Chương 7 kỷ luật tích cực Anh Kent - 17 tháng tuổi - dạo này hay “giở chứng” lắm. Khi mẹ dắt đi choi, anh lăn đùng ra khóc lóc ăn vạ ngay giữa đường nếu như mẹ không làm đúng ý anh. Dù đã thử “trị” anh bằng nhiều cách nhưng anh vẫn “chứng nào tật nấy”. Mẹ mệt mỏi, bực bội không thể nào chịu đưực. Sự thật thì, con cũng vậy. Trẻ từ 1 đến 6 tuổi dùng hành vi để giao tiếp vói người lớn (giống như trẻ sơ sinh dùng tiếng khóc để giao tiếp vậy). Chỉ cần bạn học cách tìm hiểu ngôn ngữ trong những hành vi của trẻ, bạn sẽ biết mình nên làm gì để giảm hẳn thái độ xấu và khích lệ những hành vi tốt.
I. v ì SAO TRẺ “GIỞ CHỨNG”? HAY CÁCH CHÚNG TA TƯONG TÁC VỚI TRẺ DẦN TẠO NÊN CÁ TÍNH VÀ HÀNH Quan sát này được viết chủ yếu dựa vào kinh nghiệm thực tế và tham khảo cuốn Làm cha mẹ của trẻ tiền học đường (Parenting Young Children) nằm trong chưong trình STEP (systematic training for effective parenting). Trước khi b ố mẹ tìm hiểu nguyên nhân của việc “giở chứng” thì cũng nên hiểu rằng trẻ con thường rất tò mò, khi trẻ mệt, đói hay ốm trẻ không có khả năng kiểm soát về cả cơ thể lẫn trí tuệ của bản thân mình, dẫn đến việc trẻ ăn vạ hay “ẩm ư ong”. Có những việc có thể bạn cho là con hư, nhưng thực tế có thể chỉ là chính b ố mẹ quá kỳ vọng những điều không tưởng ở con mà thôi! Dưới ánh mắt của con trẻ, chúng tôi, những “thiếu nhi anh dũng” sẽ giở chứng khi: Chúng tôi cần sự chú ý ìV Chúng tôi đòi quyền kiểm soát Chúng tôi quyết trả đũa ìV Là dấu hiệu tuyệt vọng vì có những việc ngoài khả năng của chúng tôi 1. Tôic ần s ự chú ý Trẻ con đưong nhiên cần có sự quan tâm, nhưng khi lớn hon, trẻ học đưực một điều là khi muốn có sự chú ý hay đòi hỏi sự quan tâm của người khác thì cách duy nhất là “trở nên hư”, khi đó các bậc cha mẹ bắt đầu cảm thấy sự quan tâm có thể là mầm mống của một “vấn đề”. Bép 3 tuổi học đưực một vài động tác m ói ở phòng tập thể dục ở trường và bé gây sự chú ý nhằm muốn khoe vói mẹ. Bà mẹ, lúc này đang đọc sách, ngẩng đầu lên và nói: “P oi, cái này có vẻ khó, để xem con biểu diễn được không nào? Hay quá!” Sau đó mẹ cúi xuống và tiếp tục đọc cuốn sách của mình. p đòi hỏi có sự chú ý và đạt được mục tiêu, bé cảm thấy cả sự thành công và sự quan tâm, từ đó cảm thấy đưực “hâm m ộ” Ngược lại, tình huống này có thể coi là có vấn đề khip nghĩ rằng em chỉ đưực “hâm m ộ” nếu mẹ phải liên tục quan sát em “biểu diễn”. Bé sẽ liên tục “mẹ xem này, mẹ xem đi,
mẹ thấy chưa, mẹ thấy con tài không, mẹ xem lại đi, mẹ oi.... Xem này... mẹ”. Nếu người mẹ, sau khi đã đưa cho con sự quan sát đủ và cố quay lại đọc sách, p có thể tiếp tục kêu gọi sự chú ý, hoặc thậm chí giả vờ ngã để thu hút sự chú ý. V ói phong cách này, bép cố tình “hư” để tạo sự chú ý quan tâm của người mẹ. Bạn có thể nói, con đưong nhiên cần quan tâm, thế nhưng tưởng tưựng 24/7 những ví dụ như thế này xảy ra, và bé liên tục không ngừng nghỉ, từ “chiêu” này sang “m ánh” khác để thu hút sự chú ý và làm “trung tâm của thế giói ngườim ẹ”, khi lớn bé sẽ gặp trở ngại gì trong học đường khi một lóp nhiều học sinh m à chỉ có một cô giáo? Hay khi mẹ có thêm em bé thì điều gì sẽ xảy ra? 2. Tôic ần quyên l ực Quyền lực giúp con có cảm giác tự chủ đối vói môi trường của con, là bước đầu tiên và quan trọng nhất để đi đến tự lập. Nhưng quyền lực có thể là nguyên nhân của “giở chứng” nếu trẻ học được rằng chỉ có cách thể hiện “anh là sếp” thì anh m ói chịu nghe lòi. Bé A, 18 tháng tuổi muốn được tự ăn. B ố mẹ ủng hộ em trong ý nguyện này, cho em thìa và bát thức ăn để em tự xúc ăn. B ố mẹ em chấp nhận là con ăn sẽ bẩn quần áo, ghế ăn và sàn nhà bởi vì EM T ự ĂN. Và khi em cho đưực thìa vào miệng, bố mẹ sẽ bình luận: “Con thấy đấy, con như bố mẹ rồi, con tự ăn một mình, con đã lớn”. A có cảm giác tự chủ và đưực tôn trọng và giúp em từng bước nhận biết được cảm giác làm chủ của môi trường xung quanh bàn ăn. Nếu như bố mẹ A vẫn khăng khăng không cho con tự học ăn, và bón cho con khi con đã sẵn sàng và có mong muốn đưực tự bón, điều gì sẽ xảy ra? Bé thất vọng vì nhu cầu của mình không được đáp ứng có thể ngậm thật chặt miệng và có thể từ chối hoàn toàn việc ăn uống. Hoặc để con chấp nhận b ố mẹ đút cho ăn nhưng có thể “đòi hỏi” cái yếm khác, cái cốc khác, cái đĩa khác, cái thìa khác, thức ăn phải xếp như thế này trên đĩa... hay tệ hon bé đòi được ăn khi đứng trên ghế, xem ti vi, hay thậm chí ra ngoài vừa đi vừa ăn, vừa choi vừa ăn. A có thể tiếp tục “già néo” bằng cách liên tục đặt ra các đòi hỏi khác nhau để cảm thấy mình làm chủ môi trường của mình, và bữa ăn có thể kết thúc bằng hành động ném thức ăn ra sàn khi bé muốn nghỉ, như một cách nói: “Trong bữa ăn, con là sếp”. Nếu b ố mẹ liên tục đáp ứng các nhu cầu của A hay dù có cố gắng “chiến đấu chống trả”: quát mắng, đánh đập... bé A sẽ chỉ nhận thức và tiếp tục đưực khẳng định với bản thân một niềm tin rằng chỉ có cách đòi hỏi và đòi hỏi để thể hiện mình là sếp thìm ói là cách duy nhất để sinh tồn và được quan tâm! 3. Tôi “t r ả đ ũa ” Trẻ con đưong nhiên mong muốn sự quan tâm và chú ý của người khác. Nhưng nếu trẻ không đạt được sự quan tâm mang tính chất tích cực mà trẻ muốn (lòi khen, sự tán thưởng), trẻ sẽ chấp nhận sự quan tâm tiêu cực (giằng co từ “không” vói người lớn, hay mẹ lao ra giữ, hay mẹ quát mắng, hay tranh cãi đôi co vói người lớn). Trẻ thường tự tạo ra sự tranh giành đôi co để có cảm giác có quyền lực và khẳng định sự tồn tại, nếu trẻ không cảm thấy quyền lực là cái mình giành đưực, trẻ tiếp tục tìm đến mục tiêu thứ ba của việc “giở
chứng” : tôi làm hành vi xấu để trả đũa. Khi trẻ có mục đích này, trẻ tin là: mình chỉ có thể khẳng định sự tồn tại của mình bằng cách đánh người khác và làm người khác bị đau. Bé khác có thể là em bé hơn, bạn bè hay ông bà cha mẹ và những người xung quanh. Mỗi buổi sáng bố đều phải chiến đấu vói em M, 3 tuổi, để mặc được bộ quần áo và chuẩn bị cho em đi học. Vì b ốM muốn con ngủ được nhiều nhất nên bố thường gọi em dậy rất muộn do đó thòi gian để chuẩn bị cho em sẵn sàng đến trường là rất hạn chế. M muốn có sự chú ý bằng cách choi trò đuổi bắt: đuổi mà bắt được con thì mới mặc được quần áo cho con. BỐ thì liên tục đuổi để tìm M, người b ố cảm giác tức giận, khó chịu và điên tiết. Làm cho b ố điên tiết và thái độ tiêu cực là cách M làm để tạo sự quan tâm chú ý từ bố đến em và để em thể hiện “tôi tồn tại, tôi là sếp” vào buổi sáng. Và khi bố bắt được em, giữ để mặc áo, em sẽ vùng vằng, quẫy đạp và thậm chí gào khóc: “Con không thích”, “Con không m ặc”. Thậm chí khi đã được mặc xong em có thể cởi áo ra và cuộc chiến lại bắt đầu từ đầu cho đến khi em bị ép mặc cho xong, và ép ngồi vào ghế để đi đến trường. Đến trường, bé có thể lao vào lòng cô giáo mà nói: “Con yêu cô. Con ước cô ở nhà con. B ố thật đáng ghét”. Thế là người b ố đến cơ quan vói cảm giác tổn thương và tức giận! Trẻ bé có thể “hư” để tạo sự chú ý, nhưng trẻ chỉ phát triển ý tưởng về trả thù khi bé bắt đầu bước vào ngưỡng tuổi 3 - 6 tuổi. 4. T ôi “ k ém tắm ” Mục tiêu hư vì cảm thấy kém cỏi để được thương hại thường chỉ xảy ra vói trẻ trên 3 tuổi. Cách thể hiện mình chưa có đủ các tố chất như các bạn khác để được cảm thông và sau dần là cách để bé nói “đừng mong chờ gì vào con”. Trẻ tin là con chả làm được gì, là mọi người nên bỏ cuộc đi và lại gần con để giúp con. Việc bé từ chối sự tồn tại của mình không hình thành ngay lập tức mà là kết quả của một quá trình lâu dài không được quan tâm tích cực, nhiếc móc bé khi bé làm sai và luôn có ai đó nhắc nhở hay trêu ghẹo về sự vô tích sự của bé. >v Cậu của bé B để ý thấy bé B, 5 tuổi đang ngồi tô màu. B đã biết viết tên con chưa? >v Chưa. Đê’ cậu dạy con nhé? V* Không (lắc đầu). Con không biết viết. « Thế con đang tô màu cái gì thế? >v Cậu của B nhanh chóng đổi chủ đề sang bàn luận với bé về tô màu, cái mà bé có thể làm được và tự tin. V ói cách hỗ trợ này cậu đã khuyến khích bé tự tin vói cây bút để sau này bé sẽ học viết tên mình. Hiểu sâu xa tại sao bé B cảm thấy tiêu cực về việc viết tên mình bởi khi bé tròn 4 tuổi,
bé bắt đầu có hứng thú vói chữ cái, khi bé bắt đầu tập viết chữ B nhung do khả năng nhìn chưa đến độ chín của lửa tuổi và của bản thân, bé có thể viết ngược, hay viết sang chữ cái khác o hay D hay F. Và chị gái bé luôn luôn vào cuộc khi bé chưa kết thúc viết chữ và tranh giành, nhắc nhở: “Sai rồi”, “em không biết viết”, “em chả biết gì”... và cứ thế, lâu dần hoàn thành ý niệm trong bé: “Mình không biết viết” và mỗi khi viết tên bé lại có cảm giác kém cỏi mà những người xung quanh dành cho bé khi thực hiện hành động này. B ố mẹ thậm chí có thể vào cuộc, có thể ép bé viết cho đúng, hay “rèn” bé. Điều này càng làm trầm trọng hon vấn đề. Ở một cách tiếp cận khôn ngoan h on của cha mẹ, họ chấp nhận bé viết ngược từ 4 tuổi, khuyến khích: “Hay quá, con đang học cách viết tên con đấy, con thích không, mẹ thích lắm ” hay để bé có không gian riêng không bị ảnh hưởng bởi chị bé thì có lẽ đến 5 tuổi bé tự biết điều chỉnh viết xuôi và không có ý niệm tiêu cực về việc học viết đến vậy. Nên nhớ, làm cha mẹ chúng ta cần biết độ chín của thể chất và kĩ năng của trẻ. Việc cho bé tiếp cận quá sớm vói “phưong tiện giáo dục” khi bé chưa đủ độ chín có thể có tác dụng ngược, làm bé sớm có cảm giác thất bại khi làm việc quá sức và cảm giác khả năng của con bị phủ nhận mà thôi. Điều này tổn hại nghiêm trọng đến việc xây dựng niềm tin vào người khác cũng như sự tự tin của trẻ trong quá trình phát triển sau này.
II. THƯỚC ĐO HÀNH VI CỬA CON CHÍNH LÀ PHẢN ỨNG CỬA CHA MẸ Phần này hãy cùng bàn về cách nhận biết khi nào trẻ “giở chứng” nhằm đạt đến những mục tiêu tiêu cực và lúc nào trẻ chỉ đon thuần là biểu hiện của con trẻ. Khoa học tin rằng “Bạn không thể làm hỏng một đứa trẻ”. Cứ mặc định thế này đi, trẻ dưới 1 tuổi không “giở chứng”, bé khóc chỉ để thể hiện nhu cầu và liên lạc vói cha mẹ và người nuôi dưỡng rằng con mệt, con đói, con buồn ngủ, con chán, con đau, con nóng, con lạnh, con ốm hay con cần thay đổi lịch sinh hoạt vì người lớn đã nhìn lệch “tín hiệu” của con. Có thể con cần đưực ôm ấp thêm một chút, hay cần thay đổi môi trường, hoặc con cần mẹ đặt con vào phòng ngủ vì con mệt lắm rồi. Bởi vậy, dưới 1 tuổi, khi trẻ khóc mặc dù đã đưực ăn no và không ốm đau, mình thường đặt con vào phòng, bởi mình hiểu có lẽ con mệt và con cần đi ngủ. Tôi có đọc được một bạn chê con mình 4 tháng tuổi là rất hư, hay đòi, ăn vạ, hờn dỗi... thì xin khẳng định lại luôn là không có trường họp đó, vói một bé 4 tháng tuổi (bé bị thức khuya, bị kích động mạnh “choi với b ố mẹ cười rất vui vẻ” lúc tối muộn... sau đó đưực b ố mẹ cho ngủ. Đây là điển hình của trường họp bị quá mệt dẫn đến quá kích động không thể tự trấn an để tự ngủ đưực, điều này hoàn toàn KHÔNG LIÊN QUAN đến hành vi xấu. Em bé này đon thuần chỉ đang nói với cha mẹ là: con rất mệt và con đã bị choi quá sức của mình! Sau 1 tuổi, con khóc có thể để tìm sự quan tâm từ cha mẹ hay muốn thể hiện quyền lực còn trẻ dưới 1 tuổi khóc HOÀN TOÀN để muốn liên lạc, để được thỏa mãn nhu cầu tự nhiên: ăn, ngủ, vỗ về, choi. Nếu khi mọi thứ đều đưực thỏa mãn: ăn ngủ, choi mà con vẫn quấy khóc và hình thành nếp quấy khóc thì có thể con đang dần học cách gây sự quan tâm và quyền lực bằng cách này. Nếu cha mẹ không phản ứng ngay lập tức vói những biểu hiện xấu này, mà dành chút thòi gian quan sát, cha mẹ có thể biết được dễ dàng hon con “ẩm ư ong” thế để đưực cái gì. Vì khi cha mẹ phản ứng “cực nhanh” điều đó làm rối hành vi và đôi khi khẳng định quyền lực và niềm tin của trẻ: “Chỉ có khóc hay là chỉ có khi mình hư thì b ố mẹm ói để tâm đến m ình”. Khi con lớn dần lên, cha mẹ có thể nhận biết mục tiêu sự “ẩm ưong” của các chiến sỹ nhỏ tuổi dễ dàng hon. Điều cốt yếu để phân biệt các mục tiêu này chính là CÁCH NGƯỜI LỚN PHẢN ỨNG KH I CON HƯ. Người lớn CẢM THẤY thế nào khi con hư? (bực tức, tổn thưong...) ic Người lớn LÀM GÌ khi con hư? (mặc kệ, cười, phạt, đánh đòn...)
* Con làm gì trước PHẢN ÚN G CỦA NGƯỜI LÓN? 1. S ự chú ý Khi con hư, bố mẹ cảm thấy khó chịu và cố khuyên nhủ hoặc mua chuộc. Con có thể tạm thòi ngừng hành vi xấu khi có được sự chú ý của bố mẹ. Sau đó, con có thể lặp lại hành vi, hoặc “cải biên” hành vi để có lại đưực sự chú ý. Khi đó, trẻ làm hành vi xấu để tạo sự chú ý2. Q u y ền l ực Những hành vi xấu để thể hiện quyền lực thường làm b ố mẹ ngay lập tức chuyển sang trạng thái CÁU GẮT. B ố mẹ cảm thấy bị “chiếu tướng” và mất “tiếng nói” vói con. B ố mẹ lúc này, trước hành vi xấu đấy có thể ép con làm theo ý bố mẹ (nghĩa là giằng lại quyền lực về tay kẻ mạnh), hoặc bỏ cuộc (chấp nhận quyền lực nằm trong tay chiến binh trẻ tuổi và dũng cảm). Nếu đôi bên tiếp tục chiến đấu, con sẽ chiến lại khỏe hon, mạnh hon và càng cho con ý chí phải thắng. Ngược lại, nếu bố mẹ bỏ cuộc luôn, con sẽ quên mất là con đang đòi, hay hư để đạt đưực mục đích gì. 3. T r ả đ ũa Trẻ hư vói mục đích trả thù, để cảm thấy “công bằng” và “lẽ phải” bởi con nghĩ là bố mẹ đã phán xét con sai. B ố mẹ thường sẽ cảm thấy bị tổn thưong cả về tâm lý khi con “trả đũa” bằng lòi nói, (“con không yêu mẹ nữa”, “con ghét mẹ”, “con thích bố, con ghét m ẹ”...) hay tổn thưong về thể chất nếu con quay sang đánh đập, cào cấu thậm chí cắn, giựt tóc cha mẹ. Nếu bố mẹ cáu giận và tìm cách cân bằng chiến sự bằng cách đánh lại, nói lại... trẻ càng có ý chí tiếp tục cuộc chiến trả thù. Và lần sau, trẻ cũng có ý tưởng về việc “trả thù” này hon. Nên nhớ, trẻ dưới 1 tuổi không biết trả thù. Dưới 2 tuổi rất hiếm, trẻ cắn cấu... chủ yếu là do trẻ bị mệt, cáu hay bị bố mẹ cho các hoạt động quá phấn khích. Hành vi trả đũa chỉ diễn ra phổ biến sau khi trẻ 3 tuổi. 4. “Tôi kém t ắm ” - h ành vi x ấu đ ểt h ểh iện s ự y ếu kém Con liên tục (giả vờ) thua, từ chối họp tác nhằm mục tiêu cha mẹ bỏ cuộc và đi làm việc khác, để con yên. Con không cỏi áo được, con không đi tất được, con không biết đi giày.... M ặc dù có thể chỉ ngày hôm qua khi bạn không có ở bên, dù có chút khó khăn nhưng con có thể làm được. Có thể có những việc lớn hon: con biết viết nhưng hôm nay con không học viết. Bạn cần con ký một cái thiệp tặng b ố nhân ngày sinh nhật, con biết viết những con nói con chả biết viết.... Bạn thất vọng. Bạn bỏ cuộc bởi bạn đồng ý vói con, con không có khả năng làm việc đó và bạn chả mong chờ gì ở con trong việc này. Do đó, cả con và bạn cùng dậm chân tại chỗ, không có chút tiến triển nào.
Biểu hiện yếu kém thường xuyên xảy ra khi trẻ bị động và cảm thấy bị cản trở, không đưực khuyến khích và hỗ trự, do đó trẻ quyết định không làm gì cả (mẹ bắt cỏi quần áo khi con đang choi, con cố cởi nhưng mẹ đang bận việc khác không hỗ trự những bước đầu - nên nhớ, có khi con phải học cỏi áo 30 lần m ói có 1 lần thành công, trẻ thấy việc mình làm không có kết quả tích cực, lại bị bắt ép nên quyết định vói bản thân là con không làm được, con không biết làm). Ba biểu hiện xấu còn lại (cần chú ý, cần quyền lực, cần trả thù) đôi khi cũng bắt nguồn từ việc trẻ bị động, bị bắt ép làm. Ví dụ có khi trẻ chỉ muốn người lớn chừ đựi (việc này thường xuyên xảy ra ở gia đình mình) chứ không phải là muốn ỳ ra để bị mắng. Nhưng đôi khi cách tiếp cận thiếu tế nhị, thiếu kiên nhẫn của gia đình làm lái phản ứng của trẻ theo hướng khác, dẫn đến việc hình thành trong trẻ khái niệm “hư”. Có những trẻ khi bị động yêu cầu mặc quần áo hay yêu cầu ngồi vào bàn ăn mà cha mẹ thiếu sự chuẩn bị về thòi gian và tâm lý cho con, kết quả là trẻ dùng việc cứ ỳ ra, im lặng ngưng không động đậy để khẳng định quyền lực. Trong trường hựp cụ thể này, thường cá nhân tôi cho con một bước gọi là chuẩn bị. Mẹ sẽ bảo con 5 phút nữa là con hết giờ boi, 5 phút nữa con hết giờ choi con đi tắm nhé, hay mẹ đi vào cất quần áo, khi mẹ ra mẹ muốn con đã xếp xong đồ choi và đi tắm rồi, hay khi kim đồng hồ to chỉ số này mẹ muốn con đã rửa tay và dọn bàn ăn xong... Bằng cách này trẻ không có cảm giác bị sức ép là bị mẹ bắt làm cái gì, sự lựa chọn lúc nào là ở con, trong khuôn khổ 5 phút mẹ cho. Trẻ cảm giác chủ động bởi bé là người quyết định là làm ngay hay làm ở phút cuối. Và vói cách làm này, bản thân mình gặp rất ít cản trở do con cảm thấy bị roi vào trạng thái bị động.
III. CHƯA NGOAN VÀ CÁCH CHÈO LÁI TRƯỚC KHI TRỞ THÀNH “H ư ” Cha mẹ không làm cho trẻ hư, trẻ con chẳng phải là con rối! Con hành động và phản ứng theo cách nhìn nhận riêng của con. Tuy nhiên, PHẢN ÚN G CỦA CHAM Ẹ vói các hành vi của con có thể là nhân tố giúp con định hình khái niệm và cảm xúc vói chính những hành vi đó và sự kiện xảy ra ở môi trường xung quanh. Bằng cách phản ứng lại vói các hành vi xấu của con theo đúng cách mà con chờ đựi, cáu giận giằng co câu chữ khi con muốn “trả thù” hay khó chịu quát tháo khi con hư để gây sự chú ý..., một cách vô hình bạn càng khuyến khích con tiếp tục làm các hành vi xấu này để đạt đưực mục đích mà con cần (trả thù, sự chú ý). Nếu việc này lặp lại nhiều lần, con sẽ học được rằng: chỉ cho khi mình dởh oi như thế này mình m ói đạt đưực sự quan tâm, và chỉ duy nhất cách đó mình m ói khẳng định được sự tồn tại của bản thân mình. Một ví dụ đon giản là khi bạn luôn quan tâm đến con, luôn cho con sự chú ý, kể cả vói hành vi tốt, nhưng sự quan tâm là quá nhiều - kể cả tốt xấu: bất cứ lúc nào con cần sự quan tâm, con đều đạt được, lúc đó con sẽ chỉ cảm thấy sự tồn tại của bản thân khi con là trung tâm của sự chú ý. Con sẽ kỳ vọng là cha mẹ sẽ ngừng hết mọi việc đang làm để hướng theo con (bạn thử tưởng tượng điều này xảy ra khi nhà có khách, nhà có em bé, mẹ cha đang nói chuyện điện thoại, hay đi học lóp nhiều trẻ em khác thì sẽ thấy hậu quả là trẻ cảm thấy “vô hình” ở những môi trường mình không là “cái rốn” của vũ trụ, sẽ không thích đi học, không thích khách m òi, có thể làm trò hư khi nhà có khách hay giả vờ ngã, lục lọi khi cha mẹ buộc phải nói chuyện điện thoại mà không thể “trông” con, thậm chí đánh em, đánh bạn, đánh những “cái rốn” của vũ trụ khác. Tệ hon, khi con đồi hỏi sự quan tâm, mặc dù không nhận đưực sự quan tâm là tích cực (khen ngợi, tán thưởng) con có thể chấp nhận quan tâm tiêu cực (quát mắng, đe nẹt, dằn dỗi từ người lớn), miễn là con đưực khẳng định: mình vẫn là “cái rốn” của vũ trụ này! Vậy, câu hỏi to đùng đặt ra ở đây, làm thế nào cha mẹ thoát ra khỏi cái bẫy vô hình đó, cha mẹ nên phản ứng thế nào vói các hành vi xấu của con để nó không lặp lại, để hành vi xấu này không là tiền đề cho những hành vi xấu tưong tự tiếp theo. Câu trả lòi là: CHAM Ẹ PHẢN ÚN G Đ ối NGHỊCH VỚI NHỮNG GÌ CON CHỜ ĐỢI KH I LÀM HÀNH VI XẤU. Điều này làm con thay đổi cách nhìn và quan niệm của con về các hành động của bản thân khi con không đạt đưực mục đích dù đã thể hiện hết các hành vi xấu của mình. Mẹ sẽ không cáu khi con đòi thách thức. Mẹ sẽ lờ đi khi con tiếp tục nài ép đòi hỏi vô lí. Mẹ sẽ bình tĩnh (mặt lạnh) khi con cố tình làm mẹ bị tổn thưong... Điều này đòi hỏi cha mẹ biết rõ mục tiêu của các hành vi xấu của con, hay nói cách khác: con làm thế để được cái gì? Quan tâm ? Quyền lực? Trả thù? Thể hiện yếu điểm. Nếu đọc đến đây đầu óc quay mòng mòng, bạn nên đọc lại phần “vì sao trẻ giở chứng” ở mục
trước. Hoặc nếu không biết mục đích của con, m òi bạn đọc lại phần “thước đo hành vi của con chính là phản ứng của cham ẹ” để xác định m ục đích con tìm m ỗi khi con hư. 1 . K hi con đ òi h ỏi s ự chú ý Dù khó, nhưng khi con hư để có sự chú ý, cha mẹ nên cố gắng lờ đi. c ố gắng không tỏ ra khó chịu hay cáu giận. Cha mẹ giữ bài “lờ ” khi con đòi hỏi sự chú ý. Tuy nhiên, bạn có thể quan tâm đến con khi con không “đòi” đưực quan tâm . Việc này làm cho trẻ không có cảm giác bị bỏ roi, nhưng học đưực m ỗi người làm ột cá thể riêng, và con nên học cách quan tâm đến mình, làm những việc m ình thích để cảm thấy vui VỚICH ÍNH BẢN TH ÂN M ÌN H chứ không phải làm để được lòi khen. BéK, 3 tuổi, tìm m ọi cách để có đưực sự chú ý của cha mẹ bằng cách làm ồn, nói to, quát tháo trong khi cha mẹm uốn ngủ trưa, hoặc xem tivi hoặc đọc báo hoặc làm việc. Saum ột th òi gian dài, cha mẹ lờ việc K nói to làm ồn, thậm chí cho bé vào phòng riêng, góc riêng để bé có thể tự choim ột m ình thì việc làm ồn trong khoảng th òi gian cha mẹ cần thòi gian yên tĩnh cũng giảm xuống. Cùng lúc v ói việc giảm thiểu sự quan tâm chú ý đến K khi em làm ồn không đúng lúc, cha mẹ cũng dành sự chú ý cho em khi em không đòi hỏi sự chú ý: m ột tối, mẹ béK vào phòng và thấyK đang vui vẻ giở từng trang sách m àu của em bên cạnh b ố đang ngồi đọc báo. M ẹ nói: “K ngồi đọc sách yên tĩnh như người lớn ý, mẹ thích lắm ”. Tối hôm đó, sau khi làm m ọi việc trong bếp xong, mẹ bảoK: “Con m ang cuốn sách lúc nãy con đọc ra chúng m ình cùng đọc nhé, mẹ thấy con đọc vui th ế mẹ cũng m uốn biết trong sách có gìh ay!” Bằng cách cho con sự quan tâm đúng mức khi xứng đáng, con học được m ột điều: khi con hư để đòi hỏi quan tấm , vì con hư nến con sẽ không đưực chú ý. Khi con ngoan bởi chính bản thân con làm việc tốt, con xứng đáng được sự quan tâm m ặc dù con không cần đòi hỏi. 2 . K hi con hu* đ ểt h ểh iện q u y ền lọ*i - q u y ền l ực Cha mẹ ngay lập tức lùi lại, từ chối gây chiến và không chiều theo ý con (bỏ cuộc), c ố gắng đừng cáu giận. Nếu có thể, bạn cho phép con biết đưực hậu quả của hành vi xấu của con. Thường khiT, 2 tuổi, không chịu ăn, b ố củaT tìm m ọi cách nịnh nọt, đe nẹt, dọa dẫm hay làm trò choi, làm m ặt xấu hay cho con xem tivi để con ăn hết bữa. Thậm chí, b ố em còn ép em ăn, bằng cách tiếp tục ép em ngồi trên gh ế ăn không cho em xuống. Sau đó, b ốT thấy không ăn thua và gần đây b ố thửm ột cách tiếp cận m ói. Đầu tiên, bố GIẢM lưựng ăn của con ở bữa ăn sáng, sau đó, khi vào bữa trưa b ố chỉ choT m ột lượng thức ăn nhất định phù họp vói nhu cầu củaT và cho con m ột th òi gian ngắn nhất định để
ăn (10 - 15 phút). KhiT có tín hiệu đầu tiên của phản kháng, đòi choi, đòi trò, đòi tivi mà không quan tâm đến việc ăn, bố đon giản nhấc con ra khỏi ghế (cho dù con mói ngồi chưa đầy 2 phút). Bố bảo: “chắc là con không đói, không cần ăn, đến bữa xế ăn luôn một thể vậy”. Bữa xế, bốT chỉ cho đúng