phần mảnh dẻ, với đôi mắt nâu sáng thông minh...” “Tôi thành thực nóng lòng mong được làm quen với họ”, tôi đáp và thêm vào: “Xin được hỏi ông có phải người Bồ Đào Nha không, thưa ông?” “Không ông ạ”, ông ta trả lời. “Nhưng tôi đã bén rễ ở đó từ lâu rồi. Kỳ này tôi đi Paris chỉ để giải quyết chút việc - một chuyến công tác. Điều tôi muốn nói là: Nếu để ý một chút ông sẽ tìm thấy dấu ấn A Rập- Moor thể hiện ra khắp nơi trong đặc thù kiến trúc của đất nước này. Tôi đặc biệt muốn giới thiệu trước với ông vẻ đẹp của những công trình kiến trúc lịch sử ở Lisbon. Lisbon, ông biết không, nằm ngay trung tâm một vùng địa chấn mạnh, chỉ riêng trận động đất lớn hồi thế kỷ trước đã chôn vùi mất hai phần ba thành phố xinh đẹp này. Nhưng ngày nay nó đã hồi sức và lại xứng đáng là một viên ngọc quý trong các đô thị lớn của thế giới, với những danh lam thắng cảnh mà tôi không đủ lời để ca tụng
275 với ông. Địa điểm đầu tiên ông nên đến thăm là vườn bách thảo của chúng tôi nằm trên ngọn đồi phía Tây thành phố. Đó là khu vườn độc nhất vô nhị ở châu Âu, nhờ khí hậu đặc biệt của vùng này nên các loài thực vật cả nhiệt đới lẫn ôn đới đều sinh sôi nảy nở tốt. Khu vườn rộng lớn xanh um các loài thảo mộc từ thông xương cá, tre trúc, chỉ thảo, ngọc giá đến dừa cọ. Nhưng ông sẽ tận mắt nhìn thấy ở đó cả những loài cây không phải của giới thực vật hiện nay của hành tinh chúng ta, mà thuộc về một thời xa xưa trong dĩ vãng, ý tôi muốn nói đến loài dương xỉ. Ông hãy tới tận nơi và hãy chiêm ngưỡng những cây dương xỉ từ kỷ Than Đá*! Cái ấy còn lý thú hơn mọi bài học văn hóa lịch sử. Đó là chứng nhân của sự sống từ đại Cổ Sinh.” Kỷ Than Đá (khoảng 358,9 - 298,9 triệu năm về trước) là kỷ thứ năm trong sáu kỷ của đại cổ Sinh (khoảng 541 - 252,2 triệu năm về trước), đại đầu tiên trong liên đại Hiển Sinh, một thời kỳ của niên đại địa chất trong đó đã có sự sống động vật phong phú. Trong tôi lại trào dâng cái cảm giác mênh mông bất định mà những lời nói của ông ta lúc nãy đã một lần gợi lên. “Nhất định tôi sẽ không bỏ lỡ dịp đến thăm nơi đó”, tôi hứa hẹn. “Xin ông thứ lỗi”, ông ta cho rằng cần phải thêm vào, “vì tôi đã đường đột can thiệp trực tiếp và tìm cách hướng dẫn đường đi nước bước của ông. Ông có biết ông gợi cho tôi nhớ đến điều gì không?” “Xin ông vui lòng tiết lộ cho tôi biết”, tôi cười đáp. “Đến loài huệ biển.” “Ông quá khen.” “Chắc cái tên làm ông tưởng đó là một loài hoa. Trên thực tế huệ biển không phải là hoa, mà là một dạng động vật gắn liền với đáy biển sâu, chúng thuộc ngành động vật da gai và do đó có thể coi là nhóm động vật cổ nhất. Tôi có rất nhiều hóa thạch của chúng. Các loài động vật gắn chặt xuống nền đất nơi chúng sinh sống thường có dạng hoa, ý tôi muốn nói là dạng hình tròn đối xứng như kiểu bông hoa hay ngôi sao. Loài sao biển lông ngày nay, một hậu duệ của loài
276 huệ biển thời trước, chỉ còn gắn với đáy biển bằng một cái cuống khi còn trẻ. Sau đó cái cuống tiêu đi, nó tự giải phóng để tha hồ vùng vẫy bơi lội và leo lên bờ biển. Xin ông thứ lỗi cho sự liên hệ này, nhưng trong mắt tôi ông giống như một bông huệ biển hiện đại, vừa tách mình ra khỏi cuống để lên đường kinh lý. Đối với một sinh linh chưa quen vận động, người ta cảm thấy cần có một vài lời khuyên... Nhân đây: Kuckuck.” Trong một thoáng tôi tưởng ông ta đùa*, nhưng kịp hiểu ra rằng người ngồi đối diện, mặc dù hơn tôi rất nhiều tuổi, vừa tự giới thiệu tên mình. Kuckuck tiếng Đức nghĩa là chim tu hú, loài chim bị mang tiếng xấu vì tập tính đẻ trứng gửi vào tổ loài chim khác. Thậm chí trong ngôn ngữ dân gian Đức người ta gọi tránh quỷ sứ là Kuckuck, “zum Kuckuck” là câu rủa thông tục, đại ý “Quỷ tha ma bắt mày đi”. Kuckuck còn là họ nhà sinh vật học Đức Moritz Kuckuck, tác giả cuốn sách ‘Giải pháp của vấn đề thuyết tự sinh’ (xuất bản ở Leipzig năm 1907). “De Venosta”, tôi vội vã đáp với một cái cúi đầu hơi lệch, vì phía bên trái tôi người ta đang đưa lên món cá. “Hầu tước de Venosta?” ông ta hỏi lại, chân mày hơi nhướng cao. “Vâng”, tôi đáp nhanh, gần như thoái thác. “Thuộc chi Luxembourg, phải không ạ. Tôi có hân hạnh được biết một người cô của ông bên nhánh La Mã, nữ bá tước Paolina Centurione, nhũ danh Venosta, thuộc chi Ý. Chi này về