51:
Sự thật
Rất khó để chấp nhận khái niệm “sự thật”; nhưng đối với một tờ báo địa phương, thì “rất khó” chính là “gần như không thể.”
Tổng biên tập ghi nhận, với một chút phản kháng, rằng chị ngày càng nghĩ nhiều hơn về điều mà ba đã dạy hồi còn nhỏ, một nguyên tắc triết học cổ điển: “Lời giải thích đơn giản nhất thường là sự thật.”
Chị đã không đến dự đám tang, vì không ai mong đợi chị ở đó – các nhà báo được dung thứ ở đây, nhưng tất cả chỉ có vậy. Ở Beartown, mọi người kêu ca tờ báo chỉ ủng hộ Hed vì tòa soạn nằm ở Hed; còn tại Hed, mọi người phàn nàn rằng tờ báo không làm gì khác ngoài bợ đít Beartown. Không có vùng trung lập. Bạn hoặc là ở bên chúng tôi hoặc chống lại chúng tôi, không có chuyện dĩ hòa vi quý, thế nên chị phải tự nhắc nhở mình rằng việc của tổng biên tập không phải là chiều lòng họ.
Ba chị đã gợi ý rằng ông sẽ dự đám tang vì ở đây không ai biết ông, và sau nhiều lần do dự, chị đã đồng ý. “Nhưng ba đừng nói chuyện với ai, chỉ chụp hình thôi!” chị đã yêu cầu như thế, và ông đã hứa, dù có phần hơi sốt sắng. Tổng biên tập nhìn ba mình một cách ngờ vực, bởi nhìn ông không căng thẳng hay giận dữ như thường lệ, ông chỉ bình tĩnh; suốt thời thơ ấu của chị, ba vẫn luôn như thế mỗi khi cuộc điều tra một viên chức cấp cao hoặc người nổi tiếng của ông đạt được bước đột phá, và ông biết mình đã “nắm được tên khốn đó trong tay”. “Ba đã tìm thấy gì vậy?” Chị tò mò nhìn ông, chỉ đến lúc này ông mới mỉm cười mãn nguyện rồi ném một tập giấy xuống bàn làm việc của chị: các bản sao hợp đồng mà chị chưa từng thấy trước đây. Bây giờ, trong lúc ông đi dự đám tang, chị ngồi lướt qua các tài liệu, không giấu được sự kinh ngạc và nhận ra rằng ông già hoàn toàn có thể moi được bí mật nhà nước dù có bị nhốt trong một căn phòng trống.
Những bản hợp đồng thoạt tiên nhìn có vẻ hoàn toàn vô hại: chúng liên quan đến một loạt giao dịch mua đất cách đây hai năm, bên bán là hội đồng vùng, bên mua là một nhà máy địa phương. Không có gì lạ, nhà máy đang mở rộng và hội đồng cần việc làm mới, giá bán khá phù hợp với giá trị thị trường, không có gì để chê trách. Nhưng bên dưới hợp đồng đầu tiên là bản sao của những hợp đồng khác: một hợp đồng, được ký sau đó không lâu, liên quan đến việc mua cùng một lô đất, chỉ có điều lần này người bán là nhà máy, và người mua là câu lạc bộ khúc côn cầu Beartown. Giá bán khi ấy thấp hơn đáng kể, thấp tới độ nếu con số này là thật, thị trường bất động sản hẳn đã sụp đổ với mức trượt giá lên tới hơn chín mươi phần trăm. Đây vẫn giống một vụ làm ăn cực kỳ tệ hại với nhà máy cho đến khi tổng biên tập xem xét hợp đồng tiếp theo: chỉ vài ngày sau, chủ sở hữu nhà máy đã mua một lô đất mới, ngay gần nhà máy – ai cũng biết các ông chủ nhà máy đã chấm vị trí ấy từ lâu. Và ai là người bán? Hội đồng vùng. Vậy là vấn đề nằm ở đây: hội đồng không thể bán đất cho câu lạc bộ khúc côn cầu với giá rẻ mà không gây nghi ngờ, vì vậy nhà máy đã đồng ý làm trung gian để đổi lấy lô đất mà họ thực sự muốn.
Nhưng chừng ấy vẫn chưa đủ tệ: bản hợp đồng tiếp theo trong chồng hồ sơ cho thấy sau đó, hội đồng đã mua lại chính lô đất nằm cạnh sân băng mà họ vừa bán lúc trước, từ câu lạc bộ Beartown. Nhưng với số tiền lớn hơn nhiều. Bởi vì lúc này trong hợp đồng, “khu đất” đã trở thành cả một “tòa nhà”, bởi vì “cơ sở huấn luyện” của câu lạc bộ khúc côn cầu đột nhiên xuất hiện trong thỏa thuận. Khoản thanh toán được chia thành nhiều phần nhỏ, trả góp trong một thời gian dài, nhưng nhìn chung cộng lại là một khoản tiền triệu. Và đó chưa phải là tất cả: hợp đồng kế tiếp, được ký cùng ngày và bởi cùng những người đó, thể hiện việc hội đồng cho phép câu lạc bộ Beartown thuê lại cơ sở huấn luyện mà họ vừa bán, và tiếp tục sử dụng trong thời gian họ muốn, gần như miễn phí.
Tổng biên tập thở dài cay đắng: thật khó mà mường tượng ra một cách thức rõ ràng hơn để hội đồng vùng bí mật chuyển tiền của người nộp thuế vào túi một câu lạc bộ khúc côn cầu, nhưng chị biết vụ bê bối này chưa đủ để buộc bất kỳ ai phải chịu trách nhiệm. Hầu hết độc giả báo sẽ thấy vụ việc này quá phức tạp và không đủ thú vị. Nó chưa đủ để trở thành một “câu chuyện hay”, như ba chị gọi. Vậy tại sao ba chị lại tỏ ra vui vẻ như vậy khi ông thảy chồng giấy tờ xuống bàn làm việc của chị?
Tổng biên tập phải lật đến cuối chồng giấy mới tìm ra câu trả lời. Đó không phải một bản hợp đồng, mà là một tấm ảnh được in ra. Mặc dù bị nhòe, rõ ràng nó chụp bãi đỗ xe của sân trượt băng, với một ghi chú ngày tháng ở góc trên cùng, còn ở mặt sau, ông già viết:
“Không hề có cơ sở huấn luyện nào!”
Chị ngồi đó, không thể rời mắt khỏi bức ảnh. Cơ sở huấn luyện trị giá hàng triệu, được xây bằng tiền thuế của người lao động chỉ là một bãi đất trống ngoài đời thực: không có cần cẩu xây dựng, cũng chẳng có rào quây. Những gã này quá tự tin sẽ không ai phát hiện ra, đến nỗi chúng chẳng buồn làm cho công trình trông như có vẻ tồn tại trên đời. Mà tại sao bọn họ phải làm vậy? Cho đến bây giờ, mọi thứ họ làm vẫn đầu xuôi đôi lọt quá mà.
Tổng biên tập ngả người ra sau ghế, và cố vận dụng tất cả các kỹ năng báo chí của mình để tự vấn bản thân. Chị có khách quan không? Có công bằng không? Chị thấy chữ ký của Peter Andersson bên dưới tất cả các tài liệu, nhưng liệu anh ta có phải là bộ óc đứng sau tất cả chuyện này không? Anh ta không còn là giám đốc kỹ thuật khi các hợp đồng được ký kết, vậy tại sao lại ký chúng? Hay anh ta không nhận thức được hậu quả? Có khi nào anh ta bị lừa?
Nhưng không, chị biết ba mình sẽ nói gì về điều đó: “Nhà dột từ nóc, con à. Đây là vụ doping kinh tế đã diễn ra trong nhiều năm và nó bắt đầu từ cấp cao nhất. Có thể Peter đã từ chức giám đốc kỹ thuật ngay trước vụ việc để xoá dấu vết của mình. Ba vẫn luôn dạy con điều gì? Nếu con nghĩ rằng có một số cách giải thích, hãy chọn cách đơn giản nhất.”