phần lӟn thời gian có thể giữ vững sự tập trung vào sự phát triển. Anh có thể nghe và tận dụng trí khôn của Knight, và lờ đi hầu hết những gì tục tĩu hay nhục mạ trong những lần mắng mỏ ấy. Nhưng chính anh cũng đã kể về đội bóng đã tan vỡ thế nào trưӟc những lời phán xét của Knight, và về những lần anh cảm thấy bức bối tӟi mức có những khi anh như mất đi tình yêu vӟi môn thể thao này. “Bầu không khí trong đó thật độc hại... Khi trên sân, tôi luôn cố giữ tâm trạng lạc quan, dù Knight có hét gì đi nữa… Nhưng giờ thì sự tiêu cực của ông, bồi thêm vào sự tiêu cực của chính tôi, đang nhấn chìm tôi xuống… Bố mẹ tôi rất lo lắng cho tôi. Họ có thể thấy tình yêu cho môn bóng rổ đang dần rút ra khỏi tôi” CHÉN THÁNH: KHÔNG ĐƯỢC MẮC LỖI
Alford nói, “Chén thánh của một huấn luyện viên là một trận đấu không-cósai-lầm.” Chúng ta biết lối tư duy nào không cho phép mắc lỗi đúng không? Và những lần bộc phát của Knight đã trở thành huyền thoại. Có lần ông ném nguyên một chiếc ghế qua sân bóng. Có lần ông túm lấy đồng phục và giật một cầu thủ khỏi sân bóng. Có lần ông túm cổ một cầu thủ khác. Ông thường cố bao biện cho hành vi của mình bằng cách nói rằng ông đang làm cho đội bóng trở nên cứng cáp hơn, cho họ những chuẩn bị tốt hơn trưӟc những sức ép khi thi đấu. Nhưng sự thật là, ông không thể kiểm soát bản thân mình. Cái ghế kia có phải là một bài luyện tập không? Cái túm cổ kia có mang tính giáo dục không? Ông động viên học trò của mình, không phải bằng sự tôn trọng dành cho họ, mà bằng những hăm dọa – sự sợ hãi. Họ sợ những phán xét và những lần ông ‘lên cơn’. Cách đó có hiệu quả không? Đôi khi có. Ông đã đem lại ba chức vô địch cho đội bóng. Trong cuốn Seasons on the Brink, John Feinstein kể rằng, đội bóng không có lợi thế về mặt thể chất, kinh nghiệm, hay sự nhanh nhẹn, nhưng họ là những người biết tuân lệnh. Họ thắng liền 21 trận nhờ vào kiến thức chuyên môn về bóng rổ và kỹ năng huấn luyện tuyệt vời của Knight. Nhưng những lúc khác, cách đó là không có tác dụng. Từng cầu thủ, cũng như cả đội bóng dần sụp đổ. Trong Seasons on the Brink, họ ngã gục vào cuối mùa giải. Năm trưӟc đó, họ cũng đã ngã gục trưӟc sức ép của Knight. Trong nhiều năm, một số cầu thủ đã phải chạy thoát bằng cách chuyển tӟi các trường khác, phá luật (trốn học hay về sӟm), hoặc phấn đấu thật nhanh để trở thành chuyên nghiệp, như Isiah Thomas đã làm. Trong
một giải đấu thế giӟi, các cầu thủ thường ngồi vӟi nhau mơ mộng về một thế giӟi mà họ đã chọn một trường khác chứ không phải Indiana. Không phải là Knight có Tư Duy Cố Định về những năng lực của các học trò của mình. Ông thực sự tin rằng họ có thể phát triển hơn nữa. Nhưng ông lại có Tư Duy Cố Định về chính bản thân và những kỹ năng huấn luyện của mình. Đội bóng là thành phẩm của ông, và họ phải chứng tỏ khả năng của ông mỗi khi ra sân. Họ không được phép thua trận, không được phạm sai lầm, không được nghi ngờ ông dưӟi bất kỳ hình thức nào, bởi nó sẽ phản ánh năng lực của ông. Ông cũng không phân tích những cách khích lệ của mình khi thấy chúng không có hiệu quả. Có thể Daryl Thomas cần một cách động viên khác ngoài sự hạ nhục hay rủa mắng. Chúng ta học được gì từ người đàn ông phức tạp này – người là cố vấn cho những cầu thủ trẻ tuổi? Ngôi sao sáng giá nhất của Knight, Isiah Thomas, có cái nhìn nhiều chiều về ông. “Có những lúc nếu tôi có một khẩu súng ở đấy, tôi nghĩ tôi sẽ bắn ông ta. Và cũng có những lúc tôi muốn quàng tay qua ông, ôm ông, và nói vӟi ông rằng tôi yêu quý ông.” Tôi sẽ không thể coi mình là một thành công nếu học trò tôi muốn bắn tôi được. HUẤN LUYỆN VIÊN CÓ TƯ DUY PHÁT TRIỂN TRONG THỰC TẾ MỘT HUẤN LUYỆN VIÊN CHO TẤT CẢ MÙA GIẢI Huấn luyện viên John Wooden là người giữ kỉ lục về số lượng chức vô địch nhiều nhất trong thể thao. Ông đã dẫn đội bóng rổ của trường UCLA tӟi chức vô địch NCAA vào năm 1964, 1965, 1967, 1968, 1969, 1970, 1971, 1972, 1973, và 1975. Có những mùa giải đội của ông không thua một trận
nào, và họ từng có chuỗi thắng liền 88 trận. Những điều này rất nhiều người biết. Nhưng điều mà số đông không biết là khi Wooden mӟi tӟi UCLA, không ai có thể nói đó sẽ là một đội bóng sẽ đi vào huyền thoại được. Thực ra, ông không hề muốn làm việc ở UCLA chút nào. Ông lúc đầu muốn tӟi Minnasota. Đáng nhẽ Minnesota sẽ gọi cho ông vào 6 giờ tối vào một ngày nhất định nếu ông nhận được việc ở đó. Ông hẹn UCLA gọi cho ông cũng ngày đó nhưng vào 7 giờ tối. 6 giờ, 6 rưỡi, thậm chí 6g45, không ai gọi cho ông cả. Vậy nên khi UCLA gọi ông lúc 7 giờ, ông đã nhận lời. Ngay sau khi ông kết thúc cuộc gọi vӟi UCLA thì trường Minnesota gọi tӟi. Hóa ra, có một cơn bão trong thành phố đã làm ảnh hưởng tӟi đường dây điện thoại và làm họ không gọi được cho ông lúc 6 giờ để báo rằng ông đã nhận được việc. Cơ sở vật chất ở UCLA thực sự rất tồi tàn. Trong suốt 16 năm đầu, Wooden phải tổ chức tập luyện ở một phòng gym đông đúc, tối tăm, và hệ thống thông khí tệ hại, được biết tӟi như một B.O.Barn vì hiệu ứng không khí trong phòng tập tạo ra bởi những cơ thể nhễ nhại mồ hôi. Cũng trong phòng tập ấy còn có những trận đấu vật, thể dụng nhịp điệu, nhảy bạt lò xo, và đội cổ vũ cũng luyện tập ở đó song song vӟi đội bóng rổ. UCLA cũng không có chỗ nào để tổ chức trận đấu cả. Những năm đầu, họ phải sử dụng khu vực B.O. Barn ấy, và sau đó 14 năm tiếp theo, họ phải đi mượn và di chuyển tӟi khắp các phòng tập gym có thể mượn được ở các trường và thị trấn quanh khu vực ấy. Rồi còn vấn đề vӟi cả các cầu thủ nữa. Khi ông cho họ tập buổi tập đầu tiên, ông đã thất vọng kinh khủng. Họ tệ tӟi nỗi nếu ông có bất cứ cách nào để rút khỏi chỗ ấy mà không bị mất mặt, ông chắc chắn sẽ làm điều đó.
Báo chí đã dự đoán trưӟc rằng đội của ông sẽ đứng ở vị trí cuối trong phân bảng của mình, nhưng Wooden đã vào cuộc, đội bóng hay bị chê cười này đã không đứng cuối bảng. Nó thậm chí đã đứng đầu phân bảng ấy, vӟi 22 chiến thắng và 7 trận thua trong cả mùa giải. Năm sau, họ được chơi những trận play-off trong giải NCAA. Wooden đã làm gì vӟi đội bóng? Ông cho họ luyện tập hàng ngày các kĩ năng cơ bản, ông cho họ những điều chỉnh cần thiết, và ông cho họ một tư duy. CHÉN THÁNH: CHUẨN BỊ KĨ CÀNG VÀ NỖ LỰC HẾT MÌNH Wooden không phải là một người phức tạp. Ông rất thông minh và thú vị, nhưng không phức tạp. Ông chỉ là một người thẳng thắn có Tư Duy Phát Triển, người có nguyên tắc sống rằng: “Mỗi ngày, bạn phải nỗ lực hết sức vào nhiệm vụ trở nên tốt hơn một chút. Khi bạn làm điều đó đều đặn hàng ngày trong một khoảng thời gian, bạn sẽ trở nên tốt hơn rất nhiều.” Ông không đòi hỏi phải có những trận không-có-sai-lầm. Ông không bắt các cầu thủ phải thắng. Ông chỉ yêu cầu họ phải chuẩn bị thật kĩ lưỡng và dồn hết sức vào trận đấu. “Tôi có thắng không? Tôi có thua không? Đó là những câu hỏi sai. Câu hỏi đúng là: Tôi đã bỏ hết sức ra chưa?” Ông nói, nếu có, “Bạn có thể bị kém về điểm số nhưng bạn sẽ không bao giͥ thua.” Ông không phải là một người dễ dãi. Ông không chấp nhận tính lười nhác. Nếu các cầu thủ tỏ ra lười biếng trong lúc luyện tập, ông sẽ tắt đèn đi và bỏ đi: “Buổi tập tӟi đây kết thúc”. Ngày hôm đó, họ đã mất đi cơ hội được trở nên tốt hơn. ĐỐI XỬ CÔNG BẰNG
Giống DeLay, Wooden phân bố đều thời gian và sự quan tâm cho từng câu thủ, dù điểm xuất phát của họ có ở đâu đi chăng nữa. Ở chiều ngược lại, họ cống hiến hết sức mình, và tỏa sáng. Sau đây là những gì Wooden kể về hai cầu thủ mӟi khi họ mӟi tӟi UCLA: “Tôi nhìn từng người xem anh ta có những gì và tự nói vӟi bản thân mình: ‘Chúa ơi. Nếu người như thế này mà cũng có thể đóng góp được gì cho đội thì hẳn đội ta phải rất rất tệ’. Tuy nhiên, cái tôi không thể nhìn thấy là những gì những người này có bên trong.” Cả hai đều đã bỏ ra tất cả những gì họ có thể bỏ, và cả hai đều trở thành starter [4] , một trong hai là người starter trung tâm trong một đội bóng từng vô địch quốc gia. Ông tôn trọng các cầu thủ như nhau. Trong bóng rổ hay có một luật bất thành văn rằng, khi một số cầu thủ vĩ đại giải nghệ, sẽ không ai dùng số áo của họ nữa như một sự tôn kính vӟi sự xuất chúng của họ. Nhưng dưӟi sự dẫn dắt của Wooden, ông không áp dụng cách tôn kính ấy nữa, mặc dù ông đã sản sinh ra rất nhiều những cầu thủ vĩ đại như Kareem Abdul-Jabbar và Bill Walton. Ông phản đối sự tôn kính ấy như sau: “Những đồng đội khác trong đội ta cũng đeo những số áo đó. Rất nhiều trong số đó đã cống hiến gần như tất cả cho đội bóng… Chiếc áo đồng phục và con số trên đó chưa bao giờ thuộc về một cá nhân nào, dù cầu thủ ấy có tài giỏi hay là ngôi sao lӟn thế nào đi nữa. Sự tôn kính ấy hoàn toàn đi ngược lại vӟi khái niệm của một đội bóng.” Khoan đã. Công việc của ông vốn là để thắng trận. Chẳng phải ông nên tập trung vào những cầu thủ tài năng và đầu tư ít hơn cho những cầu thủ hạng hai sao? Ông không s͵ dͭng các cầu thủ như nhau, nhưng ông đầu tư vào các cầu thủ đều như nhau. Ví dụ, khi ông tuyển thêm một cầu thủ khác vào cùng năm vӟi Bill Walton, ông nói vӟi cầu thủ ấy rằng cậu sẽ được ra chơi rất ít vì đã có Walton rồi. Nhưng ông hứa vӟi cầu thủ ấy: “Tӟi thời điểm cậu tốt nghiệp [cấp 3], cậu sẽ kí được một hợp đồng chuyên
nghiệp. Tôi hứa cậu sẽ giỏi đến mức như vậy đấy.” Tӟi năm 3, cầu thủ ấy đã sánh vai vӟi Bill Walton trong từng buổi tập. Và khi anh ta trở thành dân chuyên, anh được mệnh danh là ‘ma mӟi’ của năm trong khuôn khổ giải đấu của anh ta. TRANG BỊ KỸ NĂNG SỐNG CHO CẦU THỦ Wooden có phải là một thiên tài, một ảo thuật gia có thể biến các cầu thủ bình thường thành những nhà vô địch không? Thực ra, ông tự thừa nhận rằng, nếu nói về những chiến thuật trong bóng rổ, ông chỉ là một chiến lược gia tầm trung. Cái mà ông thực sự giỏi là phân tích và động viên các học trò của mình. Vӟi những kỹ năng ấy, ông có thể giúp các cầu thủ phát huy hết khả năng của mình, không chỉ trong mỗi bóng rổ, mà còn cả trong cuộc sống – điều mà ông cảm thấy đáng giá hơn cả việc thắng trận. 292
Những phương pháp của Wooden có hiệu quả không? Ngoài 10 chức vô địch, chúng tôi còn thu thập được những lời chứng từ các cầu thủ của ông, không ai nhắc gì tӟi bất kỳ lần rủa xả hay mắng nhiếc nào cả. Bill Walton, một trong những người trong danh sách của Hall of Fame [5] , nói: “Trận đấu mà ông ấy chuẩn bị cho chúng tôi là vӟi cuộc đời… Ông ấy dạy cho chúng tôi những giá trị và tính cách, những thứ không những biến chúng tôi thành những cầu thủ giỏi, mà còn là những con người tốt nữa.” Denny Crum, một vị huấn luyện viên thành công: “Tôi không thể tưởng tượng cuộc đời của tôi sẽ ra sao nếu thầy Wooden không soi sáng chỉ đường cho tôi. Nhiều năm qua, tôi càng cảm thấy trân trọng ông hơn và chỉ biết cầu rằng tầm ảnh hưởng của tôi lên lӟp trẻ mà tôi đang huấn luyện chỉ cần bằng một nửa tầm ảnh hưởng mà thầy đã có lên tôi thôi cũng đã mãn nguyện rồi.” Kareem Abdul-Jabbar, cũng là một người trong Hall of Fame, “Những gì thầy Wooden đã dạy tôi có sức ảnh hưởng lӟn lao tӟi tôi như một vận động viên, nhưng còn ảnh hưởng lӟn hơn nữa tӟi tôi như một con người. Một