Phần lớn mọi người đều cân nhắc kỹ lưỡng về sự an toàn cảm xúc và thân thể khi đưa ra quyết định và xây dựng kế hoạch, chứ không phải phản ứng mà không suy tính gì.
Thực hiện Liên lạc trung lập có thể bắt đầu với những việc như không trả lời điện thoại của người độc hại ngay lúc đó; thay vào đó, hãy chờ khoảng 30 phút. Người sống sót có thể sử dụng khoảng thời gian này để vượt qua nỗi sợ việc họ không thực hiện như yêu cầu của kẻ lạm dụng. Bắt đầu Liên lạc trung lập có thể bao gồm không tham gia vào bất kỳ cuộc nói chuyện riêng, dài dòng nào với người đồng nghiệp độc hại trong tương lai. Thay vào đó, người sống sót giờ đây chỉ nói những câu chuyện ở mức độ không quá sâu. Liên lạc trung lập có thể giống như việc nói “Không” với yêu cầu tham gia tình nguyện từ người lãnh đạo lạm dụng trong nhà thờ. Những bước đi tự tin tiến tới sự độc lập và tránh xa kẻ lạm dụng tâm lý là điều cực kỳ quan trọng với quá trình hồi phục. Khi người sống sót có thể bắt đầu thay đổi khuynh hướng của mối quan hệ độc hại một cách nhẹ nhàng nhưng chắc chắn, điều đó cho phép người sống sót đạt được sự tự tin. Nó cũng hỗ trợ cho quá trình giải độc hóa học, quá trình phải có khi những liên kết gây ra tổn thương về tinh thần (củng cố gián đoạn) xuất hiện trong mối quan hệ. Liệu người sống sót có thể phá bỏ dây xích cảm xúc làm họ bị phụ thuộc khi tiếp tục liên lạc với kẻ sống sót không? Chắc chắn là có. Tôi chứng kiến điều đó hằng ngày và nhiều năm nay. Liệu đó có phải con đường khó khăn không? Khó khăn là điều không thể tránh khỏi. Nhưng chính vì thế, trước mắt phải cắt đứt liên lạc. Không có sự lựa chọn dễ dàng nào khi kẻ lạm dụng tâm lý phát tán chất độc của mình. Tôi muốn nhấn mạnh rằng từ góc nhìn chăm sóc sức khỏe tâm thần, quá trình chữa lành có thể và sẽ xuất hiện ngay cả khi một số người sống sót vẫn liên lạc với kẻ lạm dụng. Vấn đề then chốt là mức độ độc hại của môi trường và tác động của nó lên người bị tổn hại. Đó là lý do tại sao tư vấn tâm lý rất hữu ích khi người sống sót đưa ra những quyết định trọng đại trong đời về mối quan hệ độc hại.
Những bước đi tự tin tiến tới sự độc lập khỏi kẻ lạm dụng tâm lý là điều cực kỳ quan trọng với quá trình hồi phục. Có sự chênh lệch rất lớn trong mức độ biến động của cuộc sống giữa việc Không liên lạc với một người bạn trai hoặc bạn gái, những người không sống với người sống sót trong cùng một ngôi nhà, và việc kết thúc cuộc hôn nhân hơn ba mươi năm với những đứa con và đứa cháu – việc đòi hỏi chúng ta phải suy nghĩ kỹ. Tương tự, cũng có sự khác biệt rất lớn giữa việc ai đó bỏ công việc họ đã làm trong năm năm và việc một người khác quyết định bán hay không bán phần góp vốn kinh doanh của mình vì người đồng sở hữu là một kẻ lạm dụng tâm lý. Tôi thực sự cảm thấy ngày càng mệt mỏi với những chuyên gia không phải trong lĩnh vực sức khỏe tâm thần khi họ nói rằng Không liên lạc là cách đúng đắn duy nhất để hồi phục. Đó chỉ là ý kiến thiếu hiểu biết dựa trên kinh nghiệm cá nhân về những thứ có hiệu quả với họ, và họ đang định làm điều đó với những người khác vốn có hoàn cảnh sống rất khác nhau. Vấn đề quan trọng nhất là bạn, người sống sót, phải xem xét lại toàn bộ những lựa chọn của mình. Khi đặt lưng xuống giường vào buổi tối, bạn phải cảm thấy thoải mái về những lựa chọn trong cuộc sống của mình. Tôi không sống trong thế giới của bạn, cũng không sống trong thế giới của bất kỳ người hỗ trợ nào khác trong cộng đồng hồi phục. Hãy làm những việc mà bạn thấy có hiệu quả với mình. Nó có thể bao gồm việc thực hiện Liên lạc trung lập; hoặc có thể không. Liên lạc trung lập thường diễn ra trong các mối quan hệ gia đình. Nhiều người sống sót không muốn cắt đứt liên hệ với toàn bộ gia đình lớn của mình chỉ vì có một người độc hại (hoặc thậm chí là một vài người) trong gia đình. Họ cũng có thể không muốn tách tất cả những người họ hàng ra khỏi cuộc sống
của con cái mình. Trong những tình huống như vậy, người sống sót hy vọng có thể tìm thấy khoảng cách an toàn về cảm xúc và thân thể thông qua Liên lạc trung lập. Nếu không thì Không liên lạc có thể là chọn lựa hiệu quả nhất. Chúng ta sẽ khám phá điều này ngay sau đây. Nếu Liên lạc trung lập là mục đích thì cách thực hiện nó sẽ là duy nhất với từng tình huống. Khi cố gắng xác định cách phù hợp để thực hiện Liên lạc trung lập, tôi thường hỏi những câu hỏi sau: • Điều gì có hiệu quả trong quá khứ? • Điều gì không có hiệu quả trong quá khứ? • Lúc nào việc liên lạc bắt đầu khiến bạn thấy lo lắng? • Ai là người an toàn trong môi trường đó? • Ai là kẻ lạm dụng trong môi trường đó? • Vào cuối ngày, điều gì làm bạn vui vẻ? • Vào cuối ngày, điều gì khiến bạn cảm thấy rất buồn nếu nó không xuất hiện? Dựa trên câu trả lời cho những câu hỏi trên, có thể xây dựng kế hoạch cho việc liên lạc. Sẽ mất thời gian để hoàn thiện việc Liên lạc trung lập, nhưng tôi đã chứng kiến nhiều người sống sót làm điều đó rất tốt. Tự chăm sóc bản thân luôn luôn cần thiết nếu bạn lựa chọn việc tiếp tục liên hệ với kẻ lạm dụng. Một số tình huống không cho phép bạn được lựa chọn dù bạn có cảm thấy thế nào về mối quan hệ đó, ví dụ như bạn ở cùng phòng giam với kẻ lạm dụng hoặc bạn phải chăm sóc một người lớn tuổi. Học cách không lệ thuộc về cảm xúc và nhận thức về những cuộc độc thoại nội tâm là cần thiết để hồi phục. Liên lạc trung lập là việc giữ khoảng cách về cảm xúc khi người độc hại xuất hiện. Nó không phải là việc hạn chế liên lạc nhưng vẫn bị kích động mạnh mẽ trong suốt thời gian Liên lạc trung lập. Nếu người sống sót đang trải qua sự hoảng loạn tột độ khi liên hệ với kẻ lạm dụng, động lực để chữa lành vết
thương sẽ bị ảnh hưởng. Người sống sót có thể muốn làm việc với một nhà trị liệu tâm lý hiểu biết, huấn luyện viên cuộc sống hoặc người thầy để học hỏi những công cụ cụ thể phù hợp với tình trạng của anh ấy hoặc cô ấy để đạt được hiệu quả của Liên lạc trung lập. Đó sẽ là việc kiểm soát suy nghĩ của bản thân, thay thế những suy nghĩ đó bằng những thông điệp trong tâm trí lành mạnh hơn, và thiết lập những ranh giới hiệu quả trong môi trường đó. Liên lạc trung lập là việc giữ khoảng cách về cảm xúc khi người độc hại xuất hiện. Nó không phải là việc hạn chế liên lạc nhưng vẫn bị kích động mạnh mẽ trong suốt thời gian Liên lạc trung lập. Khi bạn tự tạo kế hoạch Liên lạc trung lập cho bản thân, có một số điều sau cần phải cân nhắc: - Sự thành công của Liên lạc trung lập hoàn toàn phụ thuộc vào mức độ hỗ trợ bạn có từ những cá nhân tích cực trong cuộc sống của bạn. Không phải là số lượng người trong hệ thống hỗ trợ của bạn mà là chất lượng của những mối quan hệ đó. Sẽ rất khó để có sự Liên lạc trung lập với người độc hại nếu bạn bị cô lập và không có ai chào đón bạn, yêu mến bạn, và giúp bạn tìm thấy niềm vui. - Liên lạc trung lập bắt đầu từ suy nghĩ về cuộc sống của người sống sót. Những điều chúng ta nghĩ là những gì chúng ta cảm thấy, nên người sống sót phải cảnh giác, nhắc nhở bản thân rằng, những ý nghĩ méo mó, lệch lạc đang đến từ người ái kỷ, người chống đối xã hội hoặc người thái nhân cách. Hãy đấu tranh với mong muốn chấp nhận tất cả những lời đổ lỗi. Người độc hại sẽ cố gắng thay đổi lời đổ lỗi dựa trên phản ứng của bạn, và bạn phải chống lại
ý muốn chấp nhận những lời đổ lỗi đó. Những suy nghĩ như, “Đó là vấn đề của anh ta (cô ấy), không phải của mình” sẽ hữu ích, là điểm trọng tâm khi những hành vi làm bạn phát điên tái diễn, và những kẻ lạm dụng luôn luôn làm điều đó. - Như tôi đã đề cập trước đó, tôi thích sử dụng hình ảnh đèn chiếu sáng sân khấu. Câu chuyện bắt đầu khi người độc hại làm hoặc nói những điều vô lý và ánh đèn sân khấu bắt đầu chiếu vào họ. Nhưng, nếu người sống sót phản ứng một cách giận dữ hoặc không kiềm chế cảm xúc, các bạn đoán xem ánh đèn sân khấu sẽ chiếu vào ai? Sẽ chiếu vào người sống sót, và người độc hại thích điều này. Người độc hại không phải xử lý hành vi lạm dụng của họ, giờ đây việc đó là của người sống sót. Học cách bình tĩnh và giữ ánh đèn chiếu vào người độc hại là điều then chốt cho sự thành công của Liên lạc trung lập. Không ai nói điều đó sẽ dễ dàng, và nó không hề dễ dàng, nhưng một số tình huống vẫn cần phải duy trì liên lạc. Cùng lúc đó, người sống sót phải có kỹ năng hồi phục. - Kẻ lạm dụng tâm lý thích tái hiện quá khứ. Họ sẽ lấy những tình huống trong quá khứ, và kể lại câu chuyện với những tình tiết thực tế bị thay đổi hoàn toàn. Đối với người sống sót, điều đó có thể rất đáng giận. Thường nó sẽ khiến tâm trạng họ chùng xuống. Vấn đề quan trọng nhất là không bị cuốn theo cơn bão những lời dối trá của người độc hại. Người sống sót khi thực hiện Liên lạc trung lập sẽ cần làm chủ kỹ năng giữ bình tĩnh, nhưng kiên định, đưa ra câu chuyện thực tế. Hãy kể câu chuyện đó một lần, có thể là hai lần, và bạn sẽ làm được. Trong Liên lạc trung lập, quan trọng là người sống sót phải phơi bày được bản chất của người độc hại liên quan đến sự không đồng nhất trong câu chuyện của họ. Một số kẻ lạm dụng tâm lý sẽ nổi điên lên với những người sống sót vững vàng nhưng không tức giận, không đáp trả lại họ. Nếu bạn ở trong tình huống đó, Liên lạc trung lập có thể không phải lựa chọn an
toàn nhất. Không liên lạc có thể là lựa chọn duy nhất, và bạn có thể cần làm việc với một nhà trị liệu tâm lý hoặc huấn luyện viên cuộc sống để giúp bạn xử lý tình huống này. Vấn đề quan trọng nhất là không bị cuốn theo cơn bão những lời dối trá của người độc hại. - Khi người sống sót giữ vững sự bình tĩnh và không bị quay cuồng bởi những hành động của người độc hại, hành động “điên rồ” của kẻ lạm dụng sẽ càng bộc lộ rõ ràng hơn. Người sống sót làm chủ được năng lực kiểm soát cảm xúc của mình thường sẽ choáng ngợp trước cuộc sống đang dần trở nên lành mạnh. Họ có thể nhận ra mớ hỗn độn mà người độc hại tạo ra, và có thể thấy chính xác trò chơi đang diễn ra. Người sống sót thường đạt đến một điểm trong quá trình hồi phục, mà ở đó họ có thể dự đoán được phản ứng của người độc hại. Cảm xúc của họ không còn bị kéo quanh những ý nghĩ bất chợt của kẻ lạm dụng. Người sống sót có sức mạnh vượt qua phản ứng cảm xúc của chính mình. Nếu chúng ta không học được cách kiểm soát cảm xúc, sẽ có ai đó cảm thấy hạnh phúc hơn khi đến gần và kiểm soát cảm xúc thay chúng ta – thường đó là người độc hại, người muốn kéo đúng sợi dây điều khiển chúng ta để khơi dậy những phản ứng tiêu cực từ chúng ta. Có được sự tự kiểm soát là sức mạnh và là sự chữa lành những vết thương. - Một số người độc hại thay đổi qua lại giữa việc có những hành động tử tế và việc có những hành động đáng sợ nhất. Sự thay đổi này có thể rất khó hiểu. Người sống sót có thể nghĩ người độc hại đã thay đổi hành vi. Nếu người sống sót chuẩn bị thực hiện Liên lạc trung lập, cách tiếp cận tốt nhất là đừng bao giờ quên rằng những ngày tồi tệ sẽ quay lại. Người sống sót đau đớn nhất là lúc họ nghĩ người độc hại đã khác, nhưng sự không bình thường trước kia sẽ trở lại với mức độ tương tự.
- Liên lạc trung lập liên quan đến việc thiết lập những ranh giới chắc chắn, và không thể bị phá bỏ bởi người sống sót. Người độc hại hoặc mọi người, phải biết những ranh giới này của người sống sót và sẽ phải tuân theo. Ví dụ? Người sống sót có thể nói với người độc hại rằng, nếu họ uống rượu và cố gắng lái xe, người sống sót sẽ không đi cùng xe ô tô với họ. Nói thế là đủ. Người sống sót nên có số điện thoại dịch vụ taxi trong điện thoại của mình, và tuân thủ các ranh giới bằng cách bắt taxi nếu kẻ lạm dụng chọn uống rượu. Người độc hại nhiều khả năng sẽ buộc tội người sống sót đã cố gắng “kiểm soát” họ, nhưng người sống sót nên trả lời bằng những điều như, “Bạn có thể chọn uống rượu nếu bạn muốn. Tôi không nói là bạn không được uống. Tôi đang nói nếu bạn làm như vậy, tôi sẽ không đi cùng xe với bạn. Bạn cứ uống đi. Không ai cản bạn cả. Tôi sẽ giữ cho bản thân được an toàn, và việc đó không phải do bạn chọn”. Người sống sót truyền tải thông điệp đó với chất giọng rõ ràng và kiên quyết, không nổi điên hoặc gào lên. Hãy nói những điều thực tế. Người độc hại hoặc chấp nhận thực tế hoặc mặc kệ điều đó. Người sống sót truyền thông điệp đó với chất giọng rõ ràng và kiên quyết, không nổi điên hoặc gào lên. Hãy nói những điều thực tế. Người độc hại hoặc chấp nhận thực tế hoặc bỏ nó lại. - Người sống sót khi thực hiện Liên lạc trung lập phải chấp nhận kẻ lạm dụng đúng như bản chất của chính họ, chứ không theo mong muốn của người sống sót. Không lời khẩn cầu nào có thể thay đổi ai đó trừ khi họ muốn thay đổi. Kẻ lạm dụng tâm lý không muốn bất kỳ sự thay đổi nào vì cách họ sống phục vụ họ. Việc chấp nhận họ là ai, và họ sẽ luôn là ai, là rất quan trọng khi tìm kiếm sự hồi phục trong khi thực hiện Liên lạc trung lập. Nếu bạn tiếp tục
hy vọng, khẩn cầu và mong sự thay đổi thì bạn chưa thực sự đạt được sự thức tỉnh. Tôi không phán xét điều gì vì tôi hiểu việc chấp nhận rất khó khăn. Tôi cũng không hoàn toàn nói rằng bạn phải chấp nhận sự lạm dụng, coi đó là bình thường. Tôi không có ý coi “chấp nhận” là sự thay thế cho từ “tha thứ”. Điều tôi đang nói là hy vọng của bạn, về việc một ngày nào đó một người sẽ thay đổi theo hướng tốt lên, sẽ chấm dứt một cách đột ngột. Khi đó, xảy ra sự chuyển đổi quyền lực trong mối quan hệ. Người sống sót giờ đây sẽ được thoải mái nhìn rõ kẻ lạm dụng. Liên lạc trung lập chỉ hiệu quả khi người sống sót có thể hiểu rõ vấn đề. Như bạn đã thấy, Liên lạc trung lập không phải con đường dễ dàng. Tôi thường so sánh Liên lạc trung lập và Không liên lạc với việc hồi phục sau cơn nghiện. Việc thực hiện Không liên lạc giống như chọn việc không bao giờ uống rượu hoặc sử dụng ma túy nữa. Người trước đây bị nghiện ma túy hoặc nghiện rượu có thể sống