Phải trải qua muôn vàn gian khổ tôi mới được trở về được Israel, một trong những mục đích chính là học hỏi những bí quyết nuôi dạy con cái của người Israel.
Tuy nhiên, lúc đó tôi không biết rằng điều khiến nền giáo dục Israel nổi tiếng trên toàn thế giới chính là giáo dục trí tuệ tài chính cho trẻ nhỏ.
Vậy chính xác thì trí tuệ tài chính là gì? Trí tuệ tài chính đề cập đến khả năng nhận thức và quản lý của cải, là một trong 10 loại hình trí tuệ cực kỳ cần thiết trong quá trình trưởng thành và phát triển của một người. Tác giả kiêm doanh nhân người Mỹ Robert Kiyosaki là người đầu tiên đề xuất thuật ngữ “trí tuệ tài chính” (Financial Quotient – FQ), với nghĩa gốc dùng để chỉ “IQ tài chính”, có thể hiểu là khả năng quản lý tiền bạc (của cải) của một người.
Trong tất cả các dân tộc trên toàn cầu, người Do Thái dù trải qua muôn vàn gian khổ và chỉ chiếm 0,2%-0,3% tổng dân số thế giới, nhưng họ không chỉ sản sinh ra những vĩ nhân như Marx, Freud, Picasso… mà còn sản sinh ra vô số tỷ phú như Rothschild, Rockefeller, Hammer… Họ là những nhân vật đã và đang kiểm soát huyết mạch kinh tế toàn cầu, được tôn vinh là “Những doanh nhân hàng đầu thế giới”. Tại các trường đại học ở Mỹ, giáo sư là người Do Thái chiếm 20%. Trong số những người Mỹ đã đoạt giải Nobel, có 31% là người Do Thái. Điều này chắc chắn không phải là ngẫu nhiên.
Người xưa có câu: “Chẳng ai giàu ba họ”, nhưng ở Israel thì điều đó hiếm khi xảy ra. Lẽ nào không “giàu ba họ” là vì lượng tài sản mà hai thế hệ đầu tiên tích lũy không đủ nhiều hay sao? Không, đó là vì một số bậc cha mẹ sau khi trở nên giàu có thì luôn muốn “làm giàu” cho con mình, trao cho chúng những điều kiện vật chất sung túc, thậm chí là xa xỉ, nhưng lại không dạy chúng kỹ năng sống và tố chất sống vốn rất đỗi cần thiết. Chưa cần đến thế hệ thứ ba, rất nhiều gia đình tới thế hệ thứ hai đã tiêu hết sạch tiền để rồi tán gia bại sản. Nếu chúng ta không truyền dạy cho con cái những kiến thức về quản lý tiền bạc và tạo ra của cải, thì của cải sẽ không thể tăng lên theo từng thế hệ mà cứ liên tục giảm dần rồi cuối cùng cạn kiệt.
Hiện nay, các bậc cha mẹ đã bắt đầu chú trọng đến việc bồi dưỡng trí tuệ tài chính cho con: trau dồi kỹ năng quản lý tài chính cho trẻ, khai thác tiềm năng trí tuệ tài chính của con và nâng cao kiến thức tài chính cho chúng. Nhưng hầu hết phụ huynh và con cái chưa thực sự hiểu rõ về trí tuệ tài chính, cũng như chưa nắm bắt được những yếu tố tinh túy nhất của loại hình trí tuệ này.
Ở Israel, chúng tôi không cắp sách đi học các khóa đào tạo về trí tuệ tài chính, nhưng dưới tác động từ môi trường sống cùng ảnh hưởng từ người thân, bạn bè và hàng xóm, chúng tôi tiếp thu hết sức tự nhiên những kinh nghiệm và bài học về giáo dục trí tuệ tài chính cho con cái, khám phá ra những cách quản lý tài chính và bồi dưỡng trí tuệ tài chính phù hợp nhất với bản thân và con cái trong cuộc sống hằng ngày.
Trí tuệ tài chính đã khắc sâu trong tâm trí của người Do Thái và được truyền từ đời này sang đời khác, nên hầu như chẳng có ai sốt sắng đăng ký tham gia bất kỳ khóa học cấp tốc nào về trí tuệ tài chính. Mỗi gia đình đều dựa theo hoàn cảnh và nhịp độ riêng để dạy trẻ theo kiểu “mưa dầm thấm lâu”.
Người Do Thái bồi dưỡng trí tuệ tài chính ở trẻ em không phải để biến trẻ thành cỗ máy kiếm tiền và nô lệ của của cải. Ngược lại, họ coi giáo dục quản lý tài chính là giáo dục đạo đức hay giáo dục bản chất con người, nhằm giúp trẻ phát triển những giá trị đúng đắn và cần thiết trong cuộc sống, học cách phân bổ, sử dụng và chia sẻ các nguồn lực, từ đó có được sự tự tin cùng thực lực để đạt tới những ước mơ và mục tiêu của riêng mình. Sau nhiều năm sinh sống ở Israel, tôi có thể nói với bạn không chút do dự rằng: Quản lý tài chính cũng là quản lý cuộc sống. Nền tảng của mọi hoạt động quản lý tài chính đều xuất phát từ sự nhìn nhận và lựa chọn của mỗi người đối với cuộc sống, ví dụ như khi gặp chuyện thì phải lựa chọn và ứng phó ra sao. Chỉ khi biết cách ứng phó đúng đắn, chúng ta mới có thể đi trước người khác một bước, tiến xa hơn họ và xuất sắc hơn họ trên con đường quản lý tài chính tương lai!
Tinh túy của trí tuệ tài chính được bao hàm trong trí tuệ của cuộc sống. Quản lý tài chính cũng bắt đầu từ việc quản lý cuộc sống. Nếu ngay cả cuộc sống của bản thân mà bạn còn chưa quản lý tốt thì chớ nên vội nghĩ tới việc quản lý tài chính. Quản lý tốt cuộc sống của bản thân có thể giúp bạn hạnh phúc hơn và đóng góp được nhiều điều hữu ích cho xã hội hơn là tập trung vào việc kiếm thật nhiều tiền.
Xã hội hiện nay hết sức coi trọng việc giáo dục trí tuệ tài chính cho trẻ nhỏ. Các khóa đào tạo về trí tuệ tài chính cũng như những hoạt động liên quan đến trí tuệ tài chính mọc lên nhan nhản như nấm sau mưa, nhưng chính sự coi trọng đó lại khiến tôi lo ngại. Theo tôi, trí tuệ tài chính không thể đạt được chỉ trong một sớm một chiều. Giáo dục trí tuệ tài chính thực sự sẽ xuyên suốt toàn bộ quá trình sống của chúng ta, và là một quá trình lâu dài. Cách giáo dục trí tuệ tài chính tốt nhất cho trẻ là giáo dục trong chính cuộc sống, và cha mẹ cũng là người thầy dạy trí tuệ tài chính tốt nhất cho con cái. Nếu cha mẹ có thể bình tĩnh dìu dắt con cái từng bước trong cuộc sống, giúp trẻ tiếp thu các kiến thức về trí tuệ tài chính theo kiểu “mưa dầm thấm lâu” như các bậc cha mẹ Do Thái, thì chắc chắn trí tuệ tài chính của trẻ sẽ không hề thấp.
Từ xưa đến nay, người Do Thái luôn được biết đến là một dân tộc rất giỏi kinh doanh và kiếm tiền, kỹ năng của họ trong việc giáo dục trí tuệ tài chính cho con cái có thể coi là kiểu mẫu của thế giới. Tuy nhiên người Do Thái không chủ tâm cố ý làm điều đó. Cha mẹ Do Thái không hề tách biệt giáo dục trí tuệ tài chính ra khỏi cuộc sống, mà họ tin rằng nếu quản lý tốt cuộc sống của bản thân thì khía cạnh tài chính cũng sẽ được quản lý tốt. Vì vậy, khi đề cập tới trí tuệ tài chính, điều mà tôi muốn chia sẻ là các bậc cha mẹ nên làm những gì trong cuộc sống. Trong cuốn sách này, tôi chỉ “thả con săn sắt, bắt con cá rô”, đảm nhận vai trò tích hợp những kiến thức nuôi dạy trẻ quý giá của hai dân tộc có lịch sử ngàn năm văn hiến là Trung Quốc và Israel. Tôi sẽ giới thiệu cụ thể bốn khía cạnh sau đây qua nội dung của bốn chương.
Giai đoạn thứ nhất: Nhận thức về tiền, bồi dưỡng cho trẻ quan niệm đúng đắn về tiền.
Khi trẻ còn bi bô học nói, các phụ huynh Do Thái dạy chúng cách nhận biết tiền xu và tiền giấy, để trẻ nhận ra rằng “tiền có thể mua được những thứ chúng muốn”, và quan trọng hơn là để trẻ biết “tiền được kiếm như thế nào”. Các bậc cha mẹ thông thái luôn biết cách đề cập đến tiền bạc. Khi trẻ đã có được khái niệm sơ bộ và hứng thú với tiền, chúng sẽ dần hiểu sâu hơn về khái niệm quản lý tài chính “tiền có thể đổi được hàng hóa”.
Giai đoạn thứ hai: Khả năng quản lý tiền bạc, để trẻ làm “chủ nhân nhỏ” của tiền bạc.
Hiện nay, vấn đề lớn nhất mà rất nhiều trẻ gặp phải là chúng không biết cách sử dụng tiền tiêu vặt. Phụ huynh Do Thái tin rằng việc tước đi cơ hội kiểm soát tiền của trẻ sẽ dẫn đến những thói quen xấu như lúc nào cũng chìa tay xin tiền cha mẹ, hễ có tiền là tiêu hết sạch hoặc thiếu ý thức lập kế hoạch chi tiêu… Cha mẹ Do Thái dạy con cái lập kế hoạch chi tiêu ngay từ khi còn nhỏ.
Giai đoạn thứ ba: Khả năng kiếm tiền, bồi dưỡng đầu óc kinh doanh của trẻ ngay từ khi còn nhỏ.
Người xưa có câu “Tăng thu giảm chi”. “Giảm chi” rất quan trọng, nhưng ý nghĩa của việc “tăng thu” còn quan trọng hơn thế. Hãy giúp con trẻ nắm vững quy tắc kiếm tiền và quy luật luân chuyển của cải, tự mình trải nghiệm tỷ lệ cân xứng giữa “nỗ lực cống hiến” và “nhận lại phần thưởng” trong quá trình làm việc. Việc thực hành bài tập này ngay từ thời thơ ấu sẽ mang lại cho trẻ sự giàu có về cả tinh thần lẫn vật chất trong cuộc sống sau này.
Giai đoạn thứ tư: Kiến thức làm giàu, giúp con trẻ không chỉ giàu có về vật chất mà còn giàu có về cảm xúc.
Giáo dục trí tuệ tài chính không chỉ là về “tiền”. Thời gian, trí tuệ và các mối quan hệ xã hội đều là những thành tố rất quan trọng của trí tuệ tài chính. Ngoài việc dạy con tiêu tiền hợp lý và kiếm tiền hiệu quả, các bậc cha mẹ cũng nên dạy con một số quan niệm cơ bản về sự giàu có, vun vén để con cái trở thành người khôn ngoan, hạnh phúc và được mọi người yêu quý.
Sara Imas