25 BƯ
ỚC XÂY D
ỰNG NHÂN CÁCH TÍCH C
ỰC
Mu
ốn h
ọc bay, trư
ớc h
ết ph
ải h
ọc cách
đ
ứng, đi, ch
ạ
y…
- Friederich Nietzsche
BƯ
ỚC 1: NH
ẬN TRÁCH NHI
ỆM
Khi gánh vác thêm trách nhi
ệm, th
ực ra ta đang cho mình cơh
ội đư
ợc thăng ti
ến. Đó cũng là thái đ
ộ
cho th
ấ
y s
ự
chín ch
ắn và trư
ởng thành
ởm
ỗi con ngư
ời. Thư
ờng thì ngư
ời ta hăng háinh
ận công
tr
ạng v
ề
mình nhưng l
ại ch
ần ch
ừ
khi ph
ải ch
ị
u trách nhi
ệm trư
ớc m
ột v
ấn đ
ề
nào đó. Ngư
ời không nh
ận trách nhi
ệm không có nghĩa là đư
ợc mi
ễn trách nhi
ệm. M
ục tiêuc
ủ
a chúng ta là phát huy ý th
ức trách nhi
ệm trư
ớc nh
ững gì mình làm.
Ch
ấm d
ứt thói quen đ
ổ
l
ỗi
Tránh nh
ững câu nóic
ử
a mi
ệng như:
• Nh
ững ngư
ời khác đ
ề
u làm v
ậ
y
• Không ai làm chuy
ện đó
• Là do l
ỗi c
ủ
a b
ạn, ch
ứ
không ph
ải do tôi
L
ối s
ống có trách nhi
ệm c
ần đư
ợc trau d
ồi t
ừ
th
ời
ấ
u thơ, c
ần d
ạ
y cho tr
ẻ
bi
ết vâng l
ời và dám nh
ận nh
ững sai ph
ạm c
ủ
a
mình, dù r
ất nh
ỏ
.
Ngư
ời có đ
ặc quy
ền nhưng l
ại không dám ch
ị
u trách nhi
ệm v
ề
vi
ệc mình làm, cu
ối cùng s
ẽt
ự
đánh m
ất s
ự
tín nhi
ệm c
ủ
am
ọi ngư
ời.
Tinh th
ần trách nhi
ệm đòih
ỏi hành đ
ộng có suy nghĩ. Tính nh
ỏ
nhen khi
ến chúng ta ph
ớt l
ờ
trách nhi
ệm c
ủ
a mình.
Trách nhi
ệm xãh
ội
Trách nhi
ệm xãh
ội nên là b
ổn ph
ận đ
ạ
o đ
ức c
ủ
am
ọi công dân. Trách nhi
ệm vàt
ự
do đi cùng nhau. Bi
ể
u hi
ện c
ủ
am
ột công dân t
ốt là anh ta s
ẵn sàng nh
ận l
ấ
y tr
ọng trách c
ủ
a mình.
Cái giác
ủ
a s
ự
vĩ đ
ại là trách nhi
ệm. -
Winston Churchill
X
ãh
ội không b
ịh
ủ
y ho
ại do ho
ạt đ
ộng c
ủ
ak
ẻ
b
ất lương mà vì s
ự
lư
ời ho
ạt đ
ộng c
ủ
a ngư
ời t
ốt. Qu
ả
là ngh
ịch lý khi cho r
ằng mình v
ẫn s
ống t
ốt trong khi th
ỏ
a hi
ệp v
ới s
ựh
ủ
y ho
ại
ấ
y b
ằng cách không làm gìch
ống l
ại cái x
ấ
u.
Ch
ỉc
ần ngư
ời t
ốt không ho
ạt đ
ộng,
cái ác t
ất s
ẽ
sinh sôi. -
Edmund Burke
BƯ
ỚC 2: TH
Ể
HI
ỆN S
Ự
QUAN TÂM
Hãy th
ể
hi
ện s
ự
quan tâm, nhãnh
ặn và l
ịch s
ự
. Ngư
ời bi
ết suy nghĩ là ngư
ời bi
ết quan tâm đ
ến ngư
ời khác.
C
ậ
u bé và ly kem
M
ột c
ậ
u bé mư
ời tu
ổi đ
ến ti
ệm kem, ng
ồi xu
ống gh
ế
, r
ồi h
ỏi ngư
ời
ph
ục v
ụ
: “M
ột ly kem giá bao nhiêu v
ậ
y cô?”. Ngư
ời ph
ục v
ụ
đáp: “75 xu”. C
ậ
u bé b
ắt đ
ầ
u đ
ếm s
ố
đ
ồng xu mình có trong tay. Sau đóc
ậ
u l
ại h
ỏi m
ột ly kem nh
ỏ
bao nhiêu ti
ền. Cô ph
ục v
ụ
s
ốt ru
ột b
ả
o: “65 xu”. C
ậ
u bé nói: “V
ậ
y thì cho cháu xin m
ột ly kem nh
ỏ
”
. C
ậ
u ăn h
ết kem, tr
ả
ti
ền và đ
ứng d
ậ
y bư
ớc đi. Khi đ
ến d
ọn bàn, nh
ặt chi
ếc đĩa tr
ống lên, cô ph
ục v
ụ
r
ất xúc đ
ộng. Phía dư
ới là 10 xu ti
ền boa đ
ể
l
ại.
BƯ
ỚC 3: TƯ DUY CÙNG TH
ẮNG
M
ột ngư
ời v
ừ
am
ới lìa đ
ời, Thánh Peter h
ỏi anh mu
ốn lên thiên đư
ờng hay xu
ống
đ
ị
ang
ục. Ngư
ời này bèn xin đư
ợc đi xem c
ả
hai r
ồi m
ới quy
ết đ
ịnh. Thánh Peter đưa anh đ
ến đ
ị
ang
ục trư
ớc.
Ở
đó có căn phòng l
ớn v
ới chi
ếc bàn dài bày đ
ầ
y th
ức ăn. Ng
ồi quanh bàn lành
ững gương m
ặt u s
ầ
u, xanh xao. Trông h
ọ
có v
ẻ
đói khát và thi
ế
u v
ắng ti
ếng cư
ời. Tayh
ọ
b
ị
bu
ộc m
ột chi
ếc nĩa và dao dài hàng thư
ớc, h
ọc
ốg
ắng l
ấ
y th
ức ăn trên bàn cho vào mi
ệng nhưng không đư
ợc, vì nĩa và dao đ
ề
u quá dài.
R
ồi Thánh Peter đưa anh đ
ến thiên đư
ờng.
Ở
đó cũng có chi
ếc bàn dài v
ới nhi
ề
u món ngon. Ng
ồi hai bên bàn
lành
ững ngư
ời cũng b
ị
bu
ộc tay vào nĩa và dao. Nhưng
ở
đâyh
ọ
cư
ời nói vui v
ẻ
, no
ấm và kh
ỏ
em
ạnh. V
ới nh
ững chi
ếc nĩa và dao quá dài, h
ọ
bi
ết g
ắp cho nhau ăn. K
ết qu
ả
là ai ai cũng vui v
ẻ
, no nê, mãn nguy
ện.
Nh
ững ngư
ời này mãn nguy
ện vìh
ọ
không nghĩc
ho riêng b
ản thân mình; đó là tư duy theo ki
ể
ut
ất c
ả
cùng th
ắng. Cu
ộc s
ống chúng ta cũng v
ậ
y, khi ta ph
ục v
ụ
khách hàng, gia đình,
ông ch
ủc
ủ
a mình m
ột cách t
ận tình, chu đáo, ta s
ẽ
có thêm nhi
ề
u ni
ềm vui, s
ự
thanh th
ản và tình yêu thương c
ủ
am
ọi ngư
ời.
B
Ư
ỚC 4: SUY NGHĨ TRƯ
ỚC KHI NÓI
Ngư
ời l
ịch thi
ệp là ngư
ời bi
ết ch
ọn l
ự
a ngôn t
ừc
ẩn th
ận trư
ớc khi nói, bi
ết mình nên nói gì và không nên nói gì. Tài năng mà thi
ế
u đi s
ự
l
ịch thi
ệp không ph
ải lúc nào cũng đư
ợc tr
ọng d
ụng. L
ời l
ẽ
ph
ản ánh thái đ
ộ
s
ống. Ngôn t
ừ
có th
ể
làm t
ổn thương ngư
ời khác và pháh
ỏng m
ối quan h
ệ
. Vì v
ậ
y, hãy l
ự
ach
ọn ngôn t
ừ
trư
ớc khi nói. Đó là s
ự
khác bi
ệt gi
ữ
a s
ự
khôn ngoan và ngu xu
ẩn. Ngư
ời xưa có câu: “K
ẻng
ốc nói mà không nghĩ; ngư
ời khôn nghĩ r
ồi m
ới nói”.
Nói ranh
ững l
ời cay đ
ắng
có th
ể
gây ranh
ững t
ổn thương không th
ể
nào bù đ
ắp đư
ợc. Cung cách b
ốm
ẹ
nói chuy
ện v
ới con cái nhi
ề
u khi
ảnh hư
ởng đ
ến s
ố
ph
ận c
ủ
a đ
ứ
a tr
ẻ
v
ề
sau.
Nh
ất ngôn ký xu
ất, t
ứ
mã nan truy
Ngư
ời nông dân n
ọ
nói x
ấ
u hàng xóm c
ủ
a mình. Nh
ận ra l
ỗi, anh tìm đ
ến v
ị
cha x
ứ
đ
ể
xin s
ự
tha th
ứ
. Cha x
ứ
b
ả
o anh l
ấ
ym
ột cái túi đ
ựng đ
ầ
y lông chim và đem vào r
ải
ở
trung tâm thành ph
ố
. Ngư
ời nông dân làm đúng như v
ậ
y. Sau đó cha l
ại b
ả
o anh đi gom s
ố
lông chim
ấ
y l
ại, cho vào túi như cũ. Anh nông dân c
ốg
ắng h
ết s
ức nhưng kh
ông đư
ợc vìt
ất c
ả
lông chim đã b
ị
gió th
ổi bay. Th
ấ
y anh tr
ở
v
ề
v
ới chi
ếc túi r
ỗng, v
ị
linh m
ục b
ả
o: “Nh
ững l
ời nóic
ủ
a con cũng như v
ậ
y. Con buông l
ời r
ất d
ễ
dàng nhưng không th
ể
nào thu l
ại chúng. Con c
ần ph
ải c
ẩn th
ận trong l
ời ăn ti
ếng nóic
ủ
a mình”.
BƯ
ỚC 5: TRÁNH CH
Ỉ
TRÍCH VÀ THAN PHI
ỀN
Ch
ỉ
trích là ki
ể
u phê bình không mang tính xây d
ựng. Nó cũng tương t
ự
như vi
ệc hành khách ng
ồi
ở
băng gh
ế
phía sau mà l
ại lên gi
ọng ch
ỉ
cách lái xe cho tài x
ế
v
ậ
y, ch
ỉ
khi
ến ngư
ời c
ầm lái thêm khóch
ị
u màch
ẳng thay đ
ổi đư
ợc đi
ề
u gì. V
ậ
y th
ế
nào là phê bình mang tính tích c
ực?
Phê bình tích c
ực là ki
ể
u phê bình mang tinh th
ần giúp đ
ỡ
hơn là dè b
ỉ
u; đưa ra gi
ải pháp kèm v
ới l
ời phê bình. Bên c
ạnh đó, phê bình tích c
ực là ki
ể
u phê bình hư
ớng vào hành vich
ứ
không ph
ải con
ngư
ời, b
ởi phê bình con ngư
ời s
ẽ
khi
ến lòng t
ự
tr
ọng c
ủ
a đ
ối phương b
ịt
ổn thương. Khi
ấ
y, quy
ền phê bình đi cùng v
ới mong mu
ốn đư
ợc giúp đ
ỡ
. Khi phê bình không đem l
ại ni
ềm vui cho ngư
ời phê bình thì l
ời phê bình
ấ
ych
ấp nh
ận đư
ợc. Khi phê bình tr
ở
thành
thú vui, lúc
ấ
y ph
ải d
ừng l
ại.
M
ột s
ốg
ợi ý giúp l
ời phê bình mang ý nghĩa tích c
ực:
• Phê bình kèm theo thái đ
ộch
ỉ
b
ả
o, giúp đ
ỡ
.
• Phê bình kèm theo s
ự
hi
ể
u bi
ết và quan tâm.
• Có thái đ
ộ
giúp s
ử
a sai hơn là tr
ừng ph
ạt.
• C
ần c
ụ
th
ể
hóa l
ời phê bình, kh
ông nên dùng nh
ững câu chung chung, đ
ại lo
ại như “anh/ch
ị
lúc nào cũng…”; “anh/ ch
ị
không bao gi
ờ
…”.
• Nhìn nh
ận đúng th
ực t
ế
. Đ
ừng phê bình m
ột cách nóng v
ội.
• Duy trì thái đ
ộ
bình tĩnh nhưng kiên quy
ết.
• Phê bình đ
ể
thuy
ết ph
ục ch
ứ
không ph
ải đ
ể
hăm d
ọ
a.
• Đ
ừng t
ỏ
thái đ
ộm
ỉ
a mai vì s
ẽ
gây ph
ẫn n
ộ
.
• Phê bình thích h
ợp v
ới đ
ối tư
ợng, hoàn c
ảnh.
• Nên phê bình cá nhân trư
ớc khi đưa rat
ập th
ể
, vì đi
ề
u này giúp h
ọ
gi
ữ
đư
ợc th
ể
di
ện trư
ớc đám đông.
• Cho đ
ối tư
ợng cơh
ội gi
ải thích hành đ
ộng c
ủ
ah
ọ
.
• Giúp
đ
ối tư
ợng th
ấ
y l
ợi ích khi bi
ết kh
ắc ph
ục l
ỗi l
ầm.
• Ch
ỉ
ra th
ất b
ại khi không s
ử
ach
ữ
a.
• Thay vì nói suông, hãy đ
ề
ngh
ị
đ
ối tư
ợng nêu hư
ớng c
ải thi
ện, kh
ắc ph
ục.
• Ch
ất v
ấn hành đ
ộng ch
ứ
không ph
ải ý đ
ịnh c
ủ
a đ
ối tư
ợng.
• Phê bình thành qu
ả
, không phê b
ình ngư
ời th
ực hi
ện.
• Tránh l
ợi d
ụng phê bình đ
ể
trút gi
ận cá nhân.
• Phê bình cóch
ừng m
ực, không nên l
ạm d
ụng.
Khi đ
ối tư
ợng đãnh
ận l
ỗi và xin l
ỗi, hãy đ
ểh
ọ
gi
ữ
th
ể
di
ện riêng.
• K
ết thúc phê bình tích c
ực b
ằng thái đ
ộc
ảm kích.
Đón nh
ận phê bình
Dù
có là vĩ nhân chăng n
ữ
a, v
ẫn có lúc b
ị
phê bình. L
ời phê bình có khi đúng, khi sai. Khi là phê bình xác đáng, hãy đón nh
ận nó nhưm
ột ph
ản h
ồi tích c
ực. Khi là l
ời phê bình vô lý, hãy xem đó nhưm
ột “l
ời khen đư
ợc ng
ụ
y trang”. Ch
ỉ
cók
ẻnh
ỏ
nhen m
ới căm gh
ét ngư
ời chi
ến th
ắng. Khi không thành công và không có gì khác đ
ể
nói, ngư
ời ta thư
ờng đem ngư
ời hơn mình ra làm m
ục tiêu.
N
ế
u mu
ốn không bao gi
ờ
b
ị
phê bình, cách duynh
ất là không làm, không nói hay không tham gia vào b
ất c
ứ
ho
ạt đ
ộng nàoc
ả
. Vàt
ất nhiên, k
ết qu
ả
b
ạn nh
ận đư
ợc s
ẽ
là con s
ố
không to tư
ớng.
Hai nguyên nhân khi
ến ngư
ời ta phê bình vô lý đó là:
1. Ngu d
ốt
2. Ghen t
ị
/đ
ốk
ị
Không có kh
ả
năng đón nh
ận phê bình mang tính xây d
ựng là d
ấ
u hi
ệ
unh
ận th
ức b
ản thân kém c
ỏi. B
ạn nên ch
ấp nh
ận phê bình
v
ới thái đ
ộ
như sau:
• Đón nh
ận v
ới tinh th
ần đúng đ
ắn. X
ử
lým
ột cách hòa nhã thay vì cáuk
ỉnh.
• Đón nh
ận v
ới thái đ
ộc
ởi m
ở
. N
ế
u l
ời phê bình có lý, hãych
ấp nh
ận, h
ọc h
ỏi và rút kinh nghi
ệm.
• Đ
ừng th
ủ
th
ế
đ
ề
phòng vì đi
ề
u này s
ẽ
khi
ến b
ạn không baog
i
ờnh
ận đư
ợc nh
ững l
ời phê bình mang tính xây d
ựng n
ữ
a. N
ế
u chân thành đón nh
ận, b
ạn s
ẽ
th
ấ
y hi
ệ
u qu
ả
trong m
ọi trư
ờng h
ợp.
• C
ảm ơn ngư
ời đã phê bình mang tính xây d
ựng vìh
ọ
có ýt
ốt và giúp mình.
Ngư
ời đánh giá cao b
ản thân là ngư
ời bi
ết ch
ấp nh
ận l
ời p
hê bình tích c
ực, t
ừ
đó tìm cách hoàn thi
ện chính mình. Tuy nhiên, không ph
ải ai cũng có đư
ợc tinh th
ần
ấ
y. Cónh
ững ngư
ời thích nghenh
ững l
ời khen gi
ảt
ạ
o hơn là ph
ải nghenh
ững góp ý chân thành.
Than phi
ền
M
ột s
ố
ngư
ời m
ắc ph
ải b
ệnh “than phi
ề
n” kinh
niên. Tr
ời nóng, h
ọ
than là quá nóng. Tr
ời l
ạnh, h
ọ
l
ại than r
ằng quá l
ạnh. Ngày nào v
ới h
ọ
cũng t
ồi t
ệc
ả
. H
ọ
phàn nàn dùm
ọi chuy
ện t
ốt đ
ẹp. T
ại sao v
ậ
y? Vì 50% nh
ững ngư
ời này không quan tâm ngư
ời khác có v
ấn đ
ề
gì hay
không và 50% s
ố
còn l
ại r
ất vui vì
ngư
ời khác “có v
ấn đ
ề
”. Ích l
ợi c
ủ
a phàn nàn là gì? Không gìc
ả
. Đơn gi
ản vì đó là thói quen c
ủ
ah
ọ
.
Cũng như phê bình, n
ế
u đư
ợc th
ực hi
ện m
ột cách tích c
ực, than phi
ền cũng có th
ể
r
ất h
ữ
u d
ụng. L
ời than phi
ền mang tính ch
ất xây d
ựng s
ẽ
:
(a) Cho th
ấ
y ngư
ời phàn nàn có s
ự
quan tâm.
(b) Mang l
ại cho đ
ối tư
ợng b
ị
phàn nàn cơh
ội đư
ợc s
ử
a l
ỗi.
BƯ
ỚC 6: M
ỈM CƯ
ỜI VUI V
Ẻ
Đo
ạn sau đây đư
ợc trích t
ừ
“The Best of… Bits & Pieces”, đúc k
ết đ
ầ
y đ
ủ
giá tr
ị
và ý nghĩac
ủ
an
ụ
cư
ời:
N
Ụ
CƯ
ỜI
N
ụ
cư
ời ch
ẳng m
ất gì, nhưng l
ại m
ang đ
ến r
ất nhi
ề
u.
Ngư
ời đón nh
ận đư
ợc giàu lên mà ngư
ời cho không nghèo đi.
Di
ễn ra trong tích t
ắc, nhưng có th
ể
đ
ể
l
ại ký
ức vĩnh c
ử
u.
Không ai giàu đ
ến m
ức không c
ần đ
ến n
ụ
cư
ời, cũng không ai nghèot
ới đ
ộ
không có đư
ợc n
ụ
cư
ời.
N
ụ
cư
ời đưa l
ại h
ạnh phúc trong mái
ấm, nuôi dư
ỡng thi
ện chí kinh doanh, và làm
ật l
ệnh c
ủ
a tình b
ạn.
Là chút ngh
ỉ
ngơi chok
ẻm
ỏi m
ệt, ánh dương cho ngư
ời n
ản lòng, tian
ắng cho ngư
ời bu
ồn phi
ền, thu
ốc gi
ải đ
ộc t
ự
nhiên t
ốt nh
ất chom
ọi ưu phi
ền.
Tuy v
ậ
y, không th
ể
xin, mua, mư
ợn, hay ăn c
ắp n
ụ
cư
ời, vìn
ụ
cư
ời ch
ỉ
có giá tr
ị
khi đư
ợc traot
ặng.
Hôm nay, vài ngư
ời quen có th
ể
quám
ỏi m
ệt không th
ểm
ỉm cư
ời v
ới b
ạn. Hãyt
ặng h
ọn
ụ
cư
ời. Ngư
ời không th
ể
nàom
ỉm cư
ời v
ới k
ẻ
khác chính là ngư
ời c
ần đ
ến n
ụ
cư
ời nh
ất.
S
ự
vui v
ẻ
xu
ất ph
át t
ừ
thi
ện chí. N
ụ
cư
ời có th
ể
chân thành ho
ặc gi
ảt
ạ
o. Bí quy
ết thành công trong cu
ộc s
ống là cón
ụ
cư
ời chân thành. Nhíu màyc
ần nhi
ề
u cơm
ặt ho
ạt đ
ộng hơn m
ỉm cư
ời vàm
ỉm cư
ời d
ễ
hơn nhăn m
ặt. N
ụ
cư
ời c
ải thi
ện giá tr
ị
gương m
ặt. Ch
ẳng ai thích
ởg
ần k
ẻ
hay cáuk
ỉnh c
ả
. N
ụ
cư
ời r
ất d
ễ
lây và là cách c
ải thi
ện v
ẻ
ngoài không t
ốn ti
ền. Gương m
ặt tươi cư
ời luôn đư
ợc m
ọi ngư
ời chào đón.
BƯ
ỚC 7: SUY NGHĨ TÍCH C
ỰC V
Ề
HÀNH VIC
Ủ
A NGƯ
ỜI KHÁC
Khi thi
ế
u th
ực t
ế
, theo b
ản năng chúng ta hay gi
ải thích hành đ
ộng c
ủ
a
ngư
ời khác m
ột cách tiêuc
ực. Th
ậm chí, cónh
ững ngư
ời còn b
ị
“hoang tư
ở
ng”, cho r
ằng ngư
ời khác mu
ốn đánh b
ại mình.
Khi b
ắt đ
ầ
u b
ằng nh
ững gi
ả
đ
ịnh tích c
ực, ta s
ẽ
có cái nhìn thoáng hơn và cónh
ững m
ối quan h
ệt
ốt đ
ẹp hơn.
Ví d
ụ
, sau nhi
ề
u l
ần xin n
ối m
áy liên l
ạc quat
ổng đài đi
ện tho
ại, b
ạn v
ẫn không nh
ận đư
ợc l
ời đáp, suy nghĩ đ
ầ
u tiên đ
ến v
ới b
ạn là “H
ọ
không b
ận tâm đ
ến vi
ệc g
ọi l
ại cho mình” ho
ặc “H
ọ
th
ật vô trách nhi
ệ
m”… Ki
ể
u suy nghĩ này r
ất tiêuc
ực. Thay vào ki
ể
u suy nghĩ
ấ
y, b
ạn có th
ể
đưa ranh
ững gi
ả
đ
ịnh như:
• H
ọ
đãc
ố
, nhưng không liên l
ạc đư
ợc.
• H
ọ
đ
ể
l
ại tin nh
ắn nhưng b
ạn không nh
ận đư
ợc.
• H
ọ
có chuy
ện g
ấp.
• H
ọ
không nh
ận đư
ợc tin nh
ắn c
ủ
a b
ạn.
Có th
ể
có nhi
ề
u lý do. Vì v
ậ
y, b
ạn nên b
ỏ
quang
ờ
v
ực và b
ắt đ
ầ
u l
ại b
ằng cách nh
ắn tin ch
oh
ọ
.
BƯ
ỚC 8: BI
ẾT L
ẮNG NGHE
L
ắng nghe cũng làm
ột ngh
ệ
thu
ật. Nó có vai trò r
ất quan tr
ọng trong ngh
ệ
thu
ật giao ti
ếp.
Hãyt
ựh
ỏi nh
ững đi
ề
u sau. B
ạn c
ảm th
ấ
y th
ế
nào khi mu
ốn ngư
ời khác nghe mình nhưng h
ọ
l
ại:
• Nói nhi
ề
u hơn nghe
• B
ất đ
ồng v
ới l
ời nói
đ
ầ
u tiên c
ủ
a b
ạn
• Liên t
ục c
ắt l
ời b
ạn
• T
ỏ
v
ẻ
s
ốt ru
ột và tranh nói v
ới b
ạn
• Cóm
ặt nhưng không t
ập trung vàon
ội dung b
ạn nói
• Nghe v
ới v
ẻ
lơ đãng
• Đưa rak
ết lu
ận ch
ẳng liên quan gì đ
ến đi
ề
u b
ạn đ
ềc
ập
• H
ỏi v
ềnh
ững v
ấn đ
ề
không liên quan
• B
ồn ch
ồn vàm
ất t
ập trung
• Không l
ắng nghe ho
ặc không th
ực s
ự
chăm chúT
ất c
ảnh
ững đi
ề
u này cho th
ấ
y b
ạn đang giao ti
ếp v
ới m
ột ngư
ời không quan tâm đ
ến đi
ề
u b
ạn nói, kém l
ịch s
ự
và thi
ế
u tôn tr
ọng ngư
ời khác.
Nh
ững c
ụm t
ừ
sau đây có di
ễn t
ả
đúng c
ảm xúc c
ủ
a b
ạn khi th
ấ
y ngư
ời đ
ối di
ện không l
ắng nghe b
ạn nói không?
• Không đư
ợc chú ý
• B
ực mình
• B
ịc
ự
tuy
ệt
• Ng
ốc ngh
ếch
• Chán n
ản
• M
ất m
ặt
• Th
ất v
ọng
• M
ất h
ứng
• B
ị
ph
ớt l
ờ
• N
ản lòng
• Th
ấ
y mình b
ị
xem thư
ờng
Bây gi
ờ
hãy đ
ả
o ngư
ợc tình th
ế
: B
ạn cóc
ảm giác
th
ế
nào khi mu
ốn ngư
ời khác l
ắng nghe vàh
ọ
:
• khi
ến b
ạn th
ấ
y d
ễch
ị
u
• cho b
ạn s
ự
chú ý tr
ọn v
ẹn
• đ
ặt câuh
ỏi thích h
ợp, liên quan
• quan tâm đ
ến đ
ề
tàic
ủ
a b
ạn
Nh
ững c
ụm t
ừ
sau đây có môt
ả
đúng c
ảm giác c
ủ
a b
ạn khi đư
ợc l
ắng nghe không?
• Quan tr
ọng
•
Đư
ợc trân tr
ọng
• T
ốt đ
ẹp
• Th
ấ
y đáng giá
• Hài lòng
• Đư
ợc c
ổ
vũ
• Vui v
ẻ
• Đư
ợc quan tâm
• Th
ỏ
a mãn
• Cóc
ảm h
ứng
M
ột s
ố
ràoc
ản thư
ờng g
ặp khi l
ắng nghe:
Ràoc
ản bên ngoài
Ràoc
ản bên trong
Th
ểch
ất
B
ận tâm hay đãng trí
Ti
ếng
ồn
Thành ki
ến
S
ựm
ệt
m
ỏi
Không quan tâm đ
ến đ
ề
tài hay ngư
ời nói
Ngoài ra, có th
ể
còn nh
ững ràoc
ản trí tu
ệ
như ngôn ng
ữ
, kh
ả
năng lĩnh h
ội, v.v.
L
ắng nghe th
ể
hi
ện s
ự
quan tâm. Đ
ể
truy
ền c
ảm h
ứng cho ngư
ời nói, b
ạn ph
ải bi
ết l
ắng nghe. Nó khi
ến ngư
ời mà b
ạn đang trò chuy
ện c
ảm th
ấ
yh
ọ
quan tr
ọng hơn. T
ừ
đó mà có thêm đ
ộng l
ực, c
ảm h
ứng và lĩnh h
ội ý ki
ến c
ủ
a b
ạn t
ốt hơn.
Đôi taim
ở
r
ộng là d
ấ
u hi
ệ
u duynh
ất đáng tin c
ậ
y cho bi
ết trái tim cũng m
ở
r
ộng.
- David Augsburger
Đ
ể
là ngư
ời bi
ết l
ắng nghe, b
ạn nên:
• Khuy
ến khích ngư
ời khác nói chuy
ện.
• Đ
ặt câuh
ỏi th
ể
hi
ện s
ự
quan tâm.
• Không c
ắt l
ời.
• Không thay đ
ổi đ
ề
tài.
• Th
ể
hi
ện s
ự
hi
ể
u bi
ết và tôn tr
ọng.
• T
ập trung vào đ
ề
tài đang trò chuy
ện.
• Tránh nh
ững đi
ề
u gâym
ất chú ý.
• Đ
ồng c
ảm.
• C
ởi m
ở
tâm h
ồn. Đ
ừng đ
ể
đ
ịnh ki
ến
c
ản tr
ở
vi
ệc l
ắng nghe.
• T
ập trung vào thông đi
ệp, không ph
ải cách nói.
• Không nh
ận di
ện giao ti
ếp b
ằng ngôn ng
ữ
nét m
ặt, ánh m
ắ
t… vì chúng có th
ể
truy
ền t
ải thông đi
ệp khác v
ới thông đi
ệp ngôn ng
ữ
.
• L
ắng nghec
ảm xúc ch
ứ
không ch
ỉ
ngôn t
ừ
.
BƯ
ỚC 9: NHI
ỆT THÀNH
M
ọi k
ỳ
tích đ
ạt đư
ợc đ
ề
u đòih
ỏi lòng nhi
ệt thành. -
Ralph Waldo Emerson
Nhi
ệt tình và thành công sóng đôi, nhưng nhi
ệt tình đi trư
ớc. Nhi
ệt tình truy
ền c
ảm h
ứng cho lòng t
ự
tin, nâng cao nhu
ệ
khí, xây d
ựng lòng trung thành và là nhân t
ố
vô giá. N
hi
ệt tình d
ễ
truy
ền sang ngư
ời khác. Ta có th
ểc
ảm nh
ận s
ự
nhi
ệt thành qua cách nói chuy
ện, đi đ
ứng ho
ặc b
ắt tay. Không nh
ững th
ế
, đó còn làm
ột thói quen ta có th
ểt
ập luy
ện.
Nhi
ề
u th
ập niên trư
ớc, có ngư
ời h
ỏi Charles Schwab - ngư
ời ki
ếm đư
ợc hàng tri
ệ
u
đô-lam
ỗi năm r
ằng ông đư
ợc tr
ả
lương cao như th
ế
có ph
ải vì kh
ả
năng s
ản xu
ất thép ngo
ại h
ạng không. Charles Schwab đáp: “Tôi xem kh
ả
năng đánh th
ức lòng nhi
ệt thành c
ủ
a con ngư
ời là kh
ả
năng l
ớn nh
ất tôi có đư
ợc. Cách phát huyt
ối đa năng l
ực
ở
ngư
ời khác chính là trân tr
ọng và khuy
ến khích h
ọ
”.
Hãy s
ống trong t
ừng ho
ạt đ
ộng nh
ỏ
béc
ủ
a mình, th
ắp lên ng
ọn l
ử
ac
ủ
a s
ự
nhi
ệt tâm. Nư
ớc bi
ến thành hơinh
ờ
s
ự
chuy
ển đ
ổi c
ủ
a nhi
ệt đ
ộ
nhưng hơi nư
ớc l
ại có th
ể
làm chonh
ững c
ỗ
máy l
ớn nh
ất th
ế
gi
ới chuy
ển đ
ộng.
S
ựk
ỳ
di
ệ
u
ấ
y cũng gi
ống như s
ựk
ỳ
di
ệ
uc
ủ
a lòng nhi
ệt thành.
BƯ
ỚC 10: CƯ X
Ử
V
ỚI S
Ự
TRÂN TR
ỌNG VÀ CHÂN THÀNH
Nhà tâm lýh
ọc William James t
ừng nói: “M
ột trong nh
ững khao khát sâu th
ẳm nh
ất c
ủ
a con ngư
ời là khao khát đư
ợc trân tr
ọng. C
ảm giác không đư
ợc c
ần
đ
ến khi
ến con ngư
ời b
ịt
ổn thương”.
Trang s
ức đ
ắt ti
ền không ph
ải là quàt
ặng th
ật s
ự
. Nhi
ề
u khi ta mua quàt
ặng ngư
ời khác ch
ỉ
là đ
ể
bù đ
ắp vi
ệc mình không dành nhi
ề
u th
ời gian bên h
ọ
. Quàt
ặng th
ật s
ự
là khi b
ạn cho đim
ột ph
ần c
ủ
a chính mình.
S
ự
trân t
r
ọng làm
ột trong nh
ững quàt
ặng vĩ đ
ại nh
ất ta có th
ểt
ặng ngư
ời khác. Nót
ạ
o cho đ
ối phương c
ảm giác mình quan tr
ọng.
Đây không ch
ỉ
làm
ột trong nh
ững khao khát l
ớn nh
ất
ởh
ầ
uh
ết m
ọi ngư
ời, mà còn làm
ột ngu
ồn đ
ộng l
ực to l
ớn.
Đi
ề
u đáng s
ợ
trong cu
ộc s
ống không ph
ải
ởnh
ững căn b
ệnh khóch
ữ
a như b
ệnh phong, b
ệnh lao, mà là
ởc
ảm giác mình không đư
ợc c
ần đ
ến. -
M
ẹ
Teresa
S
ự
trân tr
ọng mang l
ại ý nghĩa to l
ớn khi có đ
ủnh
ững y
ế
ut
ố
sau:
1. Th
ể
hi
ện s
ự
trân tr
ọng m
ột cách c
ụ
th
ể
. Ch
ẳng h
ạn, thay vì khen ng
ợi chung chung: “Anh làm vi
ệc khát
ốt!”, b
ạn hãy đưa ram
ột l
ời khen ng
ợi c
ụ
th
ể
, như: “Cách anh x
ử
s
ự
v
ới v
ị
khách khó tính
ấ
y r
ất tuy
ệt!”. Qua đó, ngư
ời nghe s
ẽ
bi
ết mình đư
ợc đánh giá cao vì đi
ề
u gì.
2. Bàyt
ỏ
s
ực
ảm kích, trân tr
ọng v
ới ai đó ngay khit
h
ấ
ym
ột nghĩac
ử
ho
ặc m
ột hành đ
ộng đáng khen ng
ợi c
ủ
ah
ọ
.
3. S
ự
trân tr
ọng ph
ải đ
ến t
ừ
trái tim. L
ời l
ẽ
di
ễn t
ả
s
ự
trân tr
ọng ph
ải chân th
ật.
4. Đ
ừng n
ối ti
ếp l
ời khen v
ới t
ừ
“nhưng”, b
ởi đi
ề
u đó s
ẽh
ạn ch
ế
giá tr
ịc
ủ
a s
ự
trân tr
ọng. Hãy dùng t
ừ
“và”, “ng
oài ra” ho
ặc m
ột c
ụm t
ừn
ối nào đó th
ể
hi
ện s
ự
trân tr
ọng. Thay vì b
ả
o: “Tôi trân tr
ọng n
ỗ
l
ực c
ủ
a b
ạn nhưng…”, b
ạn nên nói: “Tôi trân tr
ọng n
ỗ
l
ực c
ủ
a b
ạn và xin b
ạn vui lòng…”.
5. Sau khi bàyt
ỏ
lòng c
ảm kích, vi
ệc ch
ờ
đ
ợi l
ời đáp hay s
ự
công nh
ận không
ph
ải là chuy
ện quan tr
ọng. Có ngư
ời mu
ốn đư
ợc nghe l
ời khen đáp l
ại, nhưng đó không ph
ải làm
ục đích chính đáng c
ủ
a s
ự
trân tr
ọng.
N
ế
u đư
ợc s
ực
ảm kích c
ủ
a ai đó, b
ạn nên đón nh
ận m
ột cách tao nhã v
ới l
ời nói “c
ảm ơn”. Ngư
ợc l
ại, b
ạn cũng đ
ừng b
ỏ
l
ỡ
cơh
ội
th
ể
hi
ện s
ực
ảm kích v
ới ngư
ời khác, vì đi
ề
u đó vun đ
ắp thêm giá tr
ị
b
ản thân c
ủ
ah
ọ
, đ
ồng th
ời nâng caonh
ận th
ức v
ề
b
ản thân trong b
ạn.
S
ự
khác bi
ệt gi
ữ
ac
ảm kích vàn
ịnh hót
Nét khác bi
ệt
ấ
y là s
ự
thành tâm. M
ột cái đ
ến t
ừ
trái tim, cái kia đ
ến t
ừ
mi
ện
g lư
ỡi. C
ảm kích ch
ứ
a s
ự
thành tâm còn n
ịnh hót có đ
ộng cơ bím
ật. Đ
ừng n
ịnh b
ợ
hay đ
ểk
ẻn
ịnh hót d
ối g
ạt.
Ng
ạn ng
ữ
có câu: L
ời n
ịnh hót là th
ức ăn c
ủ
ak
ẻ
ngu d
ốt. Nhưng đôi khinh
ững ngư
ời thông minh cũng h
ạ
mình hư
ởng m
ột chút. -
Jonathan Swift
S
ự
trân
tr
ọng gi
ảt
ạ
o gi
ống như
ả
o
ảnh trong sam
ạc. Càng đ
ến g
ần, b
ạn s
ẽ
càng thêm th
ất v
ọng.
BƯ
ỚC 11: KHI PH
ẠM L
ỖI, HÃYNH
ẬN L
ỖI VÀ ĐI TI
ẾP
“Khi tôi sai, hãy giúp tôi thay đ
ổi; khi tôi đúng, hãy giúp tôi hòah
ợ
p”. Đây làm
ột tri
ết lý s
ống đáng đ
ểm
ỗi chúng tah
ọc t
ập.