phần của bản ngã đích thực hay đã được hợp nhất, mà thay vào đó là sự chịu đựng như những đòi hỏi cứng nhắc, những quan điểm và sự đánh giá vốn là cơ sở cho bản ngã giả tạo. Trong quyển The Drama of the Gifted Child (tạm dịch: Sự kịch tính của đứa con thiên tài), Alice Miller đã giải thích rằng bản ngã giả tạo phát triển khi trẻ em chấp nhận căn tính mà những người chăm sóc thích kiểm soát muốn chúng có. Trong khi nỗ lực làm cha mẹ hài lòng và nhận được tình yêu có điều kiện, trẻ em dần dần trực cảm rằng đó là những gì bản thân chúng muốn - những gì mà bọn trẻ hy vọng sẽ mang lại cho chúng tình yêu và tránh được sự quở trách của những bậc Công c qun tr th i gian,s p x p công vic & l u tr d li u cá nhân tích h p T T-C -TRONG-1 https://www.trello.nguyencongthuc.com
phụ huynh thích kiểm soát. Những thứ được nội nhập có thể là nhân tố thúc đẩy mạnh mẽ, không ngừng thúc đẩy con người suy nghĩ, cảm nhận hay hành xử theo những cách cụ thể. Thế nhưng chúng cũng có vô vàn tác dụng phụ khác nhau minh chứng cho sự không thích nghi. Nội nhập có liên quan mật thiết với sự lo âu - con người sống trong nỗi sợ thất bại và sợ mất đi sự quý mến. Nó cũng đi kèm với một sự mâu thuẫn nội tâm dữ dội giữa những gì đã được nội hóa - mà chúng ta có thể bằng cách ẩn dụ coi đó là người kiểm soát, người luôn đòi hỏi, phỉnh phờ hay đánh giá - và cũng chính con người đó đang bị điều khiển và chỉ trích. Nội nhập là quá trình tạo điều kiện để bản ngã giả tạo xuất hiện - để một tập hợp các luật lệ và căn tính cứng nhắc xuất hiện - và là quá trình mà qua đó người ta có thể đánh mất sự kết nối với con người thật của họ. Có lần, tôi trị liệu cho một anh chàng độ hai mươi tuổi - dong dỏng cao và ăn mặc bảo thủ với chiếc quần tây dệt kim và cà-vạt nhạt toẹt - tôi ngày càng nhận thấy anh ta vô hồn vô vía, mệt mỏi và giống như một con robot. Khi cuộc trị liệu tiến triển đến chỗ thảo luận về người cha độc đoán của chàng trai, tôi để ý thấy một biểu hiện cảm xúc ở chỉ một phần nhỏ của cơ thể anh: nắm tay phải siết chặt lại. Tôi đề nghị anh dùng nắm tay siết chặt đó đấm vào lòng bàn tay trái, và anh làm theo. Ngay lập tức, toàn bộ cơ thể anh ta đột ngột cứng đờ, khuôn mặt trở nên méo mó. Chính ý nghĩ rằng anh ta có thể đang đánh trả người cha, dù chỉ là tượng trưng, cũng đáng lo đến mức chàng trai trẻ gần như bị tê liệt. Sự hoảng sợ và tê cứng dần qua đi và trong một giờ đồng hồ, anh chàng ít nhiều trở về gần như đúng với dáng vẻ trước khi tình huống xảy ra. Những gì anh ta nội nhập vẫn còn nguyên vẹn, gần như thể vụ việc chưa từng xảy ra. Quả thật, chàng trai trẻ thậm chí thấy khó có thể thảo luận về vụ việc trong suốt các buổi gặp sau đó, bởi vì việc có những suy nghĩ tức giận về cha khiến anh cảm thấy bản thân là một kẻ tồi tệ. Dù vậy, anh cũng đã lờ mờ nhìn thấy vấn đề của mình là gì và việc tiếp tục trị liệu giúp anh đối phó với cơn thịnh nộ về người cha. Nó thậm chí còn giúp anh hồi phục sức sống bẩm sinh của mình. Nhưng đó là một chặng đường chông gai. Mắc kẹt trong thói xấu bị cưỡng ép, chàng trai đã đánh Kho sách t ng h p Google Drive VIP 800+ GB, 4000+ ebook & sách nói, 38 ch , c p nh t liên t c https://www.usbsach.nguyencongthuc.com
mất ý thức về bản ngã đích thực và nó cũng cuốn theo động lực nội tại để sống của anh ta - tính hiếu kỳ, sự phấn đấu, táo bạo có thể truyền năng lượng cho trải nghiệm hằng ngày. May mắn thay, nỗ lực vượt qua đã giúp anh lấy lại được phần nào điều đó. *** Việc sử dụng tình yêu và sự coi trọng có điều kiện như một phương tiện kiểm soát không chỉ thúc đẩy nội nhập mà nó còn gây ra hậu quả thậm chí đáng tiếc hơn khi nó dạy người ta coi trọng bản thân một cách có điều kiện. Cũng như họ từng phải đáp ứng với những yêu cầu từ bên ngoài để có được tình yêu và sự coi trọng của người khác thì lúc này họ cũng phải sống theo đúng những gì họ đã nội nhập để có được tình yêu và sự coi trọng từ chính bản thân. Khi thân chủ của tôi nổi giận với cha, anh ta cảm thấy mình là một con người không xứng đáng, và cảm xúc tự đánh giá có điều kiện đó đã tạo nên nguồn sức mạnh khổng lồ cho những sự nội nhập. Thật vậy, nó truyền cho chúng nhiều sức mạnh đến nỗi chúng khiến cho anh gần như tê liệt khi anh dám đứng lên chống lại chúng trong thoáng chốc. Sự ràng buộc với cái tôi là thuật ngữ mà các nhà tâm lý học dùng để chỉ quá trình cảm giác về giá trị của con người phụ thuộc vào những kết quả cụ thể. Khi con người nắm giữ những sự nội nhập và những sự nội nhập đó càng trở nên vững chắc thêm bởi giá trị có điều kiện, thì con người được cho là bị cái tôi ràng buộc. Một người đàn ông bị cái tôi ràng buộc trong công việc nếu cảm giác về giá trị của anh ta phụ thuộc vào việc làm giàu được từ công việc đó, và một người phụ nữ bị cái tôi ràng buộc trong chuyện tập thể dục khi cảm giác về giá trị của cô phụ thuộc vào việc thắng một cuộc thi tại câu lạc bộ thể dục. Ryan và các đồng sự của anh đã thực hiện nhiều nghiên cứu khám phá những ảnh hưởng của sự ràng buộc với cái tôi. Trong một thí nghiệm điển hình, một nhóm các đối tượng sẽ ràng buộc với cái tôi hoặc bị thúc đẩy bởi một sự đe dọa đến bản ngã, trong khi nhóm kia sẽ ràng buộc với nhiệm vụ hoặc được thúc đẩy Công c qun tr th i gian,s p x p công vic & l u tr d li u cá nhân tích h p T T-C -TRONG-1 https://www.trello.nguyencongthuc.com
bởi niềm say mê và giá trị của bản thân hoạt động. Các kết quả nghiên cứu chỉ ra một cách nhất quán rằng sự ràng buộc với cái tôi hủy hoại động lực nội tại dành cho nhiệm vụ và khiến các đối tượng báo cáo về áp lực, căng thẳng và lo lắng về phong độ thể hiện nhiều hơn. Sự ràng buộc với cái tôi phát triển khi người ta được người khác coi trọng một cách có điều kiện, vậy nên nó liên quan chặt chẽ với việc nội nhập các giá trị và điều lệ. Khi lòng tự trọng xoay quanh kết quả thực hiện, con người sẽ đấu tranh để duy trì vẻ bề ngoài. Họ tự gây áp lực cho bản thân mình để xuất hiện theo một cách nào đó trước người khác nhằm có thể cảm thấy ổn về bản thân. Dĩ nhiên, điều này làm giảm đi niềm say mê và nhiệt huyết. Thực tế, nó ủng hộ bản ngã giả tạo và hủy hoại sự phát triển của bản ngã đích thực. Khi bị ràng buộc với cái tôi, con người tập trung vào việc họ trông như thế nào trong mắt người khác nên họ cứ mãi phán xét cách bản thân thể hiện. Chẳng hạn như, một cô gái bị ràng buộc với cái tôi trong điểm số của mình sẽ cứ mãi nhìn ngó xem người khác làm bài kiểm tra thế nào để biết mình có đang làm “đủ tốt” hay không. Nghiên cứu đã cho thấy rằng sự ràng buộc với cái tôi không chỉ làm suy yếu động lực nội tại, mà đúng như người ta dự đoán, nó còn hủy hoại việc học hỏi và sáng tạo, nó có xu hướng làm sụt giảm phong độ trong bất kỳ công việc nào đòi hỏi phải suy nghĩ và giải quyết vấn đề linh hoạt. Sự cứng nhắc của tình trạng ràng buộc với cái tôi gây trở ngại cho việc xử lý thông tin hiệu quả; chúng khiến con người trở nên nông cạn, thiển cận hơn trong cách suy nghĩ về các vấn đề. Tóm lại, sự ràng buộc với cái tôi được hình thành trên một nhận thức hời hợt về bản ngã, và nó chống lại sự tự chủ. Để trở nên tự chủ - độc lập hơn, con người cần phải tách ra khỏi sự ràng buộc với cái tôi, họ phải dần dần từ bỏ chúng. Kho sách t ng h p Google Drive VIP 800+ GB, 4000+ ebook & sách nói, 38 ch , c p nh t liên t c https://www.usbsach.nguyencongthuc.com
Mel Wearing, cầu thủ bóng chày nhà nghề của đội Rochester Red Wings, là một anh chàng mạnh mẽ và một tay đập bóng kỹ thuật cao. Khi anh ta mới vào đội, mọi người đều kỳ vọng anh sẽ thực hiện được một cú home run mỗi khi anh bước đến vị trí đánh bóng. Vấn đề là anh cũng kỳ vọng về chính bản thân mình như thế. Theo tính toán của riêng anh khi gia nhập Red Wings, anh cố tình gây ấn tượng với mọi người - đập bóng bay khỏi sân hết lần này đến lần khác. Anh nói mình đã nắm gậy quá chặt và vung tay quá mạnh. Vào đầu mỗi mùa giải, anh đều tự nhủ: “Đây sẽ là năm của mình!” và bản thân anh sẽ nỗ lực hơn nữa. Anh cố gắng dùng hết sức lực để làm điều này nhưng không hiệu quả. Màn trình diễn của anh rất đáng thất vọng, và anh cảm thấy bản thân mình thật tồi tệ. Đến một năm nọ, cuối cùng anh đã nhận ra rằng sẽ tốt hơn nếu anh ngừng lo lắng, nếu anh không cố gắng quá sức, nếu anh ngừng gắn giá trị bản thân với việc trở thành cầu thủ chuyên nghiệp. Anh tự nhủ rằng tất cả những gì anh phải làm chỉ là gắn kết với quả bóng. Và không còn nghi ngờ gì nữa, càng ít nỗ lực thì anh càng làm tốt hơn. Anh bắt đầu từ bỏ tiềm năng của mình bởi vì anh ngừng cố gắng trở nên như vậy. Anh đã từ bỏ sự ràng buộc với cái tôi của mình. Tuy nghịch lý, nhưng nó lại đúng. Charlotte Selver² đã phát triển bài tập thực hành về nhận thức cảm giác. Nó là một cách tiếp cận cho phép các chức năng bên trong của một người, giúp người đó kết nối với con người thật sự của họ. Bà có rất nhiều học trò lỗi lạc - như các bác sĩ tâm thần học Erich Fromm, Fritz Perls và Clara Thompson - những người đã làm việc với bà để phát triển một nhận thức sâu hơn về sự bình yên bên trong và độ nhạy cảm cao hơn về những điều xung quanh họ. Có lần tôi nghe Charlotte nói thế này: “Nếu bạn dám béo lên, thì bạn có thể gầy đi”. Đúng là cách đơn giản để nói về một điều quá sâu sắc. ² Charlotte Selver (1901-2003) là một nhà giáo dục âm nhạc người Đức. Bà nổi tiếng với phương pháp cảm nhận bằng các giác quan. Bà đang nêu bật cuộc đấu tranh quyền lực đang tồn tại ở quá nhiều người, giữa những ràng buộc với cái tôi gây sức ép buộc họ phải gầy đi và một phần trong Công c qun tr th i gian,s p x p công vic & l u tr d li u cá nhân tích h p T T-C -TRONG-1 https://www.trello.nguyencongthuc.com
bản thân họ đang phản kháng vì bị áp lực. Bằng việc ép bản thân họ giảm cân với lời đe dọa rằng họ sẽ ghét bản thân mình nếu không làm vậy, người ta sẽ tạo ra sự kháng cự. Họ tự hủy hoại bản thân bằng việc tự gây sức ép lên chính mình rồi chống lại sức ép đó. Vì căm ghét những sự kiểm soát nội nhập, họ ngầm phá hoại bản thân mình. Muốn giảm cân - hoặc thay đổi bất kỳ hành vi nào khác vì vấn đề đó - người ta sẽ thành công hơn nếu bắt đầu từ bỏ sự ràng buộc với cái tôi của mình, nếu họ bắt đầu với việc để bản thân họ thoát khỏi sự đấu tranh quyền lực với những nội nhập và thoát khỏi sự tự hận thù không thể tránh khỏi kéo theo. Khi làm được điều đó, “thì họ có thể gầy đi”. Hãy thử nghĩ về nó trên phương diện chủ nhân và nô lệ. Chủ nhân trong đầu bạn nghĩ rằng bạn nên gầy đi và ghét bạn vì bạn béo. Vậy nên chủ nhân đã chỉ trích và đe dọa, phỉnh phờ và lăng mạ. Không có gì ngạc nhiên, dù một phần trong bạn cố gắng làm chủ nhân hài lòng, nhưng một phần khác của bạn lại muốn thách thức, trả đũa chủ nhân. Tất nhiên chuyện trả đũa không hề khó thực hiện: chỉ cần cứ tiếp tục béo thôi. Vấn đề là chủ nhân cũng chính là bạn, nên phỉ nhổ chủ nhân chẳng khác nào phỉ nhổ chính bạn. Cứ cho phép bản thân thất bại và bạn sẽ có thể thành công hơn. Đó là những gì Charlotte Selver nói, và cũng là những gì mà cuối cùng Mel Wearing đã nhận ra. *** Nhận ra cách mà những sự nội nhập và sự ràng buộc với cái tôi thúc đẩy thông qua quá trình tự đánh giá có điều kiện về bản thân đã chỉ ra một sự thật vô cùng quan trọng rằng thật ra có hai kiểu tự trọng. Chúng tôi gọi chúng là tự trọng đích thực và tự trọng có điều kiện. Lòng tự trọng đích thực đại diện cho cảm giác ổn định và lành mạnh về bản thân, được xây dựng trên nền tảng vững chắc của việc tin vào giá trị của một người với tư cách con người. Nó đi kèm với một cái tôi đích thực phát triển mạnh, mà ở đó động lực nội tại được duy trì, những giới hạn và điều lệ từ bên ngoài được hợp nhất tốt, và quá trình cần thiết cho việc chỉnh đốn cảm xúc của một người được phát triển. Lòng tự trọng đích thực, do đó, đi Kho sách t ng h p Google Drive VIP 800+ GB, 4000+ ebook & sách nói, 38 ch , c p nh t liên t c https://www.usbsach.nguyencongthuc.com
kèm với tự do và trách nhiệm. Tuy nhiên, tự trọng đích thực không có nghĩa là cho rằng bạn chẳng làm gì sai. Con người tự trọng đích thực ý thức được các hành vi đúng hay sai, bởi vì lòng tự trọng đích thực đi kèm với những giá trị và điều lệ đã hợp nhất. Những cá nhân như vậy đánh giá hành vi của họ, nhưng cảm xúc về giá trị của họ với tư cách con người không trôi nổi theo những đánh giá đó. Tuy nhiên, còn có một kiểu tự trọng khác ít ổn định, ít chắc chắn hơn, dựa trên ý nghĩa nền tảng về giá trị. Nó hiện diện ở một vài hoàn cảnh nhưng biến mất ở những hoàn cảnh khác, khiến con người bị suy kiệt và tự giảm giá trị bản thân. Đây là lòng tự trọng có điều kiện. Khi con người bị gây sức ép và kiểm soát để đạt được những kết quả đặc biệt, lòng tự trọng của họ thường phụ thuộc vào cách những thứ đó diễn ra. Sự ràng buộc với cái tôi truyền sức mạnh cho con người bởi vì chúng đi kèm với lòng tự trọng có điều kiện. Nếu lòng tự trọng của một người đàn ông trôi nổi theo việc liên tiếp chốt được những vụ giao dịch lớn - nhất là lớn hơn những giao dịch của đồng nghiệp anh ta - và nếu anh ta cứ không ngừng thành công, theo lẽ thường, anh ta sẽ cảm thấy bản thân mình khá ổn. Thế nhưng những cảm xúc đó lại chóng tàn hơn thực tế. Chúng có dáng vẻ của sự tự thêu dệt - của một cái tôi lớn, có thể nói vậy - thay vì ý thức vững chắc về bản ngã, và chúng có xu hướng được định hình bằng cách trở nên giỏi hơn những người khác thay vì đơn giản là giỏi và xứng đáng như những người khác. Người tự trọng đích thực có thể tôn trọng và chấp nhận điểm yếu của người khác hơn là phán xét và phản đối chúng. Có lần tôi nghe Elie Wiesel, người thắng giải Nobel Hòa bình, nói rằng: “Tôi ở đây để trình bày như một nhân chứng, không phải để phán xét như một thẩm phán”. Dĩ nhiên,