phần củng cố địa vị lung lay của nhà chúng tôi và
55 giúp chúng tôi cầm cự thêm ít lâu nữa. Về phần người cha tội nghiệp của tôi, khi đôi trẻ xin phép ông đồng ý ngay với vẻ ngượng ngùng cố hữu của mình, tin vui lập tức được công bố với các thực khách có mặt ngày hôm đó và được họ nhiệt liệt tán thưởng, rồi “Loreley extra cuvée” chảy như suối để “rửa lễ đính hôn”, theo cách nói của bọn họ. Từ đấy trở đi thiếu úy Übel gần như ngày nào cũng lặn lội từ Mainz đến nhà chúng tôi và hủy hoại sức khỏe một cách không thương tiếc trong những buổi gặp gỡ thần tượng của lòng ham muốn bệnh hoạn của ông ta. Mỗi lần bước vào phòng khách - sau khi người ta đã ý tứ để đôi uyên ương ngồi riêng với nhau khoảng một tiếng đồng hồ - tôi đều thấy mặt mũi ông ta phờ phạc và tái xanh như xác chết, không còn nghi ngờ gì nữa, cái tai họa sắp sửa đổ xuống đầu chúng tôi chắc chắn lại là may mắn lớn đối với ông ta. Về phần tôi, trong những tuần này tâm trí tôi hoàn toàn bị thu hút vào chuyện chị tôi sẽ đổi họ theo chồng sau khi kết hôn*, và tôi còn nhớ rõ mình đã ghen tị với chị ấy như thế nào. Chị tôi, từ trước tới nay vẫn mang cái tên Olympia Krull, trong tương lai sẽ được gọi là Olympia Übel, một sự thay đổi mang trong mình bao nhiêu hấp dẫn và mới lạ. Cả đời phải ký mãi một cái tên dưới vô số thư từ giấy má thì thật mệt mỏi và đơn điệu! Bàn tay ta chắc hẳn sẽ cứng đờ vì chán ghét và ngán ngẩm! Ta sẽ cảm thấy hạnh phúc, phấn chấn và yêu đời biết bao nhiêu khi được tự giới thiệu và nghe người khác gọi mình bằng một cái tên mới! Phụ nữ có cơ hội ít nhất một lần trong đời được đổi sang họ khác, trong mắt tôi sự ưu đãi dành riêng cho nữ giới là một bất công lớn đối với nam giới, những kẻ bị luật pháp tước mất cái quyền sung sướng ấy. Tất nhiên tôi không phải là kẻ sinh ra để sống một cuộc đời an phận được luật pháp che chở như đại đa số phó thường dân, nên về sau tôi đã vận dụng óc sáng tạo để thường xuyên vi phạm một điều cấm đoán làm phương hại an ninh và hạn chế những vui thú của mình, ở đây tôi xin mạo muội một lần nữa đi trước thời gian lưu ý độc giả đến một đoạn tôi đặc biệt ưng ý sau này, kể về cảm giác nhẹ nhàng siêu thoát khi tôi lần đầu tiên rũ bỏ cái tên cha sinh mẹ đẻ như vứt bỏ bộ quần áo cũ bẩn hôi rình để, ở
56 một mức độ nào đó có thể nói là được cho phép, nhận một cái tên mới vừa đẹp vừa kêu hơn hẳn tên ông thiếu úy Übel. Ở châu Âu sau khi kết hôn phụ nữ thường đổi sang họ chồng. Nhưng trong thời gian chị tôi đính hôn, tai họa đã bắt đầu guồng quay của nó, và bóng ma bần hàn, nói một cách hình tượng, đã gõ những ngón tay xương xẩu lên cánh cửa nhà chúng tôi. Tin đồn dai dẳng trong vùng về chuyện làm ăn thất bát của người cha tội nghiệp của tôi, thái độ lạnh nhạt đầy nghi ngại của người xung quanh, những lời tiên đoán đen tối của họ về tương lai gia đình tôi - tất cả những cái đó đã trở thành sự thật mang lại niềm vui độc ác cho những kẻ đố kỵ, khi các điềm gở được minh chứng và khẳng định một cách tàn nhẫn nhất. Người tiêu thụ cứ dần dần quay lưng lại với nhãn hiệu rượu vang của chúng tôi. Dù liên tục hạ giá (biện pháp này đương nhiên không dẫn đến việc nâng cao chất lượng) và được sự hỗ trợ của những tấm bảng quảng cáo hết sức quyến rũ do cha đỡ đầu Schimmelpreester có lòng tốt cung cấp miễn phí cho hãng, sản phẩm của chúng tôi vẫn không thể thu hút được người mua, lượng đơn đặt hàng cuối cùng tụt xuống số không, và một ngày mùa xuân năm tôi tròn mười tám tuổi, tai họa đã rơi xuống đầu người cha tội nghiệp của tôi. Ở cái tuổi còn dại khờ ấy tôi chẳng hiểu biết gì về kinh doanh, và cả sau này trong suốt cuộc đời tạo lập hoàn toàn từ trí tưởng tượng và kỷ luật bản thân, tôi cũng ít có cơ hội bổ sung kiến thức về thương mại. Thế nên tôi sẽ không tốn giấy mực trình bày ở đây một đề tài xa lạ đối với mình, và cũng để khỏi làm phiền độc giả bằng những từ ngữ chuyên môn về vụ phá sản của hãng rượu vang Loreley. Tôi chỉ muốn kể lại ấn tượng của cá nhân mình về hình ảnh thương tâm của cha tôi trong những tháng ngày ấy. Càng ngày ông càng chìm sâu vào tâm trạng trầm uất câm lặng, có khi ông ngồi gục đầu cả buổi trên một chiếc ghế nào đó trong nhà, mấy ngón bàn tay phải nhè nhẹ xoa bụng, mắt nhấp nháy lia lịa. Ông cũng thường ngồi xe đến thành phố Mainz - những chuyến đi buồn thảm không ngoài mục đích vay tiền và tìm kiếm nguồn tài trợ mới, trở về với gương mặt phiền muộn võ vàng, ông liên tục đưa chiếc khăn tay lụa lên lau trán và chấm chấm
57 đuôi mắt. Duy chỉ trong các bữa tiệc vẫn được tổ chức đều đặn tại biệt thự nhà chúng tôi, khi ngồi trước đám thực khách với tấm khăn ăn gài trước ngực và ly rượu trên tay ông mới lấy lại được vẻ khoan khoái quen thuộc trong giây lát. Nhưng trong một bữa ăn tối như vậy đã xảy ra một cuộc đấu khẩu gay gắt không kiêng nể giữa người cha tội nghiệp của tôi và lão chủ nhà băng Do Thái, chồng mụ đàn bà mặc váy đính dày đặc hạt huyền, qua đó tôi mới biết lão là một tay cho vay cắt cổ, một trong những kẻ chuyên giăng lưới dụ các thương gia nông nổi gặp bước khó khăn. Chẳng bao lâu sau là đến cái ngày nghiêm trọng quyết định số phận chúng tôi, mặc dù trong thâm tâm tôi chỉ cảm thấy kích động vì nó khác hẳn ngày thường: các xưởng sản xuất ngừng hoạt động, văn phòng nhà máy đóng cửa im ỉm, và một tốp người của tòa án mặt lạnh như tiền môi mím chặt kéo đến biệt thự chúng tôi kê biên tài sản. Bằng chữ ký uốn lượn cầu kỳ, sản phẩm thiếu tưởng tượng của một tâm hồn đơn giản, cái chữ ký tôi có thể giả mạo một cách hoàn hảo, người cha tội nghiệp của tôi chứng thực trước tòa rằng mình không còn khả năng chi trả, và thủ tục phá sản được long trọng mở màn. Vì nỗi đê nhục của chúng tôi là chủ đề bàn tán khắp thị trấn nên ngày hôm ấy tôi không đến trường, ngôi trường phổ thông trung học mà tôi không có cái may mắn theo đuổi đến cùng: thứ nhất bởi tôi chưa bao giờ tìm cách che giấu mối ác cảm sâu sắc của mình đối với sự độc tài ngu độn thống trị ở cái cơ sở giáo dục này, thứ hai, và có lẽ đầy mới là lý do chính, bởi tiếng tăm bất hảo và cuối cùng sự sụp đổ của gia đình tôi đã khiến cả hội đồng giáo viên ghét bỏ và trù dập tôi. Lễ Phục sinh năm ấy, sau khi người cha tội nghiệp của tôi vỡ nợ, họ từ chối không cấp cho tôi chứng chỉ tốt nghiệp và đặt tôi trước sự lựa chọn: hoặc là tiếp tục chịu đựng cái ách giáo dục khổ sai không còn phù hợp với tuổi đời của tôi, hoặc rời khỏi trường không có mảnh giấy đảm bảo một số đặc quyền đặc lợi trong xã hội do họ cấp; và với niềm tin vững chắc rằng những khả năng sẵn có của mình thừa sức bù đắp lại sự thiếu sót các ưu đãi vặt kia, tôi chọn cách thứ hai.
58 Sự vỡ nợ đẩy chúng tôi vào cảnh khánh kiệt hoàn toàn, rõ ràng người cha tội nghiệp của tôi đã cố hết sức dây dưa cho đến lúc không thể trì hoãn hơn được nữa, và ông đã lọt sâu vào lưới của đám cho vay nợ lãi cũng vì ông biết rằng sau khi phá sản, ông chỉ còn nước đi ăn mày. Tất cả tài sản của chúng tôi bị đưa ra bán đấu giá: cả những hàng chai rượu chứa trong hầm (nhưng ai thèm bỏ tiền ra mua thứ hàng tai tiếng như rượu vang hãng chúng tôi!) lẫn bất động sản bao gồm dãy nhà kho ngầm dưới đất và ngôi biệt thự chúng tôi ở, những thứ thực ra đã bị thế chấp từ lâu với khoản nợ đọng đến hơn hai phần ba giá trị của chúng cộng thêm lãi suất nhiều năm không trả được; cả những chú lùn, cây nấm và con giống bằng sành trong vườn, thậm chí cả quả cầu thủy tinh và cái chuông gió hình cây đàn lia cũng không thoát khỏi số phận đáng buồn ấy; ngôi nhà được giải phóng khỏi mọi món đồ trang trí tươi tắn và ấm cúng dư thừa bên trong, chiếc xa quay sợi, những cái gối lông, những hộp gương và những chai dầu thơm, tất cả đều theo nhát búa đấu giá đội nón ra đi, cả đến những ngọn kích dài treo rèm cửa sổ và những tấm mành mành trúc lách cách vui tai cũng không bị bỏ sót. Chỉ có cái thiết bị nhỏ tinh xảo bên trên cánh cửa khoang chắn gió thoát được con mắt soi mói của các quý ông mõ tòa và, bất kể cảnh cướp bóc tang thương bên dưới, vẫn điềm nhiên cử lên những âm thanh thánh thót mở đầu bài hát “Hãy yêu đời đi”. Mới đầu người cha tội nghiệp của tôi chưa có những biểu hiện suy sụp rõ rệt. Thậm chí ông còn tỏ ra nhẹ nhõm, vì các vấn đề không thể giải quyết nổi đối với ông giờ đã có người khác lo, và vì nhà băng, chủ sở hữu mới những bất động sản của chúng tôi, đã rủ lòng thương cho phép chúng tôi tạm thời ở lại trong biệt thự giữa những bức tường trống rỗng, như thế chí ít ông cũng còn một cái mái che đầu. Bản tính nhẹ dạ cả tin, ông không nghĩ rằng đồng loại có thể tàn nhẫn đến mức chặn mọi con đường sống của mình, thậm chí ông còn đủ ngây thơ để ra ứng cử chức giám đốc một công ty cổ phần sản xuất rượu vang ở địa phương. Bị từ chối thẳng thừng và còn bị cười vào mặt, ông vẫn cố gắng vài lần nữa thử bắt đầu một sự nghiệp mới, lòng vẫn ôm mộng có ngày quay trở lại cảnh sung túc trước kia với tiệc tùng và pháo hoa. Những cố gắng ấy không đưa đến kết quả gì,
59 ông dần dần trở nên tuyệt vọng; tin rằng mình chỉ còn là gánh nặng cho chúng tôi và không có mình chúng tôi sẽ dễ sống hơn, ông đi đến quyết định tự kết liễu đời mình. Bấy giờ là năm tháng sau ngày bắt đầu thủ tục phá sản, và trời đã sang thu. Từ lễ Phục sinh đến giờ tôi không bén mảng tới trường mà tự cho phép mình hưởng một thứ tự do tạm thời, không bị ràng buộc bởi dự tính gì rõ rệt. Hôm đó mẹ tôi, chị Olympia và tôi đang ngồi trong phòng ăn trống huếch trống hoác dùng một bữa trưa đã trở nên vô cùng đạm bạc, chờ sự xuất hiện của ông chủ gia đình. Chờ mãi đến khi đã xong món xúp vẫn chưa thấy người cha tội nghiệp của tôi xuất hiện, chúng tôi bèn cử chị Olympia, người được ba tôi cưng chiều hơn cả, lên phòng làm việc mời ông xuống ăn trưa. Chị tôi đi chưa đầy ba phút thì chúng tôi nghe tiếng chị ấy la thất thanh và chạy lên chạy xuống cầu thang, lồng lộn ngược xuôi khắp nhà. Sống lưng lạnh toát vì một linh cảm không lành, tôi phi ngay lên phòng cha tôi. Ông nằm thẳng cẳng dưới sàn, áo phanh ra, bàn tay đặt lên cái bụng căng vồng, bên cạnh ông là món đồ chơi xinh xẻo láng bóng đầy nguy hiểm mà ông vừa dùng để bắn vào trái tim nhu nhược của mình. Chị Genovefa và tôi nâng ông đặt lên ghế xô pha. Trong lúc chị giúp việc chạy đi mời bác sĩ, chị Olympia của tôi vẫn xồng xộc chạy khắp nhà và mẹ tôi không dám ló đầu ra khỏi phòng ăn, tôi đứng lặng người đưa tay che mắt bên cạnh tấm thân lạnh dần của đấng sinh thành ra mình, âm thầm nhỏ rất nhiều nước mắt thương tiếc ông.
60 Quyển Hai