phần lớn người bị thương về phía sau. Lăng le bị xúc động mạnh: "Người bị thương tràn đầy các hầm trú ẩn và trạm giải phẫu không đáp ứng đủ và ùn lại trong các đường hào giữa các chiến binh, trong những điều kiện kinh khủng". Trong báo cáo, ông nhấn mạnh đến sự "gia tăng tai họa" do tình trạng quá tải trong bệnh xá và trạm giải phẫu: "những người bị thương là tấn bi kịch tuyệt đối của chiến dịch này. Nếu người ta hỏi tôi: "Anh thích cái gì? Sơ tán người bị thương hay được nhận một tiểu đoàn nhảy dù đến tăng viện?" thì tôi sẽ trả lời: "Yêu cầu sơ tán người bị thương”. Tử thần mở rộng cửa đón tiếp mọi người ở Điện Biên Phủ và đằng sau đám rước màu đen của hắn, danh sách người bị thương kéo dài. Tháng 4 còn lâu mới kết thúc, chẳng cần phải ám chỉ những cuộc tấn công sắp tới của Việt Minh đã hiện lên trên những tấm ảnh chụp từ trên không sáng sáng lại thả xuống cho Bộ chỉ huy GONO, có thể là những cuộc pháo kích sẽ không dừng lại. Ngày ngày và đêm đêm, bất cứ vào giờ giấc nào, chẳng có mục đích chính xác, cũng như thường lệ, chẳng cần tìm kiếm mục tiêu, cối và pháo 105 vẫn nã đều vào Điện Biên Phủ. Chu vi phòng ngự đã giảm bớt đến mức thật hiếm hoi có những quả đạn bắn tới mà lại không trúng một cái xe, một hầm trú ẩn kém chống đỡ, một xe tăng ngụy trang vụng về, một khẩu đội pháo quá lộ liễu và những con người . . . Buổi sáng, trong sương mù đang tan biến dần, những người cáng thương và những người tình nguyện sơ tán người bị thương, không phải về phía sau - vì chẳng còn hậu phương nào nữa - mà đến bệnh xá hoặc trạm giải phẫu gần nhất. Đó là khi mà không phải bản thân người bị thương phải lê lết bò trong bùn lầy đến cửa hầm trú ẩn, ở đây - họ bám lấy ý nghĩ phi lý này - họ sẽ tránh được sự sát thương của làn đạn địch. Chúng ta hãy đọc những dòng sau đây của đại úy của bác sĩ Hanz: “Đó là một đoàn dài những cáng thương hoặc những người cưỡi trên lưng của các đồng đội khỏe mạnh, tất cả những người bị thương đang bị xóc và rên rỉ này trong một cuộc chạy tới trạm giải phẫu đi qua những hố đạn bùn lầy, những quả đạn nổ và những hào chữ chi nửa sụt lở. . . những người chết có thể tìm tới, được vùi bằng vài xẻng đất... người ta lao vào cửa trạm giải phẫu trong khi pháo binh địch đã khai hỏa dữ dội; một buổi sáng, một quả đạn phá hủy tổ máy phát điện, việc phân loại người bị thương đã diễn ra trong bóng tối gần như hoàn toàn. Việc nổi dậy của nhóm thông tin đã phô bày một cảnh tượng kỳ lạ: khoảng bốn chục người bị thương nửa trần truồng nằm trên cáng đặt dưới đất trong bùn lầy,
253 khoảng hai mươi người khác bị thương nhẹ hơn còn chen chúc ở cửa vào; họ ngồi xổm dọc các vách hào và chờ đợi. . .” Bị thương ngày 5-4 trong cuộc phản kích vào Huy ghét 6 ở sân bay, trung úy Đờphơlin thuộc tiểu đoàn 8 xung kích tự cho là được ưu đãi. Vết thương gãy xương đùi của anh làm bác sĩ Ginđrây lo ngại, ông đã phải cho theo dõi tình trạng sức khỏe của anh. “Tôi được đặt lên một cái giường dùng làm "phòng đợi" cho các bác sĩ giải phẫu, Đơphơlin nhớ lại. Trước mắt tôi là trung úy Rôlanh thuộc tiểu đoàn 1 dù ngoại quốc. Chúng tôi nói chuyện với nhau làm cho việc chờ đợi dễ chịu hơn. Grauuyn đưa cho tôi cái đệm hơi của ông và trên đầu giường tôi là cái thùng đựng đồ đạc cá nhân của tôi và các quyển sách. Chúng tôi chỉ cách "phòng ăn" các thầy thuốc hai bước và lươn có người qua lại. Ngày thật là dài nhưng chúng tôi hiểu ngày còn dài hơn đối với những người bị thương không còn được hưởng điều kiện ăn ở tốt như chúng tôi”. Khi đã được mổ rồi, đã được băng bó hoặc bó bột, một số sĩ quan muốn quay trở lại tiểu đoàn của mình, ở đó đồng đội của họ luôn luôn tìm được cho họ "một chỗ nhỏ trong bóng râm”. Đó là trường hợp của trung úy Xanh lăng ở đơn vị cối hạng nặng của đội lê dương. Anh yêu cầu được ở với tiểu đoàn 1 dù ngoại quốc, tiểu đoàn gốc gác của anh và anh còn đưa một người bạn từ trung đoàn 4 Ma rốc về - trung úy Đờ Xanh Hie, bị gãy bàn chân nặng. “Chúng tôi chọn làm chỗ ở là một cái hố có một chiều 2,5 mét một chiều 2 mét, bên trên phủ bằng vài khúc củi, cành cây và đất. Hầm trú ẩn này có thể giúp chúng tôi chống được mảnh đạn nhưng không thể chống được một quả đạn. Người ta vào hầm bằng một cầu thang giả. Hai chiếc ghế dài bằng đất vừa làm giường vừa làm ghế, khó đứng dậy được và khi trời mưa, điều đó ngày càng trở nên thường xuyên hơn, nước đọng lại giữa hai ghế. Chúng tôi chẳng ai bước đi được chúng lôi chỉ ở trong hầm, ăn uống và sinh hoạt đều do các binh sĩ lê dương còn khỏe mạnh hơn giúp đỡ". Chúng tôi đoán là tình hình bên ngoài rất xấu nhưng tôi không muốn nghĩ đến một kết cục không thể tránh khỏi. Xanh Hile đã tham gia cuộc chiến tranh sau cùng có đầu óc thực tế hơn. (Chú thích: Sinh năm 1913, Giăng đờ la He Xanh Hile tình nguyện sang Đông Dương, 1 năm sau đến Đông Dương. Được bổ nhiệm về tiểu đoàn 1, trung đoàn 4 Ma rốc, bị thương vì mìn.)
254 Ở Isaben nơi trung úy bác sĩ Rêsiô đặt trạm giải phẫu, cũng có những khó khăn như vậy. Trung úy Lơgubê, chỉ huy đội biệt kích của tiểu đoàn 3 Thái, đã bị thương ngày 9-4. Chúng tôi có nhiều việc, anh nói, ngoài những cuộc xuất kích, tuần tra, trạm quan sát lại phải thu thập các vật thả dù. Việc thu nhặt chỉ thực hiện được với những tốp nhỏ 4-6 người nếu không thì sẽ bị địch bắn. Công việc chán ngấy này có một cái lỗi: những kiện thực phẩm bị vỡ cho phép chúng tôi đói thì được ăn trong khi trung tâm của Isaben đã được phân phối hạn dùng. Ngày 9-4, phó chỉ huy của tôi, trung sĩ Anbe mời hai người bạn, trung sĩ nhất Giuyếckê và trung sĩ Mugítsencô, cùng ăn. Hầm trú ẩn của chúng tôi quá chật hẹp, bốn người chúng tôi ngồi ăn trong đường hào. Bỗng nhiên, tổ thu nhặt, phía trước hàng rào kẽm gai, bị một loạt đạn cối. Tôi ra ngoài để gọi to, bảo anh em hãy "nằm bẹp" vài phút... Một quả đạn nổ gần tôi và tôi bị trúng nhiều mảnh đạn ở cẳng chân và ở hông, nhưng không vào chỗ hiểm nào. Trong hào, Anbe và Mugítsencô bị chết ngay, Giuyếckê bị trọng thương ở bụng. Người ta cáng tôi bất tỉnh đến trạm giải phẫu và trong một tháng tôi phải mổ đến ba lần. Đại tá Đờ Caxtơri đặt câu hỏi: nếu Việt Minh chấp nhận lấy người bị thương của họ bị bắt làm tù binh? - Ông có bắt tù binh? Họ nói gì? Chủ tịch ủy ban điều tra hỏi ông. - Họ chẳng nói bao nhiêu. Ngài biết đấy, đó là những người cứng rắn. - Ông không biết được gì qua họ? - Không. - Các sĩ quan, ông cũng có bắt được họ chứ? - Không, dầu thế nào đi nữa họ cũng không tự bộc lộ, ngược lại... Chúng tôi có 50 đến 60 tù binh ở đoạn cuối, bên trong trung tâm đề kháng. Chúng tôi cũng có nhiều người bị thương của Việt Minh mà chúng tôi đã chăm sóc. Ý nghĩ của tư lệnh GONO là tung ra một lời kêu gọi đối với địch trên rađiô, đề xuất với Việt Minh là sẽ trả cho họ những bộ đội Việt Minh bị thương. Đưa ra đề nghị này vào hôm trước của cuộc phản kích vào Êlian 1 có thể là điều không
255 khôn khéo lắm, Việt Minh sẽ cảnh giác. Sau một