Trong vi d\1 cuoi cimg, khong co ly do nao du(Jc dua ra t�i sao ph\1 nu co the ch9n pha thai. Nhung ket lu�n van la no phai h<Jp phap - m{>t l�p lu�n vong tron kinh dien. Luu y: Cac l�p lu�n vong tron gia dinh rang nhung gi chung dua ra de chung minh la h<Jp ly. Trong cac CUQC tranh lu�n chinh tri, hay luu y rang hiem khi cac chinh tri gia dua ra nhung lai giai thich th1,tc sl;(, thong thuang thi h9 chi don gian la sua doi tu ngu va l�p l�i cac m�nh de cua rieng h9. Ngoai ra, hay thu chu y den dong nghi�p va nguai than cua b�n nua. HQ ding lam v�y day. Khong h�n vi hQ da nghien cuu cac ky thu�t thao tung, ma bai vi cac l�p lu�n vong tron cua h9 khong bao gia bi nghi van va hQ da VO tinh nh�n ra m{>t each ban nang rang chieu nay hi�u qua. Cac triet gia ciing SU d1_mg cac Itp lu� vong tron Nhung khong chi trong chinh tri va CUQC song hang ngay chung ta m&i bat g�p nhung tranh lu�n vong tron. Ngay ca cac triet gia cung SU d\lng chung. M{>t trong nhung vi d\1 noi tieng nhat la "Toi nghi, do do toi ton t�i" cua Rene Descartes. 0 day, nha triet h9c cho rang chi c6 sinh v�t dang song m&i co the suy nghi. Noi m{>t each don gian, bai vi m{>t thl,ic the dang tu duy la m{>t thl,ic the, nen no ton t�i. Descartes gia dinh sl;( ton t�i cua thl,ic the trong tien de cua minh, m�c du WLADISLAW JACHTCHENKO _ 259
d6 la dieu ma ong ay muon chung minh. S-i;i troi d�y gan day cua tri thong minh nhan t�o da cho chung ta thay rang may tinh cfmg c6 the suy nghi, va AI hi�n d�i khong chi biet th-i;ic hi�n theo l�nh ma con t-i;i phat trien cac khai ni�m va giai phap phuc t�p cua rieng n6. llS Nhung chung ta van se khong coi m<)t chudng trinh may tinh c6 tu duy d<)c l�p nhu m<)t sinh v�t song. Vi v�y, suy nghi va s-i;i ton t�i khong nhat thiet phai ket noi v&i nhau. Du&i day la m<)t vi d\l ve l�p lu�n vong tron cua John Locke: "CJ dau khong c6 tai san, & d6 khong c6 s-i;i bat cong - m<)t m�nh de chac chan nhu tien de Euclid, vi taisan la m<)t quyen doi v&i m<)t cai gi d6, va s-i;i bat cong la s-i;i xam ph�m ho�c vi ph�m quyen d6:'ll6 Locke dtnh nghia ca tai san va S\i bat cong theo each ma cac dtnh nghia cua ong gia dtnh ket lu�n cua ong. Ong kheo leo so sanh "bang chung" cua chinh minh v&i cac bang chung toan h9c cua Euclid - m<)t phep so sanh du<;1c thiet ke de cho l�p lu�n cua minh dang tin 4y hdn. Th�t len lut qua, thua ngai Locke! (Tai san va s-i;i bat cong khong nhat thiet phai c6 moi lien h� v&i nhau, nhu da du<;1c chung minh b&i cac xa h<)i C<)ng san, trong d6 tuy cac quyen s& huu tai san bi bai b6, nhung nhung bat cong van con - ch�.ng h�n nhu giet ngu<'1i. Vi v�y, cac dtnh nghia cua Locke ve tai san va st;i bat cong khong nhat thiet phai di doi v&i nhau.) 260 - THU!T THAO TONG: G6C T6I AN SAU MOI cAu N6I
Nhu b�n c6 the thay tu hai vi d\1 triet hQc nay, cac l�p lu�n vong tron khong phai hk nao ciing minh b�ch. Vi v�y, thuan th\lC chieu thuc nay la m9t chuy�n huu ich hdn. WLADISLAW JACHTCHENKO _ 261
5. Con doc tron truqt "Ngay khi bq,n ngh'i mqi chuyfn khong the tf hdn naa, n6 tf hdn th#." Nicholas Sparks Con doc trcm tn.:i<Jt la hanh d{mg thuyet ph1,1c m9i ngu<'1i rang vi�c chung ta dang lam khong khac gi me1 chiec h{>p Pandora ho�c thiet l�p m{>t tien 1� nguy hiem chi can chung ta thl,fc hi�n nhung th6a hi�p nh6 nhat. Chung ta khlng dinh rang de xuat ma chung ta dang tu choi chi la s\f kh&i dau cua m{>t "con doc trcm tn.i<Jt': Con doc tron tniqt: trong chinh trj Trong nhieu nam, vi�c h<JP phap h6a hon nhan dong tinh da du<Jc tranh lu� gay gat e1 nhieu quoc gia. Va con doc trcm tn:i<Jt thu<'1ng xuyen xuat hi�n. Vi d1,1, vao nam 2015, m{>t b{> tru&ng cua Due da phan doi vi�c me1 r{>ng dinh nghia ve hon nhan: "Neu chimg ta ma rgng dinh ngh'ia nay de bao gom bat ky moi quan hf doi tac lau dai nao giaa hai nguai truang thanh, chung ta se khong the loq,i trit nhang lai keu gqi thay doi Ian hdn naa, chdng hq,n nhu hon nhan giaa nhang nguai than rugt thft hoq,c giaa nhie'u hdn hai nguai. D6 c6 thl/c s7/ la die'u chung ta mu6n?"117 262 _ THU,&T THAO TUNG: G6C T6I AN SAU M6I CAU N6I
Dau tien la hon nhan dong tinh, sau d6 la hqp phap h6a lo�n luan va che d<) da the/da phu, ... Ai muon dieu d6? Nhung b�n khong can phai dung l�i. Nguai dan chu<1ng trinh theo phe bao thu Bill O'Reilly - m<)t nhan v�t cl;(c ky noi tieng trong gi&i dang C<)ng hoa cho den khi bi sa thai vao thang 4 nam 2017 sau nhfing cao bu<)c quay roi- da day tranh lu�n len m<)t tam cao m&i. Trong m<)t CUQC phong van tren dai phat thanh, ong ay khing dinh: "Theo toi, phong trao tien b9 the tlfC da muon xoa bo hon nhan. HQ khong muon no, bili vi no khong du da dq,ng. Nhung bay gia, bq,n biet day, hon nhan da dfnh dq,ng (polyamorphous marriage), bat kt h<J g<Ji no la gi, cho phep bq,n ket hon vai 18 nguai hoq,c ket hon vai m9t con vft. Tq,i sao khong? Neu bq,n yeu con vf t, thi ai dam dq,i di?n xii h9i de' noi vai bq,n rang bq,n khong the' lam die'u do?"11 8 Bang each dua ra l�p lu�n ve con doc tr<1n tru<;1t, b�n cho thay rang chi m&i nua duang ma da c6 nhieu rac roi lam roi. Nhfing h�u qua cang duqc cho la toi t�, se cang c6 sue ran de va cang c6 nhieu kha nang m9i nguai se nghe lai b�n va tu choi bu&c dau tien (nho nhoi) nay. Thong thuang rat kh6 de kiem tra tinh h<;1p 1� cua cac l�p lu�n tu con doc tr<1n tru<;1t va cac h� qua gia dinh cua chung. Chi nhfing nguai c6 m�t m&i c6 the danh gia li�u cac l�p lu�n va phan bi�n c6 hqp ly hay khong. Cac dl;I'. doan luon WLADISLAW JACHTCHENKO _ 263
ma ho va tranh cac l�p lu�n c1=1 the. Chung ta khong de c�p den nhung dieu chac chan a day, bai vi van de thu<'1ng phuc t�p, nen kh6 c6 the dua ra ket lu�n thuyet ph1=1c. Con doc trdn trugt trong cac tinh huong hang ngay Bay gi<'1 b�n da biet nguyen tac va sue m�nh thuyet ph1=1c cua n6, cau hoi tiep theo la b�n su d1=1ng chieu nay nhu the nao de thao tung m9i ngudi trong CUQC song hang ngay. Tat nhien la de lam. Dau tien, b�n phai xac djnh dieu ma b�n dang phan doi, va sau d6 dan dan phat trien y tuang nay den muc phi ly. Hay tuang tu<;1ng rang sep cua b�n da chi d�o b�n h9c cac ky nang quang cao Facebook. Va b�n khong muon. L�p lu�n con doc tru<;1t nay c6 the giup b�n ngay l�p tuc: "Neu bay gicl chung ta da.'u tu vao qudng cao Facebook, chung ta cimg phdi dau tu vao qudng cao cua Google va YouTube. Chung dii ton kem lam roi. Nhung sau do cac doi thu cq.nh tranh cua chung ta se thay va bat chucJc naa, hg co tht se dd vao do nhie'u tie'n hdn. Khi do, qudng cao cua chung ta se khong hi�u qud va chung ta se mat so tie'n ma dang le co tht chi tieu a ndi khac!" L�p lu�n cua b�n se th�m chi con hi�u qua han neu b�n c6 m9t de xuat thay the c1=1 the ve each chi tieu tot han. Khi d6 s\f chu y cua h9 se hoan toan chuyen huang khoi chu de ban dau. 264 - THU!T THAO TUNG: GQC T6I AN SAU MOI cAu NQI
6. Sue hut cua le thu<1ng "Le thuong thq.t ra chdng thuong lam." Voltaire Ky thu�t nay c6 tu thai co d�i, va n6 gc;,i len ban nang gia dinh cua con nguai hu&ng t&i tinh hc;,p ly. Lai keu gQi doi v&i le phai (argumentum ad iudicium) vo cung m�nh me khi muon gc;,i len s\f phan xet cua chung ta (iudicium trong tieng La-tinh c6 nghia la "s\i phan xet"). B�n trinh bay m(>t dieu gi d6 hoan toan hien nhien, khong can phai giai thich them. M(>t so tr�ng tu (ho�c tinh tu) phv.c vv. de cung co tac dv.ng nay: • "Ro rang la hang x6m cua toi dung." • "Tat nhien gc;,i y cua Will tot hon nhieu so v&i gc;,i y cua Matt." • "Theo le thuong, chung toi c6 the l�p h6a don dva tren so li�u cua x:' Hi�u qua th�m chi con m�nh me hon neu b�n c6 the khien mQi nguai tin rang khong m(>t nguai ly tri nao c6 the nghi ngc:1 nhung gi b�n n6i. Vi dv.: • "Den ca nhitng hqc sinh lop Nam deu biet rang .. :' • "Bat ky nguoi nao c6 dilu 6c se thay ro ngay l�p tuc rang .. :' WLADISLAW JACHTCHENKO _ 265
• "M(>t khi b�n da suy nghi dang hoang ve n6, cau tnl le1i kha thi duy nhat la .. :• Nhung cau nay chiem vi tri quan quan ve d◊ tin c�y vi m9i ngue1i khong thich bi coi la ngu xuan. Nhung ngay ca khi b�n khong su dvng cac chien thu�t boi nh9 (nhu trong t�p hqp cac vi dv dau tien), hau het m9i ngue1i se khong suy nghI thau dao ve nhung gi b�n tuyen b6 m(>t each chac chan. Dieu nay lam cho chieu thuc tren tr& thanh m(>t cong cv rat huu ich de thuyet phvc m9i ngue1i thu�n theo ke ho�ch cua b�n. 266 _ THUA,T THAO TONG: GOC T6I AN SAU MDI CAU NOi
7. Sue hut cua cam xtic "Hdn phan nita sai la'm trong diJi xuat hi�n bai chung ta cam khi nen nghi va nghi khi le ra nen cam." John Churton Collins Sue hut cua cam xuc, hay argumentum ad passiones (tu passio trong tieng La-tinh la "dam me"), la m(>t phuc1ng ti�n tu tu thu hut cam xuc cua nguai nghe de thuyet phl,lc hQ, thay vi su dl,lng ly le de chung minh dieu gi d6 la sl,t th�t. Nhieu nguai thich dl,ta vao linh cam hon la nhung lai giai thkh hc;,p ly. Va chinh nhung nguai nay la nhung nguai d�c bi�t de bi cam xuc loi cuon. Aristotle dii xac dinh vi�c khoi gc;,i cam xuc (ethos) - dmg v&i ly le (logos) va tinh each cua nguai n6i (pathos) - la m(>t trong ha phuong thuc thuyet phl,lc. Aristotle coi tinh each cua nguai n6i va slj khoi gc;,i cam xuc la "lc;,i kh': coi ly le la "cot loi" cua hung bi�n (theo Hung bi�n, Quyen 1, Chuong 1). Ta c6 bao nhieu lo�i cam xuc thi ciing c6 bang ay each de lc;,i dl,lng. B�n c6 the keu g9i sl,t sc;, hai (ad metum), ghen ty (ad invidiam), phu phiem (ad superbiam), ghet (ad odium), hoa hoiin (ad temperantiam), gi�n du (ad iram), s(J hiii (ad WLADISLAW JACHTCHENKO _ 267
verecundiam), c-ung vai nhung cam xuc tich ct;tc nhu tinh yeu, tinh b�n, long biet dn, ... Chung ta da de c�p den nhung dieu nay truac d6 trong sach. Cau hoi d�t ra la b�n nen su d1=1ng lai keu gQi cam xuc nao trong cac truang hc;,p C\1 the. Va cau tra lai la c6 m<)t so phudng phap nhat djnh se ho�t d<)ng tot hdn nhung phudng phap khac, tuy thu<)c vao tinh each cu.a n�n nhan. De ddn gian hdn, hay gia SU rang mQi nguai c6 the du<]c chia thanh hon nh6m, theo djnh nghia cu.a Hippocrates: choleric, melancholic, phlegmatic va sanguine. Moi nguai trong so hon nguai se de bi cac kieu hap din cam xuc khac nhau: I. Nguai choleric thuang cau kinh, mat can bang va hay len cdn thjnh n<). Neu b�n kkh d<)ng Cdn gi�n ho�c thu h�n trong hQ, hQ se mat binh tinh va de mac sai lam. Khi ai d6 tuc gi�n, b�n se biet diem yeu cu.a hQ. 119 Va m<)t khi b�n biet g6t chan Achilles cu.a m<)t nguai a dau, b�n da nam du<;1c hQ trong long ban tay. 2. Nguai melancholic n6i chung la kieu nguai u sau, tram lang va ct;tc ky nh�y cam. Nhung bai vi hQ cling trung thanh, chan thanh va c6 y thuc cong ly m�nh me, nen vi�c thu hut st;t cam thong va ky thu�t d�t chan vao cua se d�c bi�t hi�u qua vai hQ. 3. Nguai phlegmactic thuang tho d, tram tinh va nhut nhat. HQ cling than thi�n va khon kheo, khien hQ d�c 268 - THU!T THAO TONG: GOC T6J AN SAU M6J cAu NOI