10 - HẠNH PHÚC TẠI TÂM hạnh phúc chỉ là một ảo tưởng, rằng Con Người không thể hạnh phúc. Vậy là, cùng lắm người ta chỉ có thể làm cho mọi việc trở nên dễ chịu hơn một chút, thế thôi. Còn hạnh phúc ư? Con người không thể có ược nó. Luận iệu ấy thật bi quan… nhưng nếu quan sát con người, bạn sẽ thấy iều tôi nói là có thật. Chỉ toàn là những con người không có hạnh phúc. Có một cái gì ó sai lầm phía sau ời sống ấy. Tôi nói iều này với bạn, những ộc giả riêng của tôi: Nhân loại có thể hạnh phúc, hạnh phúc hơn mọi loài chim muông, hạnh phúc hơn mọi loài cây cỏ, hạnh phúc hơn tất cả các vì sao - bởi vì con người có một thứ mà không có loài chim nào, thứ cây nào hay một vì sao nào có ược, ó là Ý thức. Nhưng khi ý thức ược mình, bạn có thể rơi vào một trong hai trạng thái: hoặc rất hạnh phúc, hoặc trở nên vô cùng au khổ. Và bạn sẽ phải lựa chọn. Một cái cây chỉ có thể hạnh phúc mà thôi, vì nó không thể bất hạnh. Niềm hạnh phúc của chúng không nằm trong sự giải thoát; ương nhiên chúng phải hạnh phúc. Chúng không biết thế nào là
au khổ; chúng chẳng có sự lựa chọn nào. Những con chim líu lo trên cây là hạnh phúc. Không phải chúng muốn ược hạnh phúc, chỉ ơn giản chúng hạnh phúc vì không có cách nào khác. Hạnh phúc của chim muông cây cối là vô ý thức, tự nhiên vốn dĩ ã thế. hanh phuc tai tam2.indd 10 7/13/11 5:03 PM
JOY: THE HAPPINESS THAT COMES FROM WITHIN - 11 Con người có thể tự do lựa chọn giữa hạnh phúc vô bờ hay khổ au cùng cực. Sự tự do ấy quả là nguy hiểm. Nó nguy hiểm ở chỗ chúng ta phải chịu trách nhiệm cho những lựa chọn của mình. Nếu có cái gì ó ảnh hưởng ến sự tự do này, cái gì ó chính là sự sai lầm. Vì một lý do nào ấy, loài người chúng ta vẫn cứ khăng khăng với những ý nghĩ của riêng mình. Con người tìm kiếm thiền
ịnh. Thiền ịnh cần thiết chỉ vì bạn không tự chọn cho mình con
ường hạnh phúc. Nếu tự mình ngập tràn hạnh phúc, bạn chẳng cần bất cứ một sự thiền ịnh nào cả. Thiền ịnh giống như một phương thuốc: nếu au yếu, bạn sẽ cần thuốc. Một khi bắt ầu chọn lựa sống hạnh phúc, bạn sẽ cảm nhận ngay niềm hạnh phúc mà không cần ến thiền. Rồi việc thiền ịnh bắt ầu diễn ra trong sự hài hòa riêng của niềm hạnh phúc ấy. Chúng ta có quá nhiều tôn giáo bởi có quá nhiều người bất hạnh. Một con người hạnh phúc không cần ến tôn giáo,
ền chùa hay nhà thờ - vì với họ, cả vũ trụ lúc ấy trở thành ngôi chùa thành kính, và toàn thể sự sống lúc ấy trở thành nhà thờ trang nghiêm. Con người hạnh phúc không theo
uổi hoạt ộng tôn giáo bởi vì cả cuộc ời họ chính là tôn Con người có thể tự do lựa chọn giữa hạnh phúc vô bờ hay khổ au cùng cực. Sự tự do ấy quả là nguy hiểm. Nó nguy hiểm ở chỗ chúng ta phải chịu trách nhiệm cho những lựa chọn của mình. hanh phuc tai tam2.indd 11 7/13/11 5:03 PM
12 - HẠNH PHÚC TẠI TÂM giáo. Tất cả những gì bạn làm ược trong niềm hạnh phúc viên mãn có khác gì cầu nguyện – công việc của bạn khi ấy trở thành sự thờ phụng; mỗi hơi thở của bạn ều mang vẻ ẹp lớn lao của lòng biết ơn cuộc ời. Hạnh phúc ến khi bạn thích nghi với mọi thăng trầm trong cuộc ời mình, khi bạn sống hài hòa ến mức mọi việc bạn làm ều trở thành niềm vui. Rồi bất chợt một ngày nào ó, bạn sẽ nhận ra thiền ịnh ãi theo bạn tự bao giờ. Nếu bạn yêu công việc mình
ang làm, yêu cách sống mình
ang sống, thì iều ấy có nghĩa là bạn ã thiền rồi. Và chẳng iều gì có thể làm bạn rối loạn. Một tâm hồn bất an là dấu hiệu ể bạn biết rằng bạn không thực sự yêu thích cuộc sống hiện tại của mình. Người thầy giáo cứ nói mãi với các cô cậu học trò bé nhỏ: “Chú ý vào Thầy nào! Chú ý, chú ý!”. Chúng ang chú ý ấy chứ, nhưng chú ý vào cái khác. Một con chim
ang hót líu lo bên ngoài lớp học, những ứa trẻ sẽ chú ý vào con chim ấy. Không ai có thể nói rằng những học trò này không chú ý, không thiền ịnh, không tập trung. Thực sự những ứa trẻ ang tập trung cao ộ ấy chứ. Chỉ có iều chúng ã hoàn toàn quên i sự có mặt của thầy Một con người hạnh phúc không cần ến tôn giáo,
ền chùa hay nhà thờ - vì với họ, cả vũ trụ lúc ấy trở thành ngôi chùa thành kính, và toàn thể sự sống lúc ấy trở thành nhà thờ trang nghiêm. hanh phuc tai tam2.indd 12 7/13/11 5:03 PM
JOY: THE HAPPINESS THAT COMES FROM WITHIN - 13 giáo và những bài toán thầy ang giảng trên bảng. Chúng quên hết mọi thứ trong lớp học. Chúng chỉ chú ý ến con chim và tiếng hót. Nhưng ông thầy lại tiếp tục nói: “Chú ý nào! Em ang làm gì thế? Tập trung nào!”. Phải chăng, chính người thầy mới ang làm những
ứa trẻ mất tập trung? Bọn trẻ luôn chăm chú, ó là iều rất tự nhiên. Lắng nghe chim hót, chúng thấy hạnh phúc. Người thầy làm những ứa trẻ phân tâm. “Em không tập trung”. Người thầy nói không úng. Những ứa trẻ ang rất tập trung. Con chim hấp dẫn cậu bé hơn người thầy, vì thế người thầy còn có thể nói ược gì? Người thầy không thu hút ược học trò, và cuốn sách toán học cũng chẳng tạo ược mối quan tâm nào với chúng. Không phải tất cả chúng ta có mặt trên ời này là ể trở thành những nhà toán học. Nhiều ứa trẻ chẳng bao giờ quan tâm ến lũ chim; tiếng hót véo von ngoài sân có thể to hơn, to hơn nữa, nhưng những ứa trẻ ấy vẫn chăm chú nhìn lên bảng. Chúng chỉ quan tâm ến các bài tập toán. Nghĩa là chúng hoàn toàn ịnh tâm - một trạng thái thiền
ịnh rất tự nhiên - khi tiếp xúc với toán học. Chúng ta thường bị chi phối bởi những âu lo về tiền bạc, danh vọng, quyền lực. Ngồi nghe chim hót không mang lại quyền lực, danh vọng cho chúng ta. Ngắm nhìn cánh bướm bay không thể giúp ta những lợi lộc về tiền bạc và chính trị. Những việc làm ấy thật là vô bổ - nhưng chính chúng lại mang ến hạnh phúc cho chúng ta. hanh phuc tai tam2.indd 13 7/13/11 5:03 PM
14 - HẠNH PHÚC TẠI TÂM Một con người ích thực sẽ can ảm thay ổi ể sống một cuộc sống hạnh phúc thật sự. Nếu cứ loay hoay với những ý nghĩ về sự nghèo túng, anh ta sẽ cứ nghèo mãi; song, nếu không bao giờ than phiền, anh ta sẽ không bao giờ oán hận. Khi ó, anh ta nói rằng: “Tôi sống theo cách riêng của mình – tôi chọn những con chim, những cánh bướm và những bông hoa. Tôi không giàu có. Được thôi. Nhưng tôi giàu vì tôi hạnh phúc”. Và con người có thể thay
ổi ời mình bằng cách ó. Tôi ọc ược câu chuyện như thế này: Ông lão Ted ngồi ở bờ sông hàng giờ ồng hồ mà chẳng thấy một con cá nào cắn câu. Vài cốc bia và một chút nắng trời ã khiến ông ngủ thiếp i, và bất ngờ, ông bị ánh thức vì một con cá vẫy vùng trong chiếc móc câu và giật mạnh sợi dây. Trước khi bừng tỉnh, ông bị mất thăng bằng và ngã nhào xuống sông. Có một cậu bé thích thú quan sát sự việc này. Trong khi ông lão ang cố thoát khỏi mặt nước, cậu bé quay sang hỏi cha: “Cha ơi, ông lão kia ang câu cá hay con cá câu ông ấy?”. Tình thế của con người lúc này hoàn toàn bị ảo ngược. Con cá ang câu bạn và kéo lê bạn i chứ không phải bạn ang câu nó. Bất kỳ nơi âu bạn nhìn thấy ồng tiền, khi ó bạn không còn là chính mình nữa. Bất kỳ nơi âu bạn nhìn thấy quyền lực, danh vọng, bạn không còn là chính bạn nữa. Bất kỳ nơi âu bạn nhìn thấy sự hanh phuc tai tam2.indd 14 7/13/11 5:03 PM
JOY: THE HAPPINESS THAT COMES FROM WITHIN - 15 thán phục trọng vọng, bạn cũng không còn là chính bạn nữa. Khi ấy, bạn sẽ quên ngay lập tức mọi thứ - những giá trị bên trong của cuộc ời bạn, ó là hạnh phúc và an lạc. Bạn luôn tìm kiếm, chọn lựa cái gì ó từ bên ngoài, ánh
ổi chúng với những iều thầm kín tốt ẹp bên trong. Bạn sở hữu cái bên ngoài mình, và ánh mất cuộc sống bên trong của bạn. Nhưng rồi bạn sẽ làm gì? Giả sử bạn chiếm ược cả thế giới nhưng không còn là mình nữa, giả sử bạn trở thành kẻ giàu có nhất thế giới nhưng làm thất lạc cái kho tàng quý giá bên trong, bạn sẽ làm gì với cái tài sản khổng lồ
ó? Đó là một tình huống bất hạnh. Nếu bạn có thể học ược một iều gì ó thì có nghĩa là bạn ã ược ánh thức, ược hiểu biết về sự vận ộng bên trong của chính bạn, về số phận bên trong cuộc ời bạn. Đừng bao giờ quên iều ấy, kể cả khi bạn ang au khổ. Khi bạn có iều phiền muộn, người ta sẽ nói: “Hãy tĩnh lặng lại và bạn sẽ hạnh phúc”. Họ nói: “Hãy cầu nguyện và bạn sẽ hạnh phúc: Hãyi nhà thờ, hãy trở thành tín ồ Thiên Chúa giáo hay Hindu giáo và bạn sẽ hạnh phúc”. Điều ó thật vô lý. Trước tiên là hạnh phúc, sau mới là Giả sử bạn chiếm
ược cả thế giới nhưng không còn là mình nữa, giả sử bạn trở thành kẻ giàu có nhất thế giới nhưng làm thất lạc cái kho tàng quý giá bên trong, bạn sẽ làm gì với cái tài sản khổng lồ ó? hanh phuc tai tam2.indd 15 7/13/11 5:03 PM
16 - HẠNH PHÚC TẠI TÂM tĩnh lặng. Trước tiên là hạnh phúc, sau ó mới là tín ồ của một tôn giáo nào ó. Hạnh phúc là iều kiện cơ bản. Nhưng hầu hết con người trở thành tín ồ tôn giáo chỉ khi nào họ cảm thấy bất hạnh. Trong trường hợp như vậy, tôn giáo của họ có cái gì ó không chân thật. Hãy cố gắng hiểu tại sao chúng ta bất hạnh. Nhiều người nói với tôi rằng họ ang au khổ, và mong muốn tôi giúp họ ược thiền
ịnh. Tôi nói, trước hết, iều thiết yếu nhất là cố gắng lý giải vì âu bạn lại au khổ. Nếu bạn không thể từ bỏ nguyên nhân căn bản nhất khiến bạn bất hạnh, bạn vẫn có thể thiền
ịnh, nhưng rồi cũng chẳng giải quyết ược gì nhiều – bởi lẽ nguyên nhân au khổ vẫn còn nguyên ó. Một cô gái lẽ ra có thể trở thành một diễn viên múa tài ba lại ang ngồi trong văn phòng sắp xếp tài liệu. Một chàng trai lẽ ra ang say sưa chìm ắm trong những ước mơ bay bổng của mình thì thực tế lại ngồi ghi chép sổ sách ở ngân hàng. Và họ than vãn về nỗi buồn khổ của mình: “Xin giúp tôi thiền ịnh ể tôi ược hạnh phúc”. Tôi có thể giúp họ thiền ịnh, nhưng họ thiền
ịnh ể ược iều gì cơ chứ? Thiền ịnh thực sự mang lại cho họ iều gì? Họ vẫn tiếp tục là những con người như vậy, tính toán tiền bạc, cạnh tranh nơi thị trường. Thiền ịnh có thể mang ến ôi chút bình an cho họ,
ể họ… làm tốt hơn những iều vô nghĩa ó. Bạn có thể lặp i lặp lại một câu thần chú, bạn có thể thiền ịnh vững vàng; ôi khi nó cũng tạo cho bạn sự hanh phuc tai tam2.indd 16 7/13/11 5:03 PM
JOY: THE HAPPINESS THAT COMES FROM WITHIN - 17 thoải mái – nhưng nó chỉ giúp bạn duy trì trạng thái sống của bạn chứ không phải là sự chuyển hóa. Vì thế, cách tiếp cận của tôi chỉ dành cho những người táo bạo, những người can ảm thay
ổi cách sống của mình, những người sẵn sàng ánh cược mọi thứ - bởi vì trên thực tế họ chẳng có gì ể mất; chỉ có nỗi au khổ và bất hạnh. Nhưng con người thường cứ giữ chặt lấy những
iều này. Tôi từng nghe: “Trong một trại tập huấn ở một nơi hẻo lánh, một ội tân binh trở lại nơi óng quân của họ sau một ngày tập luyện dưới cái nắng gay gắt. “Chán thật!”, một người lính trẻ nói. “Cách xa hàng trăm dặm, không àn bà, không bia rượu,… - và tệ nhất là cái ôi giày ống của tôi quá chật”. “Anh không chịu nổi à?”, một ồng ội của anh hỏi, “Vậy sao anh không chọn một ôi giày khác?”. “Không thể ược”, người lính trẻ trả lời, “chỉ có giẫm lên nó thì tôi mới hài lòng!”. Vậy ó, bạn chỉ muốn bám víu vào nỗi khổ của mình. Bạn không có gì ể mất, chỉ có nỗi au khổ và sự bất hạnh của bạn. Nhưng con người thường cứ giữ chặt lấy những iều này. hanh phuc tai tam2.indd 17 7/13/11 5:03 PM
18 - HẠNH PHÚC TẠI TÂM Điều duy nhất bạn thấy thoải mái là ược kể lể về những nỗi au khổ. Hãy xem những người ang nói về nỗi khổ tâm của họ: Họ ến gặp nhà tư vấn tâm lý ể nói về hoàn cảnh của mình rồi rút tiền ra trả cho cuộc nói chuyện ó. Bạn cần ai ó lắng nghe về nỗi khổ của mình, còn bạn thì rất hạnh phúc sau khi ã thổ lộ hết nỗi lòng. Con người thích nói về những khổ au của mình hết ngày này sang ngày khác không mệt mỏi. Thậm chí họ còn cường iệu và thêm thắt khiến câu chuyện trở nên nặng nề hơn những gì xảy ra trong thực tế. Tại sao? Bạn không có gì ngoại trừ cái nỗi au khổ thường trực kia, con người vốn thích bám riết vào nó, trở nên thân thuộc với nó. Đau khổ là tất cả những gì mà họ biết; ó là cuộc sống của họ. Loại bỏ au khổ ra khỏi cuộc sống không làm họ mất mát gì cả, nhưng người ta lại tỏ ra rất sợ hãi khi mất chúng. Khi ta hiểu rõ iều ấy, cảm giác hạnh phúc và niềm vui tận hưởng cuộc sống sẽ ến với ta trước. Một tâm trạng hân hoan sẽ xuất hiện trong ta. Bản thân cuộc sống là iều tiên quyết, nó có trước tất cả mọi triết lý. Hãy tận hưởng cuộc ời! Nếu bạn không thấy yêu thích công việc của mình thì hãy thay ổii. Đừng chờ ợi! Bởi vì nếu cứ mãi ợi chờ, bạn chẳng khác nào nhân vật trong vở kịch “Chờ ợi Godot” của Samuel Beckett(1): Bạn trở thành kẻ ngồi chờ Godot, và Godot chẳng bao giờ 1. Samuel Barklay Beckett (1906 - 1989): Nhà văn, nhà viết kịch Ireland. Ông oạt giải Nobel Văn học năm 1969. Các tác phẩm tiêu biểu: Chờ ợi Godot (1953, kịch), Không thể gọi tên (1953, tiểu thuyết), Những ngày tươi ẹp (1961, kịch)… hanh phuc tai tam2.indd 18 7/13/11 5:03 PM
JOY: THE HAPPINESS THAT COMES FROM WITHIN - 19
ến. Con người chỉ biết ngồi chờ và lãng phí ời mình trong mòn mỏi. Bạn chờ ai vậy? Bạn chờ cái gì vậy? Nếu bạn thấy mình ang ở trong tình trạng rất khốn khổ, một tình trạng mà ai cũng nói là bạn sai, thì tôi khuyên bạn hãy nói “chính cái nhốn nháo bên ngoài kia mới không úng”. Hãy cố gắng hiểu sự khác biệt trong cách tôi nhấn mạnh. Bạn không sai, chỉ có hoàn cảnh không úng mà thôi. Cái cách sống máy móc giáo iều mà nhiều người dạy cho bạn là sai. Vì những giáo iều
ó, bạn ã cố gắng phấn ấu và tưởng những gì mình ạt
ược là của riêng mình. Nhưng thực sự bạn không có gì cả. Tất cả những cái bên ngoài ó không thể làm nên số phận của bạn. Nó chống lại bản chất thuần túy tốt ẹp của bạn. Hãy nhớ rằng: Không ai có thể quyết ịnh thay cho bạn. Những lời dạy bảo, những mệnh lệnh hay những giáo iều của người khác chỉ làm bạn dễ mắc sai lầm. Phải tự mình quyết ịnh và làm chủ cuộc ời mình. Đừng ể khi cuộc sống ến gõ cửa thì bạn lại không bao giờ có mặt như thể bạn ang ẩn tránh âu ó trong chính cuộc ời mình. Nếu bạn muốn trở thành diễn viên múa, cuộc sống sẽ ến với bạn qua cánh cửa ó, bởi lẽ cuộc sống cho rằng bạn phải trở thành người nghệ sĩ múa ngay lúc này. Nó gõ vào cánh cửa, nhưng bạn không có ở ó – bạn còn ang mải mê với công việc của một nhân viên ngân hàng. Cuộc ời ích thực và áng sống chỉ có khi bạn hanh phuc tai tam2.indd 19 7/13/11 5:03 PM