Chương 12 Tạo ra cân bằng Câu hỏi 1 Để chính khách cùng với chó có công bằng không? Tôi rất tiếc, tôi xin lỗi - bởi vì chó hồn nhiên thế. Điều đó là không công bằng chút nào. Câu hỏi 2 Chứng thần kinh là gì và cái gì là cách chữa cho nó? Chứng thần kinh chưa bao giờ lan truyền như bệnh dịch trong quá khứ như nó bây giờ. Nó gần như trở thành
408 trạng thái bình thường của tâm trí con người. Nó phải được hiểu. Quá khứ đã lành mạnh hơn về tâm linh, và lí do là ở chỗ tâm trí không được nuôi dưỡng với nhiều thứ đồng thời - tâm trí đã không bị quá tải. Tâm trí hiện đại bị quá tải, và cái vẫn còn không được đồng hoá tạo ra chứng thần kinh. Cứ dường như bạn ăn mãi và tọng vào thân thể bạn: cái mà không được tiêu hoá bởi thân thể sẽ chứng tỏ là độc hại. Và điều bạn ăn là ít quan trọng bằng điều bạn nghe và nhìn. Từ mắt, từ tai, từ mọi giác quan, bạn cứ nhận cả nghìn lẻ một thứ từng khoảnh khắc, và không có thời gian tiêu hoá phụ, dường như người ta thường xuyên ngồi tại bàn ăn, ăn, ăn - hai mươi bốn giờ một ngày. Đây là tình huống của tâm trí hiện đại: nó bị quá tải, nhiều thứ thế đang đè nặng nó; không có gì ngạc nhiên là nó suy sụp. Có giới hạn cho mọi cái máy. Và tâm trí là một trong những cái máy tinh vi và tinh tế nhất. Người thực sự mạnh khoẻ là người để năm mươi phần trăm thời gian của mình để đồng hoá kinh nghiệm của mình. Năm mươi phần trăm hành động, năm mươi phần trăm bất hành - đó là cân bằng đúng. Năm mươi phần trăm suy nghĩ, năm mươi phần trăm thiền - đó là việc chữa. Thiền không là gì ngoài thời gian mà bạn có thể thảnh thơi hoàn toàn trong bản thân bạn, khi bạn đóng mọi cánh cửa, mọi giác quan, với các kích thích bên ngoài. Bạn biến mất khỏi thế giới. Bạn quên đi thế giới, dường như nó không còn tồn tại nữa - không báo chí, không radio, không truyền hình, không mọi người. Bạn một mình trong bản thể bên trong nhất của bạn, thảnh thơi, ở nhà. Trong những khoảnh khắc này, mọi thứ đã trở nên được tích luỹ đều được đồng hoá: cái xứng đáng thì được đồng hoá, cái không xứng đáng bị tống ra. Thiền vận
409 hành như chiếc kiếm hai lưỡi: một mặt nó đồng hoá mọi cái có tính nuôi dưỡng, và nó bác bỏ và tống ra mọi thứ đồng nát. Nhưng thiền đã biến mất khỏi thế giới. Ngày xưa, mọi người tự nhiên có tính thiền. Cuộc sống của thời xưa, mọi người có tính thiền một cách tự nhiên. Cuộc sống là không phức tạp và mọi người có đủ thời gian chỉ để ngồi và không làm gì, hay nhìn lên sao hay quan sát cây cối hay nghe chim chóc. Mọi người có những khoảng hở của tính thụ động sâu sắc. Trong những khoảnh khắc đó bạn trở nên ngày một lành lạnh và toàn thể hơn. Chứng thần kinh nghĩa là bạn đang mang tải trọng lớn trong tâm trí tới mức bạn đang chết dưới nó. Bạn không thể di chuyển được - không có chuyện về tâm thức bạn bay. Bạn thậm chí không thể bò - gánh nặng quá nhiều... và gánh nặng cứ tăng lên mọi khoảnh khắc. Người ta kiệt sức. Điều đó là rất tự nhiên. Vài điều cần được hiểu. Chứng thần kinh là con chuột đang cố gắng vô tận trong ngõ cụt, không học. Vâng, không học là bị chứng thần kinh - đó là định nghĩa thứ nhất. Bạn cứ cố gắng cho tình thế không lối thoát. Bạn đã từng giận - bao nhiêu lần bạn đã từng giận? Và bao nhiêu lần bạn đã ăn năn vì việc giận? Dầu vậy, cứ để có kích thích mà xem và phản ứng của bạn sẽ lại như cũ - bạn đã không học được một điều nào. Bạn đã từng tham lam và tham lam đã tạo ngày càng nhiều khổ. Bạn biết điều đó - tham chưa bao giờ cho bất kì ai phúc lạc nào - nhưng bạn vẫn cứ tham, bạn vẫn cứ tiếp tục tham. Bạn không học. Không học tạo ra chứng thần kinh, là chứng thần kinh. Học nghĩa là đồng hoá. Bạn cố gắng điều này và thế rồi bạn thấy rằng nó không có tác dụng: bạn bỏ nó, bạn đi
410 sang hướng khác, bạn thử phương án khác. Đây là khôn ngoan, đây là thông minh. Cứ đập đầu bạn vào tường nơi bạn biết hoàn toàn rõ là không có cửa là chứng thần kinh. Mọi người đang ngày càng thần kinh hơn bởi vì họ cứ cố thử tình huống không lối thoát, họ cứ thử điều không có tác dụng. Người có khả năng học không bao giờ trở thành thần kinh - không thể trở thành được. Người đó lập tức thấy ra vấn đề rằng đây là tường. Người đó bỏ toàn thể ý tưởng này. Người đó bắt đầu đi vào trong chiều hướng khác - có phương án khác sẵn có. Người đó đã học được cái gì đó. Người ta nói về Edison rằng ông ấy đã thử một thực nghiệm mà ông ấy đã thất bại bẩy trăm lần. Đồng nghiệp của ông ấy trở nên chán nản. Ba năm phí hoài và ông ấy cứ thử những phương án mới lặp đi lặp lại. Và mọi sáng ông ấy tới với nhiệt tình lớn lao - cùng nhiệt tình mà ông ấy đã tới từ ngày đầu tiên - và ba năm đã phí hoài. Một hôm đồng nghiệp của ông ấy tụ tập lại và họ nói với ông ấy, “Chúng ta không thấy ra vấn đề. Chúng ta đã thất bại bẩy trăm lần. Đây là lúc bỏ thực nghiệm này.” Edison tương truyền đã nói, “Các ông nói gì vậy - thất bại sao? Chúng ta đã biết rằng bẩy trăm phương án đã là phương án sai. Nó đã là thực nghiệm lớn! Ngày nay chúng ta không định thử cùng thực nghiệm, tôi đã tìm ra thực nghiệm khác. Chúng ta đang lại gần hơn với chân lí. Bao nhiêu phương án sai có thể có đó? - phải có giới hạn chứ. Nếu có một nghìn phương án sai, thế thì bẩy trăm đã bị bỏ đi rồi và chỉ ba trăm phương án còn lại, và thế thì chúng ta sẽ đạt tới điểm đúng.”
411 Đây là việc học: thử một thực nghiệm, thấy rằng nó không có tác dụng; thử một phương án, thấy nó không có tác dụng, người khôn ngoan bỏ nó. Người ngu bám lấy nó. Người ngu gọi nó là tính nhất quán. Người ngu nói, “Tôi đã làm nó hôm qua và tôi đang làm nó hôm nay nữa. Và tôi sẽ làm nó ngày mai.” Người đó ương ngạnh, cứng đầu. Người đó nói, “Làm sao tôi có thể bỏ nó được? Tôi đã đầu tư nhiều thế vào trong nó, tôi không thể thay đổi nó được.” Thế rồi người đó cứ khăng khăng vào nó và cả đời người đó bị phí hoài. Và khi cái chết tới gần hơn, người đó tuyệt vọng, người đó vô hi vọng. Người đó biết hoàn toàn rõ sâu bên dưới trong tâm can mình rằng người đó sẽ thất bại. Người đó đã thất bại nhiều lần thế và người đó vẫn cố cùng một điều mà không học gì hết cả. Điều này tạo ra chứng thần kinh. Người có khả năng học sẽ không bao giờ trở thành thần kinh. Đệ tử sẽ không bao giờ trở thành thần kinh. Đệ tử nghĩa là người có khả năng học. Đừng bao giờ trở thành thông thái; bao giờ cũng trong quá trình học. Tính thông thái dẫn người ta tới thần kinh. Không phải là ngẫu nhiên mà các giáo sư, triết gia, nhà tâm thần, học giả, dễ dàng phát điên: họ đã học và họ đã đạt tới kết luận rằng chẳng có gì nữa để học. Khoảnh khắc bạn quyết định rằng không có gì nữa để học, bạn đã dừng trưởng thành. Dừng trưởng thành là thần kinh - đó là định nghĩa thứ hai. Thế giới đã rất khác trong quá khứ, hiển nhiên. Sáu trăm năm trước giá trị của kích thích giác quan trong sáu tuần là điều bây giờ chúng ta nhận trong một ngày. Giá trị kích thích, thông tin, của sáu tuần chúng ta đang nhận trong một ngày - quãng bốn mươi lần sức ép để học và thích nghi. Con người hiện đại phải có khả năng học nhiều hơn con người đã từng có khả năng trước đây, bởi vì có nhiều thứ hơn để học bây giờ. Con người hiện đại
412 phải trở thành có khả năng thích ứng với tình huống mới mọi ngày bởi vì thế giới đang thay đổi nhanh thế. Nó là thách thức lớn lao. Một thách thức lớn, nếu được chấp nhận, sẽ giúp vô cùng trong việc mở rộng tâm thức. Hoặc con người hiện đại sẽ hoàn toàn thần kinh hoặc con người hiện đại sẽ được biến đổi bởi chính sức ép này. Điều đó là tuỳ vào cách bạn nhận nó. Một điều là chắc chắn: không có cách nào quay lui. Kích thích giác quan sẽ cứ tăng lên ngày cành nhiều hơn. Bạn sẽ ngày càng nhận được nhiều thông tin hơn và cuộc sống sẽ thay đổi, với nhịp điệu ngày càng nhanh hơn, và bạn sẽ phải có khả năng học, thích nghi, với những điều mới. Trong quá khứ con người đã sống trong thế giới gần như tĩnh tại. Mọi thứ đều tĩnh: bạn bỏ lại thế giới đích xác như bố bạn đã bỏ lại nó cho bạn. Bạn chắc sẽ không thay đổi cái gì hết cả. Không cái gì được thay đổi. Không có vấn đề về học quá nhiều, chút ít học là đủ. Và thế thì bạn có không gian trong tâm trí bạn, không gian trống rỗng, điều giúp cho mọi người vẫn còn lành mạnh. Bây giờ không còn không gian trống rỗng nữa... trừ phi bạn chủ ý tạo ra nó. Thiền được cần cho ngày nay nhiều hơn trước đây cần. Thiền được cần nhiều tới mức nó gần như là vấn đề sống và chết. Trong quá khứ nó là xa hoa; vài người thôi - một Phật, một Mahavira, một Krishna - đã quan tâm tới nó. Những người khác tự nhiên im lặng, tự nhiên hạnh phúc, lành mạnh. Không có nhu cầu cho họ nghĩ tới thiền; theo một cách vô ý thức họ đã thiền. Cuộc sống chuyển động im lặng, chuyển động chậm chạp tới mức ngay cả người ngu nhất cũng có khả năng thích nghi với nó. Bây giờ thay đổi là cực kì nhanh thế, với tốc độ mà ngay cả người thông minh nhất cũng cảm thấy không có khả năng
413 thích nghi với nó. Mọi ngày cuộc sống đều khác, và bạn phải học nữa - bạn phải học và học nữa lặp đi lặp lại. Bạn không bao giờ có thể dừng việc học bây giờ; nó phải là quá trình học cả đời. Tới chính điểm chết bạn sẽ phải vẫn còn là người học, chỉ thế thì bạn mới có thể vẫn còn lành mạnh, bạn mới có thể tránh được thần kinh. Và sức ép là lớn - bốn mươi lần lớn hơn. Làm sao thảnh thơi được với sức ép này? Bạn sẽ phải đi một cách có chủ ý vào trong những khoảnh khắc thiền. Nếu một người không thiền ít nhất một giờ một ngày, thì chứng thần kinh sẽ không phải là ngẫu nhiên; tự bản thân người đó sẽ tạo ra nó. Trong một giờ người đó phải biến mất khỏi thế giới vào trong bản thể riêng của người đó. Trong một giờ người đó phải một mình tới mức không cái gì xuyên thấu vào người đó - không kí ức, không ý nghĩ, không tưởng tượng; trong một giờ không nội dung nào trong tâm thức người đó, và điều đó sẽ làm người đó khoẻ lại và điều đó sẽ làm người đó tươi tắn lại. Điều đó sẽ xả ra nguồn năng lượng mới trong người đó và người đó sẽ trở lại trong thế giới, trẻ hơn, tươi hơn, nhiều khả năng học hơn, với nhiều ngạc nhiên hơn trong mắt người đó, với nhiều kính nể hơn trong trái tim người đó - lại là đứa trẻ. Sức ép này để học và thói quen cũ về không học dẫn mọi người tới phát cuồng. Tâm trí hiện đại thực sự bị siêu tải và thời gian thì không được cho để tiêu hoá nó và hấp thu nó vào trong bản thể riêng của người ta. Đó là chỗ thiền đi vào và trở thành có ý nghĩa hơn bao giờ: không có thời gian được trao cho tâm trí để nghỉ ngơi trong thiền, chúng ta kìm nén mọi thông điệp đang rót vào liên tục. Chúng ta từ chối học. Chúng ta nói chúng ta không có thời gian. Thế thì các thông điệp này bắt đầu tích luỹ.
414 Nếu bạn không có đủ thời gian để nghe các thông điệp mà tâm trí bạn đang nhận liên tục, chúng bắt đầu tích luỹ hệt như các hồ sơ tích luỹ trên bàn của bạn - hàng chồng thư tích luỹ trên bàn của bạn vì bạn không có đủ thời gian đọc và trả lời chúng. Đích xác giống như điều đó tâm trí bạn trở nên bị lộn xộn: nhiều hồ sơ thế đang đợi được nhìn vào, nhiều thư thế cần được đọc, được trả lời, nhiều thách thức thế cần được nhận, được đối diện. Tôi đã nghe.... Mulla Nasruddin một hôm nói, “Nếu cái gì đó sai xảy ra hôm nay, tôi sẽ không có thời gian để nhìn vào nó trong ít nhất ba tháng. Cho nên nhiều điều sai đã xảy ra mà đang đợi đó. Nếu cái gì đó sai xảy ra hôm nay,” anh ta nói, “tôi sẽ không có thời gian để nhìn vào nó trong ít nhất ba tháng.” Một hàng đợi - bạn có thể đích thân thấy hàng đợi đó - và hàng đợi này cứ tăng lên. Và hàng đợi càng lớn, bạn càng có ít không gian hơn; hàng đợi càng lớn, tiếng ồn bên trong càng lớn, bởi vì mọi thứ mà bạn đã tích luỹ đều đòi hỏi sự chú ý của bạn. Điều này thường bắt đầu vào quãng năm tuổi, khi việc học thực thực tế dừng lại, và kéo dài cho tới chết. Vào những ngày xưa điều đó là được. Năm hay bẩy tuổi là đủ để học mọi điều bạn cần trong đời bạn - điều đó sẽ có tác dụng: việc học của bẩy năm sẽ có tác dụng cho bẩy mươi năm cuộc đời. Nhưng bây giờ điều đó là không thể được. Bạn không thể dừng việc học lại được vì những điều mới bao giờ cũng xảy ra và bạn không thể đối diện với những điều mới đó bằng ý tưởng cũ. Bạn không thể
415 phụ thuộc vào bố mẹ bạn và tri thức của bạn, bạn thậm chí không thể phụ thuộc vào thầy giáo của bạn ở trường phổ thông và đại học, bởi vì điều họ nói tới đã lạc hậu rồi. Nhiều điều nữa đã xảy ra; nhiều nước đã trôi xuôi theo sông Hằng. Đây đã là kinh nghiệm của tôi: khi tôi là sinh viên tôi đã ngạc nhiên về tri thức của các giáo sư của tôi vì nó cổ ba mươi năm rồi. Đó là khi họ còn trẻ họ đã thu thập nó từ các thầy giáo của họ. Kể từ đó họ đã không nhìn vào cái gì đã xảy ra. Tri thức đó đã tuyệt đối vô dụng. Tôi thường xuyên trong xung đột với các giáo sư của tôi. Tôi bị tống ra khỏi nhiều đại học, bị đuổi ra, bởi vì các giáo sư nói rằng họ không thể đương đầu được với tôi. Và tôi đã không tạo ra rắc rối gì. Tôi đơn giản làm cho họ nhận biết rằng điều họ nói đã lạc hậu rồi. Nhưng điều đó làm tổn thương bản ngã. Họ đã học nó trong những ngày đại học riêng của họ và họ tưởng rằng thế giới đã dừng lại từ thời đó. Bây giờ sinh viên không thể phụ thuộc vào thầy giáo và con cái không thể phụ thuộc vào bố mẹ chúng, do đó nổi dậy lớn đang có ở khắp thế giới. Nó chẳng liên quan tới bất kì cái gì khác. Sinh viên không thể kính trọng được thầy của họ thêm nữa. Chừng nào những thầy giáo này không liên tục học, họ không thể được kính trọng. Để làm gì? - không có lí do. Và trẻ con không thể kính trọng được bố mẹ chúng vì cách tiếp cận của bố mẹ rất nguyên thuỷ. Trẻ nhỏ đang trở nên nhận biết rằng điều bố mẹ chúng nói là lạc hậu. Bố mẹ sẽ phải liên tục học nếu họ muốn giúp con cái họ trưởng thành, và thầy giáo sẽ phải liên tục học. Bây giờ không ai có thể dừng việc học. Và tốc độ này đang tăng lên liên tục.
416 Cho nên một điều: học phải không bị dừng lại, bằng không bạn sẽ bị thần kinh, bởi vì dừng học nghĩa là bạn đang tích luỹ thông tin mà bạn đã không đồng hoá, tiêu hoá, điều đã không trở thành máu và xương và tuỷ bạn. Nó sẽ treo quanh bạn với sự khăng khăng lớn lao, để được lấy vào. Thứ hai: bạn sẽ cần thời gian để thảnh thơi - sức ép này là quá nhiều. Bạn sẽ cần thời gian nào đó để biến mất khỏi sức ép này. Ngủ không thể giúp bạn được thêm nữa vì bản thân ngủ đang trở thành quá bị nặng gánh. Ngày của bạn bị quá tải tới mức khi bạn đi ngủ chỉ thân thể bỏ xuôi chi trên giường, nhưng tâm trí tiếp tục phân loại mọi thứ. Đó là lí do tại sao bạn có thể mơ: nó không là gì ngoài nỗ lực tuyệt vọng của tâm trí để phân loại mọi thứ ra... bởi vì bạn sẽ không cho nó thời gian nào. Bạn phải thảnh thơi một cách có ý thức trong thiền. Vài phút của thiền sâu sẽ giữ cho bạn không thần kinh. Trong thiền tâm trí thông thoáng: các kinh nghiệm được tiêu hoá và quá tải biến mất, để lại tâm trí tươi tắn và trẻ trung và rõ ràng và sạch sẽ. Trong quá khứ, khối lượng đưa vào là một