ăn mày, nhưng trong đôi mắt người ấy, trên mũi người ấy, bạn sẽ thấy bản ngã lớn. Nhà huyền môn có thể đã từ bỏ thế giới và có thể ngồi trong hang động, trong tịch cốc Hi Mã. Bạn tới đó và hãy nhìn vào ông ấy: ông ấy có thể trần truồng - nhưng có một bản 348 Ấn Độ giáo tin rằng trên thiên đường con gái đến mười sáu tuổi thì không già thêm nữa.
Đừng Quá Lành Mạnh 201 ngã rất tinh tế. Ông ấy có thể hôn chân bạn, nhưng ông ấy muốn khoe lên, “Ông có thấy tôi khiêm tốn không?” Có bảy cánh cửa. Bản ngã hoàn thiện khi cả bảy cánh cửa này đã được đi qua; cái bản ngã chín mùi đó có thể rụng bất cứ lúc nào. Đứa trẻ đứng trước bảy bản ngã này, còn Phật đã bỏ bảy bản ngã này sau lưng. Đó là một vòng tròn toàn vẹn. Bạn hỏi, “Có gì khác biệt giữa cái trống không của đứa trẻ trước khi hình thành bản ngã và cái ngây thơ đã thức tỉnh của một vị Phật?” Đây là sự khác biệt: Phật đã đi qua tất cả bảy bản ngã này - đã thấy chúng, đã xem xét, đã thấy rằng chúng đều là ảo tưởng; Ngài đã trở về nhà, và một lần nữa đã trở thành đứa trẻ. Đó là ý nghĩa của câu nói của Chúa Giê Su, “Nếu không trở nên như con trẻ, ngươi sẽ không được vào nước Trời.” Câu hỏi thứ hai Con hơi tò mò. Thầy đã đọc cuốn sách Zorba người Hi lạp 349 của Kazantzakis chưa? Con thích cuốn sách đó lắm. Zorba có phải là mẫu người mà Thầy muốn chúng con trở thành không? Đó là cách con hiểu giáo huấn của Thầy. Tôi đã là Zorba người Hi Lạp trong nhiều kiếp. Tôi không cần đọc cuốn sách đó; đó là cuốn tự truyện của tôi. Và đó là điều tôi muốn bạn trở thành. 349 Zorba the Greek. Bộ sách nổi tiếng này đã được Nguyễn Hữu Hiệu dich sang Việt ngữ.
202 Bát Nhã Tâm Kinh Hãy coi cuộc sống là vui vẻ, hãy sống một cách nhẹ nhàng, hãy sống một cách thảnh thơi, đừng tạo ra những khó khăn không cần thiết. Chín mươi chín phần trăm rắc rối của bạn là do bạn tạo ra bởi vì bạn sống đời một cách nghiêm khắc. Nghiêm chỉnh là cội rễ của mọi vấn đề. Hãy vui vẻ, và bạn sẽ không sẩy điều gì - bởi vì cuộc sống là Thượng Đế. Hãy quên Thượng Đế đi; hãy sống động, hãy sống động một cách cuồng nhiệt. Hãy sống từng khoảnh khắc như thể đây là giây phút cuối cùng. Hãy sống một cách mạnh mẽ; hãy để cho ngọn đuốc của bạn bùng cháy từ cả hai đầu. Cho dù đó chỉ là một khoảnh khắc thì cũng quá đủ rồi. Một khoảnh khắc với một cường độ mạnh mẽ cũng đủ để cho bạn nếm được hương vị của Thượng Đế. Bạn có thể sống một cách hờ hững, theo kiểu tư sản, theo cách trung lưu. Nếu cứ tiếp tục sống, cứ kéo lê trong hàng triệu năm, bạn chỉ thu thập bụi bặm trên đường chứ chẳng được gì khác. Một khoảnh khắc sáng tỏ, toàn bộ, tự phát, sẽ làm bạn bùng cháy như ngọn lửa. Chỉ một khoảnh khắc là đủ! Một khoảnh khắc cũng đủ biến bạn thành vĩnh cửu; từ khoảnh khắc đó bạn sẽ nhảy vào vĩnh hằng. Đó là toàn bộ thông điệp của tôi cho những người yêu mến tôi: hãy sống đời một cách mà bạn không cần phải ăn năn bao giờ. Một người bạn đã gửi tới cho tôi một cột báo. Một bà già, tám mươi năm tuổi, được một nhà báo hỏi rằng nếu phải sống một lần nữa, bà sẽ sống như thế nào? Bà ấy trả lời một cách rất khôn ngoan, “Nếu được sống lại cuộc đời đã qua, tôi dám phạm nhiều tội lỗi hơn trước. Tôi sẽ thảnh thơi, tôi sẽ từ tốn. Tôi sẽ điên rồ hơn cuộc đời này nữa. Tôi sẽ không coi gì là quan trọng hết. Tôi sẽ liều mạng hơn. Tôi sẽ du lịch nhiều hơn. Tôi sẽ leo núi và tắm sông nhiều hơn. Tôi sẽ ăn nhiều kem hơn và ít đậu hơn. Có lẽ tôi sẽ gặp nhiều rắc rối hơn, nhưng tôi sẽ thực tế hơn. “Anh xem đấy, tôi là một trong những người đã sống một cách hợp lý và lành mạnh theo từng giờ, từng ngày. Ôi, tôi đã có những phút huy hoàng, và nếu phải làm lại
Đừng Quá Lành Mạnh 203 điều đó, tôi sẽ làm nhiều hơn nữa. Thực ra, tôi chẳng muốn gì khác - chỉ từng khoảnh khắc, cái này tiếp nối cái kia, thay vì mỗi ngày phải sống cho nhiều năm trong tương lai. Tôi chưa bao giờ đi đâu mà không mang theo nhiệt kế, chai nước nóng, áo mưa và ô. Nếu được bắt đầu lại, tôi sẽ ít lỉnh kỉnh hơn trước nhiều. “Nếu phải sống lại đời đã qua, tôi sẽ đi chân không khi xuân tới và hết thu mới thôi. Tôi sẽ đi dạ vũ nhiều hơn. Tôi sẽ cưỡi nhiều vòng ngựa gỗ hơn.350 Tôi sẽ hái nhiều hoa cúc hơn.” Và đó cũng là quan niệm của tôi về sannyasin. Hãy sống mỗi khoảnh khắc một cách toàn vẹn. Đừng quá lành mạnh, bởi vì quá lành mạnh sẽ dẫn tới không lành mạnh. Hãy để cho một ít điên khùng còn lại trong bạn. Điều đó sẽ thêm hương vị cho cuộc sống, làm cho cuộc sống tươi thắm hơn. Hãy giữ lại một chút ít phi lý. Điều đó giúp cho bạn có thể vui đùa, và luôn luôn vui vẻ; nó sẽ giúp cho bạn thảnh thơi. Một người lành mạnh sống quá nhiều bằng đầu óc, không thể thoát ra được. Người ấy như thể chỉ có sống trên lầu. Hãy sống khắp mọi chỗ, vì đây là nhà của bạn! Tầng trên gác thì tốt, mà tầng dưới cũng tốt - và dưới hầm cũng đẹp nữa. Hãy sống khắp mọi nơi; đây là nhà của bạn mà. Và đừng đợi tới lần sau. Tôi sẽ nói với bà già ấy như thế, vì lần sau chẳng bao giờ tới cả. Không phải là bạn sẽ không được sinh ra nữa; bạn sẽ được sinh ra nữa, nhưng bạn sẽ quên mất. Thế thì bạn sẽ bắt đầu lại từ ABC. Bà già này đã từng ở đây nhiều lần, cả triệu lần chứ không phải ít. Và tôi có thể nói với bạn rằng mỗi lần, gần khoảng tuổi tám mươi nhăm, bà ấy lại lẩm bẩm: “Lần sau tôi sẽ không làm vậy nữa.” Nhưng lần sau bạn không nhớ; đấy mới là vấn đề. Bạn không còn nhớ gì về kiếp trước nữa. Thế thì bạn lại bắt đầu từ ABC, và cũng những điều như thế lại xảy ra. 350 Vòng ngựa gỗ - merry-go-round
204 Bát Nhã Tâm Kinh Cho nên tôi sẽ không nói bạn phải đợi tới lần sau. Hãy chụp ngay lấy khoảnh khắc này đi! Đây là thời gian duy nhất đang xảy ra, không có thời gian nào khác. Cho dù đã tám mươi nhăm tuổi, bạn vẫn có thể làm lại. Và nếu bạn đã tám mươi năm, còn cóc gì mà sợ mất nữa chứ? Nếu bạn đi chân trần trên bãi biển vào mũa xuân, nếu bạn nhặt hoa cúc, mà bạn có chết trong lúc đó cũng chẳng có sao đâu. Chết khi đi chân trần trên bãi biển cũng là cách độc đáo để chết. Chết khi nhặt hoa cúc là cách chết tuyệt vời. Dù tám mươi năm hay mười lăm tuổi, cũng chẳng khác nhau. Hãy giữ lấy khoảnh khắc này. Hãy là một Zorba. Bạn hỏi: “Con tò mò. Thầy đã đọc cuốn sách Zorba người Hi lạp của Kazantzakis chưa? Con thích cuốn sách đó lắm.” Chỉ yêu nó không thôi cũng chẳng ích gì. Hãy là nó! Thông thường bạn thích cái ngược lại với con người của bạn. Bạn thích cái trái ngược của cái bạn đang là bởi vì nó cho phép bạn mộng tưởng. Nó giúp bạn mơ ước về cách bạn muốn trở thành: đó là sự quyến rũ của Zorba. Nhưng thích cuốn sách đó cũng chẳng ơn ích gì. Đó là điều mọi người vẫn thường làm qua nhiều thời đại. Có người yêu Kinh thánh, và họ không trở thành Chúa Giê Su. Lại có người yêu Tâm Kinh. Họ đọc, họ tụng hàng ngày. Hàng triệu người ở phương Đông tụng Tâm Kinh năm lần một ngày - ở Trung quốc, ở Nhật Bản, ở Triều Tiên, ở Việt Nam - họ đọc đi, đọc lại. Đó là một cuốn kinh nhỏ; nó có thể được lặp lại trong vài phút. Họ mến nó, nhưng họ không trở thành nó! Hãy là một Zorba. Hãy nhớ điều đó: yêu sách không ích gì đâu, chỉ sống mới có ích. “Con thích cuốn sách đó lắm. Có phải Zorba là cách thức mà Thầy muốn chúng con trở thành không?”
Đừng Quá Lành Mạnh 205 Không hẳn như vậy, bởi vì tôi không thích nhiều Zorba trên thế giới. Không phải y hệt, bởi vì điều đó sẽ xấu xí, đơn điệu và nhàm chán. Hãy là Zorba theo cách riêng của mình – không phải y hệt. Đừng bao giờ cố gắng bắt chước bất kỳ ai, đừng bao giờ là kẻ bắt chước; đó là tự sát. Thế thì bạn sẽ chẳng bao giờ có thể tận hưởng được. Như thế thì chỉ là một bản sao, và chẳng bao giờ là nguyên bản. Và tất cả những gì xảy ra trong cuộc sống - chân, thiện, mỹ, giải thoát, thiền định, tình yêu – đều xảy ra cho nguyên bản, không bao giờ xảy ra cho bản sao. Hãy cẩn thận – không phải y hệt; điều đó rất nguy hiểm. Nếu bạn bắt chước Zorba và làm những điều như nó làm, bạn sẽ gặp rắc rối. Đó là cách mà mọi người vẫn thường làm. Hãy nhìn những người Ki Tô Giáo mà xem. Hãy nhìn những người Hindu mà xem: họ đang cố gắng bắt chước y hệt. Không ai có thể là Phật Thích Ca một lần nữa! Thượng Đế không cho phép bất kỳ sự lặp lại nào! Ngài không cho phép loại người hạng hai. Ngài yêu người hạng nhất. Ngài yêu Phật. Ngài yêu đến độ không chấp nhận một bản sao nào. Bây giờ một bản sao như Phật không cần nữa. Đấy sẽ không còn là chuyện yêu đương chút nào nữa. Điều đó có khác gì bạn coi đi coi lại cùng một cuốn phim, hoặc đọc cùng cuốn sách mà bạn đã đọc nhiều lần trước đây. Thượng Đế không đờ đẫn và ngờ nghệch như thế; Ngài không cho phép bất kỳ ai lặp lại bất kỳ ai khác bao giờ. Chúa Giê-Su chỉ có một, Phật chỉ có một - và cũng chỉ một người như bạn! Và bạn là đơn độc, không có ai khác giống bạn. Chỉ có bạn là bạn thôi. Điều này tôi gọi là kính trọng cuộc sống. Điều này mới thực sự là tự trọng chính mình. Hãy học từ Zorba, hãy học điều bí mật, nhưng đừng bao giờ cố gắng bắt chước. Hãy học cái khí hậu đó, hãy thông cảm, hãy tìm hiểu, hãy có cảm tình với nó, hãy chia xẻ với Zorba, và thế rồi đi theo đường riêng của bạn. Và hãy là chính bạn.
206 Bát Nhã Tâm Kinh Câu hỏi thứ ba Xin Thầy hãy nói về những điểm tương đồng và dị biệt giữa cầu nguyện và thiền. Câu hỏi này là của Mark Nevejan... Tái bút. Thầy không biết con bởi vì con chưa từng gặp riêng Thầy. Arup biết con chút ít. Arup cũng chưa biết cô ấy, làm sao cô ấy lại biết bạn được? - dù chỉ một chút ít! Bạn chưa từng gặp tôi, điều đó đúng. Nhưng tôi biết bạn, bởi vì tôi biết chính tôi. Cái ngày tôi nhận ra chính mình, tôi cũng biết về mọi người bởi vì đấy là cùng một cái chân không nhưng nở ra theo nhiều cách khác nhau. Tôi biết bạn, Mark. Có thể bạn không biết tôi. Làm sao bạn biết tôi được khi bạn không biết tới chính mình? Nhưng tôi biết bạn. Có thể tôi không biết hình hài của bạn, nhưng tôi biết bạn... và bạn không phải là hình sắc. Do đó, này Sariputra... Sắc là không, không là sắc. Tôi biết chân lý bên trong bạn; tôi có thể không biết cá tính của bạn. Đó là lý do tại sao tôi có thể giúp bạn bởi vì tôi biết bạn. Đó là lý do tại sao tôi có thể giúp bạn giải thoát - bởi vì tôi biết bạn. Nếu không biết bạn, tôi không thể nào đưa bạn vượt ra ngoài được.
Đừng Quá Lành Mạnh 207 Và bạn hỏi: “Xin Thầy hãy nói về những điểm tương đồng và dị biệt giữa cầu nguyện và thiền.” Tôi định nói về điều đó hôm qua, nhưng có nhiều câu hỏi quá, và tôi chưa thể trả lời bạn được. Mark đã viết câu hỏi khác ngày hôm nay: Kính gửi Mùa hè của Tâm thức và Tự do, Hôm nọ con đã hỏi Thầy một câu hỏi về đâu là điểm chung và điểm khác biệt giữa cầu nguyện và thiền. Đồng thời, con đã đọc trong sách của Thầy, Tôi Là Lối Cổng, 351 và con đã tìm ra câu trả lời. Xin cảm ơn Thầy về lời đáp. Bầu trời mây mù Hòa Lan tên là Mark Nevejan. Bạn sẽ không còn được gọi là Mark Nevejan lâu nữa! Tôi nghĩ sẽ là hôm nay, bởi vì tôi không đợi cho tới mai. Tôi sẽ đặt cho bạn một cái tên thật đẹp. Nó sẽ không là mây; nó sẽ không là bầu trời mây mù Hòa Lan. Nó sẽ là bầu trời Ấn Độ không mây. Nhiều khi bạn hỏi một câu hỏi, rồi nếu bạn tìm kiếm nó, bạn sẽ tìm thấy. Kiên nhẫn là điều cần thiết, bởi vì khi tôi trả lời câu hỏi của người khác, chúng cũng là câu hỏi của bạn nữa. Chỉ cần kiên nhẫn là đủ. Khi trả lời một câu hỏi, tôi cũng trả lời nhiều câu hỏi - những câu đã hỏi, và những câu chưa hỏi, và những câu sẽ hỏi trong tương lai, và những câu sẽ không bao giờ được hỏi tới. Tốt lắm, Mark. Bạn đã chờ đợi một ngày mà không giận dữ. Vài người đã nổi nóng. Họ viết cho tôi một cách giận dữ, “Con đã hỏi bao nhiêu câu hỏi và thầy chẳng trả lời cho con cả.” Họ không nghe tôi nói mà chỉ tìm kiếm 351 I Am The Gate – Tôi Là Lối Cổng. Tập sách bàn về những điều huyền bí sẽ được xuất bản nay mai.
208 Bát Nhã Tâm Kinh cho câu hỏi của họ. Đó là bản ngã của họ; câu hỏi không quan trọng - “Câu hỏi của tôi phải được trả lời.” Và khi tôi thấy người nào đó đã hỏi một câu hỏi mà trong đó cái ‘của tôi’ là quan trọng hơn, tôi sẽ chẳng bao giờ trả lời. Mukta đang ngồi kia. Cô ấy viết đi viết lại cho tôi: “Osho, tại sao thầy chẳng bao giờ trả lời câu hỏi của con?” Cái ngày cô ấy vứt bỏ cái ‘của tôi’ của cô ấy đi, cô ấy sẽ bắt đầu tìm ra câu trả lời. Tôi đang liên tục trả lời! Nhưng khi quá gắn bó với câu hỏi của bạn, khi bạn chỉ chờ xem khi nào câu hỏi của bạn được trả lời, bạn sẽ bỏ lỡ tất cả những câu hỏi đang đến với bạn như mưa. Rất nhiều khi tôi trả lời một câu hỏi, chính người hỏi câu hỏi đó cũng không nhận được nó, nhưng những người khác lại nhận ra dễ dàng. Bởi vì họ không lo nghĩ, bởi vì đấy không phải là câu hỏi của họ, cho nên họ ngồi im lặng. Họ không bị kích động, không bị căng thẳng; nó chẳng có gì riêng tư đối với họ cả. Họ có thể thư thái và tận hưởng câu trả lời. Nếu là câu hỏi của bạn, bạn căng thẳng và bạn sợ hãi. Và tôi chẳng để lỡ cơ hội nào - nếu có thể đánh được bạn, tôi đánh ngay! Câu hỏi thứ tư: Con đã nghe Thầy nói đi nói lại rằng chúng ta nên ở lại trong thế giới này, ngay giữa chợ. Vậy mà