phần của tôi sẽ teo lại chẳng còn được hơn đề nghị vô liêm sỉ lúc đầu của bác cả Jean-Pierre là bao. Tôi sẽ chọn cách nào? Trong thâm tâm tôi đã sợ rằng lòng kiêu hãnh, hay nói đúng hơn tính sĩ diện của tôi sẽ thắng thế và lấn át lòng tham. Còn về những trò tiêu khiển sau khi uống cà phê, thì trước tiên tôi bỏ ra một món tiền nhỏ mua vé xem bức phông toàn cảnh* tuyệt vời tả lại trận đánh Austerlitz*, nền là một bức tranh khổ rộng vẽ những làng mạc bốc cháy tràn ngập lính Nga, lính Áo và lính Pháp, thật đến mức khó lòng phân biệt được ranh giới giữa tranh vẽ và thực tế dàn dựng phía trước với những vũ khí, ba lô không chủ vứt vương vãi và những hình nhân nằm rải rác đóng giả những người lính ngã xuống trên chiến trường. Hoàng đế Napoléon có bộ tham mưu vây quanh đứng trên một ngọn đồi dùng ống nhòm quan sát diễn biến trận đánh. Lòng đầy phấn chấn sau cảnh tượng này, tôi còn đi xem một trò ngoạn mục khác nữa, một triển lãm hình nhân bằng sáp, nơi người ta mỗi bước lại giật mình chạm trán với
169 tất cả các nhân vật ít nhiều có tiếng trong lịch sử, những đấng quân vương, những tên đại bịp, những nghệ sĩ lừng danh và những tên sát nhân khét tiếng, tất cả hệt như người thật, tưởng như họ có thể cất tiếng hỏi chuyện mình bất cứ lúc nào. Đức cha Liszt* với mái tóc dài bạc phơ và những mụn cóc sần sùi trên má ngồi bên cây đàn dương cầm lớn mắt ngước lên trời, chân đạp pê-đan, bàn tay bằng sáp đặt trên dãy phím, và ngay cạnh đó là tướng Bazaine* cầm khẩu súng lục chĩa vào thái dương mình nhưng không bóp cò. Thật là những ấn tượng áp đảo đối với một tâm hồn non trẻ, song sự háo hức tiếp thu của tôi không vì Liszt và Lesseps* mà cạn kiệt. Buổi tối hôm nay có nguy cơ làm lu mờ tất cả những ấn tượng từ trước tới giờ; và sau một hồi bát phố, Paris vẫn lộng lẫy chói chang như hôm qua với muôn vàn ánh đèn quảng cáo nhấp nháy liên hồi, tôi vào giải trí một tiếng rưỡi đồng hồ trong một nhà hát tạp kỹ, xem hải cẩu đứng thăng bằng đội trên mũi một ngọn đèn măng xông cháy sáng, một nhà ảo thuật bỏ cái đồng hồ vàng của một khán giả vào cối giã nát rồi rút nó ra nguyên vẹn từ túi quần sau một khán giả khác chẳng liên quan gì ngồi tận hàng ghế cuối dưới tầng trệt, một nữ sĩ xanh xao đi găng tay đen dài cất tiếng âm u như từ dưới mộ đọc những vần thơ ảm đạm, và một ông tấu hài nói giọng bụng xuất sắc. Tôi không thưởng thức được đến cuối chương trình biểu diễn hấp dẫn của họ, vì tôi còn muốn ghé đâu đó uống một ly sô cô la và phải nhanh chân để kịp về nhà trước khi phòng ngủ lại đầy người. Cảnh dàn dựng với phông nền là một bức vẽ lớn, phía trước bài trí đồ vật và tượng các nhân vật theo chủ đề bức vẽ. Paris hồi đó có chín bức phông toàn cảnh như vậy. Trận đánh giữa ba vương quốc vào ngày mùng 2 tháng Mười hai năm 1805, kết quả Napoléon Đệ nhất thắng Nga và Áo. Franz Liszt (1811 - 1886): nhà soạn nhạc người Hung. Năm 1860 ông được thụ phong chức dịch nhà thờ, từ đó cho đến cuối đời ông chỉ chú trọng sáng tác và giảng dạy về tôn giáo.
170 Francois Achille Bazaine (1811 - 1888): tướng Pháp, năm 1873 bị xử tử hình vì đầu hàng đối phương trong cuộc chiến tranh Đức - Pháp, sau được giảm xuống hai mươi năm tù giam, năm 1874 trốn thoát sang Tây- Ban Nha. Tử tước Ferdinand de Lesseps (1805 - 1894) từng là lãnh sự Pháp ở Cairo và Madrid, từ năm 1859 đến năm 1869 ông chỉ đạo công trình kênh đào Suez ở Ai Cập. Tôi theo Avenue de l’Opéra và Rue des Pyramides trở về Rue Saint-Honoré quen thuộc, tới gần khách sạn tôi dừng lại một chỗ cởi đôi găng tay vì tôi cảm thấy bên cạnh những cải thiện đáng kể về trang phục của tôi nó có vẻ đua đòi quá. Tuy nhiên chẳng ai để ý đến tôi trong cái buồng thang máy đông nghẹt, chạy lên đến tận tầng bốn vẫn còn đầy khách. Tôi leo bộ thêm một tầng lầu nữa và bước vào phòng ngủ. Stanko trố mắt nhìn tôi trong ánh sáng gay gắt của bóng điện treo trên trần. “Quỷ tha ma bắt!” hắn thốt lên. “Nó lên đồ lớn ác liệt không. Thế tức là quả này thắng đậm?” “Cũng tàm tạm”, tôi bảo, vừa nói vừa cởi áo ngoài và bước lại chỗ giường hắn. “Không đến nỗi nào, anh Stanko, tôi có thể nói như vậy mặc dù kết quả không được hoàn toàn như mong muốn của chúng ta. Lão già ấy rốt cuộc chưa phải là loại tệ hại nhất trong nghề này, lão cũng tỏ ra dễ gần nếu người ta biết cách lựa lời nói chuyện, cần nhất là không được nhượng bộ. Tôi đòi được chín ngàn. Cho phép tôi gửi lại