phần của bên trong. Không gian bên trong và bên ngoài nhà của bạn không phải là hai không gian, hãy nhớ điều ấy; chúng là một không gian. Và cũng tương tự như thế. Bạn ở đó và tôi ở đây không phải là hai. Chúng ta là hai khía cạnh của cùng một năng lượng, hai mặt của cùng một đồng tiền. Nhưng bằng cách đó đứa trẻ có ý tưởng về bản ngã. Cánh cửa thứ hai là tự đồng nhất (self-identity). Đứa trẻ học về tên của nó, hiểu rằng cái hình trong gương hàng ngày là của cùng một người như đã thấy hôm qua, và tin rằng cảm giác về cái ta vẫn còn mãi giữa biết bao đổi thay. Nó nhận thấy rằng mọi thứ đều thay đổi. Đôi khi nó đói, đôi khi không; đôi khi nó ngủ, đôi khi thức; đôi khi nó giận dữ, đôi khi yêu thương - mọi thứ tiếp tục thay đổi. Hôm nay trời đẹp, hôm khác thì âm u và ảm đạm. Nhưng đứng trước gương nó không thấy thay đổi... Bạn có bao giờ thấy một đứa nhỏ ngồi trước gương chưa? Nó cố gắng nắm lấy đứa trẻ trong gương bởi vì nó nghĩ đứa trẻ ấy ‘ở đàng kia’. Nếu không bắt được, nó đi vòng ra sau và nhìn sau gương – hay là thằng nhóc đó trốn ở đấy chăng? Nhưng dần dần nó nhận ra rằng người trong gương là bóng của nó. Từ đó nó cảm thấy một sự liên tục nào đó: khuôn mặt trong gương hôm qua cũng là khuôn mặt hôm nay. Khi trẻ con lần đầu tiên nhìn vào gương, chúng trở nên say mê. Chúng bỏ đi không được. Chúng trở lại gương hoài hoài để nhìn chúng là ai. Mọi thứ cứ thay đổi mãi. Một thứ dường như không đổi: hình ảnh của chính mình. Bản ngã có một cánh cửa khác mà từ đó nó đi vào: hình ảnh của chính mình. Cánh cửa thứ ba là sự tự trọng (self-esteem). Điều này liên quan tới cảm giác tự hào của đứa trẻ qua sự thành công của nó, khi nó làm gì đó một mình: làm, thám hiểm, sáng tạo. Khi nó học bất kỳ cái gì - chẳng hạn nó học từ ‘cha’ thì nó cứ liên tục nói, “cha, cha,” cả ngày. Nó không
Hương Vị Của Chân Không 171 bỏ lỡ cơ hội nào để dùng từ này. Khi nó bắt đầu tập đi, nó cố gắng cả ngày. Nó ngã lên ngã xuống, nó loạng quạng, nó té đau, nhưng nó lại đứng dạy bởi vì điều đó cho nó sự tự hào: “Ta cũng đâu có dở! Ta đi được! Ta đi được rồi! Ta có thể mang đồ từ đây sang kia!” Cha mẹ rất lo âu bởi vì đứa trẻ là sự quấy rối. Nó đảo lộn hết mọi thứ. Họ không thể nào hiểu nổi: “Tại sao? Để làm gì? Nó lại đem cuốn sách đó đi đâu rồi?” Nó đâu có quan tâm gì tới cuốn sách! Điều đó vô nghĩa với nó. Nó không thể hiểu được tại sao bạn lại cứ dán mắt vào thứ này, “Cha tìm cái gì ở đó?” Nhưng sự quan tâm của nó lại khác: nó có thể mang được một thứ. Đứa trẻ thích giết giống vật. Thấy một con kiến, nó sẽ lập tức dẫm lên và giết liền. Nó có thể làm được cái gì đó! Nó thích thú làm đủ chuyện; nó có thể rất tàn bạo. Nếu thấy chiếc đồng hồ, nó sẽ mở ra - nó muốn biết cái gì bên trong. Nó trở thành nhà thám hiểm, một người tìm hiểu. Nó thích thú hoạt động bởi vì điều đó mở ra cánh cửa thứ ba cho bản ngã của nó: nó cảm thấy tự hào, nó có thể làm được. Nó có thể hát được; nó sẵn sàng hát cho mọi người. Nếu có khách tới, nó sẽ chầu chực ở đó để nếu có ai yêu cầu, nó sẽ hát ngay. Hay nó có thể nhảy múa, có thể bắt chước, hay làm gì đó! Dù điều đó là gì đi nữa, nó muốn làm để chứng tỏ rằng nó không chỉ là kẻ vô dụng, rằng nó cũng có thể làm được nữa. Việc làm này đem bản ngã vào. Cánh cửa thứ tư là sự tự nới rộng (self-extension), của riêng, sở hữu. Đứa trẻ nói về cái nhà của tôi, cha tôi, mẹ tôi, trường của tôi. Nó từ từ tăng vòng đai cái ‘của tôi’. ‘Của tôi’ là từ nằm lòng của nó. Nếu bạn lấy đồ chơi của nó, nó chẳng quan tâm nhiều lắm tới đồ chơi ấy; nó quan tâm nhiều hơn về, “Đồ chơi này là của tôi, bác không được lấy nó!” Nói rõ hơn là nó không quan tâm nhiều lắm tới đồ chơi đâu. Khi không ai hỏi tới, nó sẽ ném đồ chơi vào góc nhà và chơi cái khác. Nhưng nếu có ai đó muốn
172 Bát Nhã Tâm Kinh lấy đồ chơi, nó sẽ không muốn cho đi. Đấy là cái ‘của tôi’ của nó. ‘Của tôi’ sinh ra cảm giác về ‘tôi’; cảm giác ấy tạo ra cái ‘tôi’. Và hãy nhớ, những cánh cửa này không áp dụng cho trẻ con thôi, chúng mãi mãi là lề lối cho toàn bộ cuộc sống của bạn. Khi bạn nói nhà tôi, bạn cũng còn ấu trĩ vậy. Khi bạn nói vợ tôi, bạn cũng ấu trĩ như vậy. Khi bạn nói đạo của tôi, bạn cũng trẻ con vậy. Khi một người Hindu tranh chấp với người