V 6i cau h6i don gian va blnh d�ng the nay, ch�c ch�n ket qua se khac. Bai tam ly cua hau het nhung nguai tham gia tra lai se l�p tuc suy lu�n: Dua tre so sinh khong the tl,l' di chuyen nen can cuu, chu ch6 th1 d�p VO' cfra de n6 tl,l' ch�y ra theo mlnh. Vl v�y, vi�c danh gia xa hoi ngay nay "quy ch6 hon dong lo�i, b�i ho�i d�o due, m�ng nguai re rung ... " qua ket qua cua cau h6i day c�m bay kia la khong chinh xac. Do d6, b�n dung VQi vang tin cau chuy�n nao d6 tru6c khi W kiem chung, bai trong xa hoi nay c6 rat nhieu ke giang s�n nhung cai bay tam ly de' lqi dl,lng long tot cua b�n.
Noi S<1 bi ho roi v-.. �:.-�V "Toi CU' quanh quan trong nhfrng moi tinh day bat an. Thoc:1t dau, khi nguoi kia xuat hi�n, chung toi nhanh ch6ng thanh doi va rat h?nh phuc. The nhung sau khoang thoi gian vui ve ay, nguoi kia dan xa each, it quan tam den toi han. Toi cang co g�ng niu keo thi doi phuang l?i cang cam thay toi phien toai, roi moi quan h� cua chung toi tan vo. Cfr l�p di l�p l?i nhu V?Y, toi mat niem tin vao tinh yeu." C6 rat nhieu nguoi roi vao bi kich nhu V?Y trong cac moi quan h�. Thong thuong nguoi ta se tim moi ly do ho cam thay hQ'p ly de giai thich cho van de nay: do toi nham chan, do nguoi kia thay long d6i d0, do kl� thfr ba ... Tuy nhien, hau het cac nguyen nhan nay deu chi lzi ph<.'mg <loan ma thoi. C6 the tren thl:l'c te moi chuy�n khong pht'.rc t0p den the, ma nguyen nhan chinh l?i n�m 6 <lieu it ai ngo t&i: n6i SQ' bi b6 roi an sau trong m6i nguoi. Tren doi c6 nhCmg nguoi con chua kip yeu da s�n sang cho vi�c chia tay, con chua kip b�t dau moi quan h� da chuan bi tinh than cho vi�c ket thuc.
Le Bao Ngoc@ 105 "M9i sv kh6i dau deu la d5u hi�u cho ngay mai xa each", "Ch�c gi nguoi ta chi quan tam t(ri rieng minh", "Ai ma biet tru6c dU'Q'C sau nay the nao, kh6ng hy V()ng thi khong that v9ng", "Nguoi ta xt'.mg dang v6i ngu<'ri tot hon" ... -hQ luon tv nhu dng se c6 ngay nguoi ta roi xa minh. HQ tron tranh va SQ' hai nhfmg moi quan h�. Vi khong muon ton thuong nen gifr ban than xa each m9i nguoi, de' neu ai d6 bien mat, h9 cung se ch�ng qua dau long. Ho�c c6 nhfrng khi h9 v�t ki�t ban than de chieu chu(mg nguoi khac trong m9t n6 Ive dien ro, v6i hy v9ng r1ng neu doi phuang hai long thi se 6 lc:1i ben minh th�t lau. Nhung thvc te th�t mia mai, cang SQ' bt b6 rai bao nhieu, chung ta lc:1i cang day minh vao vt tri d� bt b6 rai bay nhieu. S9 bt b6 rai dU'Q'C cho la rn◊t trong nhfrng n6i SQ' hai pho bien nhat va c6 SU'C anh hu6ng mc:1nh me t6i tarn ly con nguoi, ma nguyen nhan cua n6 thuang du9c giai thich b6i tac d9ng cua nhfmg mat mat ho�c ton thuong trong qua khu. Theo nhieu nghien cuu tu cac g6c d9 khac nhau, ly do d1ng sau n6i SQ' bi b6 rai bao gom cac yeu to chinh: S\f xao tr(m tam ly va xa h9i trong thoi tha au, cac moi quan h� va kinh nghi�m song trong qua khu, cung nhu cac cau chuy �n tac d9ng den the gi6i quan. Vi d1,1 nhu nguoi tung bi cha rn� b6 be khi con nh6, ho�c da c6 nhieu moi quan h� tan VO' trong doi, hay tung nghe ho�c chung kien qua nhieu cau chuy�n ve vi�c bi b6 rai, bi phan b9i ... se giong nhu chirn SQ' canh cong,
106 �s �hong pha; r6; nhung e,Ong dung la e,vu luon sq bi b6 l<;'ti m9t minh. Khi tru6ng thanh, nhfrng n6i dau ve vi�c bi b6 rai v�n duqc cat sau trong m9t g6c tam tri h9, thinh thoang n6 xuat hi�n tr6 l<:'li nhu m9t vet thuong sau chua duqc chfra lanh. Thvc ra, trong long ai cung tiem an n6i SQ' bi b6 rai, tuy nhien n6i SQ' 6 m6i nguoi rat khac nhau. C6 nguoi chi SQ' mat di m9t ai d6; m9t so khac l<:'li sq d9t nhien phat hi�n ra r1ng minh hoan toan don doc tren c6i doi nay. Tu xa xua, con nguoi da luon sq bi b6 rai. Trong cac truyen thuyet, than tho<;'li co xua, sv lo<;'li tru va luu day duqc su dt,mg nhu m9t hinh ph<;'lt. Nha tri li�u Marie-Dominique Linder giai thich: "Nhfrng truyen thuyet thvc sv phan anh n6i lo l�ng sau s�c nhat cua con nguoi ve n6i SQ' khong c6 ai quan tam, n6i sq bi nguoi khac chen ep va b6 rai. Con nguoi ta sinh ra v6i mong muon duqc t�p the chap nh�n va hy v9ng r1ng minh duqc yeu thuong." Nha tri li�u Yamina Nouri tin r1ng cam giac bi b6 rai b�t nguon tu thoi tho au va Sl,l' l�ch l<;'tC trong nh�n thuc hinh anh ban than se lam tram tr9ng them cam giac nay. Vi dv, danh gia cua m9t dua tre ve ban than khong phu hqp v6i vai tro ma nguoi 16n hy v9ng 6 n6. Neu dua tre khong dap ung duqc mong muon cua nguoi 16n, n6 se gay that v9ng va nh�n nhfrng loi che trach, tu d6 cam thay bi b6 rai va khong con duqc quan tam. Tuong tl,l', c6 the' ton t<;'li Sl,l' sai l�ch gifra tinh yeu ma cha m� danh cho con cai va tinh yeu ma nhfrng dua con thvc S\l'
Le Bao Ngoc.@ 101 cam nh�n dUQ'C. Doi khi cha nl(; coi dfra tre nhu mot doi tuQ'ng can cham s6c ve the chat cht'r khbng cham s6c tinh cam; ho�c cha m� nghi r�ng "yeu cho roi cho vqt", thvc hi�n each giao dvc 19-nh limg va nghiern kh5c vtYi con cai. Dieu nay khien tre 16n len trong sv thieu than tinh yeu thmmg, cam thay bi b6 be va nguQ'c dai, luon khao khat tinh cam tu xung quanh va SQ' bi b6 roi. Theo gia thuyet sinh hoc, con nguoi SQ' bi b6 roi vi khi con tre chung ta ba VO. Trang so cac loai dong v�t, con nguoi la loai khong c6 kha nang tv chu ngay sau khi dUQ'C sinh ra, chung ta phv thuoc vao cha m�. Doi vai nhieu loai dong v�t, thoi gian hoan toan phv thuoc vao m� cua chung rat ngin; neu tach m� sam ho�c bi b6 roi, kha nang sinh ton cua nhung loai nay se dUQ'C tang cao. Nhung con nguoi tuy�t doi khong the ton t9-i neu khong duqc charn S()C trong nhung nam dau doi. Nguoi charn s{K lil nhfrng ngmJi c6 kha nang kiem soat va dinh do9-t cuoc song cua chung ta, vi v�y bi b6 roi tuang duang vai cai chet. Theo ban nang, tu khi con nh6, chung ta da c6 mong muon nh�n dUQ'C tinh thuang cua cha m� ho�c nguoi nuoi duong, c9-nh tranh vai cac anh chi em, co ging lam nguoi Ian hai long de' nh�n dUQ'C sv quan tam, tat ca la de dam bao minh ton t9-i mot each thu�n lQ'i. Khi 16n len, c6 nhung ca nhan giu th6i quen phv thuoc, v�n CU' XU nhu mot ke II an may tinh cam"' ho luon muon lam hai long moi nguoi de khong bi b6 rai. Doi tu9ng cau xin tinh cam cua ho khong chi la cha m� nfra, ma con ca b9-n be, giao vien, ngm\i yeu, dong nghi�p, sep, th�rn chf la bat ki ai ho tiep XLIC.
108 @ illhong phai JOi nhung e,Ong aung laC,lJU V?y n6i SQ' bi b6 rai tac dong tieu C\J'C den cac moi quan h� cua con ngu&i the nao? Thong thu&ng, co nam giai do?n trong cac moi quan h� (voi b?n be, nguai yeu) cua ngu&i SQ' bi b6 rai: Dau tien la giai do?n moi quen, ngu&i ta cam thay an tam vl hie nay chua cam thay doi phuang co anh hu6ng toi cuoc song cua m1nh. Tiep theo la giai do?n tlm hieu, day la giai do?n ng9t ngao khi hai nguai b�t dau danh nhieu S\J' quan tam cho nhau, cam thay hQ'p va vui ve. Luc moi quen, ai ciing danh th?t nhieu th&i gian xoay quanh doi phuang va the' hi�n ra nhung dieu tot d�p nhat, cu XU' am ap nhat. Giai do?n thu ba la khi b�t dau nghiem tuc voi moi quan h�, luc nay ca hai ngu&i can phai can b1ng gifra th&i gian danh cho nhau va th&i gian ca nhan cho h9c hanh, cong vi�c, gia dlnh. Day la mot buc'1e tien rat b1nh thuong va thl,l'c te trong cac moi quan h�, nhung voi nhfrng ngu&i SQ' bi b6 rai, h9 co the coi day la mot tin hi�u xau va nghi den vi�c niu keo, deo barn doi phuang. HQ tro nen nh?y cam, lo l�ng va bat an, co g�ng chu y de tlm cac dau hi�\l "thay doi" cua doi phuang. V oi tam ly do, h9 rai vao thien kien xac nh?n, m9i hanh vi cua doi phuang deu cung co niem tin r1ng "doi phuang khong con quan tam, khong can toi nhu truoc nfra, hQ da th\]'c S\J' thay doi".
Le E'>ao N9oe, @g8 109 Bu6c thu tu, khi nguoi ta da quen voi vi�c 6 ben nhau, h9 se b9c lo nhung khac bi�t trong tinh each va bieu 19 thoi quen xau, chu khong con co g�ng gic,, h1nh anh tot d�p nhu luc m6i gi;ip ga. Giai do9n nay trn thanh mot Cll soc k)n cho nhung ai SQ' bi b6 roi, h9 co the' hoan toan tin r5ng day la b1ng chung ro rang cho thay doi phuang khong n)n muon 6 ben minh nfra. V�y la h9 tim each doi pho nh�m niu keo va sua chfra moi quan h� nhu deo barn, doi h6i, ghen tuong, an v9", do 16i, thu thach tinh cam, th�m chi tim each chia tay tru6c de' tranh vi�c minh bi b6 roi ... Giai do9n thu nam, doi phuang cam thay khong the' hieu du9c S\f thay doi dot ng9t cua nguoi co n6i SQ' bi b6 roi. H9 co the khong giai thich du9c t9"i sao nguoi b9n von tv tin va thoai mai tru6c day cua minh b6ng tr6 nen deo barn, phl,l thu9c va doi h6i, khien h9 thay ngot ngc;tt, khong con h9nh phuc v6i moi quan h� va muon chic1 tc1y. T� hun nfra, neu doi phuang lake xau, h9 co the' lQ'i dt,mg tam ly SQ' bi b6 roi de thao tung, dieu khien nguoi co n6i SQ' nay. Moi quan h� tr6 nen mat can b�ng va mot ket thuc buon la dieu khong the tranh kh6i. Theo Tam ly h9c Tien hoa, n6i SQ' bi b6 roi von la ban nang bJt nguon tu to tien cua loai nguai. Neu bi lo9i kh6i b9 l9C, nguoi nguyen thuy rat kho de ton t9i trong moi truang hoang da, khJc nghi�t. Nhung hi�n t9i, con nguoi khong con song trong b9 l9C nguyen thuy nfra, chung ta co doi song rieng
c 1 10 8£8 �hong pha; JOi nhung G0ng aung la GUU v6i that nhieu ca hoi xay dtJng cac moi quan h�. Vi vay, khi n6i sq bi b6 rai anh huong den dai song, hay de ban than c6 ca hoi duqc chfra lanh. Ve ca ban, nguai mang n6i SQ' bi b6 rai phai dau tranh m<;1.nh me nhat v6i suy nghi minh khong xung dang duqc yeu thuong. Khi bi b6 rai, trong long hQ nghi r�ng "Neu toi tot hon th1 da khong bi b6 rai nhu vay''. HQ ttJ giai thich nguyen nhan m1nh bi b6 rni la do ban than xau xi, khong du tot, khong thong minh, dang ghet, kem c6i ... Nhfrng y tuong nay dan an sau, khien hQ c6 niem tin r�ng minh khong xung dang c6 duqc tinh cam, minh chi dem den bat h<;1.nh va luon khien nguai khac khong h<;1.nh phuc. Mot so nguai ta.ch bi�t ban than nhu mot hoang dao, luon t6 ra l<;1.nh lung, CU' XU' xa each v6i mQi nguai. HQ chon ch�t trai tim minh, khong dam mo long v6i nguai khac, cang khong the lo ra SlJ yeu duoi mong manh trong cam xuc. ft ai biet r�ng an sau lap m�t n<;1. tha a d6 la mot con nguai da trai qua nhieu ton thuong, luon khao khat duqc quan tam va yeu men, nhung l0i khtmg dam tien them bu6c nao de den gan nguai khac. Git,ng nhu 60 phim ho<;1.t hinh ve chu nhim day gai nhQn muon t<'1i gan va om ai d6 nhung l<;1.i SQ' se lam doi phuang ton thuang, hQ CU' lui l<;1.i de' gifr khoang each an toan, tham chi b<.'l tron kh6i cac moi quan h� vi SQ' ban than se bi ghet b6. N6i SQ' bi b6 rai duqc sinh ra nhu mot ca che ttJ bao v�, khong phai chu the "khong the yeu" ho�c "khong dang yeu", ma la hQ tranh ne tinh cam
de ban than khong bi nguoi khac lam t6n thuong. Khong phai hQ kem coi trong cam xuc ma chi la hq SQ' yeu, SQ' tin tuong va SQ' dU'Q'C tin tuong, sq tuong lai SC l�p !.;ii n6i dau cung cam giac that b<;'ti khi bi bt) rni, S�Y mat di nguai minh yeu thuong. Do d6, nhung nguoi mang n6i SQ' bi bo rai can tim hie'u ve n6i SQ' cua mlnh de c6 the' doi ph6 v6i n6. N6i SQ' ay b�t dau tu dau? Dieu gi da xay ra khien minh cam thay nhu v�y? N6i SQ' ay la dung hay sai? Nhung n6i SQ' nay c6 anh huong the nao den CUQC song va cac moi quan h�? ... Nhung cau hoi nhu the giup con nguoi doi m�t v6i qua khu, tim hie'u nguyen nhan sau xa nhat cua sv vi�c. N6i SQ' se khong l�p tuc dU'Q'C x6a S<;'tCh, nhung hie'u biet ve n6 giup ta tinh tao hon va lam chu duqc n6i sq cua mlnh, ngan ch�n nhfrng tac h<;'ti cua chung den doi song.
Conmeohen "Toi la m9t ke toi t� va kem coi, khong xt'.mg dang de' duqc yeu thuang. Toi la m9t ke giat.;lO, luon che giau Sl,l' xau xa cua mlnh. Neu biet con nguai th�t cua toi va hie'u ro nhiing tinh xau cua toi, se ch�ng ai c6 the' yeu thuang toi duqc. Roi se c6 ngay m9i nguai phat hi�n ra r1ng t6i kh6ng tot nhu h9 nghi, va h9 se rai xa t6i ... " Da bao gia nhiing suy nghi tren hi�n hiiu trong dau b.;ln chua? Ngay ca khi dang c6 nhieu nguai vay quanh va yeu quy, sau trong long b9n v5n cam thay 19c long va co don: "Ch�ng ai thich noi con nguai th�t cua t6i dau!" B.;ln cam thay m9i nguai kh6ng hie'u mlnh. An sau ve be ngoai fl,l'C ra, tam hon cua b.;ln trong r6ng nhu da mvc ru6ng tu lau. Duong nhu nhiing nguai xung quanh chi dang quan tam den nhiing gl b.;ln the' hi�n ra ngoai cho h9 thay ma th6i, h9 kh6ng he hie'u b.;ln. HQ yeu thich b.;ln vi nhiing hlnh m�u ma h9 tu6ng tuqng ve b.;ln. Va d6i khi, b.;ln ghe tam chinh ban than mlnh.