phần lỗi mốt (tôi rùng mình trước cái cổ cồn cao nhọn hoắt của ông ta) với bộ râu thưa điểm bạc, khi tôi nhã nhặn cất tiếng chào thì thấy ông ngước đôi mắt sáng như sao lên nhìn. Tôi không thể nói được cái ánh sao trong đôi mắt ông ta phát ra từ đâu. Có lẽ hai chấm sao* trong mắt ông ta đặc biệt trong trẻo, ấm áp, tỏa sáng? Đương nhiên chúng cũng có những tính chất ấy, nhưng như vậy liệu đã đủ để bảo rằng mắt sáng như sao chưa? “Chấm sao” là một từ văn hoa, nhưng nó chỉ là một khái niệm mang tính vật lý và không trùng hợp với ấn tượng nổi lên trong đầu tôi khi nhìn vào đôi mắt ấy, bởi ở đây hẳn không thể thiếu một chút yếu tố đạo đức-tinh thần, nhờ hai chấm sao trong mắt, mà người nào cũng có, mới có thể trở thành đôi mắt sáng như sao. Con ngươi trong tiếng Đức còn có một tên gọi khác thi vị hơn là “chấm sao trong mắt”. Cái nhìn phát ra từ đôi mắt ấy không vội rời khỏi người tôi; nó bám theo lúc tôi ngồi xuống, không lẩn tránh ánh mắt tôi, và nếu ban đầu nó chỉ chứa đựng một chút nghiêm trang nhẹ nhàng thì sau giây lát nó đã trở nên nồng nhiệt và tỏa
272 ra một cái gì đó giống như sự đồng tình, có thể nói là một nụ cười tán thưởng, đi đôi với nụ cười thực sự thấp thoáng trên làn môi khuất sau bộ râu thưa, từ đó, rất muộn, khi tôi đã ngồi yên vị và với tay cầm lấy tờ thực đơn, mới vang lên câu trả lời cho tiếng chào của tôi. Lời đáp lễ tới muộn đến nỗi tôi có cảm tưởng như chính mình là người quên mất cử chỉ lịch sự này và con người mắt sáng như sao kia phải lên tiếng để nêu gương tốt và cho tôi một bài học. Tôi bất giác lặp lại câu “Bonsoir, monsieur”*, và nhận được từ ông ta lời đáp như sau: “Chúc ông ăn thật ngon miệng.” Rồi còn thêm vào: “Tôi tin rằng ở tuổi của ông người ta chúc như vậy cũng hơi thừa.” Lời chào buổi tối (tiếng Pháp). Nghĩ rằng một người mắt sáng như sao có thể tự cho phép mình xử sự khác thường nên tôi chỉ mỉm cười khẽ gật đầu, và tập trung sự chú ý vào đĩa xà lách cá mòi cơm ngâm dầu trộn cần tây người ta vừa bưng lên cho mình. Vì thấy khát tôi gọi thêm một chai bia Ale, lần này ông râu bạc cũng lên tiếng tán thưởng ngay, không sợ bị trách vô cớ xía vào chuyện người khác. “Rất đúng”, ông ta bảo. “Ông đặt bia cho bữa tối là rất đúng. Bia làm dịu thần kinh và giúp ngủ ngon, trong khi rượu thường làm người ta kích động và khó ngủ, trừ khi đã uống đến say khướt.” “Một điều trái ngược hoàn toàn với phương châm sống của tôi.” “Tôi cũng nghĩ thế. - Mặc dù giấc ngủ đêm nay chúng ta có thể kéo dài tùy thích. Tàu không thể đến Lisbon trước trưa mai. Hay là ông xuống sớm hơn?” “Không, thưa ông, tôi đi đến tận Lisbon. Một hành trình dài.” “Có lẽ là hành trình dài nhất của ông từ trước tới giờ đấy nhỉ?” “Nhưng chỉ là một chặng không đáng kể”, tôi nói mà không trả lời thẳng vào câu hỏi, “nếu so với những gì chờ đợi tôi sau đó.” “Chà chà!” ông ta rụt đầu rụt cổ và nhướng mày làm bộ kinh ngạc một cách khôi hài. “Ông dự định làm một chuyến kinh lý hành tinh này và những cư dân thời hiện đại của nó.”
273 Khái niệm “hành tinh” ông ta dùng để chỉ trái đất gây cho tôi một ấn tượng đặc biệt, nhất là trong mối liên hệ với đôi mắt sao của ông ta. Thêm vào đó tính từ “thời hiện đại” đi kèm với “cư dân” gợi lên trong tôi một cảm giác mênh mông khó tả. Và cách nói chậm rãi rõ ràng của ông ta, cộng với nét mặt biến đổi phù hợp, có cái vẻ như khi người ta tiếp chuyện một đứa bé, nhưng là một đứa bé ở địa vị cao - nó hàm chứa chút gì đó châm biếm nhẹ nhàng nhưng nhân hậu. Biết rằng bề ngoài trông mình trẻ hơn tuổi, tôi không cự lại. Ông ta từ chối không ăn xúp và ngồi thong dong đối diện với tôi, chỉ thỉnh thoảng bận rộn rót thêm nước Vichy* từ chai ra ly mình, một việc phải tiến hành khá thận trọng, vì toa tàu lắc lư rất dữ. Tôi tập trung vào việc ăn và chỉ hơi ngước nhìn ông ta chứ không trả lời. Nhưng rõ ràng ông ta không muốn câu chuyện chấm dứt ở đây, vì chẳng bao lâu sau ông ta lại lên tiếng: Nước khoáng tự nhiên từ vùng suối nước nóng Vichy của Pháp. “Chà, dù cho cuộc hành trình của ông có những cái đích xa xôi đến thế nào đi nữa, ông cũng không nên coi thường giai đoạn khởi đầu, chỉ vì nó là chặng đầu tiên. Ông đang trên đường đến một đất nước rất lý thú với lịch sử lâu đời, xứng đáng là cái nôi của tinh thần khám phá, không sợ phiêu lưu mạo hiểm, bởi trong những thế kỷ trước nó đã mở ra một số con đường có tính chất tiên phong. Lisbon, thành phố hy vọng sẽ được ông dành cho sự quan tâm nhiều hơn một chuyến viếng thăm cưỡi ngựa xem hoa, đã có thời là đô thị giàu sang nhất thế giới nhờ những chuyến thám hiểm đường biển - tiếc là ông không tới thăm nó từ năm trăm năm trước. Ông đã có thể thấy thành phố cư dân đông đúc ấy thơm lừng hương vô số gia vị được đưa về từ các xứ sở xa xôi bên kia đại dương, và có thể thấy vàng được xúc lên bằng xẻng. Đáng tiếc là theo đà thoái trào của lịch sử tất cả những giàu sang và các thuộc địa bên ngoài của nó đã gần như mất hết. Nhưng ông sẽ thấy, đất nước và con người ở đó vẫn rất đáng yêu. Tôi nhắc đến con người, bởi trong cái thú du lịch có chứa một phần đáng kể ham muốn khám phá những điều ta chưa được trải nghiệm về con người, nói nôm na là thói ham của lạ, ước mong được nhìn vào những cặp mắt khác, những gương mặt mới,
274 được làm quen với những phong tục tập quán ta chưa từng biết. Hay ông có ý khác?” Tôi còn có ý nào khác nữa? Chắc chắn là ông ta có lý, tôi đáp, khi cho rằng hứng thú du lịch một