phần lớn chúng ta sẽ trả lời: “Dĩ nhiên – thỉnh thoảng. Và đôi khi tôi cũng buồn. Các cảm xúc khác nữa bao gồm: giận dữ, hài lòng, lo lắng và phấn khích.” Theo quan điểm Phật giáo, đây là trạng thái đúng đắn nhất. Cố gắng gạt bỏ cảm xúc của mình và thay bằng cảm xúc khác chính là gạt bỏ cuộc sống của chính mình. Nó cũng giống như nói rằng tôi chỉ thích nếm vị đường chứ muối thì không đời nào. Tôi chỉ muốn thấy màu xanh lơ còn màu da cam thì không. “Một cách tiếp cận thú vị hơn, tử tế hơn, phiêu lưu hơn và hạnh phúc hơn với cuộc sống là phát triển trí tò mò trong mình, không cần quan tâm đối tượng tò mò của ta là cay đắng hay ngọt ngào,” Pema Chödrön viết trong cuốn The Wisdom of No Escape (tạm dịch: Chân lý không trốn chạy). Tôi đã dành rất nhiều thời gian trong những năm độc thân ngủ thiếp đi trong tiếng nói của Pema – những bản ghi âm Sounds True của bà nhẹ nhàng nhắc tôi hằng đêm rằng chẳng cần phải tỏ ra là một phụ nữ độc thân hoàn hảo hạnh phúc. Chúng nhắc nhở tôi hết lần này tới lần khác rằng mong mỏi không phải là tuyệt vọng, và cô đơn không phải là thất bại. Ngược đời thay, càng ít cố điều khiển trải nghiệm bên trong mình, tôi càng cảm thấy tĩnh tâm và thỏa mãn. Nếu đôi khi bạn cảm thấy buồn bã, đó không phải vì bạn đang độc thân – mà là vì bạn đang sống.
78 17BẠN LÀ HẰNG SỐ Caitlin đang trút bầu tâm sự với Dan về sự khó chịu của cô với đàn ông – có một quy luật là mỗi lần cô gặp gỡ và thấy ưa một anh chàng nào đó, họ sẽ hẹn hò một thời gian, sau đó anh ta cứ xa cách dần. Khi ấy, cô chắc mẩm Dan sẽ lắc đầu nói: Điều đó thật điên rồ. Ai lại bỏ rơi cậu được cơ chứ? Cậu rất tuyệt vời mà. Bởi lẽ đó là những lời người ta thường nói với bạn bè. Nhưng lần này, Dan nghiêm nghị nhìn cô và nói: “Trong tất cả những chuyện kiểu này chỉ có cậu là không hề thay đổi. Cậu có nghĩ rằng có khi chính mình là vấn đề không?” “Anh ấy không hề tỏ ra xấu tính khi nói thế,” Caitlin nói. “Nhưng tôi nhớ rõ lúc ấy mình đã nghĩ: Lạy Chúa, gió đã đổi chiều rồi đây. Hồi tôi còn trẻ, trong tất cả các vụ việc thì lúc nào hắn cũng là đồ tồi. Tôi chợt nhận ra: Giờ mình mới là người có vấn đề.” Caitlin không cảm thấy có vấn đề gì với mình, ít nhất là chưa. “Tôi không cảm thấy phải thay đổi bản thân, nhưng tôi cảm thấy người khác sẽ nghĩ về tôi đúng như thế: Nếu mọi chuyện không thuận lợi, chỉ có tôi là người không chịu thay đổi. Sau một thời gian, chính tôi cũng cảm thấy mình như thế.” Bạn là mẫu số chung trong tất cả những mối tình không đi đến đâu. Đó là một kiểu logic luẩn quẩn thường được coi là “yêu cho roi cho vọt”. Phép toán này khá dễ hiểu – hiển nhiên bất kỳ ai dù muốn nhưng không có mối quan hệ tình cảm lâu dài nào thì vẫn chưa thành công trong việc tìm kiếm một mối tình vĩnh cửu. Nhưng bất kỳ ai hiện đang có quan hệ tình cảm cũng chưa chắc đã tìm ra người ấy. Chỉ có bố mẹ bạn mới có quyền tự hào về điều đó khi ăn mừng lễ kỷ niệm 70 năm ngày cưới. Với những người khác, câu trả lời vẫn còn bỏ ngỏ. Tuy thế, ít nhất là ở thời điểm hiện tại, câu chuyện dường như dễ thở hơn đối với một số người. Vậy nên, bạn mới phải sống cùng ý nghĩ: Tôi là hằng số. Và bạn cố suy nghĩ điều gì mình làm hết lần này đến lượt khác khiến họ hoặc bạn phải ra đi. Có phải bạn đang tỏ vẻ thèm khát sự quan tâm quá mức đến độ khiến người ta mất hứng, hay đơn giản là bạn không có khả năng gần gũi thực sự?
79 Bạn nghiền ngẫm chứng cứ như một viên thám tử bướng bỉnh không chịu từ bỏ khi chưa tìm ra thủ phạm (bất chấp mệnh lệnh của vị sếp có đầu óc thực tế với tách cà phê trong tay rằng: “Hãy bỏ qua nó đi”). Bạn nhìn lên bức tường dán chi chít những tờ báo cắt rời, các ghi chú chép tay, những tấm ảnh chụp chân dung thời còn đi học, cẩn trọng phân chia đinh ghim và mắc chúng với nhau trên chiếc dây phơi màu sắc sặc sỡ. Bạn sắp tìm tới gốc rễ vấn đề rồi. Bạn đang kết nối các chứng cứ với nhau mà! Và rồi: Aha! Hóa ra bạn lúc nào cũng sợ hãi sau khoảng 3 tháng. Những người đàn ông mà bạn hẹn hò đều hơi gần gũi quá với mẹ mình – người gần đây nhất gọi điện cho mẹ tất cả các ngày Chủ nhật. Bạn lúc nào cũng chọn những người đàn ông có việc làm rất vất vả – chà, ngoại trừ anh chàng đưa thư bằng xe đạp/diễn viên hài độc thoại lúc nào cũng rảnh rỗi hay diễn viên múa rối thất nghiệp. Thế nhưng, những ngoại lệ chứng minh cho quy luật mà! Dần dần, bạn gắn tất cả những mẩu vụn vặt đó thành câu chuyện hoàn chỉnh. Tùy theo tâm trạng, nó có thể vui hoặc buồn. Có kiểu câu chuyện nói về sự dũng cảm và độc lập của bạn, rằng không giống như những kẻ hèn nhát ngoài kia, bạn chọn không bị ràng buộc vào ai – cố lên nào! Ngoài việc bạn muốn tìm được ai đó, và ghét phải ở một mình, câu chuyện sẽ giải thích lý do tại sao bạn nói “Không” với những anh chàng tiềm năng. Ngay cả khi nếu bạn không thể chẩn đoán mình mắc phải chứng bệnh gì trong danh sách đã liệt kê, câu chuyện này vẫn sẽ nói về điều gì đó mà bạn đang thiếu. Những người khác hẳn phải có điều đặc biệt ấy, một thứ kỹ năng bí mật, một kiểu còi gọi chó khiến một lượng đáng kể đối tượng hẹn hò phải dỏng tai lên nghe. Tôi sẽ sống chung với điều đó. Hoặc là bạn khá giỏi trong việc đi tới giai đoạn đi-mua-sofa-cùng-nhau; vấn đề duy nhất là đến một lúc nào đó, hai người sẽ tranh chấp quyền sở hữu chiếc sofa. Bạn có những mối quan hệ tình cảm nghiêm túc; chỉ là chúng luôn luôn đổ vỡ. Trong trường hợp này, bạn được khuyến khích là hãy thoải mái vì bạn đã có khả năng đạt tới giai đoạn hai người dùng chung thẻ tập gym. Bạn đã đưa người yêu về nhà trong những kỳ nghỉ, đi du lịch nước ngoài cùng nhau. Bạn có kinh nghiệm. Bạn đang học hỏi. Nhưng mà, lần nào bạn cũng phá hỏng nó phải không? Thế nghĩa là sao? Một lần nữa, câu chuyện lặp lại – về một phụ nữ chọn nhầm người yêu, hoặc trốn chạy khi gặp khó khăn, hoặc có đủ dũng khí ra đi trong khi người khác cố chịu đựng mối quan hệ chẳng còn ý nghĩa. Dù bạn coi mình là vĩ nhân hay không, nhu cầu tạo ra câu chuyện hoang đường riêng tư đó quả thực rất hấp dẫn. Đó là vì nhờ nó, ít ra bạn tìm được một cách
80 giải thích. Tại sao mọi chuyện lại xảy ra như vậy? Tại sao lần nào cũng thế? Vấn đề với câu chuyện kiểu này là: Chúng đều do bạn tự nghĩ ra. Chúng đưa ra những phỏng đoán rắc rối về lý do anh ta nói: “Anh không thực sự cảm thấy phù hợp.” Với câu chuyện của mình, bạn điền vào chỗ trống như sau: Anh ta không cảm thấy phù hợp vì mình tỏ ra quá thờ ơ. Và mình thờ ơ như vậy là bởi mình chưa bao giờ sống cùng với bố cả. Không phải lúc nào câu chuyện cũng sai. Có trời mới biết được, lỡ đúng là bạn sợ ràng buộc thì sao? Nhưng tôi nhận ra khi lùi lại một bước và xem xét câu chuyện hoang đường của mình, tỷ lệ những giả định khó tin so với sự thật quả là rất cao. Khi tôi ngừng phỏng đoán, điều duy nhất tôi biết chắc chắn là anh chàng hôn tôi trên ghế sofa cuối tuần trước không muốn hôn tôi trên ghế nữa. Và sự thật này tuy khó chịu nhưng lại chẳng nói lên điều gì cụ thể về bản thân tôi cả. Nó chỉ khẳng định về một trường hợp cụ thể và dù khiến ta đau đớn hơn những câu dạng như “Tối qua trời có tuyết”, bản chất của nó chẳng hề phức tạp hơn chút nào. Một vấn đề nữa với việc tạo ra những câu chuyện về “cô gái luôn yêu lầm người” cho tới “anh chàng mà trong thâm tâm không hề mong muốn quan hệ tình cảm” là chúng ta thường chia sẻ chúng cho bạn bè, những người cũng có xu hướng nghĩ ra một lời giải thích – vì họ yêu thương ta, và họ cũng muốn chúng ta bớt lải nhải. Và từ đây, một người dẫn chuyện không đáng tin cậy nữa xuất hiện, phân tích cuộc đời bạn qua cặp kính đen những trải nghiệm cá nhân mình. (Đừng kỳ vọng cô bạn đang có cuộc sống hôn nhân hạnh phúc từ bỏ lời chẩn đoán “Bạn quá kén chọn”.) Khi tranh cãi với cô bạn ở Oregon – cô gái với căn nhà gỗ bên hồ và anh bạn trai nghệ sĩ ngọt ngào – tôi đã tỏ ra là một người không ai chịu đựng nổi, liên tục nhắc đi nhắc lại điệp khúc: Thật không công bằng, không công bằng, không công bằng. Mãi tới khi lên chuyến bay đêm về New York – sau 3 tiếng ngồi trên ghế máy bay, mắt nhìn chăm chăm vào chiếc bàn gấp, tôi mới ngộ ra: Phải rồi, chẳng công bằng chút nào. Tôi không gặp may – thế thì sao? Tại sao tôi phải dằn vặt bạn bè mình vì chuyện đó? Tôi nhận ra lý do thực sự là tôi chỉ muốn nhận được sự đồng thuận từ họ mà thôi. Tôi muốn có ai đó gạt đi mối hồ nghi trong mình – Tôi là một hằng số – và
81 nói: “Bậy nào! Cuộc đời nhiều chuyện ngẫu nhiên lắm. Cậu không cần phải làm gì khác đi, không cần phải trở thành con người khác. Cậu chỉ cần một chút may mắn thôi.” Khi ngắm bình minh qua ô cửa kính hình oval, tôi nhận ra sẽ không ai nói như vậy với tôi cả. Nhưng lần đầu tiên, tôi thấy như vậy cũng ổn. Cuối cùng, tôi đã tin vào điều đó thật. Những nhà sư thường nói: “Trong hai nhân chứng, hãy giữ lấy nhân chứng chủ chốt”, nghĩa là bạn là người duy nhất biết mình đang trải qua điều gì. Dù những phân tích của chúng ta kém hoàn thiện – bị che mờ bởi những phán xét, lo lắng và tưởng tượng – chúng vẫn là những gì tốt nhất mà ta có. Thật vui khi có người thân cho chúng ta lời khuyên, nhận xét, chocolate và rượu. Nhưng chúng ta không thể kỳ vọng họ nói ta là ai. Như vậy thật không công bằng cho họ và ta cũng tự hạ thấp trí thông minh tự nhiên của mình. Bạn là người duy nhất biết được. Bạn là hằng số.
82 18BẠN PHẢI TIẾP TỤC CỐ GẮNG! Vậy là tôi đã tuyên bố rằng dự án cải thiện bản thân tới đây là kết thúc. Tôi đã hơn 36 tuổi. Có thể tôi sẽ tìm được ai đó, mà cũng có thể không. Nhưng dù người đó là ai, anh ta phải chấp nhận con người thật của tôi. Nếu cuộc đời tôi là một bộ phim, đây sẽ là phân cảnh tôi gặp được tình yêu đích thực của mình – hoặc khả thi hơn là bỗng dưng cảm thấy yêu cuồng nhiệt anh chàng nghiện máy tính ở tầng dưới, người đã ở ngay đó suốt bấy lâu nay. Thay vào đó, cuộc sống của tôi nói chung vẫn tiếp diễn như cũ. Tôi làm việc, đi chơi cùng bạn bè, thỉnh thoảng hẹn hò. Và bất chấp sự xuất thần xuyên lục địa này, tôi vẫn thường trải qua rất, rất nhiều khoảnh khắc nghi ngờ bản thân. Đại khái cuộc sống của tôi thì vẫn thế, nhưng có gì đó đã thay đổi: Tôi đã quyết định ngưng đổ lỗi tình trạng độc thân cho chính mình. Tôi giảm bớt được biết bao thời gian dằn vặt bản thân về những điều không đạt được trong cuộc sống và dành nhiều thời gian hơn để tận hưởng cuộc sống hiện tại. Nhưng vẫn còn một câu hỏi khó chịu: Nếu chuyện tình cảm chủ yếu chỉ là do may mắn, ta phải đối mặt với tương lai bất định đó như thế nào? Vào một buổi tối mùa thu bão bùng, khi đang uống rượu với một người bạn đã kết hôn, tôi kể mình cảm thấy kỳ lạ thế nào khi sống cuộc đời lẽ ra chỉ dành cho những người ở tuổi 25 – cố gắng tìm gặp các anh chàng, về thăm bố mẹ dịp Giáng sinh – trong khi