Le Bao NgoG@ 18.3 "Neu anh th�t sv yeu em th, anh se khtmg khien em dau long ma lam theo loi em n6i." "Co ba lo<;1i bat hieu, bat hieu lc'm nhfft la khtmg sinh con noi doi. Vi v�y, hay som ket hon va sinh con de di di." "Neu em yeu anh thi em phai nghe lai anh." "Neu b<;1n thvc sv quan tam den toi thi b9n se biet vi sao toi khong vui. Neu b<;1n thvc sv yeu toi thi se lam moi dieu khien toi hai long." "Toi rat yeu quy b<;1n nen dung lam toi that vong, keo toi se khong danh tinh cam cho b<;1n nfra." "Gifra toi va dieu kia, b<;1n coi thu gi quan trong han? Chon mot trong hai di!" "Neu b<;1n thvc sv yeu toi thi. .. " Co le chung ta khong con xa l<;1 v6i nhfrng cau khau hi�u khoac chiec ao "tinh yeu" nhu the. Sv yeu thuong le ra phai mang l9i cam giac d� chiu, quan tam va nh� nhang, nhung trong nhieu truang h9p, no b6ng tra thanh thu gong cum de troi bu9c va gay ap Ive len nguoi nh�n. Chung ta d� dang tu choi nhfrng doi h6i tu nguai 19, nhung m◊t khi cht'mg xuat phat tu nhfrng nguoi ma ta yeu va tuyen 66 yeu ta, thi phan 16n truong h9p chung ta chi co the bat Ive, th<'.)a hi�p va mi�n cuong chap nh�n. Co nhfrng each "yeu thuang" th�t m�t m6i va n�ng ne lam sao!
1 8 4 @ �hong phai r6i nhung e,Qng aung laC,U'U De' d.;it dugc mvc tieu minh muon, nguai thao tung se khien doi tugng bt thao tung cam thay sg hai, t9i 16i va tv trach ban than. Ch�ng h.;in nhu cau n6i pho bien nhat: "Neu b.;in khong lam theo y cua toi thi b.;in khong tot voi toi, nen toi se chia tay b.;in." Sv thao tung cam xuc thuang xay ra trong cac moi quan h� than tinh, nhu gifra cha m� va con cai, VQ' chong, nguai yeu, b.;in be, dong nghi�p ... Cang gan giii va than thiet thi tac d9ng cua thao tung cam xuc cang m.;inh me. Vi h9 la nguai than quen, biet r�ng chung ta tran tr9ng moi quan h� cua minh voi hq, biet tinh each va diem yeu cua chung ta, nen hq SU dvng nhfrng don tam ly de tac d9ng nh�m thao tung ta. Ke thao tung l�n nguai bt thao tung cung bt cuon sau vao vong xoay h6n d9n. Tuy nhien, ca hai c6 the' khong nh�n ra minh dang thao tung ho�c bt thao tung, bai qua trinh nay c6 the den rat tv nhien. M9t so nguai vo thuc h9c dugc cac chien thu�t thao tung cam xuc (nhu d�n v�t, trach m6c, do 16i, de d9a ... ) tu cha ml,', anh cht em ho�c kinh nghi�m xa h9i roi ap dvng len cac moi quan h� xung quanh minh. Vi h9 da 16n len va quen bt d�n d�t voi cac chien thu�t, h9 khong cam thay chung c6 van de gl. C6 nhieu nguai 16n thich xac dtnh hanh vi cua minh la "Toi dang lam dieu tot cho b.;in, b.;in can biet on" va coi m9i y kien rieng cua tre em la "cai l.;ii". HQ khien cho tre em thv d9ng h9c dugc thu thu�t nay. Khi dua tre thuang xuyen bt nhfrng nguai xung quanh tac d9ng b�ng nhfrng lai
Le Bao NgoG@ 185 nhu: "Chung toi rat yeu thuong con, nen con phai C() gc'ing de' xUTig dang", "Neu con khi'mg nglw lc\i, mt.; se khi'mg yeu con nfra", "Toi da rat ky vqng vao cm, t,Ji SilO cm l�1i khien toi that VQng" I "May dot the khCmg phai la con tao" ... Tre se hoc duqc m9t thu logic r�ng: phai khien nguiri kh{1c hai limg thi m6i doi duqc tinh yeu, tinh cam la thu co dieu ki0n. Lan len, neu khong nh�n ra van de thao tung, dua tre ay cc) the VO tinh ap dvng thoi quen tong tien cam xuc, th�m chi coi tinh cam cua minh la m9t S\f ban an cho doi phuang. HQ co the' rat yeu thich mQt ai do va t\1' d�t ra nhung doi hoi doi v6i nguai minh thich. Den khi phat sinh van de khong vua y ve doi phuang, du la nho nhat, ho lien dem tinh cam ra de' oan trach. Ke xau so kia se phai nghe nhung cau noi day van ve: "Toi da tung rat yeu quy/nguong mo/cam men bc;in, nhung hoa ra bc;in khong nhu toi tuang, toi thay VO cung that VQng ve bc;in. Chao bc;in, toi se khong thich bc;in nfra." V 6i thoi quen can do dong dem tinh cam, thich d�n v�t, luon ham muon dieu khien nhung nguai xung quanh, th�t kho de ho duy tri duqc nhung moi quan h� lanh mc;inh va hc;inh phuc. Tong tien cam XllC la m0t cong C\1 thao tung mc;inh me. Khi ke thao tung SU' dvng n6i SQ' hai (Fc.:ir), nghfa V\I (Oblig.:ition) va cam giac t9i 16i (Guilt), chung se khicn n"m nhan roi vao man suang mu (FOG). Xin dung coi thuimg, thao tung cam xuc ciing nhu bc;io hanh the xac, deu co the gay ra nhung ton thuang sau s.ic ve tinh than. Ke thao hmg khong quan tam den cam xuc thl,l'C, ciing nhu nhu cau va suy nghi ca nhan cuaI 8 6 @ V..h6n<s phcu r6i nhun<s c.On<s clun<s la e,vu ngum bi thao tung; h9 chi muon d�p nat y kien ca nhan, day m� nhung cam xuc sq hai va d�n v�t cua doi phuang de d9t duqc ket qua co lQ'i cho minh ma thoi. Hay cung phan tich lan luQ't tung van de neu tren: 1. Sa hiii (Fear) Ai ciing co nhfrng n6i SQ' hai va bat an cu.a rieng minh, m9t trong so chung la SQ' bi mat di nhung moi quan h� - Cl,I the thi day chinh la "n6i sq bi bo rai". Susan Forward g9i n6i SQ' bi chia dt va bo rai la "n6i SQ' can ban nhat", boi no da an sau vao tam ly cu.a m6i nguai. Cang gan giii va coi tr9ng ai cfo, ch{mg ta cang thoai mai de 16 nhfrng diem yeu (va co the' ca Sl,1' phv thu0c) Ctla minh voi doi phuang. Dieu nay giup cho nhfrng ke tong tien cam xuc co y ho�c VO y SU' d1,1ng n6i SQ' hai ay de' de d9a chung ta. Vi d1,1: "Neu em khong ngoan ngoan nghe lai anh, thi anh nghI dng em khong phu hqp de lam m<;>t nguai VQ' tot, chung ta khong the ket hon va song voi nhau lau dai duqc dau." Lai noi nay gui toi co gai m<;>t thong di�p: "Toi biet la co yeu va muon cuoi toi, tu nay co phai nghe lai toi, neu khong toi se bo co." M<;>t khi n6i sq bi bo rai duqc kich ho9t, chung ta thuang rai vao tre;1ng thai SQ' hai, lo l�ng, tuang tuqng ra m9t vi�n canh toi t� ma trong do minh dau long va khon kho the nao khi doi phuang rai di. Chung ta tran tr9ng moi quan h� nay.
Le Bao Ngoe,@ 187 Chung ta yeu quy ho, muon niu gifr h1.) 1.'1 ben, muon c6 dtrQ'C tinh cam va S\J' tin tuang Cllcl hq. Vt v�y cht'mg ta th()cl hi�p va nhun nhucmg, dap tmg theo yeu cau Ctla h1.). 2. Nghia v� (Obligation) Nghia vv la vi�c b�t bu9c phai lam doi v6i xa h()i, doi v6i nguai khac ma phap lu�t hay d<;10 due quy dinh (H6 Ngoc Due, Dl;l' tin Tie dien tieng Vift miln phi). Nghia vv xuat phat tu y thuc barn sinh ve trach nhi�m c9ng dong. Chung ta c6 ban nang ve nghia vv doi v6i nhiing nguai xung quanh. Tuy nhien, khi y thuc ban nang cua chung ta ve nghia vv bi ai d6 l9i dvng, ho c6 the' dung n6 de dieu khien hanh vi cua chung ta. Nhiing ke thao tung cam xuc rat gi6i trong vi�c bien nhiing yeu cau vo ly cua ho thanh "nghia v1/' cua chung ta, b�ng each nhan mc;1nh r�ng ho da hy sinh va kho s6 nhieu nhu the nao de khien chung ta cam thay m�c n9. Ch�ng hc;1n: "Con khong du9c thi nganh A, phai thi nganh B theo truyen thong gia dinh. Bo m� da vat va nuoi con the nao? Con phai den dap cong lao sinh thanh, phai lam cho bo m� n6 may n6 m�t, neu con khong nghe theo s�p d�t thi th�t bat hieu! Bo m� nu6i d�y con Ian de con cai l�i a?" 3. Cam giac tQi l6i (Guilt) T9i l8i xuat phat tu cung m9t nguon goc v6i nghia V\J.. Hau het deu cam thay t9i l8i khi lam dieu gi d6 ma minh nghi r�ng dieu d6 lam ton thuong nguai khac ho�c lam nguai khac that vong.
1 8 8 @ �hon9 phai s6i nhun9 G0n9 dun9 la Gvu Cam giac t9i 16i thuong dU'Q'C ke thao tung cam xuc SU' dt,mg cung voi "tinh than trach nhi�m". HQ tac d9ng vao d9o due va mong muon "tr6 thanh nguoi tot" cua ta, khien ta cam thay t9i 16i qua muc b�ng each ap d�t len ta nhfrng trach nhi�m khong thu9c ve minh. HQ co the' dao boi qua khu, ke' l9i nhfrng Ian ma chung ta khien hQ that vQng de' tiep h,ic d�n v�t, nhiec moc. Ai ma trot khien ke tong tien cam xuc thay that vQng thi se giong nhu phai mang m9t mon nQ' vinh vi�n khong bao gio dU'Q'C xoa bo. Vi dv nhu t�p hQ'p nhfrng cau noi kinh dien duoi day: "B0n phai chju trach nhi�m cho CUQC doi toi!" "Neu b0n khfmg nghe theo yeu cau cua toi, toi se chet cho b9n xem!" "Toi da g�p phai bao nhieu chuy�n kho s6 thi�t thoi the nay, toi con bi b�nh nfra, v�y ma b9n v�n quyet chia tay toi? B9n th�t tan nh�n!" "B9n hay chung minh r�ng b9n xung dang v6i tinh cam cua toi, neu khong toi se rat that vQng ve b�n!" HQ thiet l�p nen m9t thfr logic ky 19: neu b9n khong dap ung yeu cau cua hQ thi b�n sc tr(Y thanh ke xau khien hQ bi ton thuang, mQi ton h9i cua hq sau nay deu do b9n gay ra. Dieu nay t�n dvng tri�t de "cam giac t9i 16i" cua ta. Vi luang tam va d9o due, chung ta khong the cho phep hanh d9ng cua minh lam ton thuang nguoi khac.
Le Bao Ngoc,@ 189 Nhung ke tong tien cam xuc khi'mg chi di theo mot chien luqc dan thuan, hq thuang SU' d�111g dan Xl'l7 n(li s�r hai, nghfa V\l va cam giac toi 16i de khl)Zl ch0t nwc til'll, khi{;n kl· bi thao tung khong the vung vay. Thao tt'.mg L'<illl XllC n'l lhl' ti.JO ra cam giac SQ' hai va V() V<,mg, dong thc'ri khi{;n ngm'ri bi thao tung buoc phai lam va n6i nhung dieu khien h9 thay khtmg thoai mai. Tren thvc te, nhieu n�m nhan da phai s6ng trong nhung moi quan h� mang tinh nguqc dai, b6c lot, dau don, ki�t qu� ve the xac va tinh than. Tat nhien, nhung yeu to quyet dinh sv thanh cong cua mot V\l tong tien cam xuc luon den tu hai phia: suem.;inh cua ke thao tung va S\l' yeu duoi cua nguoi bi thao tung. Nhung ke tong tien cam xuc thuang tt.r cho minh la trung tam, tv thay ban than dung d�n, doi h6i cao, d� kich dong, thich trut gi�n va khong the chiu dvng duqc sv that v9ng. CJ chieu ngUQ'C l.;ii, n.;in nhan cua tong tien cam xuc thm'mg c6 tam hon nh.;iy cam va mong manh, tr9ng danh dv, sq xung dot, thieu tv tin va hay tv trach ban than. Tong tien cam xuc thucmg lam ton h.;ii 16n den long tv tr9ng cuan.;in nhan, anh hu6ng t6i nh�n thuc va lam cho tam lyn.;in nhan d� bi ton thuang bai nhfrng kri ctmg kich, len an. N.;in nhan cang ton thuang thi cang df Iva chqn th6a hi�p, cang th6a hi�p thi cang bi pht.1 thuoc vao ke thao tung. Han nua, sau nhieu Ian chap nh�n th6a hi�p, cam giac that b.;ii l�p di l�p l.;ii c6 the khien n.;in nhan bi anh hu6ng b6i hi�u ung bat Ive t�p nhi�m: Khi con nguoi cam thay minh
1 90@ �hong pha; JOi nhvng e,Ong dung la GUU khong c6 kha nang thay doi nhung gl xay ra, h9 c6 XU hu6ng chap nh�n buong xuoi, khong con y chi khang cv. V�y lam the nao de thoat kh6i lan suong mu cua sv tong tien cam xuc? Tien si Susan Foward dua ra loi khuyen: "Khi da xac dinh dng mlnh dang bi tong tien vem?t tlnh cam, b<;1n can phai thvc hi�n mo hlnh SOS: Dung l<;1i (Stop), Quan sat (Observe) va L�p chien lu9c (Strategize)." -Dieng lqi (Stop): Dung l<;1i va danh thoi gian de' suy nghi each xfr ly yeu cau cua doi phuong. T<;1m tranh xa ap lvc va xung d9t. Dieu nay git'.1p b9n c6 the' gifr blnh finh de xoa diu n6i SQ' hai cua chinh mlnh, gifr hoa khi ho?C giam bat cam giac t9i 16i, tu d6 kiem soat du9c tlnh hlnh hon. Khi da blnh finh va thoat kh6i tam tr<;1ng roi boi, b<;1n sedan c6 cai nhln sang suck - Quan sat (Observe): Chuyen tu phan {mg cam xuc sang vai tro cua nguoi quan sat de' phan tich van de, can nhic m9t each khach quan. - Lqp chien lu(J'c (Strategize): Suy nghi ro rang nhung dieu b<;1n muon trong long roi len ke ho<;1ch dam phan v6i doi phuong. Ngoai ra, chung ta phai thay doi che d9 phan ung cam xuc, tlm ra nhfmg die'm mau chot c6 the khoi g9i cac phan {mg cam xuc bat l9i nhu SQ' hai, trach nhi�m, cam giac t9i 16i, roi giai quyet n6. Dung ng<;1i tlm den cac chuyen gia
Le Bao N�oc.@ 1 9 1 tham van de duqc h6 trq trong qua tdnh tv cai tr6i va chua lanh cho ban than. Tien si Jaine Carter, m◊t chuyen gia vt· c,ic mC>i quan h�, tac gia cua cuon sach He Works She Works (t�1m dich: Di1_�111111/, ay lam, dzeu co ay lam) chia se: "Nhfrng ke tf>ng tien finh cam thvc hi�n thao tung vi n6 c6 tac dvng va dem l9i l�ri ich cho h9. B9n can tinh tao xac dinh nhung g1 dang xay ra trong moi quan h�, sau d6 thvc hi�n cac bu6c de hanh dong thao tung cua h9 khong hi�u qua." Tren thvc te, neu b1nh finh va thoat khoi nhung cam xuc h6n lo9n, chung ta c6 the' thay r�ng doi phuang chi dang de d9a va co g�ng dieu khie'n ta. Chung ta nen c6 nhung cuoc n6i chuy�n nghiem tt'.1c r1ng nhfrng lc1i de d9a, do 16i va trach m6c rn phia h9 khien ta cam thay m�t moi the nao, roi thoa thu�n ve each ung XU' sao cho cong b�ng va hoa hqp giua doi ben. Doi voi nguoi Ion tuoi trong gia d1nh, tu duy cua h9 thuoc the h� cii nen c6 the rat bao thu. B9n can "mua dam tham Iau", thuyet phv.c ho tung chut mot di kem voi nhfrng n6 Ive t1,l' kh�ng dinh ban than, chfrng minh cho hq thay thv.'c Ive cua b9n. Neu nhu nguoi yeu ho�c b9n be d) th<)i quen lien tv.c do 16i, de d9a bo roi, d9a chia tay va khong he thay doi each giao tiep sau khi b9n da g6p y, th1 c6 ve nhu h9 dang coi tr9ng lqi ich va cam xuc rieng cua h9 han moi quan h� nay.
1 9 2 @ Khong pha; JOi nhung cung aung la GLJU Dung SQ, ngay ca khi hQ thvc Sl,]' r&i di, b,,m v�n se nh�n dUQC Sl,]' yeu thuang tu ngu&i khac. Khong c6 thu tlnh yeu lanh m�nh nao l�i khien ngu&i nh�n cam thay n�ng ne, tuy�t v9ng, kho so. Cang khong c6 thu tlnh cam tv nhien va chan thanh nao dUQC thiet l�p dva tren vi�c b�t doi phuang phai chung minh minh xung dang dUQC nh�n n6, bai tinh cam dau phai m9t thu giai thuang? Nhiing ngu&i thvc sv yeu b�n se khong "tong tien" b�n. Doi khi, ta quen mat m9t thvc te quan tr9ng: Moi quan h� lanh m�nh gifra cac ca nhan khong khien ta m�t m6i, kho SO'. Nhfrng moi quan h� tot se tang cu&ng nang lu9ng tich Cl,l'C cua chung ta, khien ta luon cam thay tin tuang va h�nh phuc.